Adhyaya 151
बक-राक्षसस्य आह्वानम् तथा वृक्षयुद्धम् (Summons of Baka and the Tree-Weapon Engagement)
Upa-parva: Bakavadha (Baka-vadha Upākhyāna) — within Ādi Parva
Vaiśaṃpāyana narrates Bhīmasena’s approach to the rākṣasa’s forest with the prepared food-offering. Reaching the locale, Bhīma calls the rākṣasa by name while consuming the provisions, functioning as deliberate provocation and signal of readiness. The rākṣasa arrives enraged, verbally asserting entitlement to the food and threatening lethal retaliation. Bhīma maintains composure, ignores the intimidation, and continues eating despite physical blows from behind, emphasizing psychological dominance and tactical patience. Escalation follows: the rākṣasa uproots and hurls trees; Bhīma intercepts and counters, producing a destructive ‘tree-weapon’ exchange that devastates the woodland setting. The rākṣasa then attempts close grappling; both exert force, causing the ground to tremble and large trees to be crushed. Observing the rākṣasa weakening, Bhīma transitions to decisive immobilization—pinning with knee pressure, controlling the neck and waist—and intensifies force until blood issues from the rākṣasa’s mouth, indicating severe injury and imminent neutralization. The chapter’s thematic lesson centers on measured escalation: restraint until the objective (protection) requires conclusive action.
Chapter Arc: The forest still smolders with the memory of treachery, and the Pandavas—spent, hidden, and hunted—must yet keep Kunti alive; Bhima, like a storm given human form, sets out to fetch water. → Bhima’s speed turns the woodland into a trembling corridor: wind-like rush, creepers torn aside, flowering and fruiting trees shaken and broken as he forces a path. The urgency is doubled—Kunti’s exhaustion and the fear of discovery near the city’s edge. → Returning, Bhima bears his delicate mother on his back across uneven riverbanks and rough ground, his wrath kindling into a vow against Duryodhana—an oath-shaped thunder that turns survival into a future reckoning. → He lays Kunti down to rest, watches over his sleeping brothers, and chooses vigilance over sleep, calculating that the city is near and danger nearer still. → With Kunti and the brothers asleep, Bhima keeps solitary watch—one wakeful guardian between the fugitives and the unseen net of Hastinapura.
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठके २९ श्लोक मिलाकर कुल ५५ श्लोक हैं) अपन का छा | अत-४#-#कात पजञज्चाशर्दाधिकशततमोब् ध्याय: माता कुन्तीके लिये भीमसेनका जल ले आना
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಜನಮೇಜಯನೇ! ಭೀಮಸೇನನು ವಿಕ್ರಮಿಸಿ ಮುಂದುವರಿದಾಗ, ಅವನ ಊರುಗಳ ವೇಗದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಗಾಳಿಯಿಂದ, ಮರ-ಕೊಂಬೆಗಳೊಡನೆ ಆ ಸಮಸ್ತ ವನವೂ ತಿರುಗುತ್ತಿರುವಂತೆ ತೋರ್ಪಟ್ಟಿತು।
Verse 2
जड्घावातो ववौ चास्य शुचिशुक्रागमे यथा । आवर्जितलतावक्ष मार्ग चक्रे महाबल:
ಅವನ ಜಂಘೆಗಳ ಚಲನೆಯ ವೇಗದಿಂದ, ಜ್ಯೇಷ್ಠ-ಆಷಾಢ ಸಂಧಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೀಸುವ ತೀವ್ರ ಗಾಳಿಯಂತೆ ಒಂದು ಗಾಳಿ ಎದ್ದಿತು. ಮಹಾಬಲ ಭೀಮನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ನಡೆದರೂ, ಲತೆಗಳನ್ನೂ ಮರಗಳನ್ನೂ ತುಳಿದು ದಾರಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು।
Verse 3
स मृदनन् पुष्यितांश्वैव फलितांश्व वनस्पतीन् | अवरुज्य ययौ गुल्मान् पथस्तस्य समीपजान्,उनके मार्गके निकट जो फल और फूलोंसे लदे हुए वनस्पति एवं गुल्म आदि होते, उन्हें तोड़कर वे पैरोंसे रौंदते जाते थे
ಅವನು ಹೂವು-ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮರಗಳನ್ನು ತುಳಿದು, ತನ್ನ ದಾರಿಯ ಸಮೀಪ ಬೆಳೆದ ಪೊದೆಗಳನ್ನು ಮುರಿದು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗಿದನು।
Verse 4
स रोषित इव क्ुद्धो वने भज्जन् महाद्रुमान् । त्रिप्रखुतमद: शुष्मी षष्टिवर्षी मतड़राट्
ಅರವತ್ತು ವರ್ಷದ, ತ್ರಿವಿಧ ಮದದಿಂದ ಉಕ್ಕುವ, ಬಲಿಷ್ಠ ಗಜರಾಜನು ಕೋಪಗೊಂಡು ವನದಲ್ಲಿ ಮಹಾವೃಕ್ಷಗಳನ್ನು ಮುರಿದು ಸಾಗುವಂತೆ, ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ಭೀಮಸೇನನು ಕೂಡ ಆ ವನದ ಭಾರೀ ಮರಗಳನ್ನು ಕೆಡವಿ ಮುಂದುವರಿದನು।
Verse 5
गच्छतस्तस्य वेगेन ताक्ष्यमारुतरंहस: । भीमस्य पाणए्जुपुत्राणां मूर्च्छेव समजायत,गरुड़ और वायुके समान तीव्र गतिवाले भीमसेनके चलते समय उनके (महान) वेगसे अन्य पाण्जुपुत्रोंको मूर्च्छा-सी आ जाती थी
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಗರುಡನೂ ಗಾಳಿಯೂ ಸಮಾನ ವೇಗವಂತನಾದ ಭೀಮನು ಮಹಾವೇಗದಿಂದ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಇತರ ಪಾಂಡವಪುತ್ರರಿಗೆ ಆ ವೇಗವನ್ನು ತಾಳಲಾರದೆ ಮೂರ್ತ್ಛೆಯಂತೆಯೇ ಆಗುತ್ತಿತ್ತು.
Verse 6
असकृच्चापि संतीर्य दूरपारं भुजप्लवै: | पथि प्रच्छन्नमासेदुर्धार्तराष्ट्रभयात् तदा
ಅವರು ತಮ್ಮ ಭುಜಗಳನ್ನೇ ತೆಪ್ಪಗಳಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ದೂರದವರೆಗೆ ಹರಡಿದ್ದ ಜಲಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಮರುಮರು ದಾಟಿ, ಆ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರಪುತ್ರರ ಭಯದಿಂದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲೇ ಗುಪ್ತಸ್ಥಾನವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಅಡಗುತ್ತಿದ್ದರು.
Verse 7
कृच्छेण मातरं चैव सुकुमारी यशस्विनीम् । अवहत् स तु पृष्ठेन रोधस्तु विषमेषु च,भीमसेन अपनी सुकुमारी एवं यशस्विनी माता कुन्तीको पीठपर बिठाकर नदीके ऊँचे- नीचे कगारोंपर बड़ी कठिनाईसे ले जाते थे
ಅವನು ಬಹು ಕಷ್ಟದಿಂದ ಸೌಕುಮಾರ್ಯವಂತೆಯೂ ಯಶಸ್ವಿನಿಯೂ ಆದ ತನ್ನ ತಾಯಿಯನ್ನು ಬೆನ್ನ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತು, ನದಿತೀರದ ಏರು-ಇಳಿಜಾರುಗಳಿರುವ ಅಸಮ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋದನು.
Verse 8
अगमच्च वनोद्देशमल्पमूलफलोदकम् | क्र्रपक्षिम॒गं घोरं सायाह्ले भरतर्षभ
ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಸಾಯಂಕಾಲದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅವರು ಮೂಲ-ಫಲ-ಜಲ ಅಲ್ಪವಾಗಿರುವ, ಕ್ರೂರ ಪಕ್ಷಿಗಳೂ ಭಯಂಕರ ಮೃಗಗಳೂ ವಾಸಿಸುವ ಅರಣ್ಯದ ಘೋರ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ತಲುಪಿದರು.
Verse 9
घोरा समभवत् संध्या दारुणा मृगपक्षिण: । अप्रकाशा दिश: सर्वा वातैरासन्ननार्तवै:
ಆ ಸಂಧ್ಯೆ ಭಯಂಕರವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಕ್ರೂರ ಸ್ವಭಾವದ ಮೃಗಪಕ್ಷಿಗಳು ಇದ್ದವು; ಋತುವಿಲ್ಲದ ಉಗ್ರ ಗಾಳಿಗಳು ಬೀಸಿದುದರಿಂದ ಧೂಳು ಕವಿದು, ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳೂ ಪ್ರಕಾಶವಿಲ್ಲದೆ ಕತ್ತಲಾಯಿತು.
