Adhyaya 16
Mahālakṣmī’s Forms, Brahmā’s Fourfold Origin, Vāyu’s Names and Soteriology, and Bhāratī’s Manifestations
ಕೃಷ್ಣನು ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ಹರಿಯಿಂದ ಅವಿಭಾಜ್ಯಳಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಿ, ಸೃಷ್ಟಿ ಹಾಗೂ ಅವತಾರಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅವಳ ಕಾರ್ಯರೂಪಗಳನ್ನು ಎಣಿಸುತ್ತಾನೆ—ಶ್ರೀ/ಮಾಯಾ/ಪ್ರಕೃತಿ ರೂಪವಾಗಿ ಅವಳು ಶ್ರೀ, ದುರ್ಗಾ/ಕನ್ಯಾ, ಭೂದೇವಿ, ಅನ್ನಪೂರ್ಣಾ, ದಕ್ಷಿಣಾ, ಸೀತಾ, ರುಕ್ಮಿಣೀ, ಸತ್ಯಭಾಮಾ ಮೊದಲಾದ ದೇವಿ-ಪತ್ನಿ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾಳೆ. ನಂತರ ವ್ಯೂಹತತ್ತ್ವ (ವಾಸುದೇವ, ಸಂಕರ್ಷಣ, ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ, ಅನಿರುದ್ಧ) ಆಧಾರವಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಬಹುಮಟ್ಟದ ಉದ್ಭವ—ವಿರಿಂಚ/ವಿರಿಂಚಿ/ವಿಧಿ/ಚತುರ್ಮುಖ—ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ, ನಾಭಿಕಮಲದ ಪ್ರತೀಕಗಳು ವಿವರವಾಗುತ್ತವೆ. ಮುಂದೆ ವಾಯುವಿನ ಅನೇಕ ನಾಮಗಳು ಅಂತರಂಗ ಶಕ್ತಿಗಳಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ—ಪ್ರಧಾನ, ಸೂತ್ರ, ಧೃತಿ, ಸ್ಮೃತಿ, ಮುಕ್ತಿ/ಮುಕ್ತ, ಚಿತ್ತ, ಬಲ, ಸುಖ—ವಾಯುವು ಹೃದಯಸ್ಥ ಸ್ಮರಣೆ, ಸ್ಥೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಕಾರಣನೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದನೆ. ವಕ್ರಯೋಗ ಮತ್ತು ಕಾಮನಾಪ್ರೇರಿತ ಪೂಜೆಯನ್ನು ವಿಮರ್ಶಿಸಿ, ಕಾಮ್ಯಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಲೋಕಫಲ ಸಿಗುವದಾದರೂ ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಗುರುಪ್ರಬೋಧ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯದಿಂದಲೇ ಪ್ರಜ್ಞಾ-ವಿಜ್ಞಾನ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀ/ವಾಣಿ/ಸರಸ್ವತಿಯನ್ನು ತ್ರಿವಿಧ ವಾಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಗೂ ವಾಯುವಿನ ಸಹಧರ್ಮಿಣಿಯಾಗಿ, ಹನುಮಾನ್-ಭೀಮ ಕಥಾಸಂಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ದ್ರೌಪದಿ ಸಂಪರ್ಕসহ ನಿರೂಪಿಸಿ ಮುಂದಿನ ವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ನೆಲೆ ಹಾಕುತ್ತದೆ.
Shlokas
Verse 1
नाम पञ्चदशो ऽध्यायः श्रीकृष्ण उवाच / महालक्ष्म्याः स्वरूपं च अवतारान्खगेश्वर / शृणु सम्यङ् महाभाग तज्ज्ञानस्य विनिर्णयम्
ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಹೇಳಿದರು— ಓ ಖಗೇಶ್ವರ ಗರುಡ, ಓ ಮಹಾಭಾಗ್ಯವಂತ, ಸಮ್ಯಕಾಗಿ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕೇಳು; ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನೂ ಅವಳ ಅವತಾರಗಳನ್ನೂ, ಆ ಜ್ಞಾನத்தின் ನಿರ್ಣಯವನ್ನೂ ನಾನು ಹೇಳುವೆನು।
Verse 2
ईशादन्यस्य जगतो ह्यात्मो लोचन एव तु / विषयीकुरुते तत्स्याज्ज्ञानं लक्ष्म्याः प्रकीर्तितम्
ಈಶ್ವರನಿಂದ ಭಿನ್ನವಾದ ಜಗತ್ತಿನ ಕುರಿತು ಆತ್ಮನು ಕೇವಲ ಸಾಕ್ಷಿ—ಕಣ್ಣಿನಂತೆ; ಅದು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ತೊಡಗಿದಾಗ, ಅದೇ ‘ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಜ್ಞಾನ’ ಎಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ।
Verse 3
नित्यावियोगिनी देवी हरिपादैकसंश्रया / नित्यमुक्ता नित्यबुद्धा महालक्ष्मीः प्रकीर्तिता
ನಿತ್ಯ ಅವಿಯೋಗಿನಿಯಾದ ದೇವಿ, ಹರಿಪಾದಗಳನ್ನೇ ಏಕೈಕ ಆಶ್ರಯವಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವಳು—ಅವಳೇ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮೀ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿತಳು; ನಿತ್ಯಮುಕ್ತಾ, ನಿತ್ಯಬುದ್ಧಾ।
Verse 4
मूलस्य च हरेर्भार्या लक्ष्मीः संप्रकीर्तिता / पुंसो हिभार्या प्रकृतिः प्रकृतेश्चा भिमानिनी
ಮೂಲಕಾರಣನಾದ ಹರಿಯ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಸಂಪ್ರಕೀರ್ತಿತಳು. ಪರಮಪುರುಷನ ‘ಪತ್ನಿ’ ಎಂದು ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಅವಳೇ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅಭಿಮಾನಿನಿ (ಅಧಿಷ್ಠಾತ್ರೀ).
