Adhyaya 32
Purva BhagaAdhyaya 3216 Verses

Adhyaya 32

ऋषिकृत-रुद्रस्तुतिः तथा संहाराग्नि-प्रश्नः (Kāma–Krodha–Lobha and the Fire of Dissolution)

ಋಷಿಗಳು ತೀವ್ರ ರುದ್ರಸ್ತುತಿಯಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು ದಿಗ್ವಾಸ, ತ್ರಿಶೂಲಧಾರಿ, ಭಯಂಕರನಾದರೂ ಮಂಗಳಕರನಾದ ಪ್ರಭುವೆಂದು ವಂದಿಸುತ್ತಾರೆ—ಅವನೇ ಅರೂಪ, ಸರೂಪ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವರೂಪ. ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಮೇರು, ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರ, ಋಷಿಗಳಲ್ಲಿ ವಸಿಷ್ಠ, ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಓಂಕಾರ ಹೇಗೆ ಶ್ರೇಷ್ಠವೋ ಹಾಗೆಯೇ ಶಿವನೇ ಪರಮೋನ್ನತನೆಂದು, ಭೂತ-ಭವಿಷ್ಯದ ಎಲ್ಲ ಸ್ಥಿತಿಗಳೂ ಅಂತतः ಅವನಲ್ಲೇ ದರ್ಶನವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಬಂಧನಕಾರಕ ಅಂತರಶಕ್ತಿಗಳು—ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ, ಲೋಭ, ವಿಷಾದ ಮತ್ತು ಮದ—ಇವುಗಳ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಹಾಪ್ರಳಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶಿವನು ಲಲಾಟದಿಂದ ಸಂಹಾರಾಗ್ನಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ; ಲೋಕಗಳು ಜ್ವಾಲೆಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಅನೇಕ ವಿಕೃತ ಅಗ್ನಿಗಳು ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ, ಚರಾಚರ ಜೀವಿಗಳು ಶಿವಜನ್ಯ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ದಗ್ಧರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಋಷಿಗಳು ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವನ್ನು ಬೇಡಿ ಶರಣಾಗತಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ; ಅನಂತ ರೂಪಗಳ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ತಾವು ತಲುಪಲಾರದೆಂದು ಹೇಳಿ, ಮುಂದಿನ ಉಪದೇಶದಲ್ಲಿ ಈ ವಿನಾಶಶಕ್ತಿಗಳ ಅರ್ಥ, ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಅತೀತತ್ವವನ್ನು ಶಿವಾಜ್ಞೆ-ಕೃಪೆಯಿಂದ ವಿವರಿಸಲಾಗುವುದೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ.

Shlokas

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे एकत्रिंशो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः नमो दिग्वाससे नित्यं कृतान्ताय त्रिशूलिने विकटाय करालाय करालवदनाय च

ಇತಿ ಶ್ರೀಲಿಂಗಮಹಾಪುರಾಣದ ಪೂರ್ವಭಾಗದ ಏಕತ್ರಿಂಶ ಅಧ್ಯಾಯ. ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು—ದಿಗ್ವಾಸನಿಗೆ ನಿತ್ಯ ನಮಸ್ಕಾರ; ಕೃತಾಂತ (ಕಾಲನಿಯಂತ) ತ್ರಿಶೂಲಧಾರಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ವಿಕಟ, ಕರಾಳ ಮತ್ತು ಕರಾಳವದನನಿಗೂ ನಮಸ್ಕಾರ।

Verse 2

अरूपाय सुरूपाय विश्वरूपाय ते नमः कटङ्कटाय रुद्राय स्वाहाकाराय वै नमः

ಹೇ ಪ್ರಭು! ನೀನು ಅರೂಪನಾಗಿದ್ದರೂ ಸರೂಪನಾಗಿರುವೆ; ನಿನ್ನ ರೂಪವೇ ವಿಶ್ವರೂಪ—ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಅತಿ ಉಗ್ರ ಕಟಂಕಟ ರುದ್ರನಿಗೂ, ಸ್ವಾಹಾ-ಶಕ್ತಿಸ್ವರೂಪನಾದ ನಿನಗೂ ನಮಸ್ಕಾರ।