Verse 10
शीर्णपर्णफलै राजन् बहुगुल्मक्षुपैर्ट्रमै: । भग्नावभग्नभूयिष्ठैर्ननाद्रुमसमाकुलै:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ರಾಜನೇ, ಅರಣ್ಯವೆಲ್ಲೆಡೆ ಉದುರಿದ ಎಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಣ್ಣುಗಳು ಚದುರಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. ಗಾಳಿಯ ಬಿರುಗಾಳಿಯ ವೇಗಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಮರಗಳು, ಪೊದೆಗಳು, ಕ್ಷುಪಗಳು ಮತ್ತು ಲತೆಗಳು ಬಾಗಿಕೊಂಡು ಮುರಿದುಬಿದ್ದವು. ಎಲ್ಲೆಡೆ ಮುರಿದ ಹಾಗೂ ಅರ್ಧಮುರಿದ ಕಾಂಡಗಳು; ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಕಾಡು ಮುರಿದ ಮರಗಳ ಗೊಂದಲಮಯ ಗುಂಪಾಗಿ ಕಾಣಿತು. ಆ ಕಲಹದ ನಡುವೆ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಕೂಗು ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸಿತು—ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ ಕತ್ತಲೆ ಹರಡುತ್ತಿರುವಂತೆ।
Verse 11
ते श्रमेण च कौरव्यास्तृष्णया च प्रपीडिता: । नाशवनुवंस्तदा गन्तुं निद्रया च प्रवृद्धया
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಕೌರವ ವಂಶದ ಪಾಂಡವರು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರಮದಿಂದಲೂ ದಾಹದಿಂದಲೂ ಬಹಳ ಪೀಡಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಮುಂದೆ ಸಾಗಲಾರದೆ ಹೋದರು; ದಣಿವಿನಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿದ ನಿದ್ರೆ ಅವರನ್ನು ಆವರಿಸಿ, ಅವರು ಅಶಕ್ತರಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಯೇ ನಿಂತರು।
Verse 12
न्यविशन्त हि ते सर्वे निरास्वादे महावने । ततस्तृषापरिकलान्ता कुन्ती पुत्रानथाब्रवीत्,तब उन सबने उस नीरस विशाल जंगलमें डेरा डाल दिया। तत्पश्चात् प्याससे पीड़ित कुन्तीदेवी अपने पुत्रोंसे बोली--
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಆ ರಸವಿಲ್ಲದ ಮಹಾ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ತಂಗಿದರು. ನಂತರ ದಾಹದಿಂದ ಕಂಗೆಟ್ಟ ಕುಂತಿ ತನ್ನ ಪುತ್ರರಿಗೆ ಹೇಳಿದಳು।
Verse 13
माता सती पाण्डवानां पज्चानां मध्यत:ः स्थिता । तृष्णया हि परीतास्मि पुत्रान् भूशमथाब्रवीत्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಐದು ಪಾಂಡವರ ತಾಯಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಅವರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಂತ ಕುಂತಿ ದಾಹದಿಂದ ಕಂಗೆಟ್ಟಿದ್ದಳು. “ನಾನು ದಾಹದಿಂದ ಪೀಡಿತಳಾಗಿದ್ದೇನೆ” ಎಂದು ಅವಳು ತನ್ನ ಪುತ್ರರಿಗೆ ಮರುಮರು ಹೇಳಿದಳು।
Verse 14
तच्छुत्वा भीमसेनस्य मातृस्नेहात् प्रजल्पितम् । कारुण्येन मनस्तप्तं गमनायोपचक्रमे
ತಾಯಿಯ ಸ್ನೇಹದಿಂದ ಹೇಳಿದ ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಭೀಮಸೇನನ ಹೃದಯ ಕರುಣೆಯಿಂದ ತುಂಬಿತು. ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತಪ್ತನಾಗಿ, ಅವನು ತಾನೇ ನೀರು ತರಲು ಹೊರಡುವ ಸಿದ್ಧತೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು।
Verse 15
ततो भीमो वन घोर प्रविश्य विजनं महत् | न्यग्रोधं विपुलच्छायं रमणीयं ददर्श ह,उस समय भीमने उस विशाल, निर्जन एवं भयंकर वनमें प्रवेश करके एक बहुत सुन्दर और विस्तृत छायावाला बरगदका पेड़ देखा
ಆಗ ಭೀಮನು ಆ ವಿಶಾಲ, ನಿರ್ಜನ ಹಾಗೂ ಭಯಂಕರವಾದ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಅಪಾರ ನೆರಳು ಹರಡುವ ಮನೋಹರವಾದ ಆಲದ ಮರವನ್ನು ಕಂಡನು.
Verse 16
तत्र निक्षिप्य तान् सर्वानुवाच भरतर्षभ: । पानीयं मृगयामीह विश्रमध्वमिति प्रभो,राजन! भरतवंशियोंमें श्रेष्ठ भीमसेनने उन सबको वहीं बिठाकर कहा--“आपलोग यहाँ विश्राम करें, तबतक मैं पानीका पता लगाता हूँ
ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ, ಭರತಕುಲಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಭೀಮಸೇನನು ಹೇಳಿದನು—“ಪ್ರಭು! ನೀವು ಇಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯಿರಿ; ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ನಾನು ಕುಡಿಯುವ ನೀರನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತೇನೆ.”
Verse 17
एते रुवन्ति मधुरं सारसा जलचारिण: । ध्रुवमत्र जलस्थानं महच्येति मतिर्मम,'ये जलचर सारस पक्षी बड़ी मीठी बोली बोल रहे हैं; (अतः) यहाँ (पासमें) अवश्य कोई महान् जलाशय होगा--ऐसा मेरा विश्वास है”
“ಈ ಜಲಚರ ಸಾರಸ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಮಧುರವಾಗಿ ಕೂಗುತ್ತಿವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ಮಹತ್ತಾದ ಜಲಾಶಯವೊಂದು ಇರುವುದೇ ನಿಶ್ಚಯ—ಇದೇ ನನ್ನ ದೃಢಮತಿ.”
Verse 18
अनुज्ञातः स गच्छेति क्षात्रा ज्येष्देन भारत । जगाम तत्र यत्र सम सारसा जलचारिण:
ಓ ಭಾರತ! ಹಿರಿಯ ಕ್ಷತ್ರಿಯನಾದ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು “ಹೋಗು” ಎಂದು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದನು. ಆಜ್ಞೆ ಪಡೆದ ಭೀಮಸೇನನು, ಜಲಚರ ಸಾರಸ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಕೂಗುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ಥಳದತ್ತ ಹೊರಟನು.
Verse 19
स तत्र पीत्वा पानीयं स्नात्वा च भरतर्षभ । तेषामर्थे च जग्राह भ्रातृणां भ्रातृवत्सल: । उत्तरीयेण पानीयमानयामास भारत
ಓ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠ! ಅಲ್ಲಿ ನೀರು ಕುಡಿದು ಸ್ನಾನಮಾಡಿದ ಬಳಿಕ, ಸಹೋದರರ ಮೇಲೆ ಅಪಾರ ಪ್ರೀತಿಯಿದ್ದ ಭೀಮನು ಅವರಿಗಾಗಿ ಕೂಡ ನೀರನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ತನ್ನ ಉತ್ತರೀಯದಲ್ಲಿ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಬಂದನು.
Verse 20
गव्यूतिमात्रादागत्य त्वरितो मातरं प्रति । शोकदुःखपरीतात्मा नि:शश्वासोरगो यथा
ಸುಮಾರು ಒಂದು ಗವ್ಯೂತಿ ದೂರದಿಂದ ಬಂದು ಅವನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ತಾಯಿಯ ಕಡೆಗೆ ಧಾವಿಸಿದನು. ಶೋಕದುಃಖಗಳಿಂದ ಅವನ ಅಂತರಾತ್ಮ ಆವರಿತವಾಗಿತ್ತು; ಸರ್ಪದಂತೆ ದೀರ್ಘವಾಗಿ, ಭಾರವಾಗಿ ಉಸಿರೆಳೆದನು.
Verse 21
स सुप्तां मातरं दृष्टवा क्षातृश्च वसुधातले । भृशं शोकपरीतात्मा विललाप वृकोदर:,माता और भाइयोंको धरतीपर सोया देख भीमसेन मन-ही-मन अत्यन्त शोकसे संतप्त हो गये और इस प्रकार विलाप करने लगे---
ತಾಯಿಯನ್ನೂ ಸಹೋದರರನ್ನೂ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಭೀಮನು (ವೃಕೋದರನು) ಅತ್ಯಂತ ಶೋಕದಿಂದ ಆವರಿತನಾದನು. ಶೋಕಾಕ್ರಾಂತ ಹೃದಯದಿಂದ ಅವನು ಹೀಗೆ ವಿಲಪಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು.
Verse 22
अत: कष्टतरं कि नु द्रष्टव्यं हि भविष्यति । यत् पश्यामि महीसुप्तान् 20% सुमन्दभाक्
ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟಕರವಾದ ದೃಶ್ಯ ಇನ್ನೇನು ಇರಬಹುದು? ಅಯ್ಯೋ, ನಾನು ಎಷ್ಟು ದುರ್ಭಾಗ್ಯವಂತನು—ನನ್ನ ಸಹೋದರರು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.
Verse 23
शयनेषु पराघ्येषु ये पुरा वारणावते । नाधिजग्मुस्तदा निद्रां तेडद्य सुप्ता महीतले
ಹಿಂದೆ ವಾರಣಾವತದಲ್ಲಿ ಅಮೂಲ್ಯ ಹಾಸಿಗೆಗಳ ಮೇಲೆಯೂ ನಿದ್ರೆ ಬರದೆ ಇದ್ದವರು, ಇಂದು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
Verse 24
स्वसारं वसुदेवस्य शत्रुसड्घावमर्दिन: । कुन्तिराजसुतां कुन्तीं सर्वलक्षणपूजिताम्
ವಸುದೇವನ ಸಹೋದರಿ, ಶತ್ರುಸಂಘಗಳನ್ನು ಮರ್ಧಿಸುವ ವೀರರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದವಳು, ಕುಂತಿಭೋಜ ರಾಜನ ಪುತ್ರಿ—ಸರ್ವ ಶುಭಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಪೂಜಿತಳಾದ—ಆ ಕುಂತಿ.
Verse 25
स््नुषां विचित्रवीर्यस्य भार्या पाण्डोर्महात्मन: । तथैव चास्मज्जननीं पुण्डरीकोदरप्रभाम्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಅವಳು ವಿಚಿತ್ರವೀರ್ಯನ ಸೊಸೆ, ಮಹಾತ್ಮ ಪಾಂಡುವಿನ ಧರ್ಮಪತ್ನಿ; ಹಾಗೆಯೇ ಅವಳೇ ನಮ್ಮ ಜನನಿ—ಪದ್ಮದ ಅಂತರಕಾಂತಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವಳು.
Verse 26
सुकुमारतरामेनां महारहशयनोचिताम् | शयानां पश्यताद्येह पृथिव्यामतथोचिताम्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ನೋಡಿರಿ; ಅತಿಸುಕೋಮಳಳಾದ, ಮಹಾರ್ಹ ಶಯನಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯಳಾದ ಅವಳು, ಇಂದು ಇಲ್ಲಿ ತಕ್ಕದಿಲ್ಲದ ಈ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿದ್ದಾಳೆ.
Verse 27
धर्मादिन्द्राच्च वाताच्च सुषुवे या सुतानिमान् | सेयं भूमौ परिश्रान्ता शेते प्रासादशायिनी
ಧರ್ಮ, ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ವಾಯು ಇವರಿಂದ ಈ ಪುತ್ರರನ್ನು ಹೆತ್ತವಳು—ಪ್ರಾಸಾದದಲ್ಲಿ ಶಯನಿಸುವ ಆ ರಾಣಿ—ಇಂದು ಶ್ರಮದಿಂದ ದಣಿದು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿದ್ದಾಳೆ.
Verse 28
कि नु दुःखतरं शक्यं मया द्रष्टमत: परम् | यो5हमद्य नरव्याप्रान् सुप्तान् पश्यामि भूतले,“इससे बढ़कर दुःख मैं और कया देख सकता हूँ जबकि अपने नरश्रेष्ठ भाइयोंको आज मुझे धरतीपर सोते देखना पड़ रहा है
ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ದುಃಖವನ್ನು ನಾನು ಇನ್ನೇನು ನೋಡಬಲ್ಲೆ? ಇಂದು ನಾನು ಆ ನರવ્યಾಘ್ರರನ್ನು—ನನ್ನ ಸಹೋದರರನ್ನು—ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.
Verse 29
त्रिषु लोकेषु यो राज्यं धर्मनित्यो$र्हते नृप: । सो<यं भूमौ परिश्रान्तः शेते प्राकृतवत् कथम्
ಯಾವ ನೃಪನು ಸದಾ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠನಾಗಿ ತ್ರಿಲೋಕಗಳ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಅರ್ಹನೋ, ಅವನೇ ಇಂದು ದಣಿದು ಸಾಮಾನ್ಯನಂತೆ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಹೇಗೆ ಮಲಗಿದ್ದಾನೆ?