Verse 5
सृष्टिं कर्तुं गुणान्वीन्द्र पुरुषेण सह प्रभो / तमः पानं तथा कर्तुं प्रकृत्याख्या तदाभवत्
ಓ ಪ್ರಭೋ, ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಗುಣಯುಕ್ತ ಪ್ರಕೃತಿ ಪುರುಷನೊಂದಿಗೆ ಸಹ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿತು; ಹಾಗೆಯೇ ತಮಸ್ಸನ್ನು ‘ಪಾನ’ವಾಗಿ ಒಳಗೊಳ್ಳಲು ಕೂಡ ಆಗ ಪ್ರಕೃತಿ ಎಂಬುದಾಗಿ ಆಯಿತು।
Verse 6
वासुदेवस्य भार्या तु माया नाम्नी प्रकीर्तिता / संकर्षणस्य भार्या तु जयेति परिकीर्तिता
ವಾಸುದೇವನ ಪತ್ನಿ ‘ಮಾಯಾ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಖ್ಯಾತಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ; ಸಂಕರ್ಷಣನ ಪತ್ನಿ ‘ಜಯಾ’ ಎಂದು ಪರಿಕೀರ್ತಿತಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ।
Verse 7
अनिरुद्धस्य भार्या तु शान्ता नाम्नीति कीर्तिता / कृतिः प्रद्युम्नभार्यापिं सृष्टिं कर्तुं बभूवह
ಅನಿರುದ್ಧನ ಪತ್ನಿ ‘ಶಾಂತಾ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಕೀರ್ತಿತಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ; ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನ ಪತ್ನಿ ‘ಕೃತಿ’ಯೂ ಸೃಷ್ಟಿಕಾರ್ಯಾರ್ಥವಾಗಿ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದಳು।
Verse 8
विष्णुपत्नी कीर्तिता च श्रीदेवी सत्त्वमानिनी / तमोभिमानिनी दुर्गा कन्यकेति प्रकीर्तिता
ಅವಳು ವಿಷ್ಣುಪತ್ನಿ ‘ಶ್ರೀದೇವಿ’ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿತಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ, ಸತ್ತ್ವಗುಣಮಾನಿನಿಯಾಗಿ; ಹಾಗೆಯೇ ತಮೋಗುಣಾಭಿಮಾನಿನಿ ‘ದುರ್ಗಾ’ ‘ಕನ್ಯಾ’ ಎಂದೂ ಪ್ರಖ್ಯಾತಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ।
Verse 9
कृष्णावतारे कन्येव नन्दपुत्रानुजा हि सा / रजोभिमानिभूदेवी भार्या सा सूकरस्य च
ಕೃಷ್ಣಾವತಾರದಲ್ಲಿ ಅವಳು ಕನ್ಯೆಯಾಗಿ—ನಂದಪುತ್ರನ ಅನುಜೆಯಾಗಿ—ಜನ್ಮವಾಯಿತು; ಅದೇ ರಜೋಗುಣಾಭಿಮಾನಿನಿ ಭೂದೇವಿ ಶೂಕರ (ವರಾಹ) ಅವತಾರದ ಪತ್ನಿಯೂ ಆಗಿದ್ದಾಳೆ।
Verse 10
वेदाभिमानिनी वीन्द्र अन्नपूर्णा प्रकीर्तिता / नारायणस्य भार्या तु लक्ष्मीरूपा त्वजा स्मृता
ಹೇ ಇಂದ್ರಾ! ಅವಳು ವೇದಾಭಿಮಾನಿನಿ ‘ಅನ್ನಪೂರ್ಣಾ’ ಎಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ; ಮತ್ತು ನಾರಾಯಣನ ಪತ್ನಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀರೂಪಿಣಿ ಎಂದು ನೀನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತೀಯೆ।
Verse 11
यज्ञाख्यस्य हरेर्भार्या दक्षिणा संप्रकीर्तिता
ಯಜ್ಞಸ್ವರೂಪನಾದ ಹರಿಯ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣಾ (ಯಜ್ಞದಾನ) ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿ ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾಳೆ।
Verse 12
जयन्ती वृषभस्यैव पत्नी संपरिकीर्तिता / विदेहपुत्री सीता तु रामभार्या प्रकीर्तिता
ಜಯಂತೀ ವೃಷಭನ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾಗಿ ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾಳೆ; ಹಾಗೆಯೇ ವಿದೇಹಪುತ್ರಿ ಸೀತಾ ರಾಮನ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ।
Verse 13
रुक्मिणीसत्यभामा च भार्ये कृष्णस्य कीर्तिते / इत्यादिका ह्यनन्ताश्चाप्यावताराः पृथग्विधाः
ರುಕ್ಮಿಣೀ ಮತ್ತು ಸತ್ಯಭಾಮಾ ಕೃಷ್ಣನ ಪತ್ನಿಗಳೆಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ; ಇದೇ ರೀತಿ ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಅನಂತ ಅವತಾರಗಳೂ ಇವೆ।
Verse 14
रमायाः संति विप्रेन्द्र भेदहीनाः परस्परम् / अनन्तानन्तगुणकाद्विष्णोर्न्यूनाः प्रकीर्तिताः
ಹೇ ವಿಪ್ರೇಂದ್ರ! ರಮಾ (ಶ್ರೀ)ಗೆ ಸೇರಿದವರು ಪರಸ್ಪರ ಭೇದರಹಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಆದರೂ ಅನಂತಾನಂತ ಗುಣಗಳಿರುವ ವಿಷ್ಣುವಿಗಿಂತ ಅವರು ನ್ಯೂನರೆಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ।
Verse 15
वक्ष्ये च ब्रह्मणो रूपं शृणु पक्षीन्द्रसत्तम
ಈಗ ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮನ ರೂಪವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತೇನೆ; ಹೇ ಪಕ್ಷಿರಾಜಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಕೇಳು।
Verse 16
वासुदेवात्समुत्पन्नो मायायां च खगेश्वर / स एव पुरुषोनाम विरिञ्च इति कीर्तितः
ಹೇ ಖಗೇಶ್ವರಾ! ಮಾಯೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸುದೇವನಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನನಾದ ಆ ಪರಮಪುರುಷನೇ ‘ವಿರಿಂಚ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಕೀರ್ತಿತನು; ಅವನೇ ಬ್ರಹ್ಮಾ.
Verse 17
अनिरुद्धात्तु शान्तायां महत्तत्त्वतनुस्त्वभूत् / तदा महान्विरिञ्चेति संज्ञामाप खगेश्वर
ಹೇ ಖಗೇಶ್ವರಾ! ಅನಿರುದ್ಧನಿಂದ ಶಾಂತ (ಆದಿ) ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತತ್ತ್ವಮಯ ದೇಹವು ಉದ್ಭವಿಸಿತು; ಆಗ ಆ ಮಹಾನ್ ‘ವಿರಿಂಚ’ ಎಂಬ ಸಂಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಡೆದನು.
Verse 18
रजसात्र समुत्पन्नो मायायां वासुदेवतः / विधिसंज्ञो विरिञ्चः स ज्ञातव्यः पक्षिसत्तम
ಹೇ ಪಕ್ಷಿಸತ್ತಮಾ! ಮಾಯೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸುದೇವನಿಂದ ರಜೋಗುಣದ ಮೂಲಕ ಉದ್ಭವಿಸುವವನೇ ‘ವಿರಿಂಚ’; ಅವನು ‘ವಿಧಿ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೂ ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುವನು.
Verse 19
ब्रह्माण्डान्तः पद्मनाभो यो जातः कमलासनः / स चर्तुमुखसंज्ञां चाप्यवाप खगसत्तम
ಹೇ ಖಗಸತ್ತಮಾ! ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದೊಳಗೆ ಪದ್ಮನಾಭನಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಕಮಲಾಸನನು ‘ಚತುರ್ಮುಖ’ ಎಂಬ ನಾಮವನ್ನೂ ಪಡೆದನು.
Verse 20
एवं चत्वारिरूपाणि ब्रह्मणः कीर्तितानि च / वायोर्नामानि वक्ष्येहं शृणु पक्षीन्द्रसत्तम
ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ನಾಲ್ಕು ರೂಪಗಳು ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಈಗ ನಾನು ವಾಯುವಿನ ನಾಮಗಳನ್ನು ಹೇಳುವೆನು—ಹೇ ಪಕ್ಷೀಂದ್ರಸತ್ತಮ, ಕೇಳು.
