Previous Verse
Next Verse

Shloka 53

Dīkṣā-bhedaḥ (Types of Initiation) — Lalitopākhyāna: Hayagrīva–Agastya Dialogue

देहो देवालयः प्रोक्तो जीव एव महेश्वरः / त्यजेदज्ञाननिर्माल्यं सोहंभावेन योजयेत्

deho devālayaḥ prokto jīva eva maheśvaraḥ / tyajedajñānanirmālyaṃ sohaṃbhāvena yojayet

ದೇಹವನ್ನು ದೇವಾಲಯವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಜೀವನೇ ಮಹೇಶ್ವರ. ಅಜ್ಞಾನರೂಪ ನಿರ್ಮಾಲ್ಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ‘ಸೋಽಹಂ’ ಭಾವದಿಂದ (ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ) ಏಕವಾಗು.

dehaḥthe body
dehaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdeha (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (पुंलिङ्ग), Prathamā (1st/प्रथमा), Ekavacana (एकवचन)
deva-ālayaḥa temple (abode of the deity)
deva-ālayaḥ:
Pradhāna-predicative (विधेय)
TypeNoun
Rootdeva (प्रातिपदिक) + ālaya (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (पुंलिङ्ग), Prathamā (1st/प्रथमा), Ekavacana (एकवचन); tatpuruṣa-samāsa: devānām ālayaḥ = abode/temple of the gods
proktaḥis declared
proktaḥ:
Kriyāviśeṣaṇa / Predicative participle (विधेय)
TypeVerb
Rootpra-√vac (धातु) → prokta (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
FormKta-participle (क्त-कृदन्त), Puṃliṅga (पुंलिङ्ग), Prathamā (1st/प्रथमा), Ekavacana (एकवचन); passive sense: 'said/declared'
jīvaḥthe individual soul
jīvaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootjīva (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (पुंलिङ्ग), Prathamā (1st/प्रथमा), Ekavacana (एकवचन)
evaindeed/alone
eva:
Sambandha/Emphasis (निपात)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
FormAvyaya; emphatic particle (निश्चयार्थक-निपात)
maheśvaraḥMaheshvara (the Great Lord)
maheśvaraḥ:
Pradhāna-predicative (विधेय)
TypeNoun
Rootmahā (प्रातिपदिक) + īśvara (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (पुंलिङ्ग), Prathamā (1st/प्रथमा), Ekavacana (एकवचन); karmadhāraya: mahān īśvaraḥ = the great Lord
tyajetone should abandon
tyajet:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√tyaj (धातु)
FormVidhi-liṅ (विधिलिङ्/optative), Prathama-puruṣa (3rd/प्रथमपुरुष), Ekavacana (एकवचन); parasmaipada
ajñāna-nirmālyamthe refuse/remnant of ignorance
ajñāna-nirmālyam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roota-jñāna (प्रातिपदिक) + nirmālya (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka (नपुंसकलिङ्ग), Dvitīyā (2nd/द्वितीया), Ekavacana (एकवचन); tatpuruṣa: ajñānasya nirmālyaṃ = the 'withered garland'/remnant of ignorance
so'ham-bhāvenaby the sense of “I am He”
so'ham-bhāvena:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootsaḥ (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + aham (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + bhāva (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (पुंलिङ्ग), Tṛtīyā (3rd/तृतीया), Ekavacana (एकवचन); tatpuruṣa: so'ham iti bhāvaḥ = the attitude/realization 'I am He'
yojayetone should unite/apply (oneself)
yojayet:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√yuj (धातु)
FormVidhi-liṅ (विधिलिङ्/optative), Prathama-puruṣa (3rd/प्रथमपुरुष), Ekavacana (एकवचन); causative sense in usage: 'should unite/apply'