Shloka 23
विषङ्गपलायनम् (Viṣaṅga-palāyanam) — Aftermath of the First Battle Day
Devanagari script
एवं च सति दुष्टानां कूटयुद्धं चिकीर्षितम् / अवेलासु च संध्यासु मध्यरात्रिषु च द्विषाम् / अशक्यमेव भवति प्रौढमाक्रमणं हठात्
Transliteration
evaṃ ca sati duṣṭānāṃ kūṭayuddhaṃ cikīrṣitam / avelāsu ca saṃdhyāsu madhyarātriṣu ca dviṣām / aśakyameva bhavati prauḍhamākramaṇaṃ haṭhāt
Translation
ಇಂತಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿದ್ದಾಗ ದುಷ್ಟರ ಕಪಟಯುದ್ಧದ ಸಂಕಲ್ಪ—ಅಕಾಲ ಸಂಧ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ—ಶತ್ರುಗಳ ಹಠಾತ್ ಪ್ರೌಢ ಆಕ್ರಮಣವು ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ।
Word by Word
एवम्thus
एवम्:
Kriya-visheshana (क्रिया-विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकार-अव्यय (adverb of manner): ‘thus/in this way’
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
सतिwhen this is the case
सति:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअस् (धातु) → सत् (कृदन्त)
Formसप्तमी-एकवचन, सत्तृ/शतृ-प्राय कृदन्त; सप्तमी-absolute (locative absolute): ‘when/if (this) is so’
दुष्टानाम्of the wicked
दुष्टानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootदुष्ट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th case), बहुवचन
कूट-युद्धम्deceitful/treacherous fighting
कूट-युद्धम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकूट (प्रातिपदिक) + युद्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd case), एकवचन; कर्मधारयः: ‘कूटं (छलयुक्तं) युद्धम्’
चिकीर्षितम्intended (to be done)
चिकीर्षितम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकृ (धातु) → चिकीर्षित (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd case), एकवचन; इच्छार्थक-तुमुन्/सन्नन्त-भावः (desiderative sense) कृदन्त: ‘intended to be done’
अ-वेलासुat improper times
अ-वेलासु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootवेला (प्रातिपदिक) + नञ्
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th case), बहुवचन; नञ्-समास: ‘at improper times’
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
संध्यासुat twilight times
संध्यासु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसंध्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th case), बहुवचन
मध्य-रात्रिषुat midnights
मध्य-रात्रिषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमध्य (प्रातिपदिक) + रात्रि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th case), बहुवचन; तत्पुरुषः: ‘रात्रेः मध्यः’ → ‘मध्यरात्रिः’ (midnight)
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
द्विषाम्of the enemies
द्विषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootद्विष् (धातु) → द्विष् (प्रातिपदिक ‘enemy’)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th case), बहुवचन
अ-शक्यम्impossible
अ-शक्यम्:
Vidheyavisheshana (विधेय-विशेषण)
TypeAdjective
Rootशक्य (प्रातिपदिक) + नञ्
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd case), एकवचन; नञ्-समास: ‘impossible’
एवindeed
एव:
Avadharana (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (emphatic particle): ‘indeed/only’
भवतिbecomes/is
भवति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलट् (present indicative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
प्रौढम्strong/mature
प्रौढम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रौढ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd case), एकवचन
आक्रमणम्attack/assault
आक्रमणम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootआक्रमण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन
हठात्suddenly/forcibly
हठात्:
Kriya-visheshana (क्रिया-विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootहठ (प्रातिपदिक)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb): ‘suddenly/forcibly’