Shloka 59
विषङ्गपलायनम् (Viṣaṅga-palāyanam) — Aftermath of the First Battle Day
Devanagari script
द्विशत्यक्षौहिणीसेना मुख्यस्य तिलकायिता / बद्धभ्रुकुटयः शस्त्रपाणयो निर्ययुर्गृहात्
Transliteration
dviśatyakṣauhiṇīsenā mukhyasya tilakāyitā / baddhabhrukuṭayaḥ śastrapāṇayo niryayurgṛhāt
Translation
ಮುಖ್ಯನ ತಿಲಕದಂತೆ ನಿಂತ ದ್ವಿಶತ ಅಕ್ಷೌಹಿಣೀ ಸೇನೆ, ಭ್ರೂಕುಟಿಯನ್ನು ಬಿಗಿಸಿ, ಶಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು, ಗೃಹದಿಂದ ಹೊರಟಿತು।
Word by Word
द्विशत्यक्षौहिणीसेनाthe army consisting of two hundred akṣauhiṇīs
द्विशत्यक्षौहिणीसेना:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootद्वि + शत + अक्षौहिणी + सेना (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; द्विगु-समासः (numerical compound)
मुख्यस्यof the chief
मुख्यस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootमुख्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; genitive (of the chief/leader)
तिलकायिताbecame like a tilaka (ornament/mark)
तिलकायिता:
Visheshana (विशेषण/Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootतिलकायित (कृदन्त; तिलक + √इ (धातु) + क्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle used adjectivally)
बद्धknit/contracted
बद्ध:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Root√बन्ध् (धातु) + क्त
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (bound/contracted)
भ्रुकुटयःfrowns/knitted brows
भ्रुकुटयः:
Karta (कर्ता; as part of descriptive subject phrase)
TypeNoun
Rootभ्रुकुटि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
शस्त्रपाणयःthose with weapons in hand
शस्त्रपाणयः:
Karta (कर्ता; appositional descriptor)
TypeNoun
Rootशस्त्र + पाणि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; बहुव्रीहिः = येषां पाणौ शस्त्रं ते
निर्ययुःwent out
निर्ययुः:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootनिर् + √या (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; परस्मैपदम्
गृहात्from the house
गृहात्:
Apadana (अपादान/Ablative source)
TypeNoun
Rootगृह (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; ablative (from)