Verse 30
अयं नीलाम्बुदश्यामो नरेष्वप्रतिमो<र्जुन: । शेते प्राकृतववद् भूमौ ततो दुःखतरं नु किम्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಮಳೆಯೊತ್ತಿನ ನೀಲಮೇಘದಂತೆ ಶ್ಯಾಮವರ್ಣನಾಗಿ, ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಸಮನಿಲ್ಲದ ಅರ್ಜುನನು ಇಂದು ಸಾಮಾನ್ಯನಂತೆ ಬರಿದಾದ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ; ಇದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ದುಃಖವೇನು?
Verse 31
अश्रिनाविव देवानां याविमौ रूपसम्पदा । तौ प्राकृतवदद्येमौ प्रसुप्ती धरणीतले
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ರೂಪಸಂಪತ್ತಿಯಿಂದ ದೇವರಲ್ಲಿ ಅಶ್ವಿನಿ ಕುಮಾರರಂತೆ ತೋರುವ ಈ ಇಬ್ಬರೂ ಇಂದು ಇಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯರಂತೆ ಧರಣೀತಲದಲ್ಲಿ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
Verse 32
ज्ञातयो यस्य नैव स्युर्विषमा: कुलपांसना: । स जीवेत सुखं लोके ग्रामद्रुम इवैकज:
ಯಾರ ಬಂಧುಗಳು ಪಕ್ಷಪಾತಿ-ಅನ್ಯಾಯಿಗಳಾಗಿಯೂ, ಕುಲಕ್ಕೆ ಕಲಂಕ ತರುವವರಾಗಿಯೂ ಇರದಿರುತ್ತಾರೋ—ಅವನು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹಳ್ಳಿಯ ಒಂಟಿ ಮರದಂತೆ ಸುಖವಾಗಿ ಬದುಕುತ್ತಾನೆ.
Verse 33
एको वृक्षो हि यो ग्रामे भवेत् पर्णफलान्वित: । चैत्यो भवति निर्ज्ञातिरर्चनीय: सुपूजित:
ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಎಲೆ-ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಒಂದೇ ಒಂದು ಮರ ಇದ್ದರೆ, ಅದೇ ಜಾತಿಯ ಇತರ ಮರಗಳು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಅದು ಚೈತ್ಯವೃಕ್ಷವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಪೂಜ್ಯವಾಗಿ, ಅತ್ಯಂತವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
Verse 34
येषां च बहव: शूरा ज्ञातयो धर्ममाश्रिता: । ते जीवन्ति सुखं लोके भवन्ति च निरामया:,“जिनके बहुत-से शूरवीर भाई-बन्धु धर्म-परायण होते हैं, वे भी संसारमें नीरोग रहते और सुखसे जीते हैं
ಯಾರಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ ಅನೇಕ ಶೂರ ಬಂಧುಗಳು ಇರುವರೋ, ಅವರು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸುಖವಾಗಿ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ; ರೋಗರಹಿತರಾಗಿಯೂ ಇರುತ್ತಾರೆ.
Verse 35
बलवन्न्त: समृद्धार्था मित्रबान्धवनन्दना: । जीवन्त्यन्योन्यमाश्रित्य ट्रमा: काननजा इव
ಬಲಿಷ್ಠರೂ, ಸಂಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧರೂ, ಮಿತ್ರಬಂಧುಗಳನ್ನು ಹರ್ಷಪಡಿಸುವವರೂ—ಕಾನನದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಮರಗಳಂತೆ ಪರಸ್ಪರ ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಜೀವಿಸುತ್ತಾರೆ.
Verse 36
वयं तु धृतराष्ट्रेण सपुत्रेण दुरात्मना । विवासिता न दग्धाश्व॒ कथंचिद् दैवसंश्रयात्
ಆದರೆ ನಾವು—ದುರಾತ್ಮ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ತನ್ನ ಪುತ್ರರೊಂದಿಗೆ ನಮ್ಮನ್ನು ನಿರ್ವಾಸಿತಗೊಳಿಸಿದನು—ದಹಿಸಲ್ಪಡಲಿಲ್ಲ; ಹೇಗೋ ದೈವಾಶ್ರಯದಿಂದ ಬದುಕುಳಿದೆವು.
Verse 37
तस्मान्मुक्ता वयं दाहादिमं वृक्षमुपाश्रिता: । कां दिशं प्रतिपत्स्यम: प्राप्ता: क्लेशमनुत्तमम्
ಆ ದಹನದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿ ಈಗ ನಾವು ಈ ಮರವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಯಾವ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕೆಂಬುದೂ ತಿಳಿಯದು; ಅಪಾರವಾದ ಕ್ಲೇಶಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದೇವೆ.
Verse 38
सकामो भव दुर्बुद्धे धार्तराष्ट्राल्पदर्शन । नूनं देवा: प्रसन्नास्ते नानुज्ञां मे युधिष्ठिर:
ಓ ದುರ್ಬುದ್ಧಿ, ಅಲ್ಪದರ್ಶನ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರಪುತ್ರನೇ! ನಿನ್ನ ಕಾಮನೆ ನೆರವೇರಲಿ. ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ದೇವರುಗಳು ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಅದಕ್ಕೇ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ನನಗೆ ನಿನ್ನ ವಧಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 39
प्रयच्छति वधे तुभ्यं तेन जीवसि दुर्मते । नन्वद्य त्वां सहामात्यं सकर्णानुजसौबलम्
ನಿನ್ನ ವಧಕ್ಕೆ ಅವನು ಅನುಮತಿ ನೀಡದಿರುವುದರಿಂದಲೇ, ಓ ದುರ್ಮತೇ, ನೀನು ಜೀವಿಸುತ್ತಿರುವೆ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಇಂದುಲೇ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು—ಅಮಾತ್ಯರೊಂದಿಗೆ, ಕರ್ಣನೊಂದಿಗೆ, ನಿನ್ನ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರನೊಂದಿಗೆ, ಶಕುನಿಯೊಂದಿಗೆ—ಯಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಬಲ್ಲೆ.
Verse 40
गत्वा क्रोधसमाविष्ट: प्रेषयिष्ये यमक्षयम् | कि नु शक्यं मया कर्तु यत् ते न क्रुध्यते नृप:
ಕೋಪಾವಿಷ್ಟನಾಗಿ ಅವನು ಚಿಂತಿಸಿದನು—“ನಾನು ಹೋಗಿ ಅವನನ್ನು ಯಮನ ಅಕ್ಷಯ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಬಲ್ಲೆ; ಆದರೆ ರಾಜನು ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಕೋಪಗೊಳ್ಳದೇ ಇದ್ದಾಗ ನಾನು ಏನು ಮಾಡಲಿ?” ಇಲ್ಲಿ ಭೀಮನ ಉಗ್ರಕ್ರೋಧ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ಧರ್ಮಸಂಯಮದಿಂದ ತಡೆಗಟ್ಟಲ್ಪಡುತ್ತದೆ—ಪ್ರತೀಕಾರ ಕೈಗೆಟುಕಿದರೂ ಧರ್ಮರಾಜನು ಕೋಪಪ್ರೇರಿತ ವಧಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ನೈತಿಕ ರಾಜಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಆತ್ಮನಿಗ್ರಹ ಹಿಂಸಾವೇಗವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಹಾಕುತ್ತವೆ.
Verse 41
धर्मात्मा पाण्डवश्रेष्ठ: पापाचार युधिष्ठिर: । एवमुक््त्वा महाबाहु: क्रोधसंदीप्तमानस:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಪಾಂಡವಶ್ರೇಷ್ಠ ಧರ್ಮಾತ್ಮ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನನ್ನೂ ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಭೀಮನು (ದಂಡವನ್ನು ತಡೆದ ಕಾರಣ) ಪಾಪಾಚಾರಿ ಎಂಬಂತೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದನು. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಮಹಾಬಾಹು ಭೀಮನು, ಕೋಪದಿಂದ ದೀಪ್ತವಾದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಒಳಗೊಳಗೆ ದಹಿಸುತ್ತಾ, ದುರ್ಯೋಧನನನ್ನು ದುರ್ಬುದ್ಧಿ, ಅಲ್ಪದರ್ಶಿ ಎಂದು ನಿಂದಿಸಿ ಹೇಳಿದನು—“ಇಂದು ನಿನ್ನ ಆಶೆ ನೆರವೇರಿತು; ದೇವತೆಗಳು ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಧರ್ಮರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ನಿನ್ನ ವಧಕ್ಕೆ ನನಗೆ ಆಜ್ಞೆ ನೀಡುತ್ತಿಲ್ಲ; ಇದೇ ಕಾರಣ ನೀನು ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತ. ನಾನು ಕೋಪಗೊಂಡು ಮಂತ್ರಿಗಳೊಡನೆ, ಕರ್ಣನೊಡನೆ, ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರರೊಡನೆ, ಶಕುನಿಯೊಡನೆ ಸೇರಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಯಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಬಲ್ಲೆ; ಆದರೆ ಏನು ಮಾಡಲಿ—ಪಾಂಡವಶ್ರೇಷ್ಠ ಧರ್ಮಾತ್ಮ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಕೋಪಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.” ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಕೈಗಳನ್ನು ಒರೆಸುತ್ತಾ ದೀರ್ಘ ನಿಶ್ವಾಸ ಬಿಡುತ್ತಾ, ಶಾಂತವಾದ ಜ್ವಾಲೆಯ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ, ಮತ್ತೆ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿದ್ದ ಸಹೋದರರ ಕಡೆ ನೋಡಿದನು—ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಂತೆ ನಿಶ್ಚಿಂತವಾಗಿ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
Verse 42
करं करेण निष्पिष्य नि:श्वसन् दीनमानस: । पुनर्दीनमना भूत्वा शान्तार्चिरिव पावक:
ಒಂದು ಕೈಯನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ಕೈಯಿಂದ ಒತ್ತಿ ಒರೆಸುತ್ತಾ ಅವನು ದೀರ್ಘ ನಿಶ್ವಾಸ ಬಿಟ್ಟನು; ಅವನ ಮನಸ್ಸು ವಿಷಾದದಿಂದ ಭಾರವಾಯಿತು. ನಂತರ ಮತ್ತೆ ದೀನನಾಗಿ—ಶಾಂತವಾದ ಜ್ವಾಲೆಯ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ—ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿದ್ದ ಸಹೋದರರ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿ ನೋಡಿದನು.
Verse 43
भ्रातृन् महीतले सुप्तानवैक्षत वृकोदर: । विश्वस्तानिव संविष्टान् पृथग्जनसमानिव
ವೃಕೋದರ (ಭೀಮ) ನೆಲದ ಮೇಲೆ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ತನ್ನ ಸಹೋದರರನ್ನು ನೋಡಿದನು—ಅವರು ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಶ್ವಾಸದಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದವರಂತೆ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಂತೆ ನಿಶ್ಚಿಂತವಾಗಿ.
Verse 44
नातिदूरेण नगरं वनादस्माद्धि लक्षये | जागर्तव्ये स्वपन्तीमे हन्त जागर्म्यहं स्वयम्
“ಈ ಕಾಡಿನಿಂದ ಬಹುದೂರವಲ್ಲ—ನನಗೆ ಒಂದು ನಗರ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ. ಕಾವಲು ಇರಬೇಕಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಸಹೋದರರು ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸರಿ—ನಾನೇ ಸ್ವತಃ ಜಾಗರಿಸುತ್ತೇನೆ.” ಎಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ಭೀಮಸೇನನು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಾವಲು ಕಾಯ್ದನು.
Verse 45
पास्यन्तीमे जल पश्चात् प्रतिबुद्धा जितक्लमा: । इति भीमो व्यवस्यैव जजागार स्वयं तदा
ಭೀಮನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದನು—“ಇವರು ದಣಿವು ತೀರಿಕೊಂಡು ಎಚ್ಚರವಾದ ಮೇಲೆ ನಂತರ ನೀರು ಕುಡಿಯುತ್ತಾರೆ.” ಹೀಗೆ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭೀಮನು ತಾನೇ ಎಚ್ಚರಾಗಿ ಉಳಿದನು—ತನ್ನ ವಿಶ್ರಾಂತಿಗಿಂತ ಇತರರ ಕಾವಲನ್ನೇ ಮೇಲುಗೈ ಮಾಡಿದನು.
Verse 150
इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि जतुगृहपर्वणि भीमजलाहरणे पजञ्चाशदधिकशततमो<ध्याय:
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ಆದಿಪರ್ವದ ಒಳಗಿನ ಜತುಗೃಹಪರ್ವದಲ್ಲಿ ‘ಭೀಮನ ಜಲಾಹರಣ’ ವಿಷಯವಾದ ನೂರ ಐವತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.
Frequently Asked Questions
The dilemma concerns when to shift from restraint to decisive force: Bhīma must balance controlled patience (to avoid rash escalation) with the duty to neutralize a coercive threat endangering a community.
Capability entails responsibility: strength is portrayed as ethically meaningful when governed by composure, strategic timing, and the aim of restoring safety rather than pursuing impulsive retaliation.
No explicit phalaśruti appears in the provided verses; the chapter functions primarily as narrative-ethical illustration within the wider Ādi Parva arc rather than as a self-contained merit statement.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.