Adhyaya 135
आदि पर्व — जातुगृह-प्रसङ्गः: विदुरप्रेषित-खनकस्य सूचना तथा पलायन-मार्ग-निर्माणम् (Adi Parva 135: The Miner’s Warning and Construction of the Escape Passage)
Upa-parva: Jatugṛha-dāha (Lākṣāgṛha) Episode — Vidura’s Covert Warning and the Miner’s Tunnel
Vaiśaṃpāyana reports that a skilled miner, a trusted associate of Vidura, privately approaches the Pāṇḍavas and states he has been dispatched to act for their welfare. He conveys operational intelligence: on the fourteenth night of the dark fortnight, Purocana will set fire at the door of the residence, intending to burn the Pāṇḍavas along with their mother. The miner notes that Vidura has already used coded language (mleccha-vāc) to establish trust and to signal the need for discreet action. Yudhiṣṭhira recognizes the envoy as Vidura’s loyal friend and requests urgent deliverance from the imminent fire, observing that their destruction would fulfill Duryodhana’s aims. The miner then undertakes the counter-operation: he excavates a large subterranean passage, creates a concealed, door-fitted opening within the house, levels it with the ground, and keeps it hidden due to fear of Purocana’s surveillance. The Pāṇḍavas maintain a posture of apparent trust while actually remaining vigilant, living armed at night and ranging by day, so that the townspeople remain unaware—except for Vidura’s agent and the miner—thereby preserving secrecy until escape becomes necessary.
Chapter Arc: रंगभूमि में उत्सव-सा कोलाहल उठता है—जनता ‘वीर कुरुराज!’ और ‘भीम!’ कहकर गर्जना करती है; सभा एक क्षुब्ध महासागर-सी हिलोरें लेने लगती है। → द्रोणाचार्य अपने प्रिय पुत्र अश्वत्थामा से संकेतात्मक वाणी कहते हैं और शिष्य-प्रतिस्पर्धा का ताप बढ़ता है; अर्जुन के लक्ष्य-भेदन के अद्भुत प्रदर्शन (घूमते लोहे के वराह पर एक साथ पाँच बाण, हिलते रस्सी-लटके लक्ष्य में अनेक बाण) से दर्शक विस्मय में डूबते हैं और पक्षधरता तीखी होती जाती है। → अर्जुन की अचूकता और भीम-प्रशंसा के बीच दुर्योधन अपने भाइयों सहित, अश्वत्थामा के साथ, शस्त्र उठाकर खड़ा हो जाता है—मानो देवगणों से घिरा इन्द्र; रंगभूमि का उत्सव क्षण भर में संघर्ष की देहरी पर आ टिकता है। → धृतराष्ट्र भीतर-ही-भीतर स्वयं को ‘रक्षित’ अनुभव करता है—कुन्ती-रूपी अरणि से प्रकट ‘तीन पाण्डव-अग्नियों’ (तीन प्रमुख तेजस्वी पुत्रों) को देखकर उसे राज्य-रक्षा का भरोसा और साथ ही अनकहा भय दोनों मिलता है; सभा औपचारिक रूप से अभी युद्ध में नहीं फूटती, पर वैर का बीज स्पष्ट हो जाता है। → दुर्योधन का सशस्त्र उठ खड़ा होना संकेत देता है कि यह प्रदर्शन अब केवल कला नहीं—आगामी वैमनस्य और टकराव का पूर्वाभ्यास है।
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठके ७३ श्लोक मिलाकर कुल ४२३ शलोक हैं) #ीी#ीि 2 हज श्रीस-शसीस > जो उत्सव या नाटक आदिको सुविधापूर्वक देखनेके उद्देश्यसे बनाया गया हो
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಜನಮೇಜಯ! ಕುರುರಾಜಕುಮಾರ ದುರ್ಯೋಧನನು ಮತ್ತು ಬಲಿಷ್ಠರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಭೀಮಸೇನನು ರಂಗಭೂಮಿಗೆ ಇಳಿದು ಗದಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದಾಗ, ಪಕ್ಷಪಾತದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಸ್ನೇಹದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದ ಜನಸಮೂಹವು যেন ಎರಡು ಪಾಳಯಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿತವಾದಂತೆ ಆಯಿತು.
Verse 2
ही वीर कुरुराजेति ही भीम इति जल्पताम् | पुरुषाणां सुविपुला: प्रणादा: सहसोत्थिता:
“ಹೀ! ವೀರ ಕುರುರಾಜ!” “ಹೀ! ಭೀಮ!” ಎಂದು ಕೂಗುತ್ತಿದ್ದ ಜನರ ಮಹಾ ಘೋಷಗಳು ಸಹಸಾ ಎದ್ದು ಸುತ್ತಮುತ್ತೆಲ್ಲ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸಿತು.
Verse 3
ततः क्षुब्धार्णवनिभं रंगमालोक्य बुद्धिमान् । भारद्वाज: प्रियं पुत्रमश्चत्थामानमब्रवीत्
ನಂತರ ರಂಗಭೂಮಿ ಕ್ಷುಬ್ಧ ಸಮುದ್ರದಂತೆ ಕುದಿಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡ ಬುದ್ಧಿವಂತನಾದ ಭಾರದ್ವಾಜ (ದ್ರೋಣ)ನು ತನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಪುತ್ರ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು.
Verse 4
द्रोण उदाच वारयैतौ महावीरयों कृतयोग्यावुभावपि । मा भूद् रज्भप्रकोपो5यं भीमदुर्योधनोद्धव:
ದ್ರೋಣನು ಹೇಳಿದನು—ವತ್ಸ! ಇವರು ಇಬ್ಬರೂ ಮಹಾವೀರರು; ಇಬ್ಬರೂ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯರೂ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದವರೂ. ಇವರನ್ನು ತಡೆ; ಭೀಮ–ದುರ್ಯೋಧನರಿಂದ ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಧಜನ್ಯ ಗಲಾಟೆ ಏಳದಿರಲಿ.
Verse 5
वैशम्पायन उवाच (तत उत्थाय वेगेन अश्वत्थामा न्यवारयत् । गुरोराज्ञा भीम इति गान्धारे गुरुशासनम् | अलं योग्यकृतं वेगमलं साहसमित्युत ।।
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಆಗ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನು ವೇಗವಾಗಿ ಎದ್ದು ಅವರನ್ನು ತಡೆದು ಹೀಗೆಂದನು—“ಭೀಮಾ! ಇದು ಗುರುವಿನ ಆಜ್ಞೆ; ಓ ಗಾಂಧಾರೀನಂದನಾ! ಇದು ಆಚಾರ್ಯರ ಆದೇಶ. ಸಾಕು—ಈ ಉಗ್ರ ದಾಳಿ, ಈ ದುಸ್ಸಾಹಸ ಯುಕ್ತವಲ್ಲ. ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ ಯೋಗ್ಯರು; ಪರಸ್ಪರ ಇಂತಹ ಕ್ರೂರ ಆಕ್ರಮಣ ಶೋಭಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ನಿಲ್ಲಿಸಿ.” ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಗದೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ನಿಂತಿದ್ದ ದುರ್ಯೋಧನ ಮತ್ತು ಭೀಮಸೇನರನ್ನು ಗುರುಪುತ್ರ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನು ತಡೆದನು—ಯುಗಾಂತದ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಕುದಿದ ಮಹಾತರಂಗಗಳ ಎರಡು ಸಾಗರಗಳಂತೆ।
Verse 6
ततो रड्जराड़णगतो द्रोणो वचनमत्रवीत् | निवार्य वादित्रगणं महामेघनिभस्वनम्,तत्पश्चात् द्रोणाचार्यने महान् मेघोंके समान कोलाहल करनेवाले बाजोंको बंद कराकर रंगभूमिमें उपस्थित हो यह बात कही--
ನಂತರ ದ್ರೋಣನು ರಣಾಂಗಣಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಮಾತಾಡಿದನು. ಮೊದಲು ಮಹಾಮೇಘದ ಗರ್ಜನೆಯಂತೆ ಕೇಳಿಸುವ ವಾದ್ಯಗಣಗಳ ಕೋಲಾಹಲವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದನು; ನಂತರ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಸಭೆಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೇಳಿದನು.
Verse 7
यो मे पुत्रात् प्रियतर: सर्वशस्त्रविशारद: । ऐन्द्रिरिन्द्रानुजसम: स पार्थो दृश्यतामिति
“ನನಗೆ ಪುತ್ರನಿಗಿಂತಲೂ ಪ್ರಿಯನಾದವನು, ಎಲ್ಲ ಶಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತನಾದವನು, ಇಂದ್ರನ ಅನುಜನಿಗೆ ಸಮಾನ ಪರಾಕ್ರಮಿಯು—ಆ ಪಾರ್ಥನು ಕಾಣಿಸಲಿ.”
Verse 8
आचार्यवचनेनाथ कृतस्वस्त्ययनो युवा । बद्धगोधाडलुलित्राण: पूर्णतूण: सकार्मुक:
ಆಚಾರ್ಯರ ವಚನದಂತೆ ಸ್ವಸ್ತಿವಾಚನ ಮಾಡಿಸಿ, ಆ ಯುವ ವೀರನು—ಗೋಹಚರ್ಮದ ಅಂಗುಳಿತ್ರಾಣಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು, ಬಾಣಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ತೂಣೀರವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಧನುಸ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ—ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು.
Verse 9
काज्चनं कवचं बिश्रत् प्रत्यदृश्यत फाल्गुन: । सार्क: सेन्द्रायुधतडित् ससंध्य इव तोयद:
ಆಗ ಫಾಲ್ಗುಣನು (ಅರ್ಜುನನು) ಚಿನ್ನದ ಕವಚವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು. ಅವನು ಸೂರ್ಯ, ಇಂದ್ರಧನುಸ್ಸು, ಮಿಂಚು ಮತ್ತು ಸಂಧ್ಯಾರಾಗಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತ ಮಳೆಯಮೋಡದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು.
Verse 10
ततः सर्वस्य रज्गस्य समुत्पिउजलको<5भवत् | प्रावाद्यन्त च वाद्यानि सशड्खानि समन्ततः,फिर तो समूचे रंगमण्डपमें हर्षोल्लास छा गया। सब ओर भाँति-भाँतिके बाजे और शंख बजने लगे
ಆಗ ಸಮಸ್ತ ರಂಗಮಂಡಪವು ಹರ್ಷೋಲ್ಲಾಸದಿಂದ ತುಂಬಿತು. ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಎಲ್ಲೆಡೆ ನಾನಾವಿಧ ವಾದ್ಯಗಳು ಮೊಳಗಿದವು; ಶಂಖಧ್ವನಿಯೂ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಬಂತು॥
Verse 11
एष कुन्तीसुत: श्रीमानेष मध्यमपाण्डव: । एष पुत्रो महेन्द्रस्य कुरूणामेष रक्षिता
ಇವನು ಕುಂತಿಯ ಶ್ರೀಮಂತ ಪುತ್ರ; ಇವನೇ ಮಧ್ಯ ಪಾಂಡವ. ಇವನು ಮಹೇಂದ್ರ (ಇಂದ್ರ)ನ ಪುತ್ರ—ಕುರುಗಳ ರಕ್ಷಕ ಇವನೇ॥
Verse 12
एषो<अस्त्रविदुषां श्रेष्ठ एब धर्मभूृतां वर: । एष शीलवतां चापि शीलज्ञाननिधि: पर:
ಇವನು ಅಸ್ತ್ರವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಹೊಂದಿದವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ; ಇವನು ಧರ್ಮವನ್ನು ಧರಿಸುವವರಲ್ಲಿ ವರ. ಶೀಲವಂತರಲ್ಲಿಯೂ ಇವನೇ ಪರಮ—ಶೀಲಜ್ಞಾನಗಳ ಪರಮ ನಿಧಿ॥
Verse 13
इत्येवं तुमुला वाच: शृण्वत्या: प्रेक्षकेरिता: । कुन्त्या: प्रस्रवसंयुक्तैरस्रै: क्लिन्नमुरो5भवत्
ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಎಬ್ಬಿಸಿದ ಆ ತುಮುಲ ವಾಣಿಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿರಲಾಗಿ ಕುಂತಿಯ ಉರಸ್ಸು ಕಣ್ಣೀರಿನ ಧಾರೆಯಿಂದ ನೆನೆದುಹೋಯಿತು॥
Verse 14