Verse 21
संकर्षणाच्च गरुड जयायां यो वभूव ह / स वायुः प्रथमो ज्ञेयो प्रधान इति कीर्तितः
ಹೇ ಗರುಡಾ! ಸಂಕರ್ಷಣನಿಂದ ಜಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯಾರು ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದನೋ, ಅವನೇ ಪ್ರಥಮ ವಾಯು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅವನು ‘ಪ್ರಧಾನ’ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿತನು।
Verse 22
लोकचेष्टाप्रदत्वात्स सूत्रनाम्नापि कीर्तितः / बदरीस्थस्य विष्णोश्च धैर्येण स्तवनाय सः
ಲೋಕಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯ ಚೇಷ್ಟೆಯನ್ನು ನೀಡುವದರಿಂದ ಅವನು ‘ಸೂತ್ರ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದಲೂ ಕೀರ್ತಿತನು; ಬದರಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲು ಅವನು ನಿಯೋಜಿತನು।
Verse 23
धृतिरूपं ययौ वायुस्तस्माद्धृतिरिति स्मृतः / योग्यानां हरिभक्तानां धृतिरूपेण संस्थितः
ವಾಯು ಧೃತಿ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ‘ಧೃತಿ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು. ಅದೇ ಧೃತಿ ರೂಪದಿಂದ ಯೋಗ್ಯ ಯೋಗಿಗಳು ಮತ್ತು ಹರಿಭಕ್ತರೊಳಗೆ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ।
Verse 24
यतो हृदि स्थितो वायुस्ततो वै धृतिसंज्ञकः / सर्वेषां च दृदि स्थित्वा स्मरते सर्वदा हरिम्
ವಾಯು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವನು ‘ಧೃತಿ’ ಎಂಬ ಸಂಜ್ಞೆಯಿಂದಲೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧನು; ಎಲ್ಲರ ಹೃದಯಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ ಅವನು ಸದಾ ಹರಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾನೆ।
Verse 25
अतो वायुःस्थितिर्नाम बभूव खगसत्तम / अथवा वायुरेवैकः श्वेतद्वीपगतं हरिम्
ಆದ್ದರಿಂದ, ಹೇ ಖಗಶ್ರೇಷ್ಠಾ! ‘ವಾಯು-ಸ್ಥಿತಿ’ ಎಂಬ ಸ್ಥಿತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು; ಅಥವಾ ವಾಯುವೇ ಒಬ್ಬನೇ ಶ್ವೇತದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಹರಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದನು।
Verse 26
सदा स्मरति वै वीन्द्र अतोसौ स्मृतिसंज्ञकः / सर्वेषां च हृदिस्थित्वा ज्ञातो विष्णोरुदीरणात्
ಹೇ ಪಕ್ಷಿರಾಜ ಗರುಡಾ! ಅವನು ಸದಾ ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ‘ಸ್ಮೃತಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಎಲ್ಲರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ, ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುನಾಮೋಚ್ಚಾರದಿಂದ ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
Verse 27
अतो मे मुक्तिनामाभूद्वायुरेव न संशयः / ज्ञानद्वारेण भक्तानां मुक्तिदो मदनुज्ञया
ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನ ಹೆಸರು ‘ಮುಕ್ತಿ’ ಆಯಿತು; ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಅವನೇ ವಾಯು. ಸತ್ಯಜ್ಞಾನ ಎಂಬ ದ್ವಾರದಿಂದ, ನನ್ನ ಅನುಮತಿಯಿಂದ, ಅವನು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ.
Verse 28
यतो सौ वायुरेवैको मुक्तिनामा भूवह / विष्णौ भक्तिं वर्ध्यति भक्तानां हृदि संस्थितः
ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಏಕೈಕ ವಾಯು ‘ಮುಕ್ತಿ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಭಕ್ತರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ, ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವಿನ ಮೇಲಿನ ಅವರ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 29
अतोसौ विष्णुभक्तश्च कीर्तितो नात्र संशयः / एषोसौ सर्वजीवानां चित्तसंज्ञानमेव च
ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುಭಕ್ತನೆಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಅವನೇ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಚೈತನ್ಯವೂ ಅಂತರಸಂಜ್ಞಾನವೂ (ಚಿತ್ತ-ಬುದ್ಧಿ) ಆಗಿದ್ದಾನೆ.
Verse 30
चित्तरूपो यतो वायुरतश्चित्तमिति स्मृतः / प्रभुः प्रभूणां गरुड सोदराणां च सर्वशः
ವಾಯು (ಪ್ರಾಣ) ಚಿತ್ತರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸುವುದರಿಂದ, ಅದನ್ನು ‘ಚಿತ್ತ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೇ ಗರುಡಾ! ಅದು ಪ್ರಭುಗಳಿಗೂ ಪ್ರಭು, ಮತ್ತು ತನ್ನ ಸಹಕಾರಿ ‘ಸಹೋದರ’ ತತ್ತ್ವಗಳ ಮೇಲೆ ಸರ್ವಥಾ ಅಧಿಪತಿ.
Verse 31
अतस्तु वायुरेवैको महाप्रभुरिति स्मृतः / सर्वेषां च हृहि स्थित्वा बलं पश्यति सत्तम
ಆದ್ದರಿಂದ ವಾಯುವೇ ಏಕೈಕ ಮಹಾಪ್ರಭು ಎಂದು ಸ್ಮೃತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಎಲ್ಲರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ, ಹೇ ಸತ್ತಮ, ಅವರ ಪ್ರಾಣಬಲವನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 32
अतो बलमिति ह्याख्यामवाप विनतासुत / सर्वेषां च हृदि स्थित्वा पुत्रपौत्रादिकैर्जनैः
ಆದ್ದರಿಂದ, ಹೇ ವಿನತಾಸುತ ಗರುಡ, ಅವನು ‘ಬಲ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಖ್ಯಾತನಾದನು. ಅವನು ಎಲ್ಲರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ, ಪುತ್ರ-ಪೌತ್ರಾದಿಗಳ ಮೂಲಕ ಜನರಿಂದ ಪೋಷಿತನಾಗಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 33
याजनं कुरुते नित्यमतोसौ यष्टृसंज्ञकः / अनन्तकल्पमारभ्य वायुपर्यन्तमेव च
ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾರು ಸದಾ ಯಾಜನವನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ‘ಯಷ್ಟೃ’ ಎಂದು ಸಂಜ್ಞಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅನಂತ ಕಲ್ಪಗಳ ಆದಿಯಿಂದ ವಾಯುಲೋಕದವರೆಗೆ ಈ ಪದವಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ.
Verse 34
वक्रत्वं नास्ति योगस्य ऋजुर्योग्य इति स्मृतः / योगस्य वक्रता नाम काम्यता हरिपूजने / ईशरुद्रादिकानां च काम्येन हरिपूजनम्
ಯೋಗದಲ್ಲಿ ವಕ್ರತೆ ಇಲ್ಲ; ಯೋಗಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯನು ‘ಋಜು’ (ಸರಳ) ಎಂದು ಸ್ಮೃತ. ಯೋಗದ ‘ವಕ್ರತೆ’ ಎಂದರೆ ಹರಿಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಮ್ಯತೆ—ಈಶ, ರುದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳ ಅನುಗ್ರಹ/ಫಲವನ್ನು ಬಯಸಿ ಹರಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದು.
Verse 35
कस्यचित्त्वथ पक्षीन्द्र ह्यतस्त्वनृजवः स्मृताः
ಆದರೆ ಕೆಲವರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, ಹೇ ಪಕ್ಷೀಂದ್ರ, ಇದೇ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವರು ‘ಅನೃಜು’ (ಸರಳವಲ್ಲದವರು) ಎಂದು ಸ್ಮೃತರು—ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ವಕ್ರರು ಮತ್ತು ಕಪಟರು.
Verse 36
ऋष्यादीनां च मध्येपि काम्येन हरिपूजनम् / अतो न ऋजवो ज्ञेया मनुष्याणां च का कथा
ಋಷ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಾಮ್ಯಭಾವದಿಂದ ಹರಿಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸರಳರೆಂದು ತಿಳಿಯಬಾರದು; ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯರ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನೇನು ಹೇಳುವುದು?
