Adhyaya 106
विनायकोत्पत्तिः / ताण्डव-प्रसङ्गः (दारुक-वधः, काली-उत्पत्तिः, क्षेत्रपालोत्पत्तिः)
ಋಷಿಗಳು ಶಂಭುವಿನ ನೃತ್ಯಾರಂಭದ ಕಾರಣವನ್ನೂ, ಸ್ಕಂದನ ಅಗ್ರಜ ಸಂಬಂಧಿತ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನೂ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಸೂತನು ದಾರುಕಾಸುರನನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ—ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಬಲ ಪಡೆದು ಅವನು ದೇವರುಗಳನ್ನೂ ದ್ವಿಜರನ್ನೂ ಪೀಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವತೆಗಳು ಉಮಾಪತಿ ಶಿವನ ಶರಣು ಹೋಗಿ ದಾರುಕವಧವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಾರೆ. ಶಿವನು ಗಿರಿಜೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಾಗ, ದೇವಿ ಶಿವದೇಹದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಉಗ್ರಶಕ್ತಿರೂಪವಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಶಿವನು ತೃತೀಯ ನೇತ್ರದಿಂದ ಕಾಳಿ (ಕಾಲಕಂಠಿ)ಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ; ಕಾಳಿ ದಾರುಕನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದರೂ ಕ್ರೋಧಾಗ್ನಿಯಿಂದ ಜಗತ್ತನ್ನು ಅಶಾಂತಗೊಳಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆಗ ಶಿವನು ಶ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ಬಾಲರೂಪವಾಗಿ ಅಳುತ್ತಾ ಪ್ರकटನಾಗಿ, ದೇವಿ ಸ್ತನ್ಯ ನೀಡಿಸಿ ಆಕೆಯ ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆ ಬಾಲನು ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಅಷ್ಟಮೂರ್ತಿಗಳ ಸೂಚನೆಯೂ ದೊರಕುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶಿವನು ಪ್ರೇತಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ತಾಂಡವ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ದೇವಿ ನೃತ್ಯಾಮೃತವನ್ನು ಪಾನಮಾಡಿ ಪ್ರಸನ್ನಳಾಗುತ್ತಾಳೆ, ದೇವತೆಗಳು ಕಾಳಿಯನ್ನೂ ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.
Shlokas
Verse 1
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे विनायकोत्पत्तिर्नाम पञ्चाधिकशततमो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः नृत्यारम्भः कथं शंभोः किमर्थं वा यथातथम् वक्तुमर्हसि चास्माकं श्रुतः स्कन्दाग्रजोद्भवः
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಲಿಂಗ ಮಹಾಪುರಾಣದ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ ‘ವಿನಾಯಕೋತ್ಪತ್ತಿ’ ಎಂಬ ನೂರಾರು ಆರನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಶಂಭೋ! ನಿಮ್ಮ ನೃತ್ಯಾರಂಭ ಹೇಗೆ ಆಯಿತು? ಯಾವ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ—ನಡೆಯಿದಂತೆ ನಮಗೆ ಹೇಳಿರಿ. ಸ್ಕಂದನ ಅಗ್ರಜರೂಪ ವಿನಾಯಕನ ಪ್ರಾಕಟ್ಯವನ್ನು ನಾವು ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿರಿ।
Verse 2
सूत उवाच दारुको ऽसुरसम्भूतस् तपसा लब्धविक्रमः सूदयामास कालाग्निर् इव देवान्द्विजोत्तमान्
ಸೂತನು ಹೇಳಿದರು—ಅಸುರಕುಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ದಾರುಕನು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ವಿಕ್ರಮ ಪಡೆದವನು; ಯುಗಾಂತದ ಕಾಲಾಗ್ನಿಯಂತೆ ದೇವರುಗಳನ್ನೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದ್ವಿಜರನ್ನೂ ಪೀಡಿಸಿ ನಾಶಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು. ಧರ್ಮ ಹಿಂಸಿತವಾದಾಗ ಬಂಧಿತ ಪಶು (ಜೀವ) ಪಾಶ (ಬಂಧನ)ದಲ್ಲಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಮುಳುಗಿ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಪತಿ—ಶಿವನ—ಶರಣಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 3