'ये कुन्तीके तेजस्वी पुत्र हैं। ये ही पाण्डुके मझले बेटे हैं। ये देवराज इन्द्रकी संतान हैं। ये ही कुरुवंशके रक्षक हैं। अस्त्र-विद्याके विद्वानोंमें ये सबसे उत्तम हैं। ये धर्मात्माओं और शीलवानोंमें श्रेष्ठ हैं। शील और ज्ञानकी तो ये सर्वोत्तम निधि हैं।! उस समय दर्शकोंके मुखसे तुमुल ध्वनिके साथ निकली हुई ये बातें सुनकर कुन्तीके स्तनोंसे दूध और नेत्रोंसे स्नेहके आँसू बहने लगे। उन दुग्धमिश्रित आँसुओंसे कुन्तीदेवीका वक्ष:स्थल भीग गया || ११-- १३ || तेन शब्देन महता पूर्णश्रुतिरथाब्रवीत् । धृतराष्ट्रो नरश्रेष्ठो विदुरं हृष्टमानस:
“ಇವರು ಕುಂತಿಯ ತೇಜಸ್ವಿ ಪುತ್ರ; ಇವನೇ ಪಾಂಡುವಿನ ಮಧ್ಯಮ ಪುತ್ರ. ಇವನು ದೇವರಾಜ ಇಂದ್ರನ ಪುತ್ರ; ಕುರು ವಂಶದ ರಕ್ಷಕ ಇವನೇ. ಅಸ್ತ್ರವಿದ್ಯಾವಿದರಲ್ಲಿ ಇವನೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ; ಧರ್ಮಾತ್ಮರಲ್ಲಿ ಇವನೇ ಉತ್ತಮ. ಶೀಲವಂತರಲ್ಲಿಯೂ ಇವನೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ—ಶೀಲಜ್ಞಾನಗಳ ಪರಮ ನಿಧಿ.” ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಬಾಯಿಂದ ತುಮುಲ ಧ್ವನಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೊರಬಂದ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಕುಂತಿಯ ಸ್ತನಗಳಿಂದ ಹಾಲು, ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಸ्नेಹಾಶ್ರು ಹರಿಯತೊಡಗಿದವು; ಆ ಹಾಲುಮಿಶ್ರಿತ ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಕುಂತಿದೇವಿಯ ವಕ್ಷಸ್ಥಳ ನೆನೆದುಹೋಯಿತು॥ ಆ ಮಹಾ ಕೋಲಾಹಲ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಕಿವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸಿತು. ಆಗ ನರಶ್ರೇಷ್ಠ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ ಹರ್ಷಿತಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ವಿದುರನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದನು॥
Verse 15
क्षत्त: क्षुब्धार्णवनिभ: किमेष सुमहास्वन: । सहसैवोत्थितो रज्ढे भिन्दन्निव नभस्तलम्
ಓ ಕ್ಷತ್ತಾ (ವಿದುರ)! ಬಿರುಗಾಳಿಯಿಂದ ಕ್ಷುಬ್ಧವಾದ ಮಹಾಸಾಗರದ ಗರ್ಜನೆಯಂತೆ ಈ ಮಹಾನಾದವೇನು? ಇದು ಅಚಾನಕವಾಗಿ ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಿಸಿ, ಆಕಾಶಮಂಡಲವನ್ನೇ ಚೀರಿಬಿಡುವಂತೆ ಕೇಳಿಸುತ್ತಿದೆ.
Verse 16
विदुर उवाच एष पार्थो महाराज फाल्गुन: पाण्डुनन्दन: । अवतीर्ण: सकवचस्तत्रैष सुमहास्वन:,विदुरने कहा--महाराज! ये पाण्डुनन्दन अर्जुन कवच बाँधकर रंगभूमिमें उतरे हैं। इसी कारण यह भारी आवाज हो रही है
ವಿದುರನು ಹೇಳಿದನು—ಮಹಾರಾಜ! ಇವನು ಪಾರ್ಥ—ಫಾಲ್ಗುಣ, ಪಾಂಡುವಿನ ಪ್ರಿಯ ಪುತ್ರ—ಕವಚಧಾರಿಯಾಗಿ ರಂಗಭೂಮಿಗೆ ಇಳಿದಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಮಹಾನಾದವು ಅವನಿಂದಲೇ ಉದ್ಭವಿಸಿದೆ.