Verse 37
यावत्काम्यसपर्यां वै न जहाति नरोत्तमः / तथा ऋष्यादयश्चैव मोक्षस्य परिपन्थिनीम्
ಓ ನರಶ್ರೇಷ್ಠಾ! ಮನುಷ್ಯನು ಕಾಮ್ಯಸಪರ್ಯೆ—ಸೇವೆ-ಪೂಜೆ—ಯನ್ನು ಬಿಡದಿರುವವರೆಗೆ, ಋಷ್ಯಾದಿಗಳೂ ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುವ ಆ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತಾರೆ.
Verse 38
अनादिकालमारभ्य कर्मजन्या च वासना / मोक्षाधिकारिणः सर्वे कुर्वते कस्य पूजनम्
ಅನಾದಿಕಾಲದಿಂದ ಕರ್ಮಜನ್ಯ ವಾಸನೆಗಳು ಉಳಿದಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮೋಕ್ಷಾಧಿಕಾರಿಗಳಾದ ಎಲ್ಲರೂ—ಯಾರ ಪೂಜನೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ?
Verse 39
नष्टप्रायं च तत्सर्वं गुरोः संज्ञानबोधकात् / प्राप्ययोगं समाचर्य अन्ते मोक्षमवाप्नुयात्
ಗುರುವಿನ ಸಂಜ್ಞಾನ-ಬೋಧಕ ಉಪದೇಶದಿಂದ ಅದು ಎಲ್ಲವೂ ಬಹುತೇಕ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಯೋಗವನ್ನು ಪಡೆದು ಸರಿಯಾಗಿ ಆಚರಿಸಿದರೆ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 40
काम्येन पूजनं विष्णोरैश्वर्यं प्रददाति च / ज्ञानं च विपरीतं स्यात्तेन यात्यधरं तमः
ಕಾಮ್ಯಭಾವದಿಂದ ಮಾಡಿದ ವಿಷ್ಣುಪೂಜೆ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಅದರಿಂದ ಜ್ಞಾನವು ವಿಪರೀತವಾಗುತ್ತದೆ, ಹೀಗಾಗಿ ಅವನು ಅಧೋಗತಿಯ ಅಂಧಕಾರಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 41
तदेव विपरीतं चेज्ज्ञानाय परिकीर्तितम् / शिलायां विष्णुबुद्धिस्तु विष्णुबुद्धिर्द्विजे तथा
ಅದೇ ವಿರುದ್ಧವಾದುದನ್ನು ‘ಜ್ಞಾನ’ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರೆ, ಅದು ಬುದ್ಧಿಯ ವಿಪರ್ಯಾಸ. ಶಿಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುಬುದ್ಧಿ ಒಂದು ವಿಷಯ; ಹಾಗೆಯೇ ದ್ವಿಜ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಲ್ಲಿಯೂ ವಿಷ್ಣುಬುದ್ಧಿ ಇರಲಿ ಎಂದು ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 42
सलिले तीर्थबुद्धिस्तु रोणुकायां तथैव च / शिवे सूर्ये पण्मुखे च विष्णुबुद्धिः खगेश्वर
ಓ ಖಗೇಶ್ವರ (ಗರುಡಾ)! ನೀರಿನಲ್ಲಿ ತೀರ್ಥಬುದ್ಧಿ ಇರಲಿ; ಹಾಗೆಯೇ ರೋಣುಕಾ (ಹಸು)ಯಲ್ಲಿಯೂ. ಶಿವನಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ, ಷಣ್ಮುಖನಲ್ಲಿ (ಕಾರ್ತ್ತಿಕೇಯ) ಕೂಡ ವಿಷ್ಣುಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು.
Verse 43
इत्याद्यमखिलं ज्ञानं विपरीतमिति स्मृतम् / शिलाद्येषु च सर्वेषु ऐक्येनव विचिन्तनम्
ಇವುಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಇಂತಹ ಸಮಸ್ತ ‘ಜ್ಞಾನ’ವನ್ನು ವಿಪರೀತವೆಂದು ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಶಿಲಾದಿಗಳಾದ ಎಲ್ಲದಲ್ಲೂ ಕೇವಲ ಏಕತ್ವವನ್ನೇ ಚಿಂತಿಸುವುದೂ ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 44
विष्णुबुद्धिरिति प्रोक्तं न तु तत्रस्थवेदनम् / अनाद्यनन्तकालेपि काम्येन हरिपूजनम्
ಇದನ್ನು ‘ವಿಷ್ಣುಬುದ್ಧಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಇರುವುದರ ಕೇವಲ ಅರಿವು ಅಲ್ಲ. ಆದಿಯಿಲ್ಲದ ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಫಲಕಾಮನೆಯಿಂದ ಮಾಡುವ ಹರಿಪೂಜೆ ಕಾಮ್ಯಪೂಜೆಯೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.
Verse 45
यतो नास्ति ततो वायुरृजुर्योग्यः प्रकीर्तितः / अन्येषां सर्वदा नास्ति अतो न ऋजवः स्मृताः
ಎಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡಿ ಇಲ್ಲವೋ ಅಲ್ಲಿ ವಾಯುವನ್ನು ನೇರವೂ ಯೋಗ್ಯವೂ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇತರರಿಗೆ ಅಡ್ಡಿ ಸದಾ ಇರುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರನ್ನು ನೇರವರೆಂದು ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಿಲ್ಲ.
Verse 46
हरिं दर्शयते वापि अपरोक्षेण सर्वदा / मोक्षाधिकारिणां काले अतः प्रज्ञेति कथ्यते
ಇದು ಸದಾ ಅಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ, ನೇರವಾಗಿ ಹರಿಯ ದರ್ಶನವನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮೋಕ್ಷಾಧಿಕಾರಿಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ‘ಪ್ರಜ್ಞಾ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
Verse 47
परोक्षेणापि सर्वेषां हरिं दर्शयते सदा / अतो वायुः सदा वीन्द्र ज्ञानमित्येव कीर्तितः
ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿಯಾದರೂ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸದಾ ಹರಿಯ ದರ್ಶನವನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಓ ಪಕ್ಷಿರಾಜ (ಗರುಡ), ವಾಯು ಸದಾ ‘ಜ್ಞಾನ’ವೆಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ.
Verse 48
हिताहितोपदेष्टृत्वाद्भक्तानां हृदये स्थितः / ततश्च गुरुसंज्ञां चाप्यवाप स च मारुतः
ಭಕ್ತರಿಗೆ ಹಿತ–ಅಹಿತವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುವುದರಿಂದ ಅವನು ಅವರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುತ್ತಾನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಮಾರುತ (ವಾಯು) ‘ಗುರು’ ಎಂಬ ಸಂಜ್ಞೆಯನ್ನೂ ಪಡೆದನು.
