Shloka 1
Naimiṣa-satra Praśna–Prativacana
The Sages’ Questions at Naimiṣa and Sūta’s Reply
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे प्रथमे प्रक्रियापादे कृत्यसमुद्देशो नाम प्रथमो ऽध्यायः प्रत्यवोचन्पुनः सूतमृषयस्ते तपोधनाः / कुत्र सत्रं समभत्तेवषामद्भुतकर्मणाम्
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge prathame prakriyāpāde kṛtyasamuddeśo nāma prathamo 'dhyāyaḥ pratyavocanpunaḥ sūtamṛṣayaste tapodhanāḥ / kutra satraṃ samabhattevaṣāmadbhutakarmaṇām
Translation
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಮಹಾಪುರಾಣದಲ್ಲಿ, ವಾಯುಪ್ರೋಕ್ತ ಪೂರ್ವಭಾಗದ ಮೊದಲ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಪಾದದಲ್ಲಿ ‘ಕೃತ್ಯಸಮುದ್ದೇಶ’ ಎಂಬ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಾಯ. ನಂತರ ತಪೋಧನ ಋಷಿಗಳು ಸೂತನನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕೇಳಿದರು—“ಅದ್ಭುತಕರ್ಮಿಗಳಾದ ನಿಮ್ಮ ಋಷಿಗಳ ಸತ್ರವು ಎಲ್ಲಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು?”
Word by Word
इतिthus
इति:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्तिसमाप्त्यर्थक-अव्यय (quotative/end marker)
श्रीब्रह्माण्डेin the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)
श्रीब्रह्माण्डे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री + ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; कर्मधारय ‘श्रीमत् ब्रह्माण्डम्’ (honorific)
महापुराणेin the Mahāpurāṇa
महापुराणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहा + पुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; कर्मधारय ‘great Purāṇa’
वायुप्रोक्तेspoken by Vāyu
वायुप्रोक्ते:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवायु + प्रोक्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष ‘वायोः प्रोक्तम्’
पूर्वभागेin the first section
पूर्वभागे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपूर्व + भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुष ‘पूर्वः भागः’
प्रथमेin the first
प्रथमे:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषण
प्रक्रियापादेin the ‘Prakriyā’ quarter/section
प्रक्रियापादे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootप्रक्रिया + पाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष ‘प्रक्रियायाः पादः’
कृत्यसमुद्देशःthe enumeration of duties
कृत्यसमुद्देशः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकृत्य + समुद्देश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष ‘कृत्यानां समुद्देशः’
नामnamed
नाम:
Sanjna (संज्ञा)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formसंज्ञासूचक-अव्यय (name-indicator)
प्रथमःfirst
प्रथमः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रत्यवोचन्they asked/replied
प्रत्यवोचन्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रति + वच् (धातु)
Formलुङ् (Aorist), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन
पुनःagain
पुनः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formपुनरर्थक-अव्यय (again)
सूतम्Sūta
सूतम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
ऋषयःsages
ऋषयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
तेthose
ते:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम, विशेषण
तपोधनाःthose whose wealth is austerity
तपोधनाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतपस् + धन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुव्रीहि ‘तपो धनं येषां ते’
कुत्रwhere
कुत्र:
Prashna (प्रश्न)
TypeIndeclinable
Rootकुत्र (अव्यय)
Formप्रश्नार्थक-अव्यय (interrogative adverb of place)
सत्रम्sacrificial session
सत्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
समभवत्took place/occurred
समभवत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + भू (धातु)
Formलुङ् (Aorist), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
तेof you/your
ते:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), बहुवचन; सर्वनाम
वःof you (pl.)
वः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/सम्बन्ध), बहुवचन; सर्वनाम (enclitic)
अद्भुतकर्मणाम्of (those) of wondrous deeds
अद्भुतकर्मणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअद्भुत + कर्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), बहुवचन; कर्मधारय ‘अद्भुतं कर्म येषाम्’ (as a descriptive genitive)