Shloka 82
Indra’s Query on Karma-vipāka and the Viśvarūpa Episode
Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
तुलसी तु धृता तेन विष्णुना प्रभविष्णुना / पश्यति स्म च सा देवी विष्णुवक्षथलालया / देवान्दयार्द्रया दृष्ट्या सर्वलोकमहेश्वरी
Transliteration
tulasī tu dhṛtā tena viṣṇunā prabhaviṣṇunā / paśyati sma ca sā devī viṣṇuvakṣathalālayā / devāndayārdrayā dṛṣṭyā sarvalokamaheśvarī
Translation
ಪ್ರಭವಿಷ್ಣುವಾದ ವಿಷ್ಣುವು ತುಳಸಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿದನು; ವಿಷ್ಣುವಿನ ವಕ್ಷಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಆ ದೇವಿ, ಸರ್ವಲೋಕ ಮಹೇಶ್ವರಿ, ಕರುಣಾರ್ದ್ರ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ದೇವರನ್ನು ನೋಡಿದಳು.
Word by Word
तुलसीTulasī
तुलसी:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतुलसी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तुindeed, however
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषण-अव्यय (particle: 'but/indeed')
धृताwas held, borne
धृता:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootधृ (धातु) → धृत (कृदन्त, क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तुलसी इति विशेषण/विधेय
तेनby him
तेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/कर्तृ-करण), एकवचन
विष्णुनाby Viṣṇu
विष्णुना:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; तेन इति समानाधिकरण
प्रभविष्णुनाby the mighty/sovereign Viṣṇu
प्रभविष्णुना:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootप्रभ + विष्णु (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय (प्रभुः विष्णुः), पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; विष्णुना इति विशेषण
पश्यतिsees
पश्यति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootपश् (धातु)
Formलट् (वर्तमान/Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
स्मindeed/then (narrative marker)
स्म:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootस्म (अव्यय)
Formस्म-प्रयोग (particle indicating past/continuative narration)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
साshe
सा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
देवीthe goddess
देवी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सा इति समानाधिकरण
विष्णुवक्षथलालयाdwelling on Viṣṇu’s chest
विष्णुवक्षथलालया:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootविष्णु + वक्षस्थल + आलय (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (विष्णोः वक्षस्थलस्य आलयः/आलया), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; देवी इति विशेषण; पाठ: वक्षथल- (वक्षस्थल)
देवान्the gods
देवान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
दयार्द्रयाmoistened/softened with compassion
दयार्द्रया:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootदया + आर्द्र (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (दयया आर्द्रा), स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; दृष्ट्या इति विशेषण
दृष्ट्याwith (her) glance
दृष्ट्या:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootदृष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन
सर्वलोकमहेश्वरीthe great sovereign lady of all worlds
सर्वलोकमहेश्वरी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्व + लोक + महा + ईश्वरी (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (सर्वेषां लोकानां महेश्वरी), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; देवी इति समानाधिकरण