Adhyaya 125
Adhyāya 125: Raṅga-pradarśana — Arjuna’s Entry and Astric Demonstration (रङ्गप्रदर्शनम्)
Upa-parva: Āstīka-parva (contextual segment: Martial Exhibition at the Kuru arena)
Vaiśaṃpāyana describes a polarized assembly whose affection divides between the Kuru prince and Bhīma, producing loud, ocean-like tumult. Observing the risk of disorder, Bhāradvāja’s son Aśvatthāman restrains the two champions, preventing a confrontation born of arena-provocation. Drona then enters the arena, silences the instruments, and directs attention to Arjuna (Phalguna), praised as foremost among weapon-knowers and likened to divine prowess. Arjuna appears with auspicious rites completed, equipped with bow, full quiver, and golden armor, prompting renewed acclaim; Kuntī’s emotional response is noted. Dhṛtarāṣṭra asks Vidura about the uproar; Vidura identifies Arjuna and explains the cause. The chapter proceeds to a technical display of astras: elemental emissions (fire, water, wind, rain-clouds), entry into the earth, creation of mountains, and disappearance through an antardhāna weapon, alongside rapid transformations of position and scale. Precision archery follows—multiple arrows released with single-shot continuity, and repeated hits on moving targets—culminating in a comprehensive exhibition across sword, bow, and mace. As the crowd quiets, a new thunder-like sound arises at the gate; spectators turn, and Drona is seen encircled by the five Pāṇḍavas, while Aśvatthāman restrains the armed, rising Duryodhana, containing the next surge of confrontation.
Chapter Arc: उत्तरफाल्गुनी के शुभ मुहूर्त में, वन-आश्रम के भीतर ब्राह्मण-भोज और स्वस्तिवाचन की हलचल के बीच, नियति चुपचाप पाण्डु के द्वार पर आ खड़ी होती है—कुन्ती क्षणभर के लिए असावधान होती है। → फल-पुष्पों से लदे पलाश, तिलक, आम, चम्पक, पारिभद्रक आदि वृक्षों से भरे वन का सौंदर्य एक ओर है, और दूसरी ओर शाप-बंधित पाण्डु का भीतर-भीतर बढ़ता आकर्षण। धर्मात्मा राजा अपनी पत्नी माद्री के साथ संगम करता है—पर ‘कालधर्म’ (नियत-नियम) के विरुद्ध उठाया गया यह कदम शाप को जाग्रत कर देता है। → शाप का फल तत्क्षण उतरता है: पाण्डु का प्राणान्त। शोक-विह्वल माद्री कुन्ती से विनती करती है कि वह अकेली लौटे और बालकों को संभाले; फिर वह अपने पति की चिता पर आरूढ़ होकर सतीत्व का व्रत चुनती है—चिताग्नि में प्रवेश ही अध्याय का दहकता शिखर है। → तपस्वी ऋषि कुन्ती और माद्री को (और विशेषतः कुन्ती को) धैर्य बँधाते हैं—‘बालपुत्रा’ कुन्ती को जीवित रहकर पुत्रों की रक्षा करनी है। पुरोहित प्रेतकर्म में पारंगत होकर तिल, घृत, दधि, तण्डुल, उदकुम्भ आदि से विधिवत अन्त्येष्टि-क्रियाएँ आरम्भ कराता है। → पाण्डु-माद्री के दाह-संस्कार के बाद अब प्रश्न शेष है—वन में जन्मे ये बालक किसके संरक्षण में, किस मार्ग से, और किस अधिकार के साथ हस्तिनापुर की राजनीति में लौटेंगे?
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठके २३ श्लोक मिलाकर कुल ५५ श्लोक हैं) है ० बक। ] अतिफऑशाड< चतुर्विशर्त्याधकशततमो< ध्याय: राजा पाण्डुकी मृत्यु और माद्रीका उनके साथ चितारोहण वैशम्पायन उवाच दर्शनीयांस्तत: पुत्रान् पाण्डु: पज्च महावने । तान् पश्यन् पर्वते रम्ये स्वबाहुबलमाश्रित:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ಜನಮೇಜಯ! ಅನಂತರ ಆ ಮಹಾವನದಲ್ಲಿ ರಮ್ಯವಾದ ಪರ್ವತಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡು ತನ್ನ ಐದು ಸುಂದರ ಪುತ್ರರನ್ನು ಕಂಡನು. ಅವರನ್ನು ನೋಡುತ್ತ, ತನ್ನದೇ ಬಾಹುಬಲವನ್ನು ಆಧಾರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಸಂತೃಪ್ತಿಯಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದನು.
Verse 2
(पूर्णे चतुर्दशे वर्षे फाल्गुनस्य च धीमत: । तदा उत्तरफन्गुन्यां प्रवृत्ते स्वस्तिवाचने ।।
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ಬುದ್ಧಿವಂತ ಫಾಲ್ಗುನ (ಅರ್ಜುನ)ನ ಹದಿನಾಲ್ಕನೇ ವರ್ಷ ಪೂರ್ಣವಾದಾಗ, ಉತ್ತರಫಾಲ್ಗುನೀ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ವಸ್ತಿವಾಚನ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಆ ವೇಳೆ ಕುಂತಿ ರಕ್ಷಣೆಯ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಮರೆತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭೋಜನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದಳು; ಪುರೋಹಿತನೊಂದಿಗೆ ತಾನೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದಳು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಾಮಮೋಹಿತನಾದ ಪಾಂಡು ಮಾದ್ರಿಯನ್ನು ಕರೆಸಿಕೊಂಡನು. ವಸಂತದ ಮಧುಮಾಸದಲ್ಲಿ, ಪುಷ್ಪಸಮೃದ್ಧವಾದ ವನವು ಸಕಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಮಂತ್ರಮುಗ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ರಾಜನು ಪತ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ವನದಲ್ಲಿ ವಿಹರಿಸಿದನು.
Verse 3
पलाशैस्तिलकैश्षूतैश्वम्पकैः पारिभद्रकै: । अन्यैश्न बहुभिव॑क्षे: फलपुष्पसमृद्धिभि:
ಪಲಾಶ, ತಿಲಕ, ಮಾವು, ಚಂಪಕ, ಪಾರಿಭದ್ರಕ ಹಾಗೂ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಮರಗಳು ಫಲಪುಷ್ಪಸಮೃದ್ಧಿಯಿಂದ ತುಂಬಿ ಆ ವನದ ಶೋಭೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.
Verse 4
जलस्थानैश्व विविधै: पप्मिनीभिश्न शोभितम् | पाण्डोर्वनं तत् सम्प्रेक्ष्य प्रजज्ञे हूदि मन्मथ:
ವಿವಿಧ ಜಲಾಶಯಗಳು ಮತ್ತು ಪದ್ಮಿನೀ ಸರೋವರಗಳಿಂದ ಶೋಭಿತವಾದ ಆ ವನವನ್ನು ಕಂಡ ಪಾಂಡುವಿನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಮನ್ಮಥ (ಕಾಮ) ಉದಯವಾಯಿತು.
Verse 5
प्रहृष्मनसं तत्र विचरन्तं यथामरम् । त॑ माद्रयनुजगामैका वसनं बिभ्रती शुभम्,वे मनमें हर्षोल्लास भरकर देवताकी भाँति वहाँ विचर रहे थे। उस समय माद्री सुन्दर वस्त्र पहने अकेली उनके पीछे-पीछे जा रही थी
ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಹರ್ಷದಿಂದ ಉಲ್ಲಸಿತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ದೇವನಂತೆ ವಿಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಆ ವೇಳೆ ಶುಭ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿದ ಮಾದ್ರಿ ಒಬ್ಬಳೇ ಅವನ ಹಿಂದೆ ಹಿಂದೆ ನಡೆದುಹೋದಳು.
Verse 6
समीक्षमाण: स तु तां वयःस्थां तनुवाससम् | तस्य काम: प्रववृथे गहने5ग्निरिवोद्गत:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಸ್ತ್ರಧಾರಿಣಿಯಾದ ಆ ಯೌವನವತಿಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಪಾಂಡುವಿನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಕಾಮಾಗ್ನಿ ಹೊತ್ತಿಕೊಂಡಿತು; ದಟ್ಟ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಚಾನಕ ದಾವಾಗ್ನಿ ಎದ್ದಂತೆಯೇ।
Verse 7
रहस्येकां तु तां दृष्टवा राजा राजीवलोचनाम् । न शशाक नियमन्तुं तं कामं कामवशीकृत:,एकान्त प्रदेशमें कमलनयनी माद्रीको अकेली देखकर राजा कामका वेग रोक न सके, वे पूर्णतः: कामदेवके अधीन हो गये थे
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ಪದ್ಮನೇತ್ರಳಾದ ಮಾದ್ರಿಯನ್ನು ಒಬ್ಬಳೇ ಕಂಡ ರಾಜನು ಕಾಮವಶನಾಗಿ, ಆ ಕಾಮವೇಗವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾರದೆ ಹೋಯಿತು।
Verse 8
तत एनां बलादू राजा निजग्राह रहो गताम् । वार्यमाणस्तया देव्या विस्फुरन्त्या यथाबलम्
ಆಮೇಲೆ ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿದ್ದ ಮಾದ್ರಿಯನ್ನು ರಾಜನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಹಿಡಿದನು. ದೇವಿ ಮಾದ್ರಿ ಯಥಾಶಕ್ತಿ ತೊಡಗಾಡಿ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾ, ಅವನನ್ನು ಮರುಮರು ತಡೆದು ವಿರೋಧಿಸಿದಳು।
Verse 9
स तु कामपरीतात्मा तं शापं नान्वबुध्यत । माद्रीं मैथुनधर्मेण सो5न्वगच्छद् बलादिव
ಆದರೆ ಕಾಮದಿಂದ ಆವೃತಚಿತ್ತನಾದ ರಾಜನು ಆ ಶಾಪವನ್ನು ಮನಗಾಣಲಿಲ್ಲ; ಯಾವುದೋ ಬಲದಿಂದ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟವನಂತೆ, ಮಾದ್ರಿಯನ್ನು ಮೈಥುನಧರ್ಮದ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಸಮೀಪಿಸಿದನು।
Verse 10
जीवितान्ताय कौरव्य मन्मथस्य वशं गत: । शापजं भयमुत्सृज्य विधिना सम्प्रचोदित:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಕೌರವ್ಯ! ಅವನು ಮನ್ಮಥನ ವಶಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದನು. ಶಾಪದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಭಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ವಿಧಿಯ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಮುಂದುವರಿದು, ತನ್ನ ಜೀವಿತಾಂತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿದನು।
Verse 11
तस्य कामात्मनो बुद्धि: साक्षात् कालेन मोहिता । सम्प्रमथ्येन्द्रियग्रामं प्रणष्टा सह चेतसा
ಕಾಮವಶನಾದ ಅವನ ಬುದ್ಧಿ ಸాక్షಾತ್ ಕಾಲ (ವಿಧಿ)ದಿಂದ ಮೋಹಿತವಾಯಿತು. ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಮಥಿಸಿ ಅಶಾಂತಗೊಳಿಸಿ, ಆ ಬುದ್ಧಿ ಚೇತನೆಯೂ ವಿಚಾರಶಕ್ತಿಯೂ ಸಹಿತ ನಾಶವಾಯಿತು.
Verse 12
स तया सह संगम्य भार्यया कुरुनन्दन: । पाण्डु: परमधर्मात्मा युयुजे कालधर्मणा,कुरुकुलको आनन्दित करनेवाले परम धर्मात्मा महाराज पाण्डु इस प्रकार अपनी धर्मपत्नी माद्रीसे समागम करके कालके गालमें पड़ गये
ಕುರುಕುಲಕ್ಕೆ ಆನಂದಕಾರನಾದ ಪರಮಧರ್ಮಾತ್ಮ ಪಾಂಡು, ಪತ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಗಮಿಸಿ, ಕಾಲಧರ್ಮದ ವಿಧಾನದಂತೆ ಮರಣದೊಂದಿಗೆ ಯೋಗವಾಯಿತು.
Verse 13
ततो माद्री समालिड्र्य राजानं गतचेतसम् । मुमोच दुःखजं शब्दं पुन: पुनरतीव हि,तब माद्री राजाके शवसे लिपटकर बार-बार अत्यन्त दुःखभरी वाणीमें विलाप करने लगी
ನಂತರ ಮಾದ್ರಿ ಚೇತನೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ರಾಜನನ್ನು ಆಲಿಂಗಿಸಿ, ಮರುಮರು ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಕರುಣ ನಾದವನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿದಳು.
Verse 14
सह पुत्रैस्तत: कुन्ती माद्रीपुत्रो च पाण्डवौ । आज म्मु: सहितास्तत्र यत्र राजा तथागत:
ನಂತರ ಪುತ್ರರೊಂದಿಗೆ ಕುಂತಿ ಮತ್ತು ಮಾದ್ರಿಯ ಇಬ್ಬರು ಪಾಂಡವ ಪುತ್ರರು—ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ, ರಾಜ ಪಾಂಡು ಮೃತನಾಗಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬಂದರು.
Verse 15
ततो माद्रयत्रवीद् राजन्नार्ता कुन्तीमिदं वच: । एकैव त्वमिहागच्छ तिष्ठन्त्वत्रैव दारका:,जनमेजय! यह देख शोकातुर माद्रीने कुन्तीसे कहा--“बहिन! आप अकेली ही यहाँ आयें। बच्चोंको वहीं रहने दें”
ನಂತರ, ಓ ರಾಜನೇ, ಶೋಕದಿಂದ ಆಕಳಿಸಿದ ಮಾದ್ರಿ ಕುಂತಿಗೆ ಹೀಗೆಂದಳು—“ಅಕ್ಕಾ, ನೀನು ಒಬ್ಬಳೇ ಇಲ್ಲಿ ಬಾ; ಮಕ್ಕಳು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಇರಲಿ.”
Verse 16
तच्छुत्वा वचन तस्यास्तत्रैवाधाय दारकान् । हताहमिति विक्रुश्य सहसैवाजगाम सा
ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಕುಂತಿ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ, “ಅಯ್ಯೋ! ನಾನು ನಾಶವಾಯಿತು!” ಎಂದು ಶೋಕದಿಂದ ಕೂಗಿ ತಕ್ಷಣವೇ ಮಾದ್ರಿಯ ಬಳಿಗೆ ಧಾವಿಸಿದಳು.
Verse 17
दृष्टवा पाण्डुं च माद्रीं च शयानौ धरणीतले । कुन्ती शोकपरीताज़्ी विललाप सुदु:ःखिता
ಅಲ್ಲಿ ಬಂದು ಪಾಂಡು ಮತ್ತು ಮಾದ್ರಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿರುವುದನ್ನು ಅವಳು ಕಂಡಳು. ಅದನ್ನು ನೋಡಿ ಕುಂತಿ ಶೋಕದಿಂದ ಆವರಿತಳಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖದಿಂದ ವಿಲಪಿಸತೊಡಗಿದಳು.
Verse 18
रक्ष्यमाणो मया नित्यं वीर: सततमात्मवान् । कथं त्वामत्यतिक्रान्त: शापं जानन् वनौकस:
ಮಾದ್ರಿ! ನಾನು ನಿತ್ಯವೂ ಆ ವೀರನಾದ, ಆತ್ಮಸಂಯಮವುಳ್ಳ ರಾಜನನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಾ ಬಂದೆ. ಆದರೂ ಅರಣ್ಯವಾಸಿ ಋಷಿಯ ಶಾಪವನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದೂ ಹೇಗೆ ಅವನು ನಿಯಮ ಮೀರಿ ನಿನ್ನೊಡನೆ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಸಂಗಮಿಸಿದನು?
Verse 19
ननु नाम त्वया माद्रि रक्षितव्यो नराधिप: । सा कथ॑ं लोभितवती विजने त्वं नराधिपम्,'माद्री! तुम्हें तो महाराजकी रक्षा करनी चाहिये थी। तुमने एकान्तमें उन्हें लुभाया क्यों?
ಮಾದ್ರಿ! ನಿನಗೆ ರಾಜನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಕರ್ತವ್ಯವಿತ್ತು; ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ನೀನು ಏಕೆ ಅವನನ್ನು ಪ್ರಲೋಭಿಸಿದೆ?
Verse 20
कथं दीनस्य सततं त्वामासाद्य रहोगताम् | त॑ विचिन्तयत:ः शापं प्रहर्ष. समजायत
ಅವನು ಆ ಶಾಪವನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಸದಾ ದೀನನಾಗಿ, ನಿರಾಶನಾಗಿ ಇರುತ್ತಿದ್ದ; ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಾಮಜನಿತ ಹರ್ಷ ಹೇಗೆ ಉದಯವಾಯಿತು?
Verse 21
धन्या त्वमसि बाह्नलीकि मत्तो भाग्यतरा तथा | दृष्टवत्यसि यद् वक्त्रं प्रह्ृष्टस्य महीपते:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಬಾಹ್ನಲೀಕ ರಾಜಕುಮಾರಿಯೇ! ನೀ ಧನ್ಯಳಾಗಿದ್ದೀಯೆ; ನನ್ನಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಗ್ಯವಂತಳಾಗಿದ್ದೀಯೆ. ಹರ್ಷದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಮಹಾರಾಜನ ಮುಖಚಂದ್ರನನ್ನು ನೀ ನೋಡಿದ್ದೀಯೆ.
Verse 22
माद्रयुवाच विलपन्त्या मया देवि वार्यमाणेन चासकृत् । आत्मा न वारितो<नेन सत्यं दिष्टं चिकीर्षणा
ಮಾದ್ರಿ ಹೇಳಿದಳು—ಓ ಮಹಾರಾಣೀ! ನಾನು ಅಳುತ್ತಾ ವಿಲಪಿಸುತ್ತಾ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ರಾಜನನ್ನು ತಡೆಯಲು ಯತ್ನಿಸಿದೆ; ಆದರೆ ಅವನು ತನ್ನನ್ನೇ ತಡೆಯಲಾರದೆ ಹೋದ. ಮೋಹವಶವಾಗಿ ಶಾಪಜನಿತವಾದ, ವಿಧಿಲಿಖಿತ ದುರ್ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಸತ್ಯಗೊಳಿಸಲು ಅವನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದಂತೆ ಕಂಡಿತು.
Verse 23
वैशम्पायन उवाच (तस्यास्तद् वचन श्रुत्वा कुन्ती शोकाग्नितापिता । पपात सहसा भूमौ छिन्नमूल इव द्रुम: ।।
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಮಾದ್ರಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಶೋಕಾಗ್ನಿಯಿಂದ ದಹಿಸಿದ ಕುಂತಿ ಬೇರು ಕತ್ತರಿಸಿದ ಮರದಂತೆ ಅಚಾನಕ ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದಳು. ಮೂರ್ಚ್ಛೆಯಿಂದ ಆವರಿತಳಾಗಿ ನಿಶ್ಚೇಷ್ಟವಾಗಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದಳು; ಕದಲಲೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಮಾದ್ರಿ ಅವಳನ್ನು ಎತ್ತಿ, “ಬಾ, ಬಾ” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಕೌರವ ರಾಜ ಪಾಂಡುವನ್ನು ತೋರಿಸಿದಳು. ಕುಂತಿ ಎದ್ದು ಮತ್ತೆ ರಾಜನ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಳು. ಅವನ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಮೃದು ನಗು; ಈಗಲೇ ಏನೋ ಹೇಳಲಿರುವಂತೆ ತೋಚಿತು. ಆಗ ಮೋಹವಶವಾಗಿ ಕುಂತಿ ಅವನನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ವ್ಯಾಕುಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಕರುಣವಾಗಿ ವಿಲಪಿಸಿದಳು. ಮಾದ್ರಿಯೂ ರಾಜನನ್ನು ಆಲಿಂಗಿಸಿ ವಿಲಪಿಸಿದಳು.
Verse 24
अन्विष्यामीह भर्तारिमहं प्रेतवशं गतम् | उत्तिष्ठ त्वं विसृज्यैनमिमान् पालय दारकान्
ಕುಂತಿ ಹೇಳಿದಳು—ಮರಣದ ವಶಕ್ಕೆ ಹೋಗಿರುವ ನನ್ನ ಭರ್ತಾರನನ್ನು ನಾನು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಅನುಸರಿಸುತ್ತೇನೆ. ನೀ ಎದ್ದು, ಅವನನ್ನು ಬಿಡಿ, ಈ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪಾಲಿಸು. ಪುತ್ರರನ್ನು ಪಡೆದಿರುವುದರಿಂದ ನನ್ನ ಲೋಕಿಕ ಉದ್ದೇಶ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿದೆ; ಈಗ ನಾನು ಪತಿಯೊಂದಿಗೆ ಚಿತೆಗೆ ಹೋಗಿ ವೀರಪತ್ನಿಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ.
Verse 25
माद्रयुवाच अहमेवानुयास्यामि भर्तारमपलायिनम् । न हि तृप्तास्मि कामानां ज्येष्ठा मामनुमन्यताम्
ಮಾದ್ರಿ ಹೇಳಿದಳು—ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಬೆನ್ನು ತೋರದ ನನ್ನ ಭರ್ತಾರನನ್ನು ನಾನು ಮಾತ್ರ ಅನುಸರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅವನೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ಕಾಮಸೌಖ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಾನು ತೃಪ್ತಳಾಗಿಲ್ಲ. ನೀನು ಜ್ಯೇಷ್ಠೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನನಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡು.
Verse 26
मां चाभिगम्य क्षीणो5यं कामाद् भरतसत्तम: । तमुच्छिन्द्यामस्य कामं कथं नु यमसादने
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—“ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ನನ್ನೊಡನೆ ಸಂಗಮಿಸಿದ ಈ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನು ಕಾಮದಿಂದ ಕ್ಷೀಣನಾಗಿ ನಾಶವಾಯಿತು. ಹಾಗಾದರೆ ಯಮಸದನದಲ್ಲಿ ಅವನ ಆ ಕಾಮತೃಷ್ಣೆಯನ್ನು ನಾನು ಹೇಗೆ ಕತ್ತರಿಸಿ ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಲಿ?”
Verse 27
न चाप्यहं वर्तयन्ती निर्विशेषं सुनेषु ते । वृत्तिमार्ये चरिष्यामि स्पृशेदेनस्तथा च माम्,आये! मैं आपके पुत्रोंके साथ अपने सगे पुत्रोंकी भाँति बर्ताव नहीं कर सकूँगी। उस दशामें मुझे पाप लगेगा
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—“ಆರ್ಯೆ! ನಿನ್ನ ಪುತ್ರರ ನಡುವೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಾ, ನನ್ನ ಸ್ವಪುತ್ರರಂತೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ನಿರ್ಪಕ್ಷಪಾತ ಸ्नेಹವನ್ನು ಅವರಿಗೆ ತೋರಲು ನನಗೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆ ಬಲವಂತವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಂಡರೆ ನನಗೆ ಪಾಪದೋಷ ತಗುಲುತ್ತದೆ.”
Verse 28
तस्मान्मे सुतयो: कुन्ति वर्तितव्यं स्वपुत्रवत् मां च कामयमानो<यं राजा प्रेतवशं गत:
ಆದ್ದರಿಂದ, ಓ ಕುಂತೀ, ನನ್ನ ಪುತ್ರರನ್ನೂ ನಿನ್ನ ಸ್ವಪುತ್ರರಂತೆ ನಡೆದು ಪೋಷಿಸಬೇಕು. ಈ ರಾಜನು ನನ್ನನ್ನೇ ಬಯಸುತ್ತಾ ಮರಣದ ವಶಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದಾನೆ; ಹೀಗಾಗಿ ನೀನು ಜೀವಿಸಿ ನನ್ನ ಪುತ್ರರ ಯೋಗಕ್ಷೇಮವನ್ನೂ ನಿನ್ನ ಪುತ್ರರಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
Verse 29
वैशम्पायन उवाच (ऋषयस्तान् समाश्चास्य पाण्डवान् सत्यविक्रमान् | ऊचुः कुन्तीं च माद्रीं च समाश्वास्य तपस्विन: ।।
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ತಪಸ್ವಿಗಳಾದ ಋಷಿಗಳು ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಿಗಳಾದ ಪಾಂಡವರನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿ, ಕುಂತೀ ಮತ್ತು ಮಾದ್ರಿಯರಿಗೂ ಆಶ್ವಾಸನೆ ನೀಡಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: “ಸೌಭಾಗ್ಯವತಿಯರೇ! ನಿಮ್ಮ ಪುತ್ರರು ಇನ್ನೂ ಬಾಲಕರು; ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ದೇಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡಬೇಡಿ. ಶತ್ರುದಮನರಾದ ಈ ಪಾಂಡವರನ್ನು ನಾವು ಕುರುರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತೇವೆ. ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಅಧರ್ಮದಿಂದ ಬಂದ ಧನಕ್ಕೆ ಲೋಭಿ; ಆದ್ದರಿಂದ ಪಾಂಡವರೊಂದಿಗೆ ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಅವನು ಎಂದಿಗೂ ವರ್ತಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಕುಂತಿಗೆ ವೃಷ್ಣಿವಂಶೀಯರು ಮತ್ತು ಕುಂತಿಭೋಜ ರಾಜನು ರಕ್ಷಕರು; ಮಾದ್ರಿಗೆ ಬಲಿಷ್ಠರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಮಹಾರಥಿ ಶಲ್ಯನು ಸಹೋದರನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಪತಿಯೊಂದಿಗೆ ಮರಣ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು ಮಹಾಫಲದಾಯಕವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ನಿಮ್ಮಿಬ್ಬರಿಗೂ ಅದು ಅತ್ಯಂತ ದುಷ್ಕರವೆಂದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ದ್ವಿಜರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಪತಿ ಮೃತನಾದ ಮೇಲೆ ಸಾಧ್ವಿ ಸ್ತ್ರೀ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯವ್ರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ, ಯಮ-ನಿಯಮಗಳಿಂದ, ಮನ-ವಾಣಿ-ದೇಹದ ಶುಭಾಚಾರಗಳಿಂದ ಶ್ರಮಿಸಿ; ಕೃಚ್ಛ್ರ, ಚಾಂದ್ರಾಯಣಾದಿ ವ್ರತ-ಉಪವಾಸ-ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಿ; ಭೂಶಯ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಿ; ಕ್ಷಾರ-ಲವಣಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ; ಒಂದೇ ಬಾರಿ ಭೋಜನ ಮಾಡಿ—ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ದೇಹವನ್ನು ‘ಶೋಷಿಸಲು’ ತತ್ಪರಳಾಗಿರುತ್ತಾಳೆ, ವಿಷಯವಾಸನೆಗಳು ನಾಶವಾಗಲೆಂದು. ಆದರೆ ವಿಷಯಸుఖಗಳಿಂದ ಚೇತನ ಹತವಾಗಿ ಕೇವಲ ದೇಹಪೋಷಣದಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿರುವ ಸ್ತ್ರೀ ಈ ಮಾನವದೇಹವನ್ನು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ನಾಶಮಾಡಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಮಹಾನರಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾಳೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ವಿಷಯಕಾಮನೆಗಳು ನಾಶವಾಗುವಂತೆ ದೇಹವನ್ನು ಸಂಯಮದಿಂದ ‘ಶೋಷಿಸಬೇಕು’. ಈ ರೀತಿ ಪತಿಯನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಚಿಂತಿಸುವ ಶುಭಾ ಸ್ತ್ರೀ ಪತಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಉದ್ಧರಿಸುತ್ತಾಳೆ; ಮತ್ತು ತನ್ನನ್ನೂ, ಪತಿಯನ್ನು, ಪುತ್ರನನ್ನೂ ತಾರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಮ್ಮಿಬ್ಬರಿಗೂ ಜೀವಿತವನ್ನೇ ಧರಿಸುವುದು ಶೋಭನ.”
Verse 30
दारकेष्वप्रमत्ता च भवेथाशक्ष हिता मम । अतोजन्यन्न प्रपश्यामि संदेष्टव्यं हि किंचन
“ಮಕ್ಕಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದಿರು; ಅವರ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸಿ ಜಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಪೋಷಿಸಿ ರಕ್ಷಿಸು. ಇದಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೆ ಯಾವುದನ್ನೂ ನಿನಗೆ ತಿಳಿಸಬೇಕೆಂದು ನನಗೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.”
Verse 31
वैशम्पायन उवाच इत्युक्त्वा तं चिताग्निस्थं धर्मपत्नी नरर्षभम् । मद्रराजसुता तूर्णमन्वारोहदू यशस्विनी
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಇಂತೆಂದು ಹೇಳಿ, ಮದ್ರರಾಜನ ಪುತ್ರಿ, ಯಶಸ್ವಿನಿಯಾದ ಧರ್ಮಪತ್ನಿ ಮಾದ್ರಿ, ಚಿತಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ನರಶ್ರೇಷ್ಠ ಪಾಂಡುವಿನ ಹಿಂದೆ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಚಿತೆಯ ಮೇಲೆ ಆರೋಹಿಸಿದಳು।
Verse 123
इस प्रकार श्रीमहाभारत आदिपव॑के अन्तर्गत सम्भवपर्वमें पाण्डवोंकी उत्पत्तिविषयक एक सौ तेईसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ಆದಿಪರ್ವದೊಳಗಿನ ಸಂಭವಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರ ಉತ್ಪತ್ತಿ ವಿಷಯಕ ನೂರ ಇಪ್ಪತ್ತಮೂರನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು।
Verse 124
(ततः पुरोहित: स्नात्वा प्रेतकर्मणि पारग: । हिरण्यशकलान्याज्यं तिलान् दधि च तण्डुलान् ।।
ನಂತರ ಪ್ರೇತಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತನಾದ ಪುರೋಹಿತ ಕಾಶ್ಯಪನು ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ಸ್ವರ್ಣಖಂಡಗಳು, ಘೃತ, ಎಳ್ಳು, ಮೊಸರು, ಅಕ್ಕಿ, ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಕುಂಭ ಮತ್ತು ಪರಶು ಮೊದಲಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದನು. ತಪಸ್ವಿ ಮುನಿಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಅಶ್ವಮೇಧದ ಪವಿತ್ರ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ತರಿಸಿ, ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ವಿಧಿಯಂತೆ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿ, ದಿವಂಗತ ಪಾಂಡುವಿನ ದಾಹಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು. ಬಳಿಕ ಪಾಪರಹಿತ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಸಹೋದರರೊಂದಿಗೆ ಹೊಸ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿ, ಪುರೋಹಿತನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಅಲ್ಲಿ ಜಲಾಂಜಲಿ ಅರ್ಪಿಸಿದನು. ಶತಶೃಂಗನಿವಾಸಿ ತಪಸ್ವಿಗಳು, ಚಾರಣರು ಮತ್ತು ಋಷಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಆ ಪೂಜ್ಯ ರಾಜನ ಪರಲೋಕಸಂಬಂಧಿತ ಎಲ್ಲ ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು।
Frequently Asked Questions
The dilemma is governance of collective emotion: whether public admiration and rivalry are allowed to escalate into immediate confrontation, or are restrained by teacherly and institutional authority to preserve order and legitimacy.
Force and excellence are socially constructive only when disciplined; the chapter models how authority re-directs volatile public sentiment toward regulated demonstration, preventing factional pride from becoming immediate violence.
No explicit phalaśruti is stated here; its meta-function is structural—establishing Arjuna’s recognized competence and the court’s early mechanisms of conflict containment within the epic’s broader ethical causality.