Verse 3

सर्वप्रणतदेहाय स्वयं च प्रणतात्मने नित्यं नीलशिखण्डाय श्रीकण्ठाय नमोनमः

ಎಲ್ಲರೂ ಪ್ರಣತವಾಗುವ ದೇಹವಿರುವವನೇ, ನೀನೇ ವಿನಯಸ್ವರೂಪನಾದವನೇ; ನಿತ್ಯ ನೀಲಶಿಖಂಡಧಾರಿ ಶ್ರೀಕಂಠ—ಪಶುವನ್ನು ಪಾಶದಿಂದ ವಿಮೋಚಿಸುವ ಪತಿ—ನಿನಗೆ ಪುನಃಪುನಃ ನಮಸ್ಕಾರ।

Verse 4

नीलकण्ठाय देवाय चिताभस्माङ्गधारिणे त्वं ब्रह्मा सर्वदेवानां रुद्राणां नीललोहितः

ಚಿತಾಭಸ್ಮದಿಂದ ಅಂಗಗಳು ಅಲಂಕರಿತವಾದ ದಿವ್ಯ ನೀಲಕಂಠ ದೇವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ನೀನು ಸರ್ವ ದೇವರಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮ; ರುದ್ರರಲ್ಲಿ ನೀನೇ ನೀಲಲೋಹಿತ—ನೀಲಿ ಮತ್ತು ಅರುಣ—ಪರಮ ಪತಿ, ಪರಾತ್ಪರ ಪ್ರಭು।

Verse 5

आत्मा च सर्वभूतानां सांख्यैः पुरुष उच्यते पर्वतानां महामेरुर् नक्षत्राणां च चन्द्रमाः

ನೀನು ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಆತ್ಮ; ಸಾಂಖ್ಯ ಋಷಿಗಳು ನಿನ್ನನ್ನು ‘ಪುರುಷ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ನೀನು ಮಹಾಮೇರು, ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನೀನು ಚಂದ್ರನು।

Verse 6

ऋषीणां च वसिष्ठस् त्वं देवानां वासवस् तथा ओङ्कारः सर्ववेदानां श्रेष्ठं साम च सामसु

ಋಷಿಗಳಲ್ಲಿ ನೀನು ವಸಿಷ್ಠ, ದೇವರಲ್ಲಿ ನೀನು ವಾಸವ (ಇಂದ್ರ). ಸರ್ವ ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ನೀನು ಪವಿತ್ರ ಓಂಕಾರ; ಸಾಮಗಳಲ್ಲಿ ನೀನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಾಮ—ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಾರಸ್ವರೂಪ ಪರಮ ಪತಿ।

Verse 7

आरण्यानां पशूनां च सिंहस्त्वं परमेश्वरः ग्राम्याणामृषभश्चासि भगवांल्लोकपूजितः

ಹೇ ಪರಮೇಶ್ವರ, ಅರಣ್ಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ನೀನು ಸಿಂಹ; ಗೃಹಪಾಲಿತ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ನೀನು ಋಷಭ (ವೃಷಭ). ಹೇ ಭಗವಾನ್, ಲೋಕಪೂಜಿತ, ನೀನೇ ಪರಮ ಪತಿ—ಸರ್ವ ಜೀವಿಗಳ ಅಧಿಪತಿ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಕ।

Verse 8

सर्वथा वर्तमानो ऽपि यो यो भावो भविष्यति त्वामेव तत्र पश्यामो ब्रह्मणा कथितं तथा

ಹೇ ಪ್ರಭು! ನೀವು ಸದಾ ವರ್ತಮಾನ; ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಭಾವವೋ ಘಟನೆವೋ ಉದಯಿಸಿದರೂ, ಅಲ್ಲಿ ಸಹ ನಾವು ನಿಮ್ಮನ್ನೇ ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ಬ್ರಹ್ಮನು ಹಾಗೆಯೇ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ—ನೀವು ಎಲ್ಲ ಭಾವಗಳ ಅಂತర్యಾಮಿ ಸಾಕ್ಷಿ ಮತ್ತು ಸಮಸ್ತ ಭವಗಳ ಪತಿ.

Verse 9

कामः क्रोधश् च लोभश् च विषादो मद एव च एतद् इच्छामहे बोद्धुं प्रसीद परमेश्वर

ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ, ಲೋಭ, ವಿಷಾದ ಮತ್ತು ಮದ—ಇವುಗಳ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ನಾವು ತಿಳಿಯಲು ಬಯಸುತ್ತೇವೆ. ಹೇ ಪರಮೇಶ್ವರಾ! ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ನಮಗೆ ಉಪದೇಶಿಸು.

Verse 10

महासंहरणे प्राप्ते त्वया देव कृतात्मना करं ललाटे संविध्य वह्निरुत्पादितस्त्वया

ಮಹಾಸಂಹಾರ ಸಮೀಪಿಸಿದಾಗ, ಹೇ ದೇವಾ! ಆತ್ಮನಿಗ್ರಹದಿಂದ ನೀವು ಕೈಯನ್ನು ಲಲಾಟದ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟು ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದಿರಿ. ಹೀಗೆ ಪತಿ-ಸ್ವರೂಪನಾದ ಪ್ರಭು ತನ್ನ ಸಂಹಾರಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದನು; ಅದು ನಿಯತಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪಾಶಗಳನ್ನೂ ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ಲಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 11

तेनाग्निना तदा लोका अर्चिर्भिः सर्वतो वृताः तस्मादग्निसमा ह्येते बहवो विकृताग्नयः

ಆಗ ಆ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಲೋಕಗಳು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ ಜ್ವಾಲೆಗಳಿನಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಗ್ನಿಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಅನೇಕ ವಿಕೃತ ಅಗ್ನಿಗಳು ಉದಯಿಸಿ ಸರ್ವತ್ರ ಹರಡಿದವು.

Verse 12

कामः क्रोधश् च लोभश् च मोहो दम्भ उपद्रवः यानि चान्यानि भूतानि स्थावराणि चराणि च

ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ, ಲೋಭ, ಮೋಹ, ದಂಭ, ಉಪದ್ರವ—ಮತ್ತು ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ಭೂತಗಳು, ಸ್ಥಾವರ ಹಾಗೂ ಚರ—ಇವೆಲ್ಲ ಪಾಶರೂಪ ಬಂಧನಕಾರಣಗಳು. ಪಶು (ಜೀವ) ಪತಿ ಶ್ರೀಶಿವನ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗುವವರೆಗೆ, ಅವನು ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

Verse 13

दह्यन्ते प्राणिनस्ते तु त्वत्समुत्थेन वह्निना अस्माकं दह्यमानानां त्राता भव सुरेश्वर

ಹೇ ಸುರೇಶ್ವರಾ! ನಿನ್ನಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಆ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ದಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ನಾವು ದಹಿಸುತ್ತಿರುವವರಾಗಿದ್ದೇವೆ; ನಮ್ಮ ರಕ್ಷಕನಾಗಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಕಾಪಾಡು.

Verse 14

त्वं च लोकहितार्थाय भूतानि परिषिञ्चसि महेश्वर महाभाग प्रभो शुभनिरीक्षक

ಲೋಕಹಿತಾರ್ಥವಾಗಿ ನೀನು ಸಮಸ್ತ ಭೂತಜೀವಿಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಿಂಚಿಸಿ ಪೋಷಿಸುತ್ತೀಯೆ. ಹೇ ಮಹೇಶ್ವರ, ಹೇ ಮಹಾಭಾಗ ಪ್ರಭು, ಹೇ ಶುಭನಿರೀಕ್ಷಕ!

Verse 15

आज्ञापय वयं नाथ कर्तारो वचनं तव भूतकोटिसहस्रेषु रूपकोटिशतेषु च

ಆಜ್ಞಾಪಿಸು, ಹೇ ನಾಥಾ; ನಿನ್ನ ವಚನವನ್ನು ನಾವು ನೆರವೇರಿಸುವೆವು—ಸಹಸ್ರ ಕೋಟಿ ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಶತ ಕೋಟಿ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ.

Verse 16

अन्तं गन्तुं न शक्ताः स्म देवदेव नमो ऽस्तु ते

ಹೇ ದೇವದೇವಾ! ನಿನ್ನ ಅಂತವನ್ನು ತಲುಪಲು ನಾವು ಶಕ್ತರಲ್ಲ. ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

Frequently Asked Questions

The sages recall that during mahā-saṁharaṇa, Śiva produces fire by an act centered on the forehead (lalāṭa), after which the worlds are surrounded by flames and many ‘vikṛta’ (distorted/multiform) fires arise, burning beings across realms.

The stuti establishes Śiva as the ground of all states; the inquiry then seeks the doctrinal meaning of passions as forces that bind and destroy, and how Śiva’s governance and grace can pacify or transform them for loka-hita and liberation.