दारुकेण तदा देवास् ताडिताः पीडिता भृशम् ब्रह्माणं च तथेशानं कुमारं विष्णुमेव च
ಆಗ ದಾರುಕನಿಂದ ಹೊಡೆತಪಟ್ಟು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಪೀಡಿತರಾದ ದೇವರುಗಳು ಶರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಹೊರಟರು. ಅವರು ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನೂ ಈಶಾನನನ್ನೂ (ಪ್ರಭುವನ್ನು), ಕುಮಾರನನ್ನೂ (ಸ್ಕಂದನನ್ನು), ವಿಷ್ಣುವನ್ನೂ ಸೇರಿ ತಮ್ಮ ದುಃಖವನ್ನು ನಿವೇದಿಸಿದರು।
Verse 4
यममिन्द्रमनुप्राप्य स्त्रीवध्य इति चासुरः स्त्रीरूपधारिभिः स्तुत्यैर् ब्रह्माद्यैर्युधि संस्थितैः
ಯಮನನ್ನೂ ಇಂದ್ರನನ್ನೂ ಸೇರಿಕೊಂಡಾಗ ಆ ಅಸುರನು ‘ಸ್ತ್ರೀವಧ್ಯ’—ಅಂದರೆ ಸ್ತ್ರೀರೂಪದಿಂದಲೇ ವಧಿಸಬಹುದಾದವನು—ಎಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವರುಗಳು ಸ್ತ್ರೀರೂಪ ಧರಿಸಿ ಸ್ತುತಿಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದರು।
Verse 5
बाधितास्तेन ते सर्वे ब्रह्माणं प्राप्य वै द्विजाः विज्ञाप्य तस्मै तत्सर्वं तेन सार्धमुमापतिम्
ಅವನಿಂದ ಬಾಧಿತರಾದ ಆ ಎಲ್ಲಾ ದ್ವಿಜ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಬ್ರಹ್ಮನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದರು. ನಡೆದದ್ದನ್ನೆಲ್ಲ ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿಸಿ, ಉಮಾಪತಿ—ಉಮೆಯೊಡನೆ ಏಕವಾದ ಶಿವಪ್ರಭು—ಸಂಬಂಧವಾದ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನೂ ಜೊತೆಯಾಗಿ ನಿವೇದಿಸಿದರು।
Verse 6
सम्प्राप्य तुष्टुवुः सर्वे पितामहपुरोगमाः ब्रह्मा प्राप्य च देवेशं प्रणम्य बहुधा नतः
ಅವನನ್ನು ಸೇರಿ ಪಿತಾಮಹ (ಬ್ರಹ್ಮ) ಮುನ್ನಡೆಸಿದ ಎಲ್ಲರೂ ದೇವೇಶ್ವರನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದರು. ಬ್ರಹ್ಮನು ದೇವೇಶನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಪುನಃಪುನಃ ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿದನು.
Verse 7
दारुणो भगवान्दारुः पूर्वं तेन विनिर्जिताः निहत्य दारुकं दैत्यं स्त्रीवध्यं त्रातुमर्हसि
ಓ ಭಗವಾನ್, ‘ದಾರು’ ಎಂಬ ಆ ಭಯಂಕರನು ಹಿಂದೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಜಯಿಸಿದ್ದನು. ದಾರುಕ ದೈತ್ಯನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ, ವಧಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾದ ಆ ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ನಿಮಗೆ ಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.
Verse 8
विज्ञप्तिं ब्रह्मणः श्रुत्वा भगवान् भगनेत्रहा देवीमुवाच देवेशो गिरिजां प्रहसन्निव
ಬ್ರಹ್ಮನ ವಿಜ್ಞಪ್ತಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಭಗವಾನ್—ಭಗನೇತ್ರಹಾ, ದೇವೇಶ್ವರನು—ಮಂದಹಾಸದಂತೆ ಗಿರಿಜಾ ದೇವಿಗೆ ಹೇಳಿದರು.
Verse 9
भवतीं प्रार्थयाम्यद्य हिताय जगतां शुभे वधार्थं दारुकस्यास्य स्त्रीवध्यस्य वरानने
ಓ ಶುಭೆ, ಲೋಕಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಇಂದು ನಿನ್ನನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತೇನೆ. ಓ ವರಾನನೆ, ಸ್ತ್ರೀಯಿಂದ ವಧ್ಯನಾದ ಈ ದಾರುಕನ ವಧವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸು.