Verse 49
योगिनां हृदये स्थित्वा सध्यायति हरिं परम् / पार्थक्येनापि तं ध्यायन्महाध्यातेति स स्मृतः
ಯೋಗಿಗಳ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ ಅವನು ಪರಮ ಹರಿಯನ್ನು ನಿರಂತರ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭೇದಭಾವವಿದ್ದರೂ ಅವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುವವನು ‘ಮಹಾಧ್ಯಾತಾ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
Verse 50
यद्योग्यतानुसारेण विजानाति परं हरिम् / रुद्रादौ विद्यमानांश्च गुणाञ्जानाति सर्वदा
ಯೋಗ್ಯತೆಯ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಜೀವನು ಪರಮ ಹರಿಯನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೆ; ಹಾಗೆಯೇ ರುದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಗುಣಗಳನ್ನೂ ಸದಾ ಅರಿಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 51
अतो वै विज्ञनामासौ प्रोक्तो हि खगसत्तम / काम्यानां कर्मणां त्यागाद्विराग इति स स्मृतः
ಅತಃ, ಹೇ ಖಗಶ್ರೇಷ್ಠ ಗರುಡಾ! ಇದನ್ನೇ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ‘ವಿಜ್ಞಾನ’ (ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕೃತ ಜ್ಞಾನ) ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಕಾಮ್ಯಕರ್ಮಗಳ ತ್ಯಾಗದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ವಿರಕ್ತಿಯೇ ‘ವಿರಾಗ’ (ವೈರಾಗ್ಯ) ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
Verse 52
वैराग्यं संजनयति विराग इति स स्मृतः
ಯಾವುದು ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೋ, ಅದೇ ‘ವಿರಾಗ’ (ಅನಾಸಕ್ತಿ) ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
Verse 53
देवानां पुण्यपापाभ्यां सुखमेवोत्तरोत्तरम् / तत्सुखं तूत्तरेषां च वायुपर्यन्तमेव च
ದೇವರಲ್ಲಿ ಪುಣ್ಯ–ಪಾಪಗಳ ಭೇದದಿಂದ ಸುಖವು ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ಉತ್ತರವತ್ತಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಸುಖವು ಮೇಲ್ಮೇಲಿನ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಾ ವಾಯುವಿನ ಲೋಕದವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 54
देवानां च ऋषीणां च उत्तमानां नृणां तथा / सुखांशं जनयेद्वायुर्यतोतः सुखसंज्ञकः
ದೇವರು, ಋಷಿಗಳು ಹಾಗೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಾನವರಲ್ಲಿ ವಾಯು ಸುಖದ ಒಂದು ಅಂಶವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ‘ಸುಖ’ (ಸುಖದಾತ) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
Verse 55
भुनक्ति सर्वदा वीद्रं तत्र मुख्यस्तु मारुतः / दुः खशोकादिकं किञ्चिद्देवानां भवति प्रभो
ಅಲ್ಲಿ ‘ವೀದ್ರ’ ಸದಾ ಭುಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಆ ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರುತ (ವಾಯು) ಮುಖ್ಯನು. ಅದರಿಂದ, ಹೇ ಪ್ರಭೋ, ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಸ್ವಲ್ಪ ದುಃಖ, ಶೋಕ ಮೊದಲಾದವು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.
Verse 56
तच्चासुरावेशवशादित्यवेहि न संशयः / तज्जीवस्य भवेत्किञ्चिद्दैत्यानां क्रमशो भवेत्
ಸಂಶಯವಿಲ್ಲದೆ ತಿಳಿ—ಇದು ಆಸುರಾವೇಶದ ಬಲದಿಂದಲೇ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ದೇಹಧಾರಿ ಜೀವನಲ್ಲಿ ದೈತ್ಯಸ್ವಭಾವವು ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ಸ್ವಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 57
यतः कलिश्चाधिकः स्यादतो दुः खीति स स्मृतः / दैत्यानां पुण्यपापाभ्यां दुः ख मेवोत्तरोत्तरम्
ಕಲಿಯುಗವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರಬಲವಾಗುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ದುಃಖಯುಗವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೈತ್ಯರಿಗೆ ಪುಣ್ಯಪಾಪಗಳ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ದುಃಖವೇ ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಲೇ ಹೋಗುತ್ತದೆ.
Verse 58
तद्दुः खमुत्तरेषां च कलिपर्यन्तमेव च / भुनक्ति सर्वदा वीन्द्र ततः कलिरिति स्मृतः
ಹೇ ಪಕ್ಷಿರಾಜ, ಅದೇ ದುಃಖವನ್ನು ನಂತರದವರು ಸದಾ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅದು ಕಲಿಯುಗಾಂತವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಇದನ್ನು ‘ಕಲಿ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾರೆ—ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಇಂತಹ ದುಃಖವನ್ನು ಸಹಿಸಿಸುವುದು.
Verse 59
सुखहर्षादिकं किं चिद्दैत्यानां भवति प्रभो / देवावेशो भवेत्तस्य नात्र कार्या विचारणा
ಹೇ ಪ್ರಭು, ದೈತ್ಯರಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಸ್ವಲ್ಪ ಸುಖ, ಹರ್ಷ ಮೊದಲಾದವು ಉಂಟಾದರೆ, ಅದು ದೇವಾವೇಶದಿಂದಲೇ. ಇದರಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ.
Verse 60
देवानां निरयो नास्ति दैत्यानां विनतासुत / सुखस्वरूपं तन्नास्ति विषयोत्थमपि द्विज
ದೇವರಿಗೆ ನರಕವಿಲ್ಲ; ದೈತ್ಯರಿಗೂ ಇಲ್ಲ, ಹೇ ವಿನತಾಸುತ. ಅಲ್ಲಿ ಸ್ವರೂಪಸಿದ್ಧ ಶುದ್ಧಸುಖವಿಲ್ಲ; ಹೇ ದ್ವಿಜ, ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಭೋಗಸುಖ ಮಾತ್ರ ಇದೆ.
Verse 61
विषयोत्थं किञ्चिदपि देवावेशादुदीरितम् / तमो नास्त्येव देवानां दुः खं नास्ति स्वरूपतः
ಇಂದ್ರಿಯವಿಷಯಗಳಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಯಾವುದಾದರೂ ಮಾತು ದೇವಾವೇಶಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಉಚ್ಚರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೂ, ದೇವರಲ್ಲಿ ತಮಸ್ಸು ನಿಜವಾಗಿ ಇಲ್ಲ; ಸ್ವಭಾವತಃ ಅವರಿಗೆ ದುಃಖ ಅಂತರ್ನಿಹಿತವಲ್ಲ।
Verse 62
विषयोत्थं महादुः खं देवानां नास्ति सर्वदा / दुः खशोकादिकं किं चिदसुरावेशतो भवेत्
ದೇವರಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಿಯವಿಷಯಜನ್ಯ ಮಹಾದುಃಖವು ಎಂದಿಗೂ ಇಲ್ಲ; ಆದರೆ ಸ್ವಲ್ಪ ದುಃಖ, ಶೋಕಾದಿಗಳು ಅಸುರಾವೇಶದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು।
Verse 63
अतः कलिः सदा दुः खी सुखी वायुस्तु सर्वदा / मनुष्याणा मृषीणां च सुखं दुः खं खगेश्वर
ಆದ್ದರಿಂದ, ಓ ಖಗೇಶ್ವರಾ! ಕಲಿ ಸದಾ ದುಃಖಿ, ವಾಯು ಸದಾ ಸುಖಿ; ಮತ್ತು ಮಾನವರಿಗೂ ಮುನಿಗಳಿಗೂ ಸುಖದುಃಖ ಎರಡೂ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತವೆ।
Verse 64
भवेत्तत्पुण्यिपापाभ्यां पुण्यभोगी च मारुतः / कष्टभङ्गः कलिलयो नात्र कार्या विचारणा
ಆ ಪುಣ್ಯಪಾಪಗಳಿಂದ ಮಾರುತ (ಪ್ರಾಣವಾಯು) ಪುಣ್ಯಫಲವನ್ನು ಭೋಗಿಸುವವನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಕಲಿಲ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕಷ್ಟಭಂಗಕಾರಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ವಿಚಾರ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ।
Verse 65
प्राणादिसुखपर्यन्ता अंशा एकोनविंशतिः / प्रविष्टाः संति लोकेषु पृथक्संति खगेश्वर
ಓ ಖಗೇಶ್ವರಾ! ಪ್ರಾಣದಿಂದ ಸುಖದವರೆಗೆ ಇರುವ ಅಂಶಗಳು ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು; ಅವು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ।
Verse 66
मारुतरेवतारांश्च शृणु पक्षीन्द्रसत्तम / चतुर्दशसु चन्द्रेषु द्वितीयौयो विरोचनः
ಹೇ ಪಕ್ಷೀಂದ್ರಶ್ರೇಷ್ಠ, ಮಾರುತ ಮತ್ತು ರೇವತ ಎಂಬ ಅವತಾರಾಂಶಗಳನ್ನೂ ಕೇಳು. ಹದಿನಾಲ್ಕು ಚಂದ್ರಪ್ರಕಟಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯದು ‘ವಿರೋಚನ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
Verse 67
स वायुरिति संप्रोक्त इन्द्रादीनां खगेश्वर / हरितत्त्वेषु सर्वेषु स विष्वग्याव्यतेक्षणः
ಹೇ ಖಗೇಶ್ವರ (ಗರುಡ), ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವರಿಗೆ ಅವನು ‘ವಾಯು’ ಎಂದು ಘೋಷಿತನು. ಎಲ್ಲಾ ತತ್ತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಅವನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿ, ಅವನ ದೃಷ್ಟಿ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.
Verse 68
अतो रोचननामासौ मरुदंशः प्रकीर्तितः रामावतारे हनुमान्रामकार्यार्थसाधकः / स एव भीमसेनस्तु जातो भूम्यां महाबलः
ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ‘ರೋಚನ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ, ಮರುತಗಳ ಅಂಶವೆಂದು, ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು. ರಾಮಾವತಾರದಲ್ಲಿ ಅವನು ಹನುಮಂತನಾಗಿ ರಾಮಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದನು; ಅದೇ ಅವನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಾಬಲ ಭೀಮಸೇನನಾಗಿ ಜನಿಸಿದನು.
Verse 69
कृष्णावतारे विज्ञेयो मरुदंशः प्रकीर्तितः
ಕೃಷ್ಣಾವತಾರದಲ್ಲಿಯೂ ಅವನು ಮರುತಗಳ ಅಂಶವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು—ಎಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ.
Verse 70
मणिमान्नाम दैत्यस्तु संराख्यो भविष्यति / सर्वेषां संकरं यस्तु करिष्यति न संशयः
‘ಮಣಿಮಾನ್’ ಎಂಬ ದೈತ್ಯನು ‘ಸಂರಾಖ್ಯ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿ ಉದ್ಭವಿಸುವನು. ಅವನು ಎಲ್ಲರಲ್ಲಿಯೂ ಸಂಕರ ಮತ್ತು ಗೊಂದಲವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವನು—ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ.
Verse 71
तेन संकरनामासौ भविष्यति खगेश्वर / धर्मान्भागवतान्सर्वान्विनाशयति सर्वथा
ಆದ್ದರಿಂದ, ಓ ಖಗೇಶ್ವರ ಗರುಡಾ! ಅವನು ‘ಶಂಕರ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿ, ಭಾಗವತರ ಎಲ್ಲಾ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ನಾಶಮಾಡುವನು।
Verse 72
तदा भूमौ वासुदेवो भविष्यति न संशयः / यज्ञार्थैः सदृशो यस्य नास्ति लोके चतुर्दशे
ಆಗ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸುದೇವನು ಅವತರಿಸುವನು—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಹದಿನಾಲ್ಕು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಯಜ್ಞಾರ್ಥ ಮತ್ತು ಯಜ್ಞಫಲಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದುದು ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ।
Verse 73
अतः स प्रज्ञया पूर्णो भविष्यति न संशयः / अवतारास्त्रयो वायोर्मतं भागवताभिधम्
ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣನಾಗುವನು—ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ವಾಯುವಿನ ಮೂರು ಅವತಾರಗಳನ್ನು ‘ಭಾಗವತ’ ಎಂಬ ಮತ (ಭಕ್ತಿ-ಉಪದೇಶ) ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ।
Verse 74
स्थापनं दुष्टदमनं द्वयमेव प्रयोजनम् / नान्यत्प्रयोजनं वायोस्तथा वैरोचनात्मके
ಸ್ಥಾಪನೆ (ಧರ್ಮವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸ್ಥಾಪನೆ) ಮತ್ತು ದುಷ್ಟದಮನ—ಇವೆರಡೇ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು. ವಾಯುವಿಗೆ ಬೇರೆ ಪ್ರಯೋಜನವಿಲ್ಲ; ವೈರೋಚನಾತ್ಮಕ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಹಾಗೆಯೇ।
Verse 75
अवतारत्रये वीन्द्र दुः खं गर्भादिसंभवम् / नास्ति नास्त्येव वायोस्तु तथा वैरोचनादिके
ಓ ಖಗೇಶ್ವರಾ! ಮೂರು ಅವತಾರಗಳಲ್ಲಿ ಗರ್ಭಪ್ರವೇಶಾದಿಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ದುಃಖವಿಲ್ಲ—ಇಲ್ಲ, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಇಲ್ಲ. ವಾಯುವಿಗೂ ಹಾಗೆಯೇ, ವೈರೋಚನಾದಿ ವರ್ಗಕ್ಕೂ ಹಾಗೆಯೇ।
Verse 76
शुक्रशोणितसंबन्धो ह्यवतारचतुष्टये / नास्ति नास्त्येव पक्षीन्द्र यतो नास्त्यशुभं ततः
ಅವತಾರಗಳ ಚತುರ್ವಿಧ ಪ್ರಾಕಟ್ಯದಲ್ಲಿ ಶುಕ್ರ-ಶೋಣಿತ ಸಂಬಂಧವೇ ಇಲ್ಲ, ಓ ಪಕ್ಷಿರಾಜ; ಅಂಥ ಭೌತಿಕ ಕಾರಣವಿಲ್ಲದ ಕಡೆ ಅಶುಭವೂ ಅಪವಿತ್ರತೆಯೂ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ।
Verse 77
पूर्वं गर्भं समाशोष्य समये प्रभवस्य च / प्रादुर्भवति देवेशी ह्यवतारचतुष्टये
ಮೊದಲು ಗರ್ಭವನ್ನು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಶೋಷಿಸಿಕೊಂಡು, ನಂತರ ಪ್ರಾಕಟ್ಯದ ಯೋಗ್ಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವತಾರ-ಚತುಷ್ಟಯಕ್ಕಾಗಿ ದೇವೇಶೀ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸುತ್ತಾಳೆ।
Verse 78
त्रयोविंशतिरूपाणां वायोश्चैव खगेश्वर / रूपैरृजुस्वरूपैश्च ब्रह्मणः परमेष्ठिनः
ಓ ಖಗೇಶ್ವರ, ವಾಯುವಿಗೆ ಇಪ್ಪತ್ತ್ಮೂರು ರೂಪಗಳಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಪರಮೇಷ್ಠಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಕೂಡ ರೂಪಗಳ ಮೂಲಕ—ನೇರ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಟ ಅಂಶಸ್ವರೂಪವಾಗಿ—ವರ್ಣಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ।
Verse 79
सत्यमेव न संदेहो नित्यानन्दसुखादिषु / एवमेव विजानीयान्नान्यथा तु कथञ्चन
ನಿತ್ಯಾನಂದ-ಸುಖಾದಿಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಸತ್ಯವೇ, ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ; ಇದನ್ನು ಹೀಗೆಯೇ ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಾಗಿ ಅಲ್ಲ।
Verse 80
एतस्य श्रवणादेव मोक्षं यान्ति न संशयः / तदनन्तरजान्वक्ष्ये शृणु पक्षीन्द्रसत्तम
ಇದನ್ನು ಕೇಳುವುದರಿಂದ ಮಾತ್ರವೇ ಮೋಕ್ಷ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ—ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಈಗ ಇದರ ತಕ್ಷಣ ನಂತರ ಬರುವುದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಕೇಳು, ಓ ಪಕ್ಷೀಂದ್ರಸತ್ತಮ।
Verse 81
कृतौ प्रद्युम्नतश्चैव समुत्पन्ने खगेश्वर / स्त्रियौ द्वे यमले चैव तयोर्मध्ये तु यद्यिका
ಹೇ ಖಗೇಶ್ವರಾ! ಕೃತಾ ಮತ್ತು ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನತಾ ಉದ್ಭವಿಸಿದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಎರಡು ಜವಳಿ ಸ್ತ್ರೀಯರೂ ಪ್ರकटರಾದರು; ಆ ಇಬ್ಬರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಯದ್ಯಿಕಾ ಜನ್ಮಿಸಿದಳು.
Verse 82
वाणीतिसंज्ञकां वीन्द्र ब्रह्माणीसंज्ञकां विदुः / पुरुषाख्यविरिञ्चस्य भार्या सावित्रिका मता / चतुर्मुखस्य भार्या तु कीर्तिता सा सरस्वती
ಹೇ ವೀಂದ್ರಾ! ‘ವಾಣೀತಿ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾದವಳೇ ‘ಬ್ರಹ್ಮಾಣಿ’ ಎಂದೂ ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ. ‘ಪುರುಷ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವಿರಿಂಚನ ಪತ್ನಿ ‘ಸಾವಿತ್ರಿಕಾ’ ಎಂದು ಮನ್ನಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾಳೆ; ಚತುರ್ಮುಖ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪತ್ನಿ ‘ಸರಸ್ವತಿ’ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿತಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ.
Verse 83
एवं त्रिरूपं विज्ञेयं वाण्याश्च खगसत्तम / वक्ष्ये ऽवतारान् भारत्याः समाहितमनाः शृणु
ಹೇ ಖಗಸತ್ತಮ! ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ವಾಣಿಯ ತ್ರಿರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಈಗ ನಾನು ಭಾರತಿಯ ಅವತಾರಗಳನ್ನು ಹೇಳುವೆ; ಏಕಾಗ್ರಮನದಿಂದ ಕೇಳು.
Verse 84
सर्ववेदाभिमानित्वात्सर्ववेदात्मिका स्मृता / महाध्यातुश्च वायोस्तु भार्यासा परिकीर्तिता
ಎಲ್ಲ ವೇದಗಳ ಅಧಿಷ್ಠಾತ್ರೀ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವಳು ‘ಸರ್ವವೇದಾತ್ಮಿಕಾ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಮಹಾಧಾತುಸ್ವರೂಪ ವಾಯುವಿನ ಪತ್ನಿ ಎಂದು ಕೂಡ ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ.
Verse 85
ज्ञानरूपस्य वायोस्तु भार्या सा परिकीर्तिता / सदा सुखस्वरूपत्वाद्भारती तु सुखात्मिका
ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪ ವಾಯುವಿನ ಪತ್ನಿ ಎಂದು ಅವಳು ಪರಿಕೀರ್ತಿತಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ; ಸದಾ ಸುಖಸ್ವರೂಪಳಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಭಾರತೀ ನಿಜಕ್ಕೂ ಸುಖಾತ್ಮಿಕಾ.
Verse 86
सुखस्वरूप वायोस्तु भार्या सा परिकीर्तिता / गुरुस्तु वायुरेवोक्तस्तस्मिन् भक्तियुता सती
ಅವಳು ವಾಯುದೇವನ ಸುಖಸ್ವರೂಪಿಣಿ ಪತ್ನಿ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಳು. ವಾಯುವೇ ಅವಳ ಗುರು ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಆ ಸತಿ ಅವನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯುತಳಾಗಿ ಇರುತ್ತಾಳೆ.
Verse 87
ततस्तु भारती नित्या गुरुभक्तिरिति स्मृता / महागुरोर्हि वायोश्च भार्या वै परिकीर्तिता
ನಂತರ ಭಾರತಿಯನ್ನು ನಿತ್ಯ ಗುರುಭಕ್ತಿ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಹಾಗುರು ವಾಯುದೇವನ ಪತ್ನಿಯೆಂದೂ ಅವಳು ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾಳೆ.
Verse 88
हरौ स्नेहयुतत्वाच्च हरिप्रीतिरिति स्मृता / धृतिरूपस्य वायोश्च भार्या सा परिकीर्तिता
ಹರಿಯ ಮೇಲೆ ಸ्नेಹಯುತಳಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವಳು ‘ಹರಿಪ್ರೀತಿ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ. ಧೃತಿಸ್ವರೂಪ ವಾಯುದೇವನ ಪತ್ನಿಯೆಂದೂ ಅವಳು ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾಳೆ.
Verse 89
सर्वमन्त्राभिमानित्वात्सर्वमन्त्रात्मिका स्मृता / महाप्रभोश्च वायोश्च भार्या वै सा प्रकीर्तिता
ಎಲ್ಲ ಮಂತ್ರಗಳ ಅಧಿಷ್ಠಾತ್ರೀ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವಳು ‘ಸರ್ವಮಂತ್ರಾತ್ಮಿಕಾ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ಮಹಾಪ್ರಭುವಿನೂ ವಾಯುದೇವನೂ ಪತ್ನಿಯೆಂದೂ ಪ್ರಖ್ಯಾತಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ.
Verse 90
भुज्यन्ते सर्वभोगास्तु विष्णुप्रीत्यर्थमेवच / अतस्तु भारती ज्ञेया भुजिनाम्ना प्रकीर्तिता
ಎಲ್ಲ ಭೋಗಗಳನ್ನೂ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪ್ರೀತಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಅನುಭವಿಸಬೇಕು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ‘ಭಾರತಿ’ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಇದು ‘ಭುಜಿನಾ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
Verse 91
चित्ररूपस्य वायोस्तु भार्या सा परिकीर्तिता / रोचनेन्द्रस्य भार्या च श्रद्धाख्या परिकीर्तिता
ಚಿತ್ರರೂಪವೆಂಬ ವಾಯುಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಅವಳು ಪತ್ನಿಯೆಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ; ಹಾಗೆಯೇ ರೋಚನೇಂದ್ರ ರಾಜನ ಪತ್ನಿ ‘ಶ್ರದ್ಧಾ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕೀರ್ತಿತಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ.
Verse 92
हनुमांश्च तदा जज्ञे त्रेतायां पक्षिसत्तम / तदा शिवाख्यविप्राच्च जज्ञे सा भारती स्मृता
ಹೇ ಪಕ್ಷಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ಆಗ ಹನುಮಾನ್ ಜನ್ಮಿಸಿದನು; ಹಾಗೆಯೇ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ‘ಶಿವ’ ಎಂಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಂದ ಅವಳೂ—‘ಭಾರತಿ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುವಳು—ಜನ್ಮಿಸಿದಳು.
Verse 93
न केवलं भारती साशच्याद्यैश्चैव संयुता / तस्मिन्संजनिताः सर्वाः प्रापुर्योगं स्वभर्तृभिः
ಭಾರತಿ ಮಾತ್ರ ಶಚೀ ಮೊದಲಾದವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಯುಕ್ತಳಾದುದಲ್ಲ; ಅಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ತ್ರೀಯರೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಪತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಯೋಗ (ಸಂಯೋಗ)ವನ್ನು ಪಡೆದರು.
Verse 94
अन्यगेति च विज्ञेया कन्या तन्मतिसंज्ञिका / त्रेतान्ते सैव पक्षीन्द्र शच्याद्यैश्चैव संयुता
ಅವಳನ್ನು ‘ಅನ್ಯಗೇತಿ’ ಎಂಬ ಕನ್ಯೆಯೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ‘ತನ್-ಮತಿ’ ಎಂಬ ಉಪನಾಮವೂ ಅವಳಿಗಿದೆ. ಹೇ ಪಕ್ಷೀಂದ್ರ! ತ್ರೇತಾಯುಗಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವಳೂ ಶಚೀ ಮೊದಲಾದವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಯುಕ್ತಳಾದಳು.
Verse 95
दमयन्त्यनलाज्जाता इन्द्रसेनेति चोच्यते / नलं नन्दयते यस्मात्तस्माच्च नलनन्दिनी
ದಮಯಂತಿ ಮತ್ತು ನಲನಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಅವಳು ‘ಇಂದ್ರಸೇನಾ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ರಾಜ ನಲನನ್ನು ಹರ್ಷಗೊಳಿಸುವುದರಿಂದ ‘ನಲನಂದಿನಿ’ ಎಂದೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳು.
Verse 96
तत्र स्वभर्तृसंयोगं नैव चाप खगेश्वर / तत्रान्यगात्वं विज्ञेयं पुरुषस्थेन वायुना
ಅಲ್ಲಿ, ಹೇ ಖಗೇಶ್ವರ, ಪೂರ್ವಭರ್ತನೊಂದಿಗೆ ಯಾವ ಸಂಯೋಗವೂ ಇಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ‘ಅನ್ಯತ್ರ ಗಮನ’ವೆಂಬ ಸ್ಥಿತಿ ಪುರುಷದೇಹದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾದ ಪ್ರಾಣವಾಯುವಿನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು।
Verse 97
किञ्चित्कालं तथा स्थित्वा कन्यैव मृति माप सा / शच्यादिसंयुता सैव द्रुपदस्य महात्मनः
ಹೀಗೆ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ಇದ್ದು, ಅವಳು ಕನ್ಯೆಯಾಗಿಯೇ ಮರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದಳು. ನಂತರ ಅವಳು—ಶಚೀ ಮೊದಲಾದ ದಿವ್ಯಸ್ತ್ರೀಯರೊಂದಿಗೆ—ಮಹಾತ್ಮ ದ್ರುಪದನ ಬಳಿಗೆ ಸೇರಿದಳು।
Verse 98
वेदिमध्यात्समुद्भूता भीमसेनार्थमेव च / तत्रान्यगात्वं नास्त्येव योगश्च सह भर्तृभिः
ಯಜ್ಞವೇದಿಯ ಮಧ್ಯದಿಂದ ಅವಳು ಭೀಮಸೇನನಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಉದ್ಭವಿಸಿದಳು. ಅಲ್ಲಿ ಅವಳಿಗೆ ಬೇರೆ ಯಾರ ಬಳಿಗೂ ಹೋಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರಲಿಲ್ಲ; ಅವಳ ಯೋಗ (ಸಂಯೋಗ) ತನ್ನ ಭರ್ತೃಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತ್ರವಿತ್ತು।
Verse 99
केवला भारती ज्ञेया काशिराजस्य कन्यका / काली नाम्ना तु सा ज्ञेया भीमसेनप्रिया सदा
ಅವಳನ್ನು ಕಾಶಿರಾಜನ ಪುತ್ರಿ ‘ಕೇವಲಾ ಭಾರತಿ’ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಅವಳು ‘ಕಾಳಿ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದಲೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾಗಿ ಸದಾ ಭೀಮಸೇನನಿಗೆ ಪ್ರಿಯಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ।
Verse 100
वाच्यादिभिः संयुतैवद्रौपदी द्रुपदात्मजा / देहं त्यक्त्वाविशिष्टैव कारटीग्रामसंज्ञकै
ದ್ರುಪದನ ಪುತ್ರಿ ದ್ರೌಪದಿ, ಮಧುರ ವಾಣಿ ಮೊದಲಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗುಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತಳಾಗಿದ್ದರೂ, ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ‘ಕಾರಟೀ’ ಎಂಬ ಗ್ರಾಮದ ಹೆಸರಿನ ಗುರುತಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅವಿಶಿಷ್ಟಳಾಗಿ ಉಳಿದಳು।
Verse 101
संकरस्य गृहे वीन्द्र भविष्यति कलौ युगे / वायोस्तृतीयरूपार्थं सा कन्यैव मृतिं गता
ಹೇ ವೀಂದ್ರಾ! ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಆಕೆ ಶಂಕರನ ಗೃಹದಲ್ಲಿ ಜನ್ಮಿಸುವಳು; ವಾಯುವಿನ ತೃತೀಯರೂಪ ಪ್ರಾಕಟ್ಯಾರ್ಥವಾಗಿ ಆ ಕನ್ಯೆಯೇ ಸ್ವಯಂ ಮರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದಳು।
Verse 102
इत्याद्या वायुभार्याश्च ब्रह्मभार्याश्च सतम / स्वभर्तृभ्यां च पक्षीन्द्र गुणैश्चैव शताधमाः
ಹೀಗೆ, ಹೇ ಪಕ್ಷೀಂದ್ರ! ವಾಯುವಿನ ಪತ್ನಿ, ಬ್ರಹ್ಮನ ಪತ್ನಿ ಮೊದಲಾದ ಸ್ತ್ರೀಯರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಪತಿಗಳ प्रति ವರ್ತನೆ ಮತ್ತು ಗುಣಗಳಿಂದ ಅತೀ ಅಧಮ ಪಾಪಿನಿಯರಲ್ಲಿ ಎಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ।
Frequently Asked Questions
It identifies Prakṛti as the ‘wife’ of the Supreme Person and presents Lakṣmī as the presiding abhimāninī (self-identifying principle) of Prakṛti; in the Vyūha scheme, the consort of Vāsudeva is named Māyā, linking Śakti to cosmic manifestation while maintaining Lakṣmī’s inseparability from Hari.
Brahmā is described through four designations/origin-modes: Viriñca/Viriñci (arising via cosmic principles such as Mahat), Vidhi (arising from rajas within Māyā from Vāsudeva), and Caturmukha (lotus-born within the cosmic egg from Padmanābha).
Crookedness is defined as motive-based worship of Hari—approaching Viṣṇu with self-serving desires and instrumental aims. Such intent is said to obstruct liberation, whereas straightforward practice is characterized by unobstructed orientation toward Hari and renunciation of kāmya aims.
Vāyu is portrayed as the heart-abiding power of remembrance and knowledge that reveals Hari. Through the ‘gateway of true knowledge’ he grants liberation to devotees (by divine permission), hence names like Mukta/Mukti and the identification with prajñā and vijñāna.
Bhāratī is presented as sacred speech/devotional intelligence that presides over mantras and the Vedas, and as the consort of Vāyu (who is knowledge). She is also framed as guru-bhakti and Hariprīti (delight in Hari), expressing a theology where right speech and devotion are energized by Vāyu’s inner guidance.