Shloka 7
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
व्युष्टायां तु रजन्यां वै ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः / अव्याकृतमिदं त्वासीन्नैशेन तमसावृतम्
Transliteration
vyuṣṭāyāṃ tu rajanyāṃ vai brahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ / avyākṛtamidaṃ tvāsīnnaiśena tamasāvṛtam
Translation
ರಾತ್ರಿ ಕಳೆದ ಬಳಿಕ, ಅವ್ಯಕ್ತಜನ್ಮನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಸಮಸ್ತವು ಅವ್ಯಾಕೃತವಾಗಿದ್ದು, ನಿಶೆಯ ತಮಸ್ಸಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿತ್ತು.
Word by Word
vyuṣṭāyāmin the dawned (night)
vyuṣṭāyām:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootvyuṣṭā (कृदन्त/प्रातिपदिक; √vas/√uṣ्-व्युष् ‘to dawn’ से निष्पन्न)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), सप्तमी विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (sg.); भूतकृदन्त-रूप ‘व्युष्ट’ (dawned) का स्त्रीलिङ्ग रूप
tubut/indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय; निपात/समुच्चयार्थ-भेदक (particle: ‘but/indeed’)
rajanyāmin the night
rajanyām:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootrajanī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), सप्तमी विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (sg.)
vaiindeed
vai:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootvai (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic particle)
brahmaṇaḥof Brahmā/Brahman
brahmaṇaḥ:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), षष्ठी विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन (sg.)
avyakta-janmanaḥwhose birth/origin is unmanifest
avyakta-janmanaḥ:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootavyakta (प्रातिपदिक) + janman (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष समास (Tatpurusha): ‘अव्यक्तं जन्म यस्य’/‘अव्यक्तं जन्म’ (determinative); पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग-सम्भव, षष्ठी विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन (sg.); विशेषणम् ब्रह्मणः
avyākṛtamundifferentiated
avyākṛtam:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Roota-vyākṛta (कृदन्त/प्रातिपदिक; √kṛ ‘to make’ उपसर्ग वि-आ-; ‘vyākṛta’ past participle)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा/द्वितीया विभक्ति (Nom./Acc. 1st/2nd), एकवचन (sg.); भूतकृदन्त (PPP) ‘not differentiated/undeveloped’
idamthis (universe)
idam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (sg.); सर्वनाम
tuindeed/but
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle)
āsītwas
āsīt:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√as (अस् धातु)
Formलङ् लकार (Imperfect/past), प्रथम पुरुष (3rd), एकवचन (sg.); परस्मैपद
naiśenaby nocturnal (darkness)
naiśena:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootnaiśa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (n./m.), तृतीया विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन (sg.); ‘nightly/dark’
tamasāby darkness
tamasā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Roottamas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), तृतीया विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन (sg.)
āvṛtamcovered
āvṛtam:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootā-vṛta (कृदन्त/प्रातिपदिक; √vṛ ‘to cover’ से PPP)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा/द्वितीया विभक्ति (Nom./Acc. 1st/2nd), एकवचन (sg.); भूतकृदन्त (PPP)