Shloka 39
Nīlakaṇṭha-nāmotpatti-kathana
Origin of the Epithet “Nīlakaṇṭha”
Devanagari script
संहर्त्ता सर्वलोकानां कालो मृत्युमयोंऽतकः / त्वं धारयसि लोकांस्त्रींस्त्वमेव सृजसि प्रभो
Transliteration
saṃharttā sarvalokānāṃ kālo mṛtyumayoṃ'takaḥ / tvaṃ dhārayasi lokāṃstrīṃstvameva sṛjasi prabho
Translation
ಹೇ ಪ್ರಭು! ನೀನೇ ಸರ್ವಲೋಕಗಳ ಸಂಹಾರಕ, ಮರಣಮಯ ಕಾಲನಾದ ಅಂತಕ; ನೀನೇ ತ್ರಿಲೋಕವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ನೀನೇ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತೀ.
Word by Word
संहर्ताdestroyer
संहर्ता:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootसं-हृ (धातु) + तृ (कृत् प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्तरि तृन्-प्रत्ययान्त (agent noun)
सर्वलोकानाम्of all worlds
सर्वलोकानाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootसर्व + लोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; Genitive plural; कर्मधारय ‘सर्वे लोकाः’
कालःTime
कालः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; Nominative singular
मृत्युमयःfull of death
मृत्युमयः:
विशेषण (Adjectival to कालः)
TypeAdjective
Rootमृत्यु + मय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; Genitive/Instrumental sense in compound; तत्पुरुष (उपपद-तत्पुरुष) ‘मृत्युभिः/मृत्युरूपेण मयः’ = ‘consisting of death’
अन्तकःthe Ender (Yama)
अन्तकः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootअन्तक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; Nominative singular
त्वम्you
त्वम्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; Pronoun nominative singular
धारयसिyou uphold
धारयसि:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootधृ (धातु)
Formलट् (Present/लट्), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद
लोकान्worlds
लोकान्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन; Accusative plural
त्रीन्three
त्रीन्:
विशेषण (Adjectival to लोकान्)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन; Numeral adjective agreeing with लोकान्
त्वम्you
त्वम्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; Pronoun nominative singular
एवindeed
एव:
अवधारण (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय; particle ‘alone/indeed’
सृजसिyou create
सृजसि:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु)
Formलट् (Present/लट्), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद
प्रभोO Lord
प्रभो:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootप्रभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन; Vocative singular