Adhyaya 61

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे मध्यमभागे वायुप्रोक्ते वैवस्वतमनोः सृष्टिर्नाम षष्टितमो ऽध्यायः // ६०// सूत उवाच विसर्गं मनुपुत्राणां विस्तरेण निबोधत / पृषध्रो हिंसयित्वा तु गुरोर्गां निशि तत्क्षये

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಮಹಾಪುರಾಣದ ಮಧ್ಯಮಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಾಯುಪ್ರೋಕ್ತ ‘ವೈವಸ್ವತಮನುವಿನ ಸೃಷ್ಟಿ’ ಎಂಬ ಅರವತ್ತನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ (60). ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು—ಮನುವಿನ ಪುತ್ರರ ವಿಸರ್ಗವನ್ನು (ವಂಶವಿಸ್ತಾರವನ್ನು) ವಿವರವಾಗಿ ತಿಳಿಯಿರಿ. ಪೃಷಧ್ರನು ರಾತ್ರಿ ಗುರುವರ ಗೋವನ್ನು ಹಿಂಸಿಸಿದಾಗ, ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ…

Verse 2

शापाच्छूद्रत्वमापन्नश्च्यवनस्य महात्मनः / करूषस्य तु कारूषाः क्षत्त्रिया युद्धदुर्मदाः

ಮಹಾತ್ಮ ಚ್ಯವನನ ಶಾಪದಿಂದ ಅವನು ಶೂದ್ರತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದನು. ಮತ್ತು ಕರೂಷನ ವಂಶದ ಕಾರೂಷ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಉನ್ಮತ್ತರಾಗಿದ್ದರು.

Verse 3

सहस्रं क्षत्त्रियगणो विक्रान्तः संबभूव ह / नाभागो दिष्टपुत्रस्तु विद्वानासीद्भलन्दनः

ಸಾವಿರ ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿ ಸಮೂಹವು ಉದಯವಾಯಿತು. ದಿಷ್ಟನ ಪುತ್ರನಾದ ನಾಭಾಗನು ‘ಭಲಂದನ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತನಾಗಿ, ಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿದ್ದನು.

Verse 4

भलन्दनस्य पुत्रो ऽभूत्प्रांशुर्नाम महाबलः / प्रांशोरेको ऽभवत्पुत्रः प्रजापतिसमो नृपः

ಭಲಂದನನ ಪುತ್ರನು ಪ್ರಾಂಶು ಎಂಬ ಮಹಾಬಲಶಾಲಿ. ಪ್ರಾಂಶುವಿಗೆ ಒಬ್ಬನೇ ಪುತ್ರನಿದ್ದನು; ಅವನು ಪ್ರಜಾಪತಿಗೆ ಸಮಾನನಾದ ರಾಜನು.

Verse 5

संवर्तेन दिवं नीतः ससुहृत्सहबान्धवः / विवादो ऽत्र महानासीत्संवर्त्तस्य बृहस्पतेः

ಸಂವರ್ತನು ಅವನನ್ನು ಸ್ನೇಹಿತರು ಹಾಗೂ ಬಂಧುಗಳೊಡನೆ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ದನು. ಇಲ್ಲಿ ಸಂವರ್ತ ಮತ್ತು ಬೃಹಸ್ಪತಿ ನಡುವೆ ಮಹಾ ವಿವಾದ ಉಂಟಾಯಿತು.

Verse 6

ऋद्धिं दृष्ट्वा तु यज्ञस्य क्रुद्धस्तस्य बृहस्पतिः / संवर्त्तेन तते यज्ञे चुकोप स भृशं तदा

ಯಜ್ಞದ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಕೋಪಗೊಂಡನು. ಸಂವರ್ತನು ನೆರವೇರಿಸಿದ ಆ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಅವನು ಆಗ ಬಹಳವಾಗಿ ರೋಷಗೊಂಡನು.

Verse 7

लोकानां सहि नाशाय दैवतैर्हि प्रसादितः / मरुत्तश्चक्रवर्त्ती स नरिष्यन्तमवासवान्

ಲೋಕಗಳ ನಾಶಾರ್ಥವಾಗಿ ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ಆ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಮರುತ್ತು, ಇಂದ್ರರಹಿತನಾದ (ಅವಾಸವಾನ್) ನರಿಷ್ಯಂತನಿಗೆ ಆಶ್ರಯವಾಯಿತು.

Verse 8

नरिष्यन्तस्य दायादो राजा दण्डधरो दमः / तस्य पुत्रस्तु विज्ञातो राजासीद्राष्ट्रवर्द्धनः

ನರಿಷ್ಯಂತನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ದಂಡಧರ ರಾಜ ‘ದಮ’ನಾದನು; ಅವನ ಪುತ್ರನು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ‘ರಾಷ್ಟ್ರವರ್ಧನ’ ರಾಜನಾದನು.

Verse 9

सुधृतिस्तस्य पुत्रस्तु नरः सुधृतितः पुनः / केवलस्य पुत्रस्तु बन्धुमान्केवलात्मजः

ಅವನ ಪುತ್ರ ‘ಸುಧೃತಿ’; ಸುಧೃತಿಯಿಂದ ಮತ್ತೆ ‘ನರ’ ಜನಿಸಿದನು. ‘ಕೇವಲ’ನ ಪುತ್ರ ‘ಬಂಧುಮಾನ’, ಕೇವಲಾತ್ಮಜನು.

Verse 10

अथ बन्धुमतः पुत्रोधर्मात्मा वेगवान्नृप / बुधो वेगवतः पुत्रस्तृणबिन्दुर्बुधात्मजः

ನಂತರ ಬಂಧುಮಾನನ ಪುತ್ರ ಧರ್ಮಾತ್ಮ ರಾಜ ‘ವೇಗವಾನ್’ನಾದನು. ವೇಗವಾನ್‌ನ ಪುತ್ರ ‘ಬುಧ’; ಬುಧನ ಆತ್ಮಜ ‘ತೃಣಬಿಂದು’.

Verse 11

त्रेतायुगमुखे राजा तृतीये संबभूव ह / कन्या तु तस्येडविडामाता विश्रवसो हि सा

ತ್ರೇತಾಯುಗದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಆ ರಾಜನು ಜನಿಸಿದನು. ಅವನ ಪುತ್ರಿ ‘ಇಡವಿಡಾ’; ಅವಳೇ ವಿಶ್ರವಸನ ತಾಯಿ.

Verse 12

पुत्रो यो ऽस्य विशालो ऽभूद्राजा परमधार्मिकः / दाश्वान्प्रख्यातवीर्य्यौजा विशाला येन निर्मिता

ಅವನ ಪುತ್ರ ‘ವಿಶಾಲ’ ಪರಮಧಾರ್ಮಿಕ ರಾಜನು—ದಾನಶೀಲ, ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವೀರ್ಯ-ಔಜಸ್ಸುಳ್ಳವನು; ಅವನೇ ‘ವಿಶಾಲಾ’ ನಗರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು.

Verse 13

विशालस्य सुतो राजा हेमचन्द्रो महाबलः / सुचन्द्र इति विख्यातो हेमचन्द्रादनन्तरः

ವಿಶಾಲನ ಪುತ್ರ ಮಹಾಬಲಶಾಲಿ ರಾಜ ಹಿಮಚಂದ್ರನು. ಹಿಮಚಂದ್ರನ ನಂತರ ‘ಸುಚಂದ್ರ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತನಾದ ರಾಜನು ಉದಯಿಸಿದನು.

Verse 14

सुचन्द्रतनयो राजा धूम्राश्व इति विश्रुतः / धूम्राश्वतनयो विद्वान्सृंजयः समपद्यत

ಸುಚಂದ್ರನ ಪುತ್ರ ‘ಧೂಮ್ರಾಶ್ವ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ರಾಜನು. ಧೂಮ್ರಾಶ್ವನ ಪುತ್ರನಾಗಿ ವಿದ್ಯಾವಂತ ಸೃಂಜಯನು ಜನಿಸಿದನು.

Verse 15

सृञ्जयस्य सुतः श्रीमान्सहदेवः प्रतापवान् / कृशाश्वः सहदेवस्य पुत्रः परमधार्मिकः

ಸೃಂಜಯನ ಪುತ್ರ ಶ್ರೀಮಂತನೂ ಪ್ರತಾಪಶಾಲಿಯೂ ಆದ ಸಹದೇವನು. ಸಹದೇವನ ಪುತ್ರ ಪರಮಧಾರ್ಮಿಕ ಕೃಶಾಶ್ವನು.

Verse 16

कृशाश्वस्य महातेजा सोमदत्तः प्रतापवान् / सोमदत्तस्य राजर्षेः सुतो ऽभूज्जनमेजयः

ಕೃಶಾಶ್ವನ ಪುತ್ರ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ಪ್ರತಾಪಶಾಲಿ ಸೋಮದತ್ತನು. ರಾಜರ್ಷಿ ಸೋಮದತ್ತನ ಪುತ್ರನಾಗಿ ಜನಮೇಜಯನು ಹುಟ್ಟಿದನು.

Verse 17

जनमेजयात्मजश्चैव प्रमतिर्नाम विश्रुतः / तृणबिन्दुप्रभावेण सर्वे वैशालका नृपाः

ಜನಮೇಜಯನ ಪುತ್ರನೂ ‘ಪ್ರಮತಿ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು. ತೃಣಬಿಂದುನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ವೈಶಾಲಕ ವಂಶದ ಎಲ್ಲ ನೃಪರು ಖ್ಯಾತರಾದರು.

Verse 18

दीर्घायुषो महात्मानो वीर्यवन्तः सुधार्मिकाः / शर्यातेर्मिथुनं त्वासीदानर्त्तो नाम विश्रुतः

ಅವರು ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯರು, ಮಹಾತ್ಮರು, ವೀರ್ಯವಂತರು, ಸುಧಾರ್ಮಿಕರು. ಶರ್ಯಾತಿಯ ವಂಶದಲ್ಲಿ ‘ಆನರ್ತ’ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧನು ಜನಿಸಿದನು.

Verse 19

पुत्रः सुकन्या कन्या च भार्या या च्यवनस्य च / आनर्त्तस्य तु दायादो रेवो नाम सुवीर्यवान्

ಸುಕನ್ಯಾ ಎಂಬ ಕನ್ಯೆ ಇದ್ದಳು; ