Shloka 55
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
भावाभावौ हि लोकानामादित्यान्निःमृतौ पुरा / जगज्ज्ञेयो ग्रहो विप्रा दीप्तिमान्सुप्रभो रविः
Transliteration
bhāvābhāvau hi lokānāmādityānniḥmṛtau purā / jagajjñeyo graho viprā dīptimānsuprabho raviḥ
Translation
ಹೇ ವಿಪ್ರರೇ! ಲೋಕಗಳ ಭಾವ-ಅಭಾವಗಳು ಪುರಾತನದಲ್ಲಿ ಆದಿತ್ಯನಿಂದಲೇ ಹೊರಬಂದವು; ಜಗತ್ತಿಗೆ ತಿಳಿಯಬೇಕಾದ ಗ್ರಹವೆಂದರೆ ಆ ದೀಪ್ತಿಮಾನ, ಸುಪ್ರಭ ರವಿ.
Word by Word
bhāva-abhāvauexistence and non-existence
bhāva-abhāvau:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbhāva + abhāva (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; इतरेतर-द्वन्द्व (existence and non-existence)
hiindeed/for
hi:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formनिपात (particle), हेत्वर्थ/निश्चयार्थ (indeed/for)
lokānāmof the worlds
lokānām:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootloka (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
ādityātfrom the Āditya (Sun)
ādityāt:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootāditya (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन
niḥmṛtauin dissolution/death
niḥmṛtau:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootniḥmṛti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (Locative/7th), एकवचन; ‘in dissolution/death’
purāformerly
purā:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootpurā (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (temporal adverb: formerly)
jagat-jñeyaḥto be known as ‘world’
jagat-jñeyaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootjagat + jñeya (प्रातिपदिक; √jñā + यत्)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कृदन्त (भाव्य/यत्-प्रत्यय: ‘to be known’), तत्पुरुष (known as ‘jagat’)
grahaḥthe seizer/planet (here: Sun as graha)
grahaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootgraha (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
viprāḥO brahmins
viprāḥ:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootvipra (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), बहुवचन
dīptimānradiant
dīptimān:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdīptimat (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
su-prabhaḥvery luminous
su-prabhaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsu + prabha (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय (having excellent light)
raviḥRavi, the Sun
raviḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootravi (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन