Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 27
Pṛthivyāyāma-vistara (Extent and Divisions of the Earth) / पृथिव्यायामविस्तरः
Devanagari script
चक्षुर्लोहित इत्येता हिमवत्पादनिस्सृताः / वेदस्मृतिर्वेदवती वृत्रघ्नी सिंधु रेव च
Transliteration
cakṣurlohita ityetā himavatpādanissṛtāḥ / vedasmṛtirvedavatī vṛtraghnī siṃdhu reva ca
Translation
ಚಕ್ಷು ಮತ್ತು ಲೋಹಿತ—ಇವು ಹಿಮವಂತನ ಪಾದಗಳಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದವು; ಹಾಗೆಯೇ ವೇದಸ್ಮೃತಿ, ವೇದವತೀ, ವೃತ್ರಘ್ನೀ, ಸಿಂಧು ಮತ್ತು ರೇವಾ.
Word by Word
चक्षुःCakṣu (river)
चक्षुः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootचक्षुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नदी-नाम (पाठानुसार)
लोहितःLohita (river)
लोहितः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootलोहित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नदी-नाम
इतिthus, named
इति:
वाक्य-समाप्ति/उद्धरण (quotative)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय, इत्यर्थक/उद्धरण-समाप्ति (quotative particle)
एताःthese (rivers)
एताः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम (pronoun)
हिमवत्पादthe foot of Himavat (Himalaya)
हिमवत्पाद:
अपादान-आश्रय (source locus)
TypeNoun
Rootहिमवत् (प्रातिपदिक) + पाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative): 'हिमवतः पादः' (foot of Himavat); एकवचन, पञ्चमी-तत्पुरुषे पूर्वपद-समासाङ्ग (समासपद)
निःसृताःissued forth, sprung out
निःसृताः:
विशेषण (predicate adjective of एताः)
TypeAdjective
Rootनि:√सृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past passive participle, क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; 'निःसृता:' = 'having issued forth'
वेदस्मृतिःVedasṃṛti (river)
वेदस्मृतिः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootवेद + स्मृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: 'वेदस्य स्मृतिः' नदी-नाम
वेदवतीVedavatī (river)
वेदवती:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootवेदवत् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; मतुप्-प्रत्ययान्त (possessive) नदी-नाम
वृत्रघ्नीVṛtraghnī (river)
वृत्रघ्नी:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootवृत्र + घ्नी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष/कर्मधारयार्थ: 'वृत्रं घ्नन्ती' नदी-नाम
सिंधुःSindhu (Indus)
सिंधुः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootसिन्धु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नदी-नाम
रेवाRevā (Narmadā)
रेवा:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootरेवा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नदी-नाम
चand
च:
समुच्चय (coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)