Shloka 40
Pṛthivyāyāma-vistara (Extent and Divisions of the Earth) / पृथिव्यायामविस्तरः
Devanagari script
तासां नद्युपनद्यो ऽन्याः शतशो ऽथ सहस्रशः / तास्विमे कुरुपाञ्चालाः शाल्वा माद्रेयजाङ्गलाः
Transliteration
tāsāṃ nadyupanadyo 'nyāḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ / tāsvime kurupāñcālāḥ śālvā mādreyajāṅgalāḥ
Translation
ಆ ನದಿಗಳಿಗೆ ಇನ್ನೂ ನೂರಾರು, ಸಾವಿರಾರು ಉಪನದಿಗಳುಂಟು; ಅವುಗಳ ತೀರಗಳಲ್ಲಿ ಕುರು-ಪಾಂಚಾಲರು, ಶಾಲ್ವರು, ಮಾದ್ರೇಯರು ಮತ್ತು ಜಾಂಗಲರು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ।
Word by Word
तासाम्of those (rivers)
तासाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन (plural); स्त्रीलिङ्ग-सङ्गति (agreeing with feminine referent) — ‘of those’
नदी-उपनद्यःrivers and tributaries
नदी-उपनद्यः:
कर्ता (कर्तृ/Subject)
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक) + उपनदी (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास; प्रथमा (1st), बहुवचन; स्त्रीलिङ्ग — ‘rivers and tributaries’
अन्याःother
अन्याः:
विशेषण (Adjectival to subject)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन — adjective qualifying नदी-उपनद्यः
शतशःby hundreds
शतशः:
क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootशत (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (adverbial distributive) — ‘by hundreds’
अथand then
अथ:
सम्बन्धबोधक (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुबन्ध/समुच्चयार्थ (particle: then/and)
सहस्रशःby thousands
सहस्रशः:
क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootसहस्र (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (adverbial distributive) — ‘by thousands’
तासुamong those (regions/lands)
तासु:
अधिकरण (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचन; स्त्रीलिङ्ग-सङ्गति — ‘among/in those’
इमेthese
इमे:
कर्ता (Subject, appositional)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन — ‘these’ (pointing to following peoples)
कुरु-पाञ्चालाःthe Kurus and the Panchalas
कुरु-पाञ्चालाः:
कर्ता (Subject/apposition to इमे)
TypeNoun
Rootकुरु (प्रातिपदिक) + पाञ्चाल (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन — name of peoples
शाल्वाःthe Shalvas
शाल्वाः:
कर्ता (Subject/apposition)
TypeNoun
Rootशाल्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन — ethnonym
माद्रेय-जाङ्गलाःthe Madreyas and the Jangalas
माद्रेय-जाङ्गलाः:
कर्ता (Subject/apposition)
TypeNoun
Rootमाद्रेय (प्रातिपदिक) + जाङ्गल (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन — ethnonyms