Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 47
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
शेषाः पञ्च ग्रहा ज्ञेया ईश्वराः कामचारिणः / पठ्यते चाग्निरादित्य उदकं चन्द्रमाः स्मृतः
Transliteration
śeṣāḥ pañca grahā jñeyā īśvarāḥ kāmacāriṇaḥ / paṭhyate cāgnirāditya udakaṃ candramāḥ smṛtaḥ
Translation
ಉಳಿದ ಐದು ಗ್ರಹಗಳು ಈಶ್ವರಸ್ವರೂಪಗಳು, ಇಚ್ಛಾನುಸಾರ ಸಂಚರಿಸುವವರೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಆದಿತ್ಯನೆಂದು, ಜಲವನ್ನು ಚಂದ್ರನೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ.
Word by Word
śeṣāḥthe remaining (ones)
śeṣāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśeṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural)
pañcafive
pañca:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpañca (प्रातिपदिक/संख्याशब्द)
Formअव्ययवत् संख्याविशेषण, (here) प्रथमा बहुवचनार्थे; indeclinable numeral used adjectivally
grahāḥplanets/seizers
grahāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootgraha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
jñeyāḥto be known
jñeyāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootjñā (धातु) + ya (कृत् प्रत्यय) → jñeya (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formकृदन्त (भाव्य/gerundive), पुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन; ‘to be known’
īśvarāḥlords
īśvarāḥ:
Samānādhikaraṇa (समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootīśvara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन
kāmacāriṇaḥmoving as they wish
kāmacāriṇaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkāma (प्रातिपदिक) + cārin (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (कर्मधारयवत्/उपपद), पुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन; ‘moving at will’
paṭhyateis recited/said
paṭhyate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpaṭh (धातु)
Formलट् (Present), कर्मणि प्रयोग (Passive), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन (Singular)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
agniḥAgni (fire-god)
agniḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootagni (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
ādityaḥĀditya (Sun)
ādityaḥ:
Samānādhikaraṇa (समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootāditya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
udakamwater
udakam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootudaka (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; here as subject of passive ‘is said’
candramāḥthe Moon
candramāḥ:
Samānādhikaraṇa (समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootcandramas (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
smṛtaḥis remembered/called
smṛtaḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootsmṛ (धातु) + ta (कृत् प्रत्यय) → smṛta (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formकृदन्त (भूतकर्मणि/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; used predicatively ‘is remembered/called’