Shloka 90
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
महदाद्यं विशेषान्तं सर्वैरूप्यं विलक्षणम् / विकारलक्षणं तद्वै सो ऽक्षरः क्षरमेति च
Transliteration
mahadādyaṃ viśeṣāntaṃ sarvairūpyaṃ vilakṣaṇam / vikāralakṣaṇaṃ tadvai so 'kṣaraḥ kṣarameti ca
Translation
ಮಹತ್ತತ್ತ್ವದಿಂದ ವಿಶೇಷಾಂತ (ಸ್ಥೂಲಭೂತ) ತನಕ, ಸರ್ವರೂಪವಾಗಿದ್ದರೂ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕಾಣುವುದು ವಿಕಾರಲಕ್ಷಣಯುಕ್ತವೇ; ಅದೇ ‘ಅಕ್ಷರ’ವೂ ಕ್ಷರತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತದೆ.
Word by Word
महत्-आद्यम्having Mahat as the beginning
महत्-आद्यम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootमहत्-आद्य (प्रातिपदिक; महत्+आद्य)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (महत् आदिः यस्य)
विशेष-अन्तम्ending in the particulars (viśeṣas)
विशेष-अन्तम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootविशेष-अन्त (प्रातिपदिक; विशेष+अन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (विशेषः अन्तः यस्य)
सर्वैः-रूप्यम्possessing all forms
सर्वैः-रूप्यम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसर्वैः-रूप्य (प्रातिपदिक; सर्व+रूप्य)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (सर्वैः रूपैः युक्तम्)
विलक्षणम्distinct / differentiated
विलक्षणम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootविलक्षण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
विकार-लक्षणम्characterized by modification
विकार-लक्षणम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootविकारलक्षण (प्रातिपदिक; विकार+लक्षण)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (विकारः लक्षणं यस्य)
तत्that (entity)
तत्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; पूर्वोक्तस्य निर्देशः
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic particle)
सःhe/that (one)
सः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अक्षरःthe imperishable
अक्षरः:
Pratijna (प्रतिज्ञा/Predicate nominative)
TypeNoun
Rootअक्षर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
क्षरम्the perishable
क्षरम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootक्षर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
एतिgoes to / becomes
एति:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootइ (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय