Adhyaya 21

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे ऽधोलोकवर्णनं नाम विंशतितमो ऽध्यायः सूत उवाच सूर्या चन्द्रमसावेतौ भ्रमतो यावदेव तु / प्रकाशैस्तु प्रभाभिस्तौ मण्डलाभ्यां समुच्छ्रितौ

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಮಹಾಪುರಾಣದಲ್ಲಿ, ವಾಯುಪ್ರೋಕ್ತ ಪೂರ್ವಭಾಗದ ದ್ವಿತೀಯ ಅನುಷಂಗಪಾದದಲ್ಲಿ ‘ಅಧೋಲೋಕವರ್ಣನ’ ಎಂಬ ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ. ಸೂತನು ಹೇಳಿದರು—ಸೂರ್ಯಚಂದ್ರರು ಎಷ್ಟು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅಷ್ಟರವರೆಗೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಕಾಶ-ಪ್ರಭೆಯಿಂದ, ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಮಂಡಲಗಳೊಡನೆ, ಉನ್ನತವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 2

सप्तानां तु समुद्राणां द्वीपानां सतु विस्तरः / विस्तरार्द्धे पृथिव्यास्तु भवेदन्यत्र बाह्यतः

ಏಳು ಸಮುದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ದ್ವೀಪಗಳಿರುವ ವಿಸ್ತಾರವು ಭೂಮಿಯ ವಿಸ್ತಾರದ ಅರ್ಧಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ; ಉಳಿದುದು ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೇರೆಡೆ ಎಂದು ಗಣ್ಯವಾಗಿದೆ.

Verse 3

पर्यासपरिमाणं तु चन्द्रादित्यौ प्रकाशतः / पर्यास्तात्पारिमाण्येन भूमेस्तुल्यं दिवं स्मृतम्

ಚಂದ್ರಸೂರ್ಯರ ಪ್ರಕಾಶವು ಎಷ್ಟು ಪರಿಧಿವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೋ, ಆ ಪ್ರಮಾಣದಂತೆ ಆಕಾಶವನ್ನು ಭೂಮಿಗೆ ಸಮಾನವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 4

अवति त्रीनिमांल्लोकान् यस्मात्सूर्यः परिभ्रमन् / अविधातुः प्रकाशाख्यो ह्यवनात्स रविः स्मृतः

ಸೂರ್ಯನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತಾ ಈ ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವಿಧಾತೃಸ್ವರೂಪವಾದ ಪ್ರಕಾಶವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ; ‘ಅವನ’ (ರಕ್ಷಣೆ) ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಅವನು ‘ರವಿ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ.

Verse 5

अतः परं प्रवक्ष्यामि प्रमाणं चन्द्रसूर्ययोः / महित्तत्त्वान्महीशब्दो ऽह्यस्मिन्वर्षे निपाद्यते

ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಚಂದ್ರಸೂರ್ಯರ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುವೆನು. ಮಹತ್ತತ್ತ್ವದಿಂದಲೇ ಈ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ‘ಮಹೀ’ ಎಂಬ ಶಬ್ದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ.

Verse 6

अस्य भारतवर्षस्य विष्कंभात्तुल्यविस्तृतम् / मण्डलं भास्करस्याथ योजनानि निबोधत

ಈ ಭಾರತವರ್ಷದ ವ್ಯಾಸದಷ್ಟೇ ಭಾಸ್ಕರನ ಮಂಡಲವು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದೆ; ಅದರ ಯೋಜನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಿರಿ.

Verse 7

नवयोजनसाहस्रो विस्तारो भास्करस्य तु / विस्तारात्र्रिगुणश्चास्य परिणाहस्तु मण्डले

ಭಾಸ್ಕರನ ವ್ಯಾಸವು ಒಂಬತ್ತು ಸಾವಿರ ಯೋಜನಗಳು; ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಅವನ ಪರಿಧಿ ವ್ಯಾಸದ ಮೂರರಷ್ಟು ಆಗಿದೆ.

Verse 8

विष्कंभमण्डलाच्चैव भास्कराद्द्विगुणः शशी / अथ पृथिव्या वक्ष्यामि प्रमाणं योजनैः सह

ವ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಶಶಿ (ಚಂದ್ರ) ಭಾಸ್ಕರನಿಗಿಂತ ದ್ವಿಗುಣ. ಈಗ ಭೂಮಿಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಯೋಜನಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೇಳುವೆನು.

Verse 9

सप्तद्वीपसमुद्राया विस्तारो मण्डलं च यत् / इत्येतदिह संख्यातं पुराणे परिमाणतः

ಸಪ್ತದ್ವೀಪ-ಸಮುದ್ರಗಳ ವಿಸ್ತಾರ ಮತ್ತು ಮಂಡಲ ಯಾವದೋ—ಅದೆಲ್ಲವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಪರಿಮಾಣಾನುಸಾರ ಸಂಖ್ಯಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 10

तद्वक्ष्यामि समाख्याय सांप्रतैरभिमानिभिः / अभिमानिनोव्यतीता ये तुल्यास्ते सांप्रतैस्त्विह

ಇದೀಗ ನಾನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಭಿಮಾನಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಹಿಂದೆ ಕಳೆದ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಸಮಾನರಾದವರು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತರೆಂದು ಗಣ್ಯರು।

Verse 11

देवा ये वै व्यतीतास्तु रूपैर्नामभिरेव च / तस्मात्तु सांप्रतैर्देवैर्वक्ष्यामि वसुधातलम्

ರೂಪ ಮತ್ತು ನಾಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಿಂದೆ ಕಳೆದ ದೇವರುಗಳು ಇದ್ದರು; ಆದ್ದರಿಂದ ಈಗ ಪ್ರಸ್ತುತ ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಈ ವಸುಧಾತಲವನ್ನು ನಾನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತೇನೆ।

Verse 12

दिवास्तु सन्निवेशं वै सांप्रतैरेव कृत्स्नशः / शतार्द्धकोटिविस्तारा पृथिवी कृत्स्नशः स्मृता

ದಿನಗಳ ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿನ್ಯಾಸವು ಪ್ರಸ್ತುತದ ಪ್ರಕಾರವೇ ಇದೆ; ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಸಮಗ್ರ ವಿಸ್ತಾರ ‘ಶತಾರ್ಧಕೋಟಿ’ (ಐವತ್ತು ಕೋಟಿ) ಎಂದು ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।

Verse 13

तस्या ऊर्द्ध्वप्रमाणेन मेरोर्यावत्तु संस्थितिः / पृथिव्या ह्यर्द्धविस्तारो योजनाग्रात्प्रकीर्त्तितः

ಆ (ಭೂಮಿಯ) ಊರ್ಧ್ವ ಪ್ರಮಾಣದಂತೆ ಮೇರು ಎಷ್ಟು ಎತ್ತರದವರೆಗೆ ಸ್ಥಿತವೋ; ಹಾಗೆಯೇ ಭೂಮಿಯ ಅರ್ಧವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಯೋಜನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।

Verse 14

मेरोर्मध्यात्प्रतिदिशं कोटिरेका तु सा स्मृता / तथा शातसहस्राणामेकोन नवतिः पुनः

ಮೇರುದ ಮಧ್ಯದಿಂದ ಪ್ರತಿದಿಕ್ಕಿಗೂ ಒಂದೊಂದು ಕೋಟಿ (ಪ್ರಮಾಣ) ಎಂದು ಸ್ಮೃತಿಯಿದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಶತಸಹಸ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತೊಂಬತ್ತಿಗೆ ಒಂದು ಕಡಿಮೆ (ಅಂದರೆ 89) ಎಂದೂ ಮತ್ತೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।

Verse 15

पञ्चाशत्तु सहस्राणि पृथिव्यर्द्धस्य मण्डलम् / गणितं योजनाग्रात्तु कोट्यस्त्वेकादश स्मृताः

ಪೃಥಿವಿಯ ಅರ್ಧಮಂಡಲದ ಪರಿಮಾಣವನ್ನು ಐವತ್ತು ಸಾವಿರ ಯೋಜನೆಗಳೆಂದು ಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ; ಯೋಜನ-ಗಣನೆಯಂತೆ ಅದು ಏಕಾದಶ ಕೋಟಿಗಳೆಂದು ಸ್ಮೃತವಾಗಿದೆ.

Verse 16

तथा शतसहस्राणि सप्तत्रिंशाधिकानि तु / इत्येतदिह संश्यातं पृथिव्यन्तस्य मण्डलम्

ಹಾಗೆಯೇ ಮுப்பತ್ತೇಳು ಹೆಚ್ಚಾದ ಒಂದು ಲಕ್ಷ (ಯೋಜನೆಗಳು); ಇದೇ ಇಲ್ಲಿ ಪೃಥಿವಿಯ ಅಂತ್ಯಮಂಡಲದ ಪ್ರಮಾಣವೆಂದು ಸಂಖ್ಯಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 17

तारकासंनिवेशास्य दिवि याव च्च मण्डलम् / पर्याससन्निवेशश्च भूमेर्यावत्तु मण्डलम्

ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟೊಂದು ಮಂಡಲವಿದೆಯೋ, ಭೂಮಿಯ ಪರಿಧಿ-ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೂ ಅಷ್ಟೇ ಮಂಡಲವಿದೆ.

Verse 18

पर्यासपरिमाणेन भूमेस्तुल्यं दिवः स्मृतम् / सप्तानामपि द्वीपानामेत त्स्थानं प्रकीर्तितम्

ಪರ್ಯಾಸ-ಪರಿಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶಮಂಡಲವು ಭೂಮಿಗೆ ಸಮವೆಂದು ಸ್ಮೃತವಾಗಿದೆ; ಇದೇ ಏಳು ದ್ವೀಪಗಳ ಸ್ಥಾನವೆಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ.

Verse 19

पर्यायपरिमाणेन मण्डलानुगतेन च / उपर्युपरि लोकानां छत्रवत्परिमण्डलम्

ಪರ್ಯಾಯ-ಪರಿಮಾಣ ಮತ್ತು ಮಂಡಲಾನುಸಾರವಾಗಿ, ಲೋಕಗಳ ಮೇಲೆ ಲೋಕಗಳು ಛತ್ರದಂತೆ ಪರಿಮಂಡಲವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿವೆ.

Verse 20

संस्थितिर्विहिता सर्वा येषु तिष्ठन्ति जन्तवः / एतदण्डकपालस्य प्रमाणं परिकीर्त्तितम्

ಯೆಲ್ಲಿ ಸರ್ವ ಜೀವಿಗಳು ನೆಲೆಸಿರುತ್ತಾರೋ, ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಸ್ಥಿತಿಯೂ ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಇದು ಅಂಡಕಪಾಲ (ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಾವರಣ)ದ ಪ್ರಮಾಣವೆಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 21

अण्डस्यान्तस्त्विमे लोकाः सप्तद्वीपा च मेदिनी / भूर्लोकश्च भुवर्ल्लोकस्तृतीयस्सृरिति स्स्वतः

ಈ ಅಂಡದ ಒಳಗೆ ಈ ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಸಪ್ತದ್ವೀಪಗಳೊಡನೆ ಭೂಮಿ ಇದೆ; ಭೂರ್ಲೋಕ, ಭುವರ್ಲೋಕ ಮತ್ತು ಸ್ವತಃ ಮೂರನೆಯದು ಸ್ವರ್ಲೋಕ.

Verse 22

महर्ल्लोको जनश्चैव तपः सत्यं च सप्तमम् / एते सप्त कृता लोकाश्छत्राकारा व्यवस्थिताः

ಮಹರ್ಲೋಕ, ಜನಲೋಕ, ತಪೋಲೋಕ ಮತ್ತು ಏಳನೆಯದು ಸತ್ಯಲೋಕ—ಈ ಏಳು ಲೋಕಗಳು ಛತ್ರಾಕಾರದಂತೆ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ.

Verse 23

स्वकैरावरणैः सूक्ष्मैर्धार्यमाणाः पृथक्पृथक् / दशभागाधिकाभिश्च ताभिः प्रकृतिभिर्बहिः

ಅವು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಆವರಣಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಧಾರಣೆಯಾಗಿವೆ; ಹೊರಗೆ ಆ ಪ್ರಕೃತಿಗಳು ದಶಗುಣ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆವರಣವಾಗುತ್ತವೆ.

Verse 24

पूर्यमाणा विशेषैश्च समुत्पन्नैः परस्परात् / अस्याण्डस्य समन्ताच्च सन्निविष्टो घनोदधिः

ಪರಸ್ಪರದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ವಿಶೇಷ ತತ್ತ್ವಗಳಿಂದ ಅವು ತುಂಬುತ್ತವೆ; ಮತ್ತು ಈ ಅಂಡದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಘನೋದಧಿ (ದಟ್ಟ ಸಾಗರ) ನೆಲೆಸಿದೆ.

Verse 25

पृथिव्या मण्डलं कृत्स्नं घनतोयेन धार्यते / घनोदधिः परेणाथ धार्य्यते घनतेजसा

ಪೃಥ್ವಿಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಂಡಲವು ಘನ ಜಲದಿಂದ ಧಾರಿತವಾಗುತ್ತದೆ; ಆ ಘನ ಸಮುದ್ರವು, ಹೇ ನಾಥ, ಪರಸ್ಥಿತ ಘನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಧಾರಿತವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 26

बाह्यतो घनतेजस्च तिर्य्यगूर्द्ध्वं तु मण्डलम् / संमताद्धनवातेन धार्यमाणं प्रतिष्ठितम्

ಬಾಹ್ಯದಲ್ಲಿ ಘನ ತೇಜಸ್ಸಿದೆ; ಈ ಮಂಡಲವು ತಿರ್ಯಕ್ ಹಾಗೂ ಊರ್ಧ್ವ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ನಿಯತವಾದ ಘನ ವಾಯುವಿನಿಂದ ಧಾರಿತವಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ.

Verse 27

घनवातं तथाकाशमाकाशं च महात्मना / भूतादिना वृतं सर्वं भूतादिर्महता वृतः

ಘನ ವಾಯು ಹಾಗೂ ಆಕಾಶ—ಆ ಆಕಾಶವೂ—ಮಹಾತ್ಮನಿಂದ ಆವರಿತವಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲವೂ ಭೂತಾದಿಯಿಂದ ವೃತವಾಗಿದೆ; ಭೂತಾದಿಯೂ ಮಹತ್ತಿನಿಂದ ವೃತವಾಗಿದೆ.

Verse 28

वृतो महाननन्तेन प्रधानेनाव्य यात्मना / पुराणि लोकपालानां प्रवक्ष्यामि यथाक्रमम्

ಮಹತ್ ತತ್ತ್ವವು ಅನಂತವಾದ ಪ್ರಧಾನವಾದ ಅವ್ಯಯಾತ್ಮದಿಂದ ಆವರಿತವಾಗಿದೆ. ಈಗ ನಾನು ಲೋಕಪಾಲರ ಪುರಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 29

ज्योतिर्गुणप्रचारस्य प्रमाणपरिसिद्धये / मेरोः प्राच्यां दिशि तथा मानसस्यैव मूर्द्धनि

ಜ್ಯೋತಿಯ ಗುಣಪ್ರಚಾರದ ಪ್ರಮಾಣಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ—ಮೇರು ಪರ್ವತದ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಮಾನಸ ಪರ್ವತದ ಶಿಖರದಲ್ಲಿಯೂ (ಇದು ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ).

Verse 30

वस्वौकसारा माहेन्द्री पुरी हेमपरिष्कृता / दक्षिणेन पुनर्मेरोर्मानसस्यैव मूर्द्धनि

ವಸ್ವೌಕಸಾರಾ ಎಂಬ ಮಾಹೇಂದ್ರಿ ಪುರಿ ಹಿರಣ್ಯದಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿದೆ; ಅದು ಪುನರ್ಮೇರುದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ, ಮಾನಸ ಪರ್ವತದ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.

Verse 31

वैवस्वतो निव सति यमः संयमने पुरे / प्रतीच्यां तु पुनर्मेरोर्मानसस्यैव मूर्द्धनि

ವೈವಸ್ವತ ಯಮನು ಸಂಯಮನಪುರಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅದು ಪುನರ್ಮೇರುದ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ, ಮಾನಸ ಪರ್ವತದ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಇದೆ.

Verse 32

सुखा नाम पुरी रम्या वरुणस्यापि धीमतः / वरुणो यादसां नाथस्सुखाख्ये वसते पुरे

ಧೀಮಂತ ವರుణನ ಮನೋಹರ ಪುರಿಗೆ ‘ಸುಖಾ’ ಎಂಬ ಹೆಸರು; ಜಲಚರಗಳ ನಾಥನಾದ ವರుణನು ಆ ‘ಸುಖಾ’ ನಗರದಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 33

दिश्युत्तरस्यां मेरोस्तु मानसस्यैव मूर्द्धनि / तुल्या महेन्द्रपुर्य्यास्तु सोमस्यापि विभावरी

ಮೇರುದ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ, ಮಾನಸ ಪರ್ವತದ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ, ಮಹೇಂದ್ರಪುರಿಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಸೋಮನ ‘ವಿಭಾವರೀ’ ಪುರಿ ಇದೆ.

Verse 34

मानसोत्तरवृष्टे तु लोकपालाश्चतुर्दिशम् / स्थिता धर्मव्यवस्थार्थ लोकमंरक्षणाय च

ಮಾನಸೋತ್ತರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಲೋಕಪಾಲರು ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಧರ್ಮವ್ಯವಸ್ಥೆಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಲೋಕಸಂರಕ್ಷಣಾರ್ಥವೂ ಹೌದು.

Verse 35

लोकपालोपरिष्टात्तु सर्वतो दक्षिणायने / काष्ठागतस्य सूर्यस्य गतिया तां निबोधत

ಲೋಕಪಾಲರ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ದಕ್ಷಿಣಾಯನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿದ ಸೂರ್ಯನ ಗತಿಯನ್ನು ನೀವು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಿರಿ।

Verse 36

दक्षिणो ऽपक्रमे सूर्य्यः क्षिप्तेषुरिव सर्पति / ज्योतिषां चक्रमादाय सततं परिगच्छति

ದಕ್ಷಿಣದತ್ತ ಅಪಕ್ರಮಿಸುವಾಗ ಸೂರ್ಯನು ಎಸೆದ ಬಾಣದಂತೆ ಸರಿಯುತ್ತಾನೆ; ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯಗಳ ಚಕ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಸದಾ ಪರಿಕ್ರಮಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 37

मध्यगश्चामरावत्यां यदा भवति भास्करः / वैवस्वते संयमते उदयस्तत्र दृश्यते

ಭಾಸ್ಕರನು ಅಮರಾವತಿಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಸ್ಥನಾಗಿರುವಾಗ, ವೈವಸ್ವತನ ಸಂಯಮಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಅವನ ಉದಯ ಕಾಣುತ್ತದೆ।

Verse 38

सुखायामर्द्धरात्रं स्याद्विभायामस्तमेति च / वैवस्वते संयमने मध्यगः स्याद्रविर्यदा / सुखायामथ वारुण्यामुत्तिष्ठन्स तु दृश्यते

ಸುಖಾ ನಗರಿಯಲ್ಲಿ ಆಗ ಅರ್ಧರಾತ್ರಿ, ವಿಭಾ ನಗರಿಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ಅಸ್ತಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ವೈವಸ್ವತನ ಸಂಯಮಲೋಕದಲ್ಲಿ ರವಿ ಮಧ್ಯಸ್ಥನಾಗಿರುವಾಗ, ಸುಖಾ ಮತ್ತು ವಾರುಣಿಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಉದಯಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಕಾಣುತ್ತದೆ।

Verse 39

विभाया मर्द्धरात्रं स्यान्माहेन्द्यामस्तमेति च / यदा दक्षिणपुर्वेषामपराह्णो विधीयते

ವಿಭಾ ನಗರಿಯಲ್ಲಿ ಆಗ ಅರ್ಧರಾತ್ರಿ, ಮಾಹೇಂದಿಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ಅಸ್ತಮಿಸುತ್ತಾನೆ; ದಕ್ಷಿಣ-ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಪರಾಹ್ನ ಕಾಲ ನಿಗದಿಯಾಗುವಾಗ।

Verse 40

दक्षिणापरदेश्यानां पूर्वह्णः परिकी र्त्तितः / तेषामपररात्रश्च ये जना उत्तराः परे

ದಕ್ಷಿಣ–ಪಶ್ಚಿಮ ದೇಶದ ಜನರಿಗೆ ಅದು ಪೂರ್ವಾಹ್ನವೆಂದು ಕೀರ್ತಿತವಾಗಿದೆ; ದೂರ ಉತ್ತರದವರಿಗೆ ಅದೇ ಕಾಲ ಅಪರರಾತ್ರಿಯೆಂದು ಗಣ್ಯವಾಗಿದೆ.

Verse 41

देशा उत्तरपूर्वा ये पूवरात्रस्तु तान्प्रति / एवमेवोत्तरेष्वर् के भुवनेषु विराजते

ಉತ್ತರ–ಪೂರ್ವ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಅದು ಪೂರ್ವರಾತ್ರಿ; ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಉತ್ತರದ ಭುವನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲವು ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ವಿರಾಜಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 42

सुखायासथ वारुण्यां मध्याह्ने चार्यमा यदा / विभायां सोमपुर्यां वा उत्तिष्ठति विभावसुः

ವಾರುಣೀ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸುಖಾಯಾಸನಲ್ಲಿಯೂ ಆರ್ಯಮಾನಲ್ಲಿಯೂ ಮಧ್ಯಾಹ್ನವಾಗುವಾಗ, ವಿಭಾ ಅಥವಾ ಸೋಮಪುರಿಯಲ್ಲಿ ವಿಭಾವಸು (ಸೂರ್ಯ) ಉದಯಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 43

रात्र्यर्द्ध चामरावत्यामस्तमेति यमस्य च / सोमपुर्या विभायां तु मध्याह्ने स्याद्दिवाकरः

ಅಮರಾವತಿಯಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿಯ ಅರ್ಧಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಯಮಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಸೂರ್ಯ ಅಸ್ತಮಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಸೋಮಪುರಿ ಮತ್ತು ವಿಭಾದಲ್ಲಿ ಅದೇ ವೇಳೆ ದಿವಾಕರನಿಗೆ ಮಧ್ಯಾಹ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 44

महेद्रस्यामरावत्यां सूर्य उत्तिष्ठते तदा / अर्द्धरात्रं संयमने वारुण्यामस्तमेति च

ಮಹೇಂದ್ರನ ಅಮರಾವತಿಯಲ್ಲಿ ಆಗ ಸೂರ್ಯ ಉದಯಿಸುತ್ತಾನೆ; ಮತ್ತು ಸಂಯಮನದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧರಾತ್ರಿಯ ವೇಳೆಗೆ, ವಾರುಣಿಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ಅಸ್ತಮಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 45

स शीघ्रमेव पर्येति भास्करो ऽलातच त्रवत् / भ्रमन्वै भ्रममार्णानि ऋक्षाणि चरते रविः

ಭಾಸ್ಕರನು ಅಗ್ನಿಚಕ್ರದಂತೆ ಅತಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಪರಿಕ್ರಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿರುವ ರವಿ ನಕ್ಷತ್ರಮಂಡಲಗಳನ್ನೂ ಚಲಿಸುತ್ತಾ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 46

एवं चतुर्षु पार्श्वेषु दक्षिणां तेन सर्पति / उदयास्तमने चासावृत्ति ष्ठति पुनः पुनः

ಹೀಗೆ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವನು ದಕ್ಷಿಣಾವರ್ತವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಾನೆ. ಉದಯ-ಅಸ್ತಮಯಗಳ ಮೂಲಕ ಅವನು ಪುನಃ ಪುನಃ ತನ್ನ ಪರಿವೃತ್ತಿಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 47

पूवाह्णे चापराह्णे च द्वौ द्वौ देवालयौ तु सः / तपत्यर्कश्च मध्याह्ने तैरेव च स्वरश्मिभिः

ಪೂರ್ವಾಹ್ನದಲ್ಲೂ ಅಪರಾಹ್ನದಲ್ಲೂ ಅವನಿಗೆ ಎರಡು ಎರಡು ದೇವಾಲಯಗಳು (ಆಶ್ರಯಸ್ಥಾನಗಳು) ಇವೆ. ಮಧ್ಯಾಹ್ನದಲ್ಲಿ ಆ ಅರ್ಕನು ತನ್ನದೇ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ತೀವ್ರವಾಗಿ ತಪಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 48

उदितो वर्द्धमानाभिरामध्याह्नं तपन्रविः / अतः परं ह्रसंतीभिर्गोभिरस्तं निगच्छति

ಉದಯಗೊಂಡು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿರುವ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ರವಿ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದವರೆಗೆ ತಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿರುವ ಕಿರಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವನು ಅಸ್ತಮಯವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ.

Verse 49

उदयास्तमयाभ्यां च स्मृते पूर्वापरे दिशौ / यावत्पुरस्तात्तपति तापत्पृष्ठे ऽथ पार्श्वयोः

ಉದಯ ಮತ್ತು ಅಸ್ತಮಯಗಳಿಂದ ಪೂರ್ವ-ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕುಗಳು ತಿಳಿಯುತ್ತವೆ. ಅವನು ಎಷ್ಟು ಕಾಲ ಮುಂದೆ ತಪಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅಷ್ಟೇ ಕಾಲ (ಪರಿವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ) ಹಿಂದೆ, ನಂತರ ಎರಡೂ ಪಾರ್ಶ್ವಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತಪಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 50

यत्रोद्यन्दृश्यते सूर्यस्तेषां स उदयः समृतः / प्रणाशं गच्छते यत्र तेषामस्तः स उच्यते

ಎಲ್ಲಿ ಉದಯಿಸುವ ಸೂರ್ಯನು ಕಾಣಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವರಿಗೆ ಅದೇ ಉದಯವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಿ ಅವನು ಲಯವಾಗುತ್ತಾನೋ, ಅವರಿಗೆ ಅದೇ ಅಸ್ತವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 51

सर्वेषामुत्तरे मेरुलोङ्कालोकश्च दक्षिणे / विदूरभावादर्कस्य भूमिलेखावृतस्य च

ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಮೇರು, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಲೋಙ್ಕಾಲೋಕ. ಸೂರ್ಯನ ದೂರತ್ವದಿಂದಲೂ ಭೂಮಿರೇಖೆಯಿಂದ ಆವೃತವಾಗುವುದರಿಂದಲೂ (ಇಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ).

Verse 52

लीयन्ते रश्मयो यस्मात्तेन रात्रौ न दृश्यते / ग्रहनक्षत्रसोमानां दर्शनं भास्करस्य च

ಅವನ ಕಿರಣಗಳು ಲೀನವಾಗುವುದರಿಂದ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ (ಸೂರ್ಯ) ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಆಗ ಗ್ರಹಗಳು, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ದರ್ಶನವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 53

उच्ध्रयस्य प्रमाणेन ज्ञेयमस्तमथोदयम् / शुक्लच्छायो ऽग्निरा पश्च कृष्णच्छाया च मेदिनी

ಉಚ್ಚ್ರಯ (ಎತ್ತರ)ದ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಅಸ್ತ ಮತ್ತು ಉದಯವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಜಲವು ಶುಕ್ಲಛಾಯೆಯವು; ಭೂಮಿ ಕೃಷ್ಣಛಾಯೆಯದು.

Verse 54

विदूरभावादर्कस्य ह्युद्यते ऽपि विरशिमता / रक्तभावो विरश्मत्वाद्रक्तत्वाच्जाप्यनुष्णता

ಸೂರ್ಯನ ದೂರತ್ವದಿಂದ ಅವನು ಉದಯಿಸಿದರೂ ಕಿರಣರಹಿತನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಕಿರಣಗಳ ಕ್ಷೀಣತೆಯಿಂದ ಕೆಂಪು ವರ್ಣ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಕೆಂಪಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಉಷ್ಣತೆಯೂ ಅತಿಯಾಗಿ ಅನುಭವವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 55

लेखायामास्थितः सूर्यो यत्र यत्र च दृश्यते / ऊर्द्ध्व शातसहस्र तु योजनानां स दृश्यते

ರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ಸೂರ್ಯನು ಎಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಾನೋ, ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಒಂದು ಲಕ್ಷ ಯೋಜನ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.

Verse 56

प्रभा हि सौरी पादेन ह्यस्तं गच्छति भास्करे / अग्निमाविशते राद्रौ तस्माद्दूरात्प्रकाशते

ಭಾಸ್ಕರನು ಅಸ್ತಮಿಸುವಾಗ ಸೌರಪ್ರಭೆ ತನ್ನ ಒಂದು ಭಾಗದಿಂದ ಅಸ್ತಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ; ರಾತ್ರಿ ಅದು ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದರಿಂದ ದೂರದಿಂದಲೂ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 57

उदिते हि पुनः सूर्ये ह्यौष्ण्यमाग्नेयमाविशेत् / संयुक्तो वह्निना सूर्यस्तपते तु ततो दिवा

ಮತ್ತೆ ಸೂರ್ಯನು ಉದಯಿಸಿದಾಗ ಅಗ್ನಿಜ ಉಷ್ಣತೆ ಅವನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ; ವಹ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯುಕ್ತನಾದ ಸೂರ್ಯನು ಆಗ ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ತಪಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 58

प्राकाश्यं च तथौष्ण्यं च सौराग्नेये च तेजसी / परस्परानुप्रवेशाद्दीप्येते तु दिवानिशम्

ಸೌರ ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯ ಎಂಬ ಎರಡೂ ತೇಜಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶವೂ ಉಷ್ಣತೆಯೂ ಇವೆ; ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರವೇಶದಿಂದ ಅವು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ದೀಪ್ತವಾಗಿರುತ್ತವೆ.

Verse 59

उत्तरे चैव भूम्यर्द्धे तथा तस्मिंश्च दक्षिणे / उत्तिष्ठति तथा सूर्ये रात्रिराविशतत्वपः

ಭೂಮಿಯ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿಯೂ ಹಾಗೆಯೇ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿಯೂ, ಸೂರ್ಯನು ಉದಯಿಸಿದಾಗ ರಾತ್ರಿ ಅಂಧಕಾರದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 60

तस्माच्छीता भक्त्यांपो दिवारात्रिप्रवेशनात् / अस्तं याति पुनः सूर्ये दिनमाविशते त्वषः

ಆದ್ದರಿಂದ ದಿವಾ-ರಾತ್ರಿ ಪ್ರವೇಶಕ್ರಮದಿಂದ ಭಕ್ತಿಭಾವದಲ್ಲಿ ನೀರು ಶೀತಳವಾಗುತ್ತದೆ; ಸೂರ್ಯನು ಅಸ್ತಮಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಮತ್ತೆ ದಿನದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಅದರ ತೇಜಸ್ಸು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 61

तस्मादुष्णा भवत्यापो नक्तमह्नः प्रवेशनात् / एतेन क्रमयोगेन भूम्यर्द्धे दक्षिणोत्तरे

ಆದ್ದರಿಂದ ರಾತ್ರಿ ಮತ್ತು ಹಗಲಿನ ಪ್ರವೇಶದಿಂದ ನೀರು ಉಷ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ; ಈ ಕ್ರಮಯೋಗದಿಂದಲೇ ಭೂಮಿಯ ದಕ್ಷಿಣ-ಉತ್ತರ ಅರ್ಧಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ।

Verse 62

उदयास्तमनेर्ऽकस्य अहोरात्रं विशत्यपः / देनं सूर्यप्रकाशाख्यं तामसी रात्रिरूच्यते

ಸೂರ್ಯನ ಉದಯ-ಅಸ್ತಮಯಗಳಿಂದ ನೀರು ಅಹೋರಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ; ಸೂರ್ಯಪ್ರಕಾಶವುಳ್ಳದು ‘ದಿನ’, ತಾಮಸವಾದುದು ‘ರಾತ್ರಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 63

तस्माद्व्यवस्थिता रात्रिः सूर्यापेक्षमहः स्मृतम् / एवं पुष्करमध्येन यदा सर्पति भास्करः

ಆದ್ದರಿಂದ ರಾತ್ರಿ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ; ಸೂರ್ಯಾಪೇಕ್ಷೆಯಿಂದ ‘ಅಹಃ’ ಅಂದರೆ ದಿನವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದೇ ರೀತಿ ಭಾಸ್ಕರನು ಪುಷ್ಕರಮಧ್ಯದಿಂದ ಸರಿಯುವಾಗ।

Verse 64

अंशांशकं तु मेदिन्यां मुहूर्त्तेनैव गच्छति / योजनाग्रान्मुहूर्त्तस्य इह संख्यां निबोधत

ಅವನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅಂಶಂಶವಾಗಿ ಒಂದು ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲೇ ಸಾಗುತ್ತಾನೆ; ಇಲ್ಲಿ ಮುಹೂರ್ತಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಯೋಜನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಿರಿ।

Verse 65

पूर्णे शतसहस्राणामेकत्रिंशाधिकं स्मृतम् / पञ्चाशत्तु तथान्यानि सहस्राण्यधिकानि च

ಪೂರ್ಣ ಶತಸಹಸ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮೂವತ್ತೊಂದು ಅಧಿಕವೆಂದು ಸ್ಮೃತಿಯು ಹೇಳುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಇನ್ನೂ ಐವತ್ತು ಸಹಸ್ರಗಳೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ.

Verse 66

मौहूर्त्ति की गतिर्ह्येषा सूर्यस्य तु विधीयते / एतेन गतियोगेन यदा काष्ठां तु दक्षिणाम्

ಇದೇ ಸೂರ್ಯನ ‘ಮೌಹೂರ್ತ್ತಿಕ’ ಗತಿಯೆಂದು ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಈ ಗತಿ-ಯೋಗದಿಂದ ಅವನು ದಕ್ಷಿಣ ಕಾಷ್ಠೆಯ ಕಡೆಗೆ (ಹೋಗುವಾಗ).

Verse 67

पर्यागच्छेत्पतङ्गो ऽसौ मध्ये काष्ठान्तमेव हि / मध्येन पुष्करस्याथ भ्रमते दक्षिणायने

ಆ ಪತಂಗ (ಸೂರ್ಯ) ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಕಾಷ್ಠಾಂತದವರೆಗೆ ತಲುಪುತ್ತಾನೆ; ನಂತರ ದಕ್ಷಿಣಾಯನದಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಕರದ ಮಧ್ಯದಿಂದ ಭ್ರಮಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 68

मानसोत्तरशैले तु अन्तरे विषुवं च तत् / सर्पते दक्षिणायां तु काष्ठायां वै निबोधत

ಮಾನಸೋತ್ತರ ಪರ್ವತದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅದೇ ವಿಷುವ ಸ್ಥಿತಿ ಇದೆ; ಅದು ದಕ್ಷಿಣ ಕಾಷ್ಠೆಯಲ್ಲಿ ಸರಿಯುತ್ತದೆ—ಇದನ್ನು ತಿಳಿಯಿರಿ.

Verse 69

नवकोट्यः प्रसंख्याता योजनैः परिमण्डलम् / तथा शतसहस्राणि चत्वारिंशच्च पञ्च च

ಅದರ ಪರಿಮಂಡಲವನ್ನು ಯೋಜನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ಕೋಟಿ ಎಂದು ಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಒಂದು ಲಕ್ಷ ನಲವತ್ತು ಮತ್ತು ಐದು ಕೂಡ (ಹೆಚ್ಚು).

Verse 70

अहोरात्रात्पतङ्गस्य गतिरेषा विधीयते / दक्षिणाद्विनिवृत्तो ऽसौ विषुवस्थो यदा रविः

ಅಹೋರಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಈ ಗತಿ ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ರವಿ ದಕ್ಷಿಣಾಯನದಿಂದ ಹಿಂತಿರುಗಿ ವಿಷುವಸ್ಥನಾಗುವಾಗ.

Verse 71

क्षीरोदस्य समुद्रस्योत्तरतश्चाद्रितश्चरन् / मण्डलं विषुवत्तस्य योजनैस्तन्निबोधत

ಕ್ಷೀರೋದ ಸಮುದ್ರದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಪರ್ವತಗಳ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾ—ಅವನ ವಿಷುವ ಮಂಡಲವು ಎಷ್ಟು ಯೋಜನಗಳೆಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಿರಿ.

Verse 72

तिस्रः कोट्यस्तु संख्याता विषुवस्यापि मण्डलम् / तथा शतसहस्राणामशीत्येकाधिका पुनः

ವಿಷುವ ಮಂಡಲವು ಮೂರು ಕೋಟಿ ಎಂದು ಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ; ಮತ್ತೆ ಒಂದು ಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಎಂಭತ್ತು ಮತ್ತು ಒಂದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ.

Verse 73

श्रवणे चोत्तरषाढे चित्रभानुर्यदा भवेत् / शाकद्वीपस्य षष्ठस्य उत्तरातो दिशश्चरन्

ಚಿತ್ರಭಾನು (ಸೂರ್ಯ) ಶ್ರವಣ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಾಷಾಢ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ವೇಳೆ, ಶಾಕದ್ವೀಪದ ಆರನೆಯ ಭಾಗದ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 74

उतरायाः प्रमाणं च काष्ठाया मण्डलस्य च / योजनाग्रात्प्रसंख्याता कोटिरेका तु स द्विजाः

ಉತ್ತರಾಯನದ ಪ್ರಮಾಣವೂ ಕಾಷ್ಠಾ ಮಂಡಲದ ಪ್ರಮಾಣವೂ ಯೋജനಗಳಂತೆ ಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ; ಹೇ ದ್ವಿಜರೇ, ಅದು ಒಂದು ಕೋಟಿ.

Verse 75

अशीतिर्नियुतानीह योजनानां तथैव च / अष्टपञ्चाशतं चव योजनान्यधिकानि तु

ಇಲ್ಲಿ ಯೋಜನಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಎಂಭತ್ತು ನಿಯುತಗಳು; ಅದರ ಮೇಲೆ ಇನ್ನೂ ಐವತ್ತೆಂಟು ಯೋಜನಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ.

Verse 76

नागवीथ्युत्तरावीथी ह्यज वीथी च दक्षिणा / मूलं चैव तथाषाढे त्वजवीथ्युदयास्त्रयः

ನಾಗವೀಥಿ ಉತ್ತರ ವೀಥಿ, ಅಜವೀಥಿ ದಕ್ಷಿಣ ವೀಥಿ; ಹಾಗೆಯೇ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಆಷಾಢದಲ್ಲಿ ಅಜವೀಥಿಯ ಮೂರು ಉದಯಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

Verse 77

अश्विनी कृत्तिका याम्यं नागवीथ्युदयास्त्रयः / काष्ठयोरन्तरं यच्च तद्वक्ष्येयजनैः पुनः

ಅಶ್ವಿನೀ, ಕೃತ್ತಿಕಾ, ಯಾಮ್ಯ—ಇವು ನಾಗವೀಥಿಯ ಮೂರು ಉದಯಗಳು; ಕಾಷ್ಠಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರವನ್ನು ನಾನು ಯಜನ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಮತ್ತೆ ವಿವರಿಸುವೆನು.

Verse 78

एतच्छतसहस्राणामष्टाभिश्चोत्तरं शतम् / त्रयः शताधिकाश्चन्ये त्रयस्त्रिंशच्च योजनैः

ಈ ಶತಸಹಸ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಎಂಟಿನೊಂದಿಗೆ ನೂರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ; ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಮೂರು ನೂರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು, ಹಾಗೆಯೇ ಮೂವತ್ತಮೂರು ಯೋಜನಗಳೂ ಇವೆ.

Verse 79

काष्ठयोरन्तरं ह्येतद्योजनाग्रात्प्रकीर्तितम् / काष्ठयोर्लेखयोश्चैव ह्यन्तरं दक्षिणोत्तरे

ಕಾಷ್ಠಗಳ ನಡುವಿನ ಈ ಅಂತರವನ್ನು ಯೋಜನ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಗ್ರಭಾಗದಿಂದ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಕಾಷ್ಠ-ರೇಖೆಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರವೂ ದಕ್ಷಿಣ-ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಇದೆ.

Verse 80

तेन्ववक्ष्ये प्रसंख्याय चोजनैस्तन्निबोधत / एकैकमन्तरं तस्य वियुतान्येकसप्ततिः

ಈಗ ನಾನು ಯೋಜನೆಗಳಾಗಿ ಎಣಿಸಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಅದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಿರಿ. ಅದರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂತರವು ಏಕಸಪ್ತತಿ ವಿಯುತಗಳಷ್ಟು.

Verse 81

सहस्राण्यतिरिक्ताश्च ततो ऽन्या पञ्चसप्ततिः / लेखयोः काष्ठयोश्चैव बाह्याभ्यन्तरयोः स्मृतम्

ಅದರಲ್ಲಿಗೆ ಸಹಸ್ರಗಳಿಗೂ ಮೀರಿಸಿ ಇನ್ನೊಂದು ಪಂಚಸಪ್ತತಿ ಇದೆ—ರೇಖೆಗಳೂ ಕಾಷ್ಠಗಳೂ ಬಾಹ್ಯ-ಅಭ್ಯಾಂತರ ಭೇದವೆಂದು ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 82

अभ्यन्तरं तु पर्येति मण्डलान्युत्तरायणे / बाह्यतो दक्षिणे चैव सततं तु यथाक्रमम्

ಉತ್ತರಾಯಣದಲ್ಲಿ ಅದು ಮಂಡಲಗಳ ಅಭ್ಯಾಂತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪರ್ಯಟಿಸುತ್ತದೆ; ದಕ್ಷಿಣಾಯಣದಲ್ಲಿ ಹೊರಭಾಗದಿಂದ, ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕ್ರಮಾನುಸಾರ.

Verse 83

मण्डलानां शतं पूर्मं त्र्यशीत्यधिकमुत्तरम् / चरते दक्षिणे चापि तावदेव विभावसुः

ವಿಭಾವಸು (ಸೂರ್ಯ) ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ನೂರು ಮಂಡಲಗಳನ್ನು, ನಂತರ ಇನ್ನೂ ಎಂಭತ್ತ್ಮೂರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ; ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿಯೂ ಅಷ್ಟೇ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 84

प्रमाणं मण्डलस्याथ योजनाग्रं निबोधत / योजनानां सहस्राणि सप्तादश समासतः

ಈಗ ಮಂಡಲದ ಪ್ರಮಾಣ, ಯೋಜನಾಮಾನದನ್ನು ತಿಳಿಯಿರಿ: ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಅದು ಹದಿನೇಳು ಸಹಸ್ರ ಯೋಜನೆಗಳು.

Verse 85

शते द्वे पुनरप्यन्ये योजनामां प्रकीर्त्तिते / एकविंशतिभिश्चैव योजनैरधिकैर्हि ते

ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮಾಣ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ—ಎರಡು ನೂರು ಯೋಜನಗಳು; ಅದಕ್ಕೆ ಇನ್ನೂ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಯೋಜನಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸೇರಿವೆ.

Verse 86

एतत्प्रमाणमाख्यातं योजनैर्मण्डलस्य च / विष्कंभो मण्डलस्याथ तिर्यक् स तु विधीयते

ಯೋಜನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಮಂಡಲದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಮತ್ತು ಮಂಡಲದ ವಿಷ್ಕಂಭ (ವ್ಯಾಸ) ಕೂಡ ಅಡ್ಡವಾಗಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 87

प्रत्यहं चरते तानि सूर्या वै मण्डलक्रमात् / कुलालचक्रपर्यन्तो यथा शीघ्रं निवर्त्तते

ಸೂರ್ಯನು ಪ್ರತಿದಿನ ಮಂಡಲಕ್ರಮದಿಂದ ಆ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಕುಂಬಾರನ ಚಕ್ರವು ವೇಗವಾಗಿ ತಿರುಗಿ ಮರಳುವಂತೆ.

Verse 88

दक्षिणप्रक्रमे सूर्यस्तथा शीघ्रं प्रवर्त्तते / तस्मात्प्रकृष्टां भूमिं तु कालेनाल्पेन गच्छति

ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಹಾಗೆಯೇ ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅಲ್ಪಕಾಲದಲ್ಲೇ ದಾಟುತ್ತಾನೆ.

Verse 89

सूर्यो द्वादशभिः शैर्घ्यान्मुहूर्तैर्दक्षिणायने / त्रयोदशार्द्धमृक्षाणामह्ना तु चरते रविः

ದಕ್ಷಿಣಾಯನದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಹನ್ನೆರಡು ದೀರ್ಘ ಮುಹೂರ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತಾನೆ; ಮತ್ತು ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ರವಿ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಹದಿಮೂರು ಮತ್ತು ಅರ್ಧ ಭಾಗದಷ್ಟು ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 90

मुहूर्तै स्तावदृक्षाणि नक्तमष्टादशैश्चरन् / कुलालचक्रमध्ये तु यथा मन्दं प्रसर्पति

ಅಷ್ಟಾದಶ ಮುಹೂರ್ತಗಳ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಚರಿಸಿ, ಕುಂಭಾರನ ಚಕ್ರದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಸರಿಯುತ್ತದೋ ಹಾಗೆ ಮೃದುವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 91

तथोदगयने सूर्यः सर्पते मन्दविक्रमः / तस्मा द्दीर्घेन कालेन भूमिं स्वल्पानि गच्छति

ಉದಗಯನದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಮಂದವಿಕ್ರಮದಿಂದ ಸರಿಯುತ್ತಾನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ದೀರ್ಘಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಸ್ವಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪವೇ ಸಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 92

अष्टादश मुहूर्त तु उत्तरायणपश्चिमम् / अहो भवति तच्चापि चरते मन्दविक्रमः

ಉತ್ತರಾಯಣದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಗಲು ಅಷ್ಟಾದಶ ಮುಹೂರ್ತವಾಗುತ್ತದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಸಹ ಅವನು ಮಂದವಿಕ್ರಮದಿಂದಲೇ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 93

त्रयोदशार्द्धं माद्येन त्वृक्षाणां चरते रविः / मुहूर्तैस्तावदृक्षाणि नक्तं द्वादशभिश्चरन्

ರವಿ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹದಿಮೂರು ಮತ್ತು ಅರ್ಧ (ಮುಹೂರ್ತ) ತನಕ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ಮುಹೂರ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟೇ ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ದಾಟುತ್ತಾನೆ.

Verse 94

ततो मन्दतरं नाभ्यां चक्रं भ्रमति वै यथा / मृत्पिण्ड इव मध्यस्थो ध्रुवो भ्रमति वै तथा

ಆಮೇಲೆ ನಾಭಿಯ ಬಳಿ ಚಕ್ರವು ಇನ್ನೂ ನಿಧಾನವಾಗಿ ತಿರುಗುವಂತೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಧ್ರುವನು ಮಣ್ಣಿನ ಗುಂಡಿನಂತೆ ತಿರುಗುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

Verse 95

त्रिंशन्मुहूर्तानेवाहुरहोरात्रं ध्रुवो भ्रमन् / उभयोः काष्ठयोर्मध्ये भ्रमते मण्डलानि तु

ಮೂವತ್ತು ಮುಹೂರ್ತಗಳಿಂದಲೇ ಒಂದು ಅಹೋರಾತ್ರವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಭ್ರಮಣಶೀಲ ಧ್ರುವನು ಎರಡೂ ಕಾಷ್ಠಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ, ಅಲ್ಲಿ ಮಂಡಲಗಳು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ.

Verse 96

कुलालचक्रनाभिश्च यथा तत्रैव वर्त्तते / ध्रुवस्तथा हि विज्ञेयस्तत्रैव परीवर्त्तते

ಕುಂಭಾರನ ಚಕ್ರದ ನಾಭಿ ಅಲ್ಲೀಯೇ ಇರುವಂತೆ, ಧ್ರುವನನ್ನೂ ಹಾಗೆಯೇ ತಿಳಿಯಬೇಕು—ಅವನು ಅಲ್ಲೀಯೇ ಇದ್ದು ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 97

उभयोः काष्ठयोर्मध्ये भ्रमते मण्डलानि सः / दिवानक्तं च सूर्यस्य मन्दा शीघ्रा च वै गातिः

ಅವನು ಎರಡೂ ಕಾಷ್ಠಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಮಂಡಲಗಳನ್ನು ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸೂರ್ಯನ ಗತಿ ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮಂದ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವೇಗವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

Verse 98

उत्तरप्रक्रमे चापि दिवा मन्दा गतिस्तथा / तथैव च पुनर्नक्तं शीघ्रा सूर्यस्य वै गातिः

ಉತ್ತರಾಯಣ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಹಗಲು ಗತಿ ಮಂದವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಮತ್ತೆ ರಾತ್ರಿ ಸೂರ್ಯನ ಗತಿ ವೇಗವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

Verse 99

दक्षिणप्रक्रमेणैव दिवा शीघ्रं विधीयते / गतिः सूर्यस्य नक्तं च मन्दा चैव गतिस्तथा

ದಕ್ಷಿಣಾಯಣ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಹಗಲು ಸೂರ್ಯನ ಗತಿ ವೇಗವಾಗುತ್ತದೆ; ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಗತಿ ಮಂದವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

Verse 100

एवं गतिविशेषेण विभजन् रात्र्यहानि तु / तजापि संचरन्मार्गं समेन विषमेण च

ಹೀಗೆ ಗತಿಯ ವಿಶೇಷದಿಂದ ರಾತ್ರಿ-ಹಗಲುಗಳನ್ನು ವಿಭಜಿಸುತ್ತಾ, ಆದರೂ ಸಮವೂ ವಿಷಮವೂ ಆದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 101

लोकालोकस्थिता ह्येते लोकपालाश्चतुर्दिशम् / अगस्त्यश्चरते तेषामुपरिष्टाज्जवेन तु

ಇವರು ಲೋಕಾಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತಿಯಾದ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕಿನ ಲೋಕಪಾಲರು; ಅಗಸ್ತ್ಯನು ಅವರ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವೇಗದಿಂದ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 102

भुञ्जन्नसापहोरा त्रमेवं गतिविशेषणम् / दक्षिणे नागवीथ्यास्तु लोकालोकस्य चोत्तरे

ಅಸಾಪಹೋರಾ-ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾ ಈ ಗತಿವಿಶೇಷವು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ—ನಾಗವೀಥಿಯ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಲೋಕಾಲೋಕದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ।

Verse 103

लोकसन्तानको ह्येष वैश्वानरपथाद्वहिः / पृष्टे यावत्प्रभा सौरी पुरस्तात्संप्रकाशते

ಈ ಲೋಕಸಂತಾನಕವು ವೈಶ್ವಾನರಪಥದ ಹೊರಗಿದೆ; ಹಿಂದೆ ಇರುವ ಸೌರಪ್ರಭೆ ಎಷ್ಟಿದೆಯೋ ಅಷ್ಟೂ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 104

पार्श्वतः पृष्ठतश्चैव लोकालोकस्य वर्त्तते / योजनानां सहस्राणि दशकं तुच्छ्रितो गिरिः

ಇದು ಲೋಕಾಲೋಕದ ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿಯೂ ಪೃಷ್ಠದಲ್ಲಿಯೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ; ಆ ಗಿರಿ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಯೋಜನ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ।

Verse 105

प्रकाशश्चाप्रकाशश्च सर्वतः परिमण्डलः / नक्षत्रचन्द्रसूर्यश्च ग्रहैस्तारागणैः सह

ಅದು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರಕಾಶವೂ ಅಪ್ರಕಾಶವೂ ಆವರಿಸಿದ ಪರಿಮಂಡಲ; ನಕ್ಷತ್ರ, ಚಂದ್ರ, ಸೂರ್ಯರು ಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ತಾರಾಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಇರುತ್ತಾರೆ.

Verse 106

अभ्यन्तरं प्रकाशन्ते लोकालोकस्य वै गिरेः / एतावानेव लोकस्तु निरालोकस्ततः परम्

ಲೋಕಾಲೋಕ ಪರ್ವತದ ಒಳಭಾಗವು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ; ಇಷ್ಟೇ ಲೋಕ, ಇದರ ಪಾರ ನಿರಾಲೋಕವಾದ ಪ್ರದೇಶವಿದೆ.

Verse 107

लोकेनालोकवानेष निरालोकस्त्वलोकतः / लोकालोकं तु संधत्ते यस्मात्सुर्यपरिग्रहम्

ಲೋಕದಿಂದ ಇದು ಆಲೋಕವಂತಾಗಿದೆ, ಆಲೋಕದಿಂದಲೇ ನಿರಾಲೋಕವೂ ಆಗಿದೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಸೂರ್ಯನ ಪರಿಗ್ರಹವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಇದು ಲೋಕಾಲೋಕದ ಗಡಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 108

तस्मात्सन्ध्येति तामाहुरुषाव्युष्ट्योर्यदन्तरम् / उषा रात्रिः स्मृता विप्रैर्व्युष्टिश्चापि त्वहः स्मृतम्

ಆದ್ದರಿಂದ ಉಷಾ ಮತ್ತು ವ್ಯುಷ್ಟಿ ನಡುವಿನ ಅಂತರವನ್ನು ಸಂಧ್ಯೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ವಿಪ್ರರು ಉಷೆಯನ್ನು ರಾತ್ರಿಯೆಂದು, ವ್ಯುಷ್ಟಿಯನ್ನು ಹಗಲೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

Verse 109

सूर्याग्निग्रसमानानां संध्याकाले हि रक्षसाम् / प्रजापतिनियोगेन शापस्त्वेषां दुरात्मनाम्

ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಗ್ರಸಿಸುವ ರಾಕ್ಷಸರಿಗೆ, ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ನಿಯೋಗದಿಂದ ಈ ದುರುಾತ್ಮರಿಗೆ ಶಾಪವಿದೆ.

Verse 110

अक्षयत्वं तु देहस्य प्रापिताम्रणं तथा / तिस्रः कोट्यस्तु विख्याता मन्देहा नाम राक्षसाः

ಅವರ ದೇಹಕ್ಕೆ ಅಕ್ಷಯತ್ವವೂ ಅಮರತ್ವವೂ ಲಭಿಸಿತ್ತು. ‘ಮಂದೇಹ’ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸರು ಮೂರು ಕೋಟಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು.

Verse 111

प्रार्थयन्ति सहस्रांशुभुदयन्तं दिनेदिने / तापयन्तं दुरात्मानः सूर्यमिच्छन्ति खादितुम्

ಆ ದುಷ್ಟಾತ್ಮರು ಪ್ರತಿದಿನ ಉದಯಿಸುವ ಸಹಸ್ರಕಿರಣ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ; ತಾಪ ನೀಡುವ ಆ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನುಂಗಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 112

अथ सूर्यस्य तेषां च युद्धमासीत्सुदारुणम् / ततो ब्रह्मा च देवाश्च ब्राह्ममाश्चैव सत्तमाः

ಆಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯನಿಗೂ ಅವರಿಗೂ ಮಧ್ಯೆ ಅತ್ಯಂತ ಭೀಕರ ಯುದ್ಧವಾಯಿತು. ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮನೂ ದೇವರೂ ಹಾಗೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಶ್ರೇಷ್ಠರೂ (ಅಲ್ಲಿ ಸೇರಿದರು).

Verse 113

संध्यां तु समुपासीनाः प्रक्षिपन्ति जलं सदा / ओङ्कारब्रह्मसंयुक्तं गायत्र्या चाभिमन्त्रितम्

ಅವರು ಸಂಧ್ಯೋಪಾಸನೆಯಲ್ಲಿ ಆಸೀನರಾಗಿ ಸದಾ ಜಲವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅದು ಓಂಕಾರ-ಬ್ರಹ್ಮಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿದ್ದು ಗಾಯತ್ರಿಯಿಂದ ಅಭಿಮಂತ್ರಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

Verse 114

स्फूर्जज्ज्योतिश्च चण्डांशुस्तथा दीप्यति भास्करः / ततः पुनर्महातेजा महाबलपराक्रमः

ಆಗ ಚಂಡಕಿರಣ ಭಾಸ್ಕರನ ಜ್ಯೋತಿ ಸ್ಫುರಿಸಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ದೀಪ್ತವಾಯಿತು. ನಂತರ ಆ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ, ಮಹಾಬಲ-ಪರಾಕ್ರಮಿ (ಇನ್ನೂ ಪ್ರಬಲನಾದ).

Verse 115

योजनानां सहस्राणि ऊर्द्ध्वमुत्तिष्ठते शतम् / प्रयाति भगवानाशु ब्राह्मणैरभिरक्षितः / वालखिल्यैश्च मुनिभिर्धृतार्चिः समरीचिभिः

ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ವಾಲಖಿಲ್ಯರು ಹಾಗೂ ಸಮರೀಚಿ ಮುನಿಗಳ ಧೃತಾರ್ಚಿ ತೇಜಸ್ಸಿನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಆವರಿತನಾದ ಆ ಭಗವಾನ್ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಊರ್ಧ್ವದಿಕ್ಕಿಗೆ ಸಹಸ್ರಯೋಜನಗಳ ಶತಮಟ್ಟಿಗೆ ಏರಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 116

काष्ठा निमेषा दश पञ्च चैव त्रिंशच्च काष्ठा गणयेत्कलां तु / त्रिंशत्कलाश्चापि भवेन्मुहूर्त्तस्तैस्त्रिंशता रात्र्यहनी समेते

ಹತ್ತು ಮತ್ತು ಐದು ನಿಮೇಷಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದು ಕಾಷ್ಠಾ; ಮೂವತ್ತು ಕಾಷ್ಠಾಗಳು ಒಂದು ಕಲಾ; ಮೂವತ್ತು ಕಲಾಗಳು ಒಂದು ಮುಹೂರ್ತ; ಮತ್ತು ಅಂಥ ಮೂವತ್ತು ಮುಹೂರ್ತಗಳಿಂದ ರಾತ್ರಿ-ಹಗಲು ಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತವೆ।

Verse 117

ह्रासवृद्धी त्वहर्भागैर्दिवसानां यथाक्रमात्

ದಿನಗಳ ಅಹರ್ಭಾಗಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹ್ರಾಸ ಮತ್ತು ವೃದ್ಧಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ।

Verse 118

संध्या मुहूर्त्तमात्रा तु ह्रासवृद्धिस्तु सा स्मृता / लेखाप्रभृत्यथादित्ये त्रिमुहूर्त्तगते तु वै

ಸಂಧ್ಯೆ ಒಂದು ಮುಹೂರ್ತಮಾತ್ರ; ಅದೇ ಹ್ರಾಸ-ವೃದ್ಧಿ ಎಂದು ಸ್ಮೃತವಾಗಿದೆ. ಆದಿತ್ಯನಲ್ಲಿ ‘ಲೇಖಾ’ ಮೊದಲಾದ ಗಣನೆ, ಅವನು ಮೂರು ಮುಹೂರ್ತಗಳು ಕಳೆದಾಗ ನಡೆಯುತ್ತದೆ।

Verse 119

प्रातस्ततः स्मृतः कालो भागश्चाह्नः स पञ्चमः / तस्मात्प्रातस्तनात्कालात्र्रिमुहूर्त्तस्तु संगवः

ಅನಂತರ ‘ಪ್ರಾತಃಕಾಲ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅದು ದಿನದ ಐದನೇ ಭಾಗ. ಆ ಪ್ರಾತಃಕಾಲದಿಂದ ಮುಂದಿನ ಮೂರು ಮುಹೂರ್ತಗಳ ಕಾಲವನ್ನು ‘ಸಂಗವ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ।

Verse 120

मध्याह्नस्त्रिमुहूर्त्तस्तु तस्मात्कालश्च संगवात् / तस्मान्मध्यन्दिनात्कालादपराह्ण इति स्मृतः

ಮಧ್ಯಾಹ್ನವು ಮೂರು ಮುಹೂರ್ತಗಳ ಪ್ರಮಾಣ; ಸಂಗವದ ನಂತರದ ಕಾಲವೇ ಮಧ್ಯಂದಿನ. ಆ ಮಧ್ಯಂದಿನಕಾಲದ ನಂತರದ ಸಮಯವನ್ನು ಅಪರಾಹ್ಣವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 121

त्रय एव मुहूर्त्तास्तु कालागः स्मृतो बुधैः / अपराह्णे व्यतीते तु कालः सायाह्न उच्यते

ಬುದ್ಧಿವಂತರು ‘ಕಾಲಾಗ’ವನ್ನು ಮೂರು ಮುಹೂರ್ತಗಳೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಪರಾಹ್ಣ ಕಳೆದ ಬಳಿಕದ ಕಾಲವನ್ನು ಸಾಯಾಹ್ನವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 122

दशपञ्च मुहूर्ताह्नो मुहूर्त्तास्त्रय एव च / दशपञ्चमुहूर्त्त वै ह्यहर्वैषुवतं स्मृतम्

ಹಗಲು ಹದಿನೈದು ಮುಹೂರ್ತಗಳು; (ರಾತ್ರಿಗೂ) ಮೂರು-ಮೂರು ಪ್ರಹರಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಹದಿನೈದು ಮುಹೂರ್ತಗಳ ದಿನವೇ ವಿಷುವತ್ ಎಂದು ಸ್ಮೃತವಾಗಿದೆ.

Verse 123

वर्द्धन्ते च ह्रसंते च ह्ययने दक्षिणोत्तरे / अहस्तु ग्रसते रात्रिं रात्रिश्च ग्रसते त्वहः

ದಕ್ಷಿಣೋತ್ತರ ಅಯನಗಳಲ್ಲಿ ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಾ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಾ ಇರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹಗಲು ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ನುಂಗುತ್ತದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ರಾತ್ರಿ ಹಗಲನ್ನು ನುಂಗುತ್ತದೆ.

Verse 124

शरद्वसंतयोर्मध्यं विषुवत्परिभाव्यते / अहोरात्रे कलाश्चैव समं सोमः समश्नुते

ಶರದ್ ಮತ್ತು ವಸಂತದ ಮಧ್ಯಕಾಲವನ್ನು ವಿಷುವತ್ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿಯ ಕಲೆಗಳು ಸಮವಾಗಿದ್ದು, ಸೋಮ (ಚಂದ್ರ)ನೂ ಸಮತೆಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ.

Verse 125

तथा पञ्चदशाहानि पक्ष इत्यभिधीयते / द्वौच पक्षौभवेन्मासो द्वौमासावर्कजावृतुः

ಹೀಗೆ ಹದಿನೈದು ದಿನಗಳನ್ನು ‘ಪಕ್ಷ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಎರಡು ಪಕ್ಷಗಳು ಸೇರಿ ಮಾಸ; ಎರಡು ಮಾಸಗಳು ಸೇರಿ ಸೂರ್ಯಸಂಬಂಧಿಯಾದ ಋತು ಆಗುತ್ತದೆ.

Verse 126

ऋतुत्रितयमयने द्वे हि वर्षं तु सौरकम् / निमेषा विद्युतश्चैव काष्टास्ता दश पञ्च च

ಮೂರು ಋತುಗಳ ಸಮೂಹವೇ ‘ಅಯನ’; ಎರಡು ಅಯನಗಳು ಸೇರಿ ಸೌರ ವರ್ಷ. ಹಾಗೆಯೇ ನಿಮೇಷ, ವಿದ್ಯುತ್ ಮತ್ತು ಕಾಷ್ಠ—ಇವುಗಳನ್ನು ಹತ್ತು ಮತ್ತು ಐದು ಎಂದು ಕೂಡ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

Verse 127

कलास्तास्त्रिशतः काष्ठा मात्रा शीतिद्वयात्मिका / सप्तैका द्व्यधिका त्रिशन्मात्रा षटत्रिंशदुत्तरा

ಕಲಾ ಮೂರು ನೂರು; ಕಾಷ್ಠದ ಮಾತ್ರೆ ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡು ಸ್ವರೂಪದ್ದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಏಳು, ಒಂದು, ಎರಡು ಅಧಿಕ, ಮತ್ತು ಮೂವತ್ತು ಮಾತ್ರೆಗಳು—ಮೂವತ್ತಾರುಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 128

द्विषाष्टिना त्रयोविंशन्मात्रायाश्च कला भवेत् / चत्वारि शत्सहस्राणि शतान्यष्टौ च विद्युतः

ಇಪ್ಪತ್ತಮೂರು ಮಾತ್ರೆಗಳಿಂದ (ಗಣನೆಯಲ್ಲಿ) ಅರವತ್ತೆರಡರಿಂದ ಒಂದು ಕಲಾ ಆಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ವಿದ್ಯುತ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ನಾಲ್ಕು-ಆರು ಸಾವಿರ ಮತ್ತು ಎಂಟು ನೂರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 129

सप्ततिश्चैव तत्रापि नवतिं विद्धि निश्चये / चत्वार्येव शतान्याहुर्विद्युते द्वे च संयुते

ಅಲ್ಲಿಯೂ ಎಪ್ಪತ್ತು ಇದೆ—ಮತ್ತು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ತೊಂಬತ್ತನ್ನು ತಿಳಿ. ವಿದ್ಯುತ್ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ನೂರು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಅದರಲ್ಲಿ ಎರಡರ ಸಂಯೋಗವೂ ಉಲ್ಲೇಖಿತವಾಗಿದೆ.

Verse 130

वरांशो ह्येष विज्ञेयो नाडिका चात्र कारणम् / संवत्सरादयः पञ्च चतुर्मानविकल्पिताः

ಈ ‘ವರಾಂಶ’ ತಿಳಿಯಬೇಕಾದುದು; ಇಲ್ಲಿ ನಾಡಿಕಾ ಕಾರಣ. ಸಂವತ್ಸರಾದಿ ಐದು, ನಾಲ್ಕು ಮಾನವ-ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಿತವಾಗಿವೆ.

Verse 131

निश्चयः सर्वकालस्य युगमित्यभिधीयते / संवत्सरस्तु प्रथमो द्वितीयः परिवत्सरः

ಸರ್ವಕಾಲದ ನಿಶ್ಚಿತ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ‘ಯುಗ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಮೊದಲದು ಸಂವತ್ಸರ, ಎರಡದು ಪರಿವತ್ಸರ.

Verse 132

इडावत्सरस्तृतीयस्तु चतुर्थश्चानुवत्सरः / पञ्चमोवत्सरस्तेषां कालस्तु युगसंहितः

ಮೂರನೆಯದು ಇಡಾವತ್ಸರ, ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಅನುವತ್ಸರ. ಐದನೆಯದು ವತ್ಸರ; ಇವೆಲ್ಲರ ಕಾಲವು ‘ಯುಗ’ವೆಂದು ಸಂಹಿತವಾಗಿದೆ.

Verse 133

त्रिंशच्छतं भवेत्पूर्णं पर्वणां तु रवेर्युगे / शतान्यष्टादश त्रिंशदुदयाद्भास्करस्य च

ರವಿಯ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಪರ್ವಗಳ ಪೂರ್ಣ ಸಂಖ್ಯೆ ಮೂರು ನೂರು ಮೂವತ್ತು. ಭಾಸ್ಕರನ ಉದಯಗಳಿಂದ ಹದಿನೆಂಟು ನೂರು ಮೂವತ್ತು ಉದಯಗಳು ಎಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.