Verse 10
अथ सा तस्य वचनं निशम्य जगतो ऽरणिः विवेश देहे देवस्य देवेशी जन्मतत्परा
ಆಮೇಲೆ ಜಗತ್ತಿನ ಅರಣಿಯಂತೆ ಇರುವ ದೇವೇಶೀ ಅವನ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ದೇವನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಸಂಭವಿಸಬೇಕಾದ ಅವತರಣ (ಜನ್ಮ)ಕ್ಕೆ ತತ್ಪರಳಾದಳು.
Verse 11
एकेनांशेन देवेशं प्रविष्टा देवसत्तमम् न विवेद तदा ब्रह्मा देवाश्चेन्द्रपुरोगमाः
ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಯ ಕೇವಲ ಒಂದು ಅಂಶದಿಂದ ದೇವೇಶನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೂ, ಆ ವೇಳೆ ಬ್ರಹ್ಮನೂ ಇಂದ್ರನ ಮುನ್ನಡೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ದೇವರೂ ಆ ದೇವಸತ್ತಮನನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಅರಿಯಲಿಲ್ಲ।
Verse 12
गिरिजां पूर्ववच्छंभोर् दृष्ट्वा पार्श्वस्थितां शुभाम् मायया मोहितस्तस्याः सर्वज्ञो ऽपि चतुर्मुखः
ಶಂಭುವಿನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನಂತೆಯೇ ಶುಭವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಗಿರಿಜೆಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಸರ್ವಜ್ಞನಾದ ನಾಲ್ಕುಮುಖ ಬ್ರಹ್ಮನೂ ಅವಳ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಿತನಾದನು।
Verse 13
सा प्रविष्टा तनुं तस्य देवदेवस्य पार्वती कण्ठस्थेन विषेणास्य तनुं चक्रे तदात्मनः
ದೇವದೇವನಾದ ಮಹಾದೇವನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಳು; ಅವನ ಕಂಠದಲ್ಲಿರುವ ವಿಷದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಆ ದೇಹವನ್ನು ತನ್ನ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದಳು।
Verse 14
तां च ज्ञात्वा तथाभूतां तृतीयेनेक्षणेन वै ससर्ज कालीं कामारिः कालकण्ठीं कपर्दिनीम्
ಅವಳು ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದನ್ನು ತಿಳಿದು, ಕಾಮಾರಿಯಾದ ಶಿವನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ತನ್ನ ತೃತೀಯ ನೇತ್ರದ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಕಾಳಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು—ಕಾಲಕಂಠಿ, ಕಪರ್ಧಿನಿ।
Verse 15
जाता यदा कालिमकालकण्ठी जाता तदानीं विपुला जयश्रीः देवेतराणामजयस्त्वसिद्ध्या तुष्टिर्भवान्याः परमेश्वरस्य
ನೀಲಕಂಠನ ಸಹಚರಿಯಾದ ಕಾಳಿಮಾ ಪ್ರಕಟವಾದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಅಪಾರ ಜಯಶ್ರೀ ಉದಯವಾಯಿತು. ದೇವೇತರರ ಉದ್ದೇಶಗಳು ಅಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿ ಅವರು ಸೋಲನುಭವಿಸಿದರು; ಭವಾನಿಯೂ ಪರಮೇಶ್ವರನೂ ಸಂತುಷ್ಟರಾದರು।
Verse 16
जातां तदानीं सुरसिद्धसंघा दृष्ट्वा भयाद् दुद्रुवुर् अग्निकल्पाम् कालीं गरालंकृतकालकण्ठीम् उपेन्द्रपद्मोद्भवशक्रमुख्याः
ಆಗ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಜ್ವಲಿಸುವ, ಭಯಂಕರ ಗರಾಳಮಾಲೆಯಿಂದ ಅಲಂಕೃತ ಕಾಲಕಂಠಿನಿ ಕಾಳಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ಉದ್ಭವಿಸಿದುದಾಗಿ ನೋಡಿ, ಉಪೇಂದ್ರ (ವಿಷ್ಣು), ಪದ್ಮೋದ್ಭವ (ಬ್ರಹ್ಮ), ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ) ಮೊದಲಾದವರೊಂದಿಗೆ ದೇವ-ಸಿದ್ಧಸಂಘಗಳು ಭಯದಿಂದ ಓಡಿಹೋದವು।
Verse 17
तथैव जातं नयनं ललाटे सितांशुलेखा च शिरस्युदग्रा कण्ठे करालं निशितं त्रिशूलं करे करालं च विभूषणानि
ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಲಲಾಟದಲ್ಲಿ ಒಂದು ನೇತ್ರವು ಪ್ರकटವಾಯಿತು; ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಶುಭ್ರ ಚಂದ್ರರೇಖೆಯಂತೆ ಉನ್ನತ ಕಿರಣವು ಹೊಳೆಯಿತು। ಕಂಠದ ಬಳಿ ಭಯಂಕರ ತೀಕ್ಷ್ಣ ತ್ರಿಶೂಲ ಉದ್ಭವಿಸಿತು; ಕೈಯಲ್ಲಿಯೂ ಭೀತಿಕರ ಆಭರಣಗಳು ಪ್ರಕಟವಾದವು।
Verse 18
सार्धं दिव्यांबरा देव्याः सर्वाभरणभूषिताः सिद्धेन्द्रसिद्धाश् च तथा पिशाचा जज्ञिरे पुनः
ದೇವಿಯೊಂದಿಗೆ—ದಿವ್ಯ ವಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿ, ಸರ್ವ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತಳಾಗಿ—ಮತ್ತೆ ಸಿದ್ಧರು, ಸಿದ್ಧೇಂದ್ರಸಿದ್ಧರು ಹಾಗೂ ಪಿಶಾಚರೂ ಸಹ ಉದ್ಭವಿಸಿದರು।
Verse 19
आज्ञया दारुकं तस्याः पार्वत्याः परमेश्वरी दानवं सूदयामास सूदयन्तं सुराधिपान्
ಆ ಪರಮೇಶ್ವರಿ ಪಾರ್ವತಿಯ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ, ದೇವಾಧಿಪತಿಗಳನ್ನು ಹಿಂಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದಾನವ ದಾರುಕನನ್ನು ದೇವಿಯು ಸಂಹರಿಸಿದಳು।
Verse 20
संरंभातिप्रसंगाद् वै तस्याः सर्वमिदं जगत् क्रोधाग्निना च विप्रेन्द्राः संबभूव तदातुरम्
ಹೇ ವಿಪ್ರಶ್ರೇಷ್ಠರೇ, ಅವಳ ಅತಿಯಾದ ಆವೇಶಭರಿತ ಕ್ರೋಧದ ಉಕ್ಕಿನಿಂದ ಕ್ರೋಧಾಗ್ನಿ ಹೊತ್ತಿ, ಆ ವೇಳೆಗೆ ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ದಗ್ಧವಾಗಿ ವ್ಯಾಕುಲವಾಯಿತು।
Verse 21
भवो ऽपि बालरूपेण श्मशाने प्रेतसंकुले रुरोद मायया तस्याः क्रोधाग्निं पातुम् ईश्वरः
ಭವ (ಶಿವ)ನು ಕೂಡ ಬಾಲರೂಪ ಧರಿಸಿ ಪ್ರೇತಸಂಕುಲ ಶ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ವಮಾಯೆಯಿಂದ ಅಳಿದನು; ಅವಳ ಕ್ರೋಧಾಗ್ನಿಯನ್ನು ಈಶ್ವರನು ಪಾನಮಾಡಿ ಶಮನಗೊಳಿಸಲು।
Verse 22
तं दृष्ट्वा बालमीशानं मायया तस्य मोहिता उत्थाप्याघ्राय वक्षोजं स्तनं सा प्रददौ द्विजाः
ಬಾಲರೂಪ ಈಶಾನನನ್ನು ಕಂಡು ಅವಳು ಅವನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಿತಳಾದಳು. ಅವನನ್ನು ಎತ್ತಿ ಎದೆಗೆ ಸೇರಿಸಿ ಸ್ತನ್ಯವನ್ನು ನೀಡಿದಳು—ಓ ದ್ವಿಜರೇ।
Verse 23
स्तनजेन तदा सार्धं कोपमस्याः पपौ पुनः क्रोधेनानेन वै बालः क्षेत्राणां रक्षको ऽभवत्
ಆಗ ಸ್ತನ್ಯ ಜೊತೆಗೆ ಅವಳ ಕೋಪವನ್ನೂ ಅವನು ಮತ್ತೆ ಪಾನಮಾಡಿದನು. ಆ ಕ್ರೋಧಶಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ಆ ಬಾಲನು ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ರಕ್ಷಕ—ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲ—ಆದನು।
Verse 24
मूर्तयो ऽष्टौ च तस्यापि क्षेत्रपालस्य धीमतः एवं वै तेन बालेन कृता सा क्रोधमूर्छिता
ಆ ಧೀಮಂತ ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲನಿಗೂ ಎಂಟು ಮೂರ್ತಿಗಳು (ಎಂಟು ರೂಪಗಳು) ಇವೆ. ಹೀಗೆ ಆ ಬಾಲನು ಮಾಡಿದಾಗ, ಅವಳು ಕ್ರೋಧಮೂರ್ಚ್ಛೆಯಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಳು।
Verse 25
कृतमस्याः प्रसादार्थं देवदेवेन ताण्डवम् संध्यायां सर्वभूतेन्द्रैः प्रेतैः प्रीतेन शूलिना
ಅವಳಿಗೆ ಪ್ರಸಾದ ನೀಡಲು ದೇವದೇವನು ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ತಾಂಡವವನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಪ್ರಸನ್ನ ಶೂಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಭೂತೇಂದ್ರರು ಮತ್ತು ಪ್ರೇತಗಣಗಳು ಸನ್ನಿಹಿತರಾಗಿದ್ದರು।
Verse 26
पीत्वा नृत्यामृतं शंभोर् आकण्ठं परमेश्वरी ननर्त सा च योगिन्यः प्रेतस्थाने यथासुखम्
ಶಂಭುವಿನ ನೃತ್ಯಾಮೃತವನ್ನು ಕಂಠದವರೆಗೆ ಪಾನಮಾಡಿದ ಪರಮೇಶ್ವರಿ ನೃತ್ಯಮಾಡಿದಳು; ಯೋಗಿನಿಯರೂ ಪ್ರೇತಸ್ಥಾನವಾದ ಶ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ಯಥಾಸುಖವಾಗಿ ನೃತ್ಯಮಾಡಿದರು।
Verse 27
तत्र सब्रह्मका देवाः सेन्द्रोपेन्द्राः समन्ततः प्रणेमुस्तुष्टुवुः कालीं पुनर्देवीं च पार्वतीम्
ಅಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನೊಡನೆ ಎಲ್ಲ ದೇವರುಗಳು—ಇಂದ್ರ, ಉಪೇಂದ್ರ (ವಿಷ್ಣು) ಸಹಿತ ಎಲ್ಲೆಡೆ—ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿ ಕಾಳಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದರು; ಮತ್ತೆ ದೇವಿಯನ್ನು ಪಾರ್ವತಿಯಾಗಿ ಕೂಡ ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದರು।
Verse 28
एवं संक्षेपतः प्रोक्तं ताण्डवं शूलिनः प्रभोः योगानन्देन च विभोस् ताण्डवं चेति चापरे
ಈ ರೀತಿ ತ್ರಿಶೂಲಧಾರಿ ಪ್ರಭುವಿನ ತಾಂಡವವನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಕೆಲವರು ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ವಿಭುವಿನ ಇದೇ ನೃತ್ಯವನ್ನು ‘ಯೋಗಾನಂದ ತಾಂಡವ’ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
Frequently Asked Questions
Kali is manifested to accomplish the destruction of the boon-protected Daruka (notably framed as ‘strī-vadhya’), signifying Shiva’s controlled release of Shakti’s fierce power for dharma-protection—followed by the necessity of pacifying that power to restore cosmic balance.
It dramatizes divine upaya (skillful means): Shiva uses māyā to redirect and absorb the destructive ‘krodhāgni’ into a protective function, transforming uncontrolled fury into kshetra-raksha (guardianship), a template for inner anger’s sublimation in sadhana.
The text presents Tandava as a prasāda-hetu act that delights and pacifies, while also being described as ‘yogānanda-tāṇḍava’—linking outward divine dance with inward yogic bliss and restoration of sattva.