Shloka 65
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
रवे रश्मिसहस्रं यत्प्राङ्मया समुदात्दृतम् / तेषां श्रेष्ठाः पुनः सप्त रश्मयो ग्रहयो नयः
Transliteration
rave raśmisahasraṃ yatprāṅmayā samudātdṛtam / teṣāṃ śreṣṭhāḥ punaḥ sapta raśmayo grahayo nayaḥ
Translation
ರವಿನ ಸಹಸ್ರ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಹಿಂದೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಏಳು ಕಿರಣಗಳು ಶ್ರೇಷ್ಠ—ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕಗಳು।
Word by Word
रवेin the Sun
रवे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootरवि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन
रश्मिसहस्रम्a thousand rays
रश्मिसहस्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootरश्मि (प्रातिपदिक) + सहस्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (रश्मीनां सहस्रम्)
यत्which
यत्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)
प्राक्formerly, before
प्राक्:
Kriya-Visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootप्राक् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb), काल/पूर्ववृत्तिवाचक (formerly/before)
मयाby me
मया:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया (करण/कर्ता), एकवचन
समुदात्having gathered/raised up
समुदात्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-उद्-आ (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund) रूपेण पाठभेद-सूचक; अर्थः: सम्यगुदात्त्य/उद्गृह्य (having raised/collected up)
धृतम्held, borne
धृतम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootधृ (धातु)
Formक्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि (held/borne)
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (सम्बन्ध), बहुवचन; सर्वनाम
श्रेष्ठाःthe best
श्रेष्ठाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootश्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), बहुवचन; रश्मयः इत्यस्य विशेषणम्
पुनःagain, further
पुनः:
Kriya-Visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb), पुनरुक्ति/पुनरावृत्तिवाचक (again/further)
सप्तseven
सप्त:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसप्त (संख्याशब्द-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्याविशेषणम्; (रश्मयः) इत्यस्य संख्या
रश्मयःrays
रश्मयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरश्मि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), बहुवचन
ग्रहयःseizers/planets (uncertain reading)
ग्रहयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; पाठभेद/अस्पष्ट रूपम् (सम्भवतः 'ग्रहणयः'/'ग्रहणाः' इत्यर्थे)
नयःguidings/modes (uncertain)
नयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; पाठभेद/अस्पष्ट (सम्भवतः 'नयाः' = methods/leads)