Verse 17
धृतराष्ट उवाच धन्यो>स्म्यनुगृहीतो5स्मि रक्षितो5स्मि महामते । पृथारणिसमुद्धूतैस्त्रिभि: पाण्डववह्निभि:
ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಹೇಳಿದನು—ಮಹಾಮತೇ! ಕುಂತಿ ಎಂಬ ಅರಣಿಯಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಈ ಮೂರು ಪಾಂಡವ-ಅಗ್ನಿಗಳಿಂದ ನಾನು ಧನ್ಯನಾದೆ. ಇವರ ಮೂವರಿಂದಲೇ ನಾನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅನುಗ್ರಹಿತನೂ ರಕ್ಷಿತನೂ ಆಗಿದ್ದೇನೆ.
Verse 18
वैशम्पायन उवाच तस्मिन् प्रमुदिते रज़्े कथंचित् प्रत्युपस्थिते । दर्शयामास बीभत्सुराचार्यायास्त्रलाघवम्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಆನಂದಾತಿರೇಕದಿಂದ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಆ ರಂಗಮಂಡಪವು ಹೇಗೋ ಮತ್ತೆ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಬಂದು ಶಾಂತವಾದಾಗ, ಬೀಭತ್ಸು ಅರ್ಜುನನು ತನ್ನ ಆಚಾರ್ಯನಿಗೆ ಅಸ್ತ್ರಪ್ರಯೋಗದ ಚುರುಕುತನವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು.
Verse 19
आग्नेयेनासूजद् वल्लिं वारुणेनासृजत् पय: । वायव्येनासृजद् वायुं पार्जन्येनासूजद् घनान्
ಆಗ್ನೇಯಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಅವನು ಜ್ವಲಿಸುವ ಅಗ್ನಿರೇಖೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು; ವಾರುಣಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಜಲವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿ ಅದರಿಂದ ಅದನ್ನು ನಂದಿಸಿದನು. ವಾಯವ್ಯಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಭೀಕರ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಿದನು; ಪಾರ್ಜನ್ಯಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಘನಮೇಘಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿದನು.
Verse 20
भौमेन प्राविशद् भूमिं पार्वतेनासृजद् गिरीन् । अन्तधनिन चास्त्रेण पुनरन्तर्हितो&भवत्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಭೌಮಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಅವನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಚೀರಿ ಒಳಗೆ ಲೀನವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದನು; ಪಾರ್ವತಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ಉದ್ಭವಗೊಳಿಸಿದನು. ಬಳಿಕ ಅಂತರ್ಧಾನಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿ ಮತ್ತೆ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಅಡಗಿಹೋದನು.
Verse 21
क्षणात् प्रांशु: क्षणाद् हस्व: क्षणाच्च रथधूर्गत: । क्षणेन रथमध्यस्थ: क्षणेनावतरन्महीम्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಅವನು ದೀರ್ಘನಾಗಿ, ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಹ್ರಸ್ವನಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದನು. ಒಂದು ಕ್ಷಣ ರಥದ ಧುರದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಂತೆ, ಮತ್ತೊಂದು ಕ್ಷಣ ರಥಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ; ಕಣ್ಣು ಮಿಟುಕಿಸುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಗೆ ಇಳಿದು ಅಸ್ತ್ರಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.
Verse 22
सुकुमारं च सूक्ष्मं च गुरुं चापि गुरुप्रिय: । सौष्ठवेनाभिसंक्षिप्त: सोडविध्यद् विविधै: शरै:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಗುರುಪ್ರಿಯ ಶಿಷ್ಯ ಅರ್ಜುನನು ಸೌಷ್ಟವ ಮತ್ತು ಚುರುಕಿನಿಂದ ಸೂಕುಮಾರ ಗುರಿಯನ್ನೂ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಗುರಿಯನ್ನೂ, ಭಾರವಾದ ಗುರಿಯನ್ನೂ ವಿವಿಧ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಭೇದಿಸಿದನು.
Verse 23
भ्रमतश्न॒ वराहस्य लोहस्य प्रमुखे समम् । पज्च बाणानसंयुक्तान् सम्मुमोचैकबाणवत्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಸುತ್ತುತ್ತಾ ಇದ್ದ ಕಬ್ಬಿಣದ ವರಾಹದ ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಅರ್ಜುನನು ಒಂದೇ ಬಾಣದಂತೆ ಒಂದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಐದು ಬಾಣಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಿದನು. ಅವು ಪರಸ್ಪರ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ; ಆದರೂ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನಿಖರವಾಗಿ ಮುಖವನ್ನೇ ಭೇದಿಸಿತು.
Verse 24
गव्ये विषाणकोषे च चले रज्ज्ववलम्बिनि । निचखान महावीर्य: सायकानेकविंशतिम्,एक जगह गायका सींग एक रस्सीमें लटकाया गया था, जो हिल रहा था। महापराक्रमी अर्जुनने उस सींगके छेदमें लगातार इक्कीस बाण गड़ा दिये
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಹಗ್ಗದಿಂದ ತೂಗುತ್ತಾ ಅಲುಗಾಡುತ್ತಿದ್ದ, ರಂಧ್ರವಿರುವ ಹಸುವಿನ ಕೊಂಬನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿ ಇಟ್ಟಿದ್ದರು. ಮಹಾವೀರ್ಯನಾದ ಅರ್ಜುನನು ಆ ರಂಧ್ರದಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಬಾಣಗಳನ್ನು ಗೂಡಿಸಿದನು.
Verse 25
इत्येवमादि सुमहत् खड्गे धनुषि चानघ । गदायां शस्त्रकुशलो मण्डलानि हाादर्शयत्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಅನಘನೇ! ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಅವನು ಖಡ್ಗದಲ್ಲೂ ಧನುಸ್ಸಲ್ಲೂ ಅನೇಕ ವಿಧವಾಗಿ ಮಹತ್ತರ ಪಾಂಡಿತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದನು. ಹಾಗೆಯೇ ಶಸ್ತ್ರಕುಶಲನಾಗಿ ಗದೆಯಿಂದಲೂ ಮಂಡಲಾಕಾರದ ಚಲನೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಿದನು. ಓ ನಿಷ್ಪಾಪ ಜನಮೇಜಯ!
Verse 26
ततः समाप्तभूयिष्ठे तस्मिन् कर्मणि भारत । मन्दीभूते समाजे च वादित्रस्य च नि:स्वने
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಭಾರತನೇ! ಆ ಶಸ್ತ್ರಕೌಶಲ್ಯದ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಬಹುತೇಕ ಮುಕ್ತಾಯಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ, ಸಭೆಯ ಗದ್ದಲವೂ ವಾದ್ಯಗಳ ನಾದವೂ ಮಂದವಾಗತೊಡಗಿದಾಗ, ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ದ್ವಾರದ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಯಾರೋ ತಮ್ಮ ಭುಜಗಳ ಮೇಲೆ ತಟ್ಟಿಕೊಂಡಂತೆ ಘನವಾದ ಶಬ್ದ ಕೇಳಿಬಂತು—ವಜ್ರಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಡಿಕ್ಕಿಹೊಡೆಯುವಂತೆ. ಆ ಧ್ವನಿ ಒಬ್ಬ ವೀರನ ಮಹಿಮೆ ಮತ್ತು ಬಲವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿತು.
Verse 27
द्वारदेशात् समुद्धूतो माहात्म्यबलसूचक: । वज्रनिष्पेषसदृश: शुश्रुवे भुजनि:स्वन:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಭಾರತನೇ! ದ್ವಾರದ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ವೀರಮಹಿಮೆ ಮತ್ತು ಬಲವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಭುಜನಾದ ಎದ್ದಿತು—ಅದು ವಜ್ರಗಳ ಘರ್ಷಣೆಯಂತೆ ಕೇಳಿಬಂತು.
Verse 28
दीर्यन्ते कि नु गिरयः किंस्विद् भूमिर्विदीर्यते । किंस्विदापूर्यते व्योम जलधाराघनैर्घनी:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಆ ಶಬ್ದವನ್ನು ಕೇಳಿ ಜನರು ಆತಂಕದಿಂದ ಹೀಗೆಂದರು: “ಪರ್ವತಗಳು ಬಿರುಕು ಬಿಟ್ಟಿವೆಯೇ? ಭೂಮಿ ಚೀರಿ ಹೋಗಿದೆಯೇ? ಅಥವಾ ಮಳೆಯ ಧಾರೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಘನ ಮೇಘಗಳ ಗಂಭೀರ ಗರ್ಜನೆಯಿಂದ ಆಕಾಶಮಂಡಲ ಮೊಳಗುತ್ತಿದೆಯೇ?”
Verse 29
रड्गस्यैवं मतिरभूत् क्षणेन वसुधाधिप । द्वारं चाभिमुखा: सर्वे बभूवु: प्रेक्षकास्तदा
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ವಸುಧಾಧಿಪನೇ! ಆ ರಂಗಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಚಿಂತನೆಗಳು ಉದಯಿಸಿದವು. ಆಗ, ಓ ರಾಜನೇ, ಎಲ್ಲ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರೂ ದ್ವಾರದ ಕಡೆ ಮುಖಮಾಡಿ ನೋಡತೊಡಗಿದರು.
Verse 30
पज्चभि भ्रीतिभि: पार्थद्रोण: परिवृतो बभौ | पञ्चतारेण संयुक्त: सावित्रेणेव चन्द्रमा:
ಕುಂತೀಪುತ್ರರಾದ ಐದು ಸಹೋದರರಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯನು, ಸವಿತೃ ಅಧಿಷ್ಠಿತ ಪಂಚತಾರೆಯ ಹಸ್ತ ನಕ್ಷತ್ರದೊಡನೆ ಯುಕ್ತನಾದ ಚಂದ್ರನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು।
Verse 31
अश्वत्थाम्ना च सह्िितं भ्रातृणां शतमूर्जितम् । दुर्योधनममित्रघ्नमुत्थितं पर्यवारयत्
ಶತ್ರುಘ್ನನೂ ಬಲವಂತನೂ ಆದ ದುರ್ಯೋಧನನು ಎದ್ದು ನಿಂತನು. ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನೊಂದಿಗೆ ಅವನ ಶತ ಪರಾಕ್ರಮಿ ಸಹೋದರರು ಬಂದು ಅವನನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದಲೂ ವಲಯವಾಗಿ ಆವರಿಸಿದರು. ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದ ಸಹೋದರರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಗದಾಧಾರಿ ದುರ್ಯೋಧನನು, ಪುರಾತನದಲ್ಲಿ ದಾನವಸಂಕ್ಷಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೇವಗಣಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪುರಂದರ ಇಂದ್ರನಂತೆ ಶೋಭಿಸಿದನು।
Verse 32
स तैस्तदा भ्रातृभिरुद्यतायुधै- गदाग्रपाणि: समवस्थितैर्वृत: । बभौ यथा दानवसंक्षये पुरा पुरन्दरो देवगणै: समावृत:
ಆಗ ಗದೆಯನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದ ದುರ್ಯೋಧನನು, ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದ ಸಹೋದರರಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದಲೂ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಪುರಾತನದಲ್ಲಿ ದಾನವಸಂಕ್ಷಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೇವಗಣಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪುರಂದರ ಇಂದ್ರನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು।
Verse 134
इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि सम्भवपर्वणि अस्त्रदर्शने चतुस्त्रिंशदाधिकशततमो<ध्याय:
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ಆದಿಪರ್ವದೊಳಗಿನ ಸಂಭವಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತ್ರದರ್ಶನ ವಿಷಯಕ ನೂರ ಮೂವತ್ತನಾಲ್ಕನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು।
Frequently Asked Questions
The Pāṇḍavas must balance transparency and civic order against survival under covert threat: whether to publicly accuse the plot (risking escalation and disbelief) or to adopt discreet self-protection through secrecy and escape.
Dharma in governance includes proactive protection: prudent action, verified trust, and measured secrecy can be ethically justified when preventing wrongful harm and safeguarding dependents.
No explicit phalaśruti occurs here; the chapter functions as narrative-ethical documentation, emphasizing how correct counsel and timely, skillful action preserve life and enable later dharmic resolution.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.