Shloka 65
Vāraṇāvata-prasaṃsā and the Pāṇḍavas’ Departure (वरणावत-प्रशंसा तथा पाण्डव-प्रयाणम्)
Devanagari script
यदात्थ मां त्वं प्रसभं सखा ते5हमिति द्विज । संगतानीह जीर्यन्ति कालेन परिजीर्यत:,“तभी तो तुम मुझसे यह कहनेकी धृष्टता कर रहे हो कि “राजन! मैं तुम्हारा सखा हूँ!” समयके अनुसार मनुष्य ज्यों-ज्यों बूढ़ा होता है, त्यों-त्यों उसकी मैत्री भी क्षीण होती चली जाती है
Translation
ಹೇ ದ್ವಿಜನೇ! ನೀನು ಧಿಟ್ಟಾಗಿ ನನಗೆ—“ರಾಜನೇ, ನಾನು ನಿನ್ನ ಸಖ” ಎಂದು ಹೇಳುವುದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಂಗತিও ಸ್ನೇಹವೂ ಕಾಲದೊಂದಿಗೆ ಜೀರ್ಣವಾಗುತ್ತವೆ; ಮನುಷ್ಯನು ವೃದ್ಧನಾಗುವಂತೆ ಅವನ ಮಿತ್ರತೆಯೂ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ।
Word by Word
यत्that which
यत्:
Karma
TypePronoun
Rootयद्
FormNeuter, Accusative, Singular
आत्थyou said
आत्थ:
Karta
TypeVerb
Rootअह्
FormPerfect, Second, Singular, Parasmaipada
माम्me
माम्:
Karma
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormAccusative, Singular
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormNominative, Singular
प्रसभम्boldly, forcibly, presumptuously
प्रसभम्:
TypeIndeclinable
Rootप्रसभ
सखाfriend
सखा:
Karta
TypeNoun
Rootसखि
FormMasculine, Nominative, Singular
तेof you, your
ते:
Sambandha
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormGenitive, Singular
अहम्I
अहम्:
Karta
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormNominative, Singular
इतिthus (quotative)
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
द्विजO brahmin
द्विज:
Sambodhana
TypeNoun
Rootद्विज
FormMasculine, Vocative, Singular
संगतानिformed/contracted (relationships), associated (ties)
संगतानि:
Karta
TypeAdjective
Rootसंगत
FormNeuter, Nominative, Plural
इहhere, in this world
इह:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootइह
जीर्यन्तिwear away, decay
जीर्यन्ति:
Karta
TypeVerb
Rootजॄ
FormPresent, Third, Plural, Atmanepada
कालेनby time
कालेन:
Karana
TypeNoun
Rootकाल
FormMasculine, Instrumental, Singular
परिजीर्यतःof one who is growing old/decaying
परिजीर्यतः:
Sambandha
TypeVerb
Rootपरि + जॄ
FormPresent (Shatr), Singular, Parasmaipada, Masculine/Neuter, Genitive
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes