Shloka 13
Pratisarga-pravartana (How Re-Creation Proceeds) / पुनःसर्ग-प्रवर्तन
Devanagari script
धर्माधर्मौं प्रलीयेते ह्यव्यक्ते प्राणिनां सदा / सत्त्वमात्रात्मको धर्मो गुणे सत्त्वे प्रतिष्ठितः
Transliteration
dharmādharmauṃ pralīyete hyavyakte prāṇināṃ sadā / sattvamātrātmako dharmo guṇe sattve pratiṣṭhitaḥ
Translation
ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮಗಳು ಸದಾ ಅವ್ಯಕ್ತದಲ್ಲಿ ಲಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಸತ್ತ್ವಮಾತ್ರಸ್ವರೂಪವಾದ ಧರ್ಮವು ಸತ್ತ್ವಗುಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ.
Word by Word
dharma-adharmaudharma and adharma
dharma-adharmau:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdharma (प्रातिपदिक) + adharma (प्रातिपदिक)
FormDvandva (द्वन्द्व) compound, Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Dual (द्विवचन)
pralīyetedissolve, merge
pralīyete:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra+√lī (धातु)
FormLaṭ-lakāra (लट्, present), Ātmanepada (आत्मनेपद), Prathama-puruṣa (प्रथमपुरुष), Dvivacana (द्विवचन)
hiindeed, for
hi:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
FormAvyaya (अव्यय), particle (निपात)
avyaktein the unmanifest (avyakta)
avyakte:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootavyakta (नञ् + vyakta) (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (सप्तमी), Singular (एकवचन)
prāṇināmof living beings
prāṇinām:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठीसम्बन्ध)
TypeNoun
Rootprāṇin (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Genitive (षष्ठी), Plural (बहुवचन)
sadāalways
sadā:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootsadā (अव्यय)
FormAvyaya (अव्यय), adverb (कालवाचक क्रियाविशेषण)
sattva-mātra-ātmakaḥconsisting solely of sattva
sattva-mātra-ātmakaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsattva (प्रातिपदिक) + mātra (प्रातिपदिक) + ātmaka (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (तत्पुरुष) compound (sattva-mātra as qualifier of ātmaka), Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Singular (एकवचन)
dharmaḥdharma
dharmaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdharma (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Singular (एकवचन)
guṇein the quality (guṇa)
guṇe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootguṇa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Locative (सप्तमी), Singular (एकवचन)
sattvein sattva
sattve:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootsattva (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (सप्तमी), Singular (एकवचन)
pratiṣṭhitaḥestablished, situated
pratiṣṭhitaḥ:
Vidheyaviśeṣaṇa (विधेयविशेषण)
TypeAdjective
Rootprati+√sthā (धातु) + क्त (क्त-प्रत्यय)
FormKridanta past passive participle (क्त), Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Singular (एकवचन)