Verse 134

ऋतवस्त्रिंशतः सौरादयनानि दशैव तु / पञ्च च त्रिशतं चापि षष्टिवर्षं च भास्करम्

ಸೌರ ಗಣನೆಯಲ್ಲಿ ಋತುಗಳು ಮೂವತ್ತು, ಅಯನಗಳು ಹತ್ತು ಮಾತ್ರ. ಹಾಗೆಯೇ ಭಾಸ್ಕರನಿಗೆ ಮೂರು ನೂರು ಐದು ಮತ್ತು ಅರವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ (ಚಕ್ರ) ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 135

त्रिशदेव त्वहोरात्रास्तैस्तु मासस्तु भास्करः / एकषष्टि त्वहोरात्रमृतुरेको विभाव्यते

ಮೂವತ್ತು ಅಹೋರಾತ್ರಗಳಿಂದ ಭಾಸ್ಕರನ ಒಂದು ಮಾಸವೆಂದು ಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅರವತ್ತೊಂದು ಅಹೋರಾತ್ರಗಳಿಂದ ಒಂದು ಋತು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 136

अह्नां तु त्र्यधिकाशीतिः शतं चाप्यधिकं भवेत् / मानं तच्चित्रभानोस्तु विज्ञेयमयनस्य ह

ದಿನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ತ್ರ್ಯಧಿಕಾಶೀತಿಯನ್ನು ಮೀರಿಸಿ ನೂರನ್ನೂ ಮೀರಬಹುದು; ಅದೇ ಚಿತ್ರಭಾನು (ಸೂರ್ಯ) ಯ ಅಯನದ ಪ್ರಮಾಣವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

Verse 137

सौरं सौम्यं तु विज्ञेयं नाक्षत्रं सावनं तथा / मानान्येतानि चत्वारि यैःपुराणे हि निश्चयः

ಸೌರ, ಸೌಮ್ಯ, ನಾಕ್ಷತ್ರ ಮತ್ತು ಸಾವನ—ಈ ನಾಲ್ಕು ಮಾನಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಯವು ಇವುಗಳಿಂದಲೇ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ.

Verse 138

यः श्वेतस्योत्तरश्चैव शृङ्गवान्नाम पर्व्वतः / त्रीणितस्य तु शृङ्गाणि स्पृशन्तीव नभस्तलम्

ಶ್ವೇತ ಪರ್ವತದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಶೃಂಗವಾನ್ ಎಂಬ ಪರ್ವತವಿದೆ; ಅದರ ಮೂರು ಶೃಂಗಗಳು ಆಕಾಶಮಂಡಲವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವಂತಿವೆ.

Verse 139

तैश्चापि शृङ्गैस्सनगः शृङ्गवा निति कथ्यते / एकश्च मार्गविष्कंभविस्तारश्चास्य कीर्तितः

ಆ ಶೃಂಗಗಳೊಡನೆ ಇರುವ ಆ ಪರ್ವತವನ್ನು ‘ಶೃಂಗವಾನ್’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಅದರ ಮಾರ್ಗ-ವಿಷ್ಕಂಭ-ವಿಸ್ತಾರ ಒಂದೇ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 140

तस्य वै पूर्वतः शृङ्गं मध्यमं तद्धिरण्मयम् / दक्षिणं राजतं चैव शृङ्गं तु स्फटिकप्रभम्

ಆ ಪರ್ವತದ ಪೂರ್ವ ಶೃಂಗ, ಮಧ್ಯ ಶೃಂಗವು ಸ್ವರ್ಣಮಯ; ದಕ್ಷಿಣ ಶೃಂಗವು ರಜತಮಯ, ಸ್ಫಟಿಕಪ್ರಭೆಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 141

सर्वरत्नमयं चैव शृङ्गमुत्तरमुत्तमम् / एवं कूटैस्त्रिभिः शैलः शृङ्गवानिति विश्रुतः

ಉತ್ತರ ಶೃಂಗವು ಸರ್ವರತ್ನಮಯ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ; ಹೀಗೆ ಮೂರು ಕೂಟಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಆ ಶೈಲ ‘ಶೃಂಗವಾನ್’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

Verse 142

यत्तद्वै पूर्वतः शृङ्गं तदर्कः प्रतिपद्यते / शरद्वसंतयोर्मध्ये मध्यमां गतिमास्थितः

ಯಾವುದು ಪೂರ್ವ ಶೃಂಗವೋ, ಅದನ್ನೇ ಸೂರ್ಯನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ; ಶರದ್ ಮತ್ತು ವಸಂತಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ಮಧ್ಯಮ ಗತಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 143

अतस्तुल्यमहोरात्रं करोति तिमिरा पहः / हरिताश्च हया दिव्यास्तस्य युक्ता महारथे / अनुलिप्ता इवाभान्ति पद्मरक्तैर्गभस्तिभिः

ಆದ್ದರಿಂದ ತಿಮಿರಾಪಹನಾದ ಸೂರ್ಯನು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಸಮನಾಗಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅವನ ಮಹಾರಥಕ್ಕೆ ಯುಕ್ತವಾದ ದಿವ್ಯ ಹಸಿರು ಕುದುರೆಗಳು ಪದ್ಮರಕ್ತ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಲೇಪಿತವಾದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತವೆ.

Verse 144

मेषति च तुलान्ते च भास्करोदयतः स्मृताः / मुहूर्त्ता दश पञ्चैव अहो रात्रिश्च तावती

ಮೇಷದಲ್ಲಿಯೂ ತುಲಾಂತದಲ್ಲಿಯೂ ಭಾಸ್ಕರೋದಯದಿಂದ ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿಯ ಪ್ರಮಾಣ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಆಗ ಹಗಲು ಹದಿನೈದು ಮುಹೂರ್ತಗಳು, ರಾತ್ರಿ ಕೂಡ ಅಷ್ಟೇ.

Verse 145

कृत्तिकानां यदा सूर्यः प्रथमां शगतो भवेत् / विशाखानां तदा ज्ञेयश्चतुर्थांश निशाकरः

ಸೂರ್ಯನು ಕೃತ್ತಿಕಾ ನಕ್ಷತ್ರದ ಮೊದಲ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಇರುವಾಗ, ವಿಶಾಖೆಯಲ್ಲಿ ನಿಶಾಕರನ ಚತುರ್ಥಾಂಶ ಇರುವುದೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು।

Verse 146

विशाखानां यदा सूर्यश्चरतेंशं तृतीयकम् / तदा चन्द्रं विजानीयात्कृत्तिकाशिरसि स्थितम्

ಸೂರ್ಯನು ವಿಶಾಖಾ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ತೃತೀಯಾಂಶದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವಾಗ, ಚಂದ್ರನು ಕೃತ್ತಿಕಾದ ಶಿರಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು।

Verse 147

विषुवं तं विजानीयादेवमाहुर्महर्षयः

ಅದನ್ನೇ ವಿಷುವವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು—ಎಂದು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ।

Verse 148

सूर्येण विषुवं विद्या त्कालं सोमेन लक्षयेत् / समा रात्रिरहश्चैव यदा तद्विषुवं भवेत्

ವಿಷುವವನ್ನು ಸೂರ್ಯನಿಂದ ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅದರ ಕಾಲವನ್ನು ಸೋಮನಿಂದ ಲಕ್ಷಿಸಬೇಕು. ರಾತ್ರಿ ಮತ್ತು ಹಗಲು ಸಮವಾಗುವಾಗ ಅದೇ ವಿಷುವವಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 149

तदा दानानि देयानि पितृभ्यो विषुवेषु च / ब्राह्मणेभ्यो विशेषेण मुखमेतत्तु दैवतम्

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಷುವದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ದಾನಗಳನ್ನು ನೀಡಬೇಕು, ಮತ್ತು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಇದುವೇ ದೈವತದ ಮುಖವಾಗಿದೆ।

Verse 150

ऊनमासाधिमासौ च कला काष्ठा मुहूर्त्तकाः / पौर्णमासी तथा ज्ञेया अमावास्या तथैव च / सिनीवाली कुहूश्चैव राका चानुमतिस्तथा

ಊನಮಾಸ ಮತ್ತು ಅಧಿಮಾಸ, ಕಲೆ, ಕಾಷ್ಠಾ, ಮುಹೂರ್ತಗಳು—ಇವೆಲ್ಲ ಜ್ಞೇಯ. ಹಾಗೆಯೇ ಪೌರ್ಣಿಮೆ, ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ; ಸೀನೀವಾಲಿ, ಕುಹೂ, ರಾಕಾ, ಅನುಮತಿಯೂ ಸಹ.

Verse 151

तपस्तपस्यौ मदुमाधवौ च शुक्रःशुचिश्चायनमुत्तरं स्यात् / नभोनभस्याविषऊर्जसंज्ञौ सहःसहस्याविति दक्षिणं स्यात्

ತಪಸ್-ತಪಸ್ಯ, ಮಧು-ಮಾಧವ, ಶುಕ್ರ-ಶುಚಿ—ಇವು ಉತ್ತರಾಯಣದ ಮಾಸಗಳು. ಹಾಗೆಯೇ ನಭ-ನಭಸ್ಯ, ಇಷ-ಊರ್ಜ, ಸಹ-ಸಹಸ್ಯ—ಇವು ದಕ್ಷಿಣಾಯಣದ ಮಾಸಗಳು.

Verse 152

आर्तवाश्च ततो ज्ञेया पञ्चाब्दा ब्रह्मणाः सुताः

ಅನಂತರ ‘ಆರ್ತವ’ ಎಂಬ ಐದು ವರ್ಷಗಳು ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುತ್ರರೆಂದು ಜ್ಞೇಯ.

Verse 153

तस्माच्च ऋतवो ज्ञेया ऋतुभ्यो ह्यार्त्तवाः स्मृताः / तस्मादृतुमुखी ज्ञेया अमावास्यास्य पर्वणः

ಆದ್ದರಿಂದ ಋತುಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಋತುಗಳಿಂದಲೇ ‘ಆರ್ತವ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ಪರ್ವದಲ್ಲಿ ‘ಋತುಮುಖೀ’ಯನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

Verse 154

तस्मात्तु विषुवं ज्ञेयं पितृदेवहितं सदा / पर्व ज्ञात्वा न मुह्येत पित्र्ये दैवे च मानवः

ಆದ್ದರಿಂದ ವಿಷುವವನ್ನು ಸದಾ ಪಿತೃ-ದೇವರಿಗೆ ಹಿತಕರವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಪರ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದ ಮನುಷ್ಯನು ಪಿತೃಕಾರ್ಯದಲ್ಲೂ ದೇವಕಾರ್ಯದಲ್ಲೂ ಮೋಹಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 155

तस्मात्स्मृतं प्रचानां वै विषुवत्सर्वगं सदा / आलोकात्तु स्मृतो लोको लोकालोकः स उच्यते

ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗಾಗಿ ಅದು ವಿಷುವತ್ ಸದಾ ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಸ್ಮೃತವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುವ ಲೋಕವೇ ‘ಲೋಕಾಲೋಕ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

Verse 156

लोकपालाः स्थितास्तत्र लोकालोकस्य मध्यतः / चत्वारस्ते महात्मानस्तिष्टन्त्याभूतसंप्लवात्

ಅಲ್ಲಿ ಲೋಕಾಲೋಕದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಲೋಕಪಾಲರು ಸ್ಥಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆ ನಾಲ್ವರು ಮಹಾತ್ಮರು ಪ್ರಳಯದವರೆಗೆ ಅಚಲವಾಗಿ ನಿಂತಿರುತ್ತಾರೆ.

Verse 157

सुधामा चैव वैराजः कर्दमः शङ्खपास्तथा / हिरण्यरोमा पर्जन्यः केतुमान्राजसश्च यः

ಸುಧಾಮಾ, ವೈರಾಜ, ಕರ್ಧಮ, ಶಂಖಪ; ಹಾಗೆಯೇ ಹಿರಣ್ಯರೋಮಾ, ಪರ್ಜನ್ಯ, ಕೇತುಮಾನ ಮತ್ತು ರಾಜಸ—ಇವು ಅವರ ನಾಮಗಳು.

Verse 158

निर्द्वन्द्वा निरभीमाना निः सीमा निष्परिग्रहाः / लोकपालाः स्थिता ह्येते लोकालोके चतुर्दिशम्

ಈ ಲೋಕಪಾಲರು ದ್ವಂದ್ವರಹಿತರು, ಅಹಂಕಾರರಹಿತರು, ಸೀಮೆಯಿಲ್ಲದವರು, ಪರಿಗ್ರಹವಿಲ್ಲದವರು. ಲೋಕಾಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವರು ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

Verse 159

उत्तरं यदपस्तस्य ह्यजवीथ्याश्च दक्षिणाम् / पितृयानः स वै पन्था वैश्वानरपथाद्वहिः

ಅದರ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಇರುವ ‘ಅಪಸ್’ಗೂ, ‘ಅಜವೀಥಿ’ಯ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೂ ಇರುವುದೇ ಪಿತೃಯಾನ ಮಾರ್ಗ; ಅದು ವೈಶ್ವಾನರಪಥದ ಹೊರಗಿದೆ.

Verse 160

तत्रासते प्रजावन्तो मुनयो ये ऽग्निहोत्रिणः / लोकस्य संतानकराः पितृयानपथे स्थिताः

ಅಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ ಆಚರಿಸುವ, ಸಂತಾನವಂತರಾದ ಮುನಿಗಳು ಪಿತೃಯಾನ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರಾಗಿ ಇರುತ್ತಾರೆ; ಅವರು ಲೋಕದ ಸಂತಾನವೃದ್ಧಿಕಾರರು.

Verse 161

भूतारंभकृतं कर्म आशिषो ऋत्विगुद्यताः / प्रारभन्ते लोककामास्तेषां पन्थाः स दक्षिणाः

ಭೂತಾರಂಭದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮ, ಆಶೀರ್ವಾದಗಳು ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧರಾದ ಋತ್ವಿಜರು—ಲೋಕಹಿತಕಾಮನೆಯಿಂದ ಅವರು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅವರ ಪಥವು ದಕ್ಷಿಣ (ದಕ್ಷಿಣಾಯನ)ವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

Verse 162

चलितं ते पुनर्धर्मं स्थापयन्ति युगेयुगे / संतप्तास्तपसा चैव मर्यादाभिः श्रुतेन च

ಚಲಿಸಿದ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅವರು ಯುಗಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ; ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ದಹಿಸಿದವರಾಗಿ, ಮರ್ಯಾದೆಗಳೂ ಶ್ರುತಿಯೂ ಅನುಸಾರವಾಗಿ.

Verse 163

जायमानास्तु पूर्वे वै पश्चिमानां गृहे ष्विह / पश्चिमाश्चैव पूर्वेषां जायन्ते निधनेष्वपि

ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವವರು ಪಶ್ಚಿಮವರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಜನ್ಮಿಸುತ್ತಾರೆ; ಪಶ್ಚಿಮವರೂ ಪೂರ್ವವರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ—ಮರಣಾನಂತರವೂ—ಜನ್ಮಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 164

एवमावर्त्तमानास्ते तिष्ठन्त्याभूतसंप्लवात् / अष्टाशीतिसहस्राणि ऋषीमाङ्गृहमेधिनाम्

ಈ ರೀತಿ ಪುನರಾವರ್ತಿಸುತ್ತಾ ಅವರು ಭೂತಸಂಪ್ಲವ (ಪ್ರಳಯ) ವರೆಗೆ ಸ್ಥಿರರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ; ಗೃಹಮೇಧಿಗಳಾದ ಆ ಋಷಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಎಂಭತ್ತೆಂಟು ಸಾವಿರ.

Verse 165

सवितुर्दक्षिणं मार्गश्रिता ह्याचन्द्रतारकम् / क्रियावतां प्रसंख्यैषा ये श्मशानानि भेजिरे

ಸವಿತೃನ ದಕ್ಷಿಣ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ, ಚಂದ್ರ-ತಾರೆಯವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸುವ ಈ ಗಣನೆ ಕ್ರಿಯಾವಂತರದು; ಅವರು ಶ್ಮಶಾನಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದರು.

Verse 166

लोकसंव्यवहाराश्च भूतारंभकृतेन च / इच्छाद्वेषप्रवृत्त्या च मैथुनोपगमेन वै

ಲೋಕಸಂವಹಾರಗಳು, ಭೂತಾರಂಭದ ಕಾರಣ, ಇಚ್ಛಾ-ದ್ವೇಷದ ಪ್ರವೃತ್ತಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಮೈಥುನಸಂಗಮ—ಇವುಗಳೂ (ಕಾರಣಗಳು).

Verse 167

तथा कामकृतेनेह सेवनाद्विषयस्य च / एतैस्तैः कारणैः सिद्धा ये श्मशानानि भेजिरे

ಹಾಗೆಯೇ ಕಾಮಕಾರಣದಿಂದಲೂ, ವಿಷಯಸೇವನೆಯಿಂದಲೂ—ಈ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಸಿದ್ಧರಾದವರು ಶ್ಮಶಾನಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದರು.

Verse 168

प्रचैषिणस्ते मुनयो द्वापरेष्विह जज्ञिरे / नागवीथ्युत्तरो यश्च सप्तर्षिगणदक्षिणः

ಆ ಪ್ರಚೈಷಿಣ ಮುನಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ದ್ವಾಪರ ಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು; ನಾಗವೀಥಿಯ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಣದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ (ಅವರ ಸ್ಥಾನ).

Verse 169

उत्तरः सवितुः पन्था देवयानश्च स स्मृतः / यत्र ते वासिनः सिद्धा विमला ब्रह्मचारिणः

ಸವಿತೃನ ಉತ್ತರ ಪಥವು ‘ದೇವಯಾನ’ವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಅವರು ಸಿದ್ಧರು, ನಿರ್ಮಲ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗಳು.

Verse 170

संततिं ते जुगुप्संते तस्मान्मृत्युस्तु तैर्जितः / अष्टाशीतिसहस्राणि ऋषीणामूर्द्ध्वरेतसाम्

ಅವರು ಸಂತಾನವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು; ಆದಕಾರಣ ಅವರಿಂದ ಮರಣವೂ ಜಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಊರ್ಧ್ವರೇತಸರಾದ ಋಷಿಗಳು ಎಂಭತ್ತೆಂಟು ಸಾವಿರರು.

Verse 171

उदक्पन्थानमत्यर्थं श्रिता ह्याश्रितसंप्लवात् / ते संप्रयोगाल्लोकस्य मैथुनस्य च वर्जनात्

ಪ್ರಳಯದ ಆಶ್ರಯದಿಂದ ಅವರು ಅತ್ಯಂತವಾಗಿ ಉತ್ತರಮಾರ್ಗವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದರು. ಲೋಕಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಮೈಥುನವನ್ನು ವರ್ಜಿಸಿದ ಕಾರಣ (ಇದು ಸಂಭವಿಸಿತು).

Verse 172

इच्छाद्वेषनिवृत्त्या च भूतारंभविवर्जनात् / पुनश्चाकामसंयोगाच्छब्दादेर्देषदर् शनात्

ಇಚ್ಛಾ-ದ್ವೇಷಗಳ ನಿವೃತ್ತಿಯಿಂದಲೂ, ಭೂತಾರಂಭ (ಹೊಸ ಕರ್ಮಾರಂಭ)ವನ್ನು ವರ್ಜಿಸುವುದರಿಂದಲೂ; ಮತ್ತೆ ನಿಷ್ಕಾಮ ಸಂಯೋಗದಿಂದಲೂ, ಶಬ್ದಾದಿ ವಿಷಯಗಳ ದೋಷದರ್ಶನದಿಂದಲೂ (ಅವರು ಸಿದ್ಧರಾದರು).

Verse 173

इत्येतैः कारणैः सिद्धास्ते ऽमृतत्वं हि भेजिरे / आभूतसंप्लवस्थानाममृतत्वं विभाव्यते

ಈ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಸಿದ್ಧರಾದ ಅವರು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದರು. ಭೂತಸಂಪ್ಲವ (ಪ್ರಳಯ) ತನಕ ಸ್ಥಿತರಾಗಿರುವವರ ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ಹೀಗೆ ವಿವೇಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 174

त्रैलोक्यस्थिति कालाय पुनर्दाराभिगमिनाम् / ब्रूणहत्याश्वमेधाभ्यां पुण्यपापकृतो ऽपरे

ತ್ರೈಲೋಕ್ಯದ ಸ್ಥಿತಿಕಾಲದವರೆಗೆ, ಮತ್ತೆ ದಾರಾಭಿಗಮನ (ಸ್ತ್ರೀಸಂಗ) ಮಾಡುವವರಲ್ಲಿ, ಕೆಲವರು ಬ್ರೂಣಹತ್ಯೆ ಮತ್ತು ಅಶ್ವಮೇಧಗಳಿಂದ (ಕ್ರಮವಾಗಿ) ಪಾಪ-ಪುಣ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುವವರಾಗುತ್ತಾರೆ.

Verse 175

आभूतसंप्लवान्ते तु क्षीयं ते ह्यूर्ध्वरेतसः / उर्द्ध्वोत्तरमृषिभ्यस्तु ध्रुवो यत्र स वै स्मृतः

ಮಹಾಪ್ರಳಯಾಂತದಲ್ಲಿ ಊರ್ಧ್ವರೇತಸ ತಪಸ್ವಿಗಳ ತೇಜಸ್ಸು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತದೆ; ಋಷಿಗಳಿಗಿಂತ ಮೇಲಿನ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಧ್ರುವನು ಇರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಅವನು ಧ್ರುವನೆಂದು ಸ್ಮೃತನಾಗಿದ್ದಾನೆ।

Verse 176

एतद्विष्णुपदं दिव्यं तृतीयं व्योम्नि भास्वरम् / यत्र गत्वा न शोचन्ति तद्विष्णोः परमं पदम् / धर्मध्रुवाद्यास्तिष्ठन्ति यत्र ते लोकसाधकाः

ಇದು ವಿಷ್ಣುಪದ—ದಿವ್ಯ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯದು, ಪ್ರಕಾಶಮಾನ; ಅಲ್ಲಿ ಹೋದವರು ಶೋಕಿಸುವುದಿಲ್ಲ—ಅದೇ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪರಮಪದ. ಅಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ, ಧ್ರುವ ಮೊದಲಾದ ಲೋಕಸಾಧಕರು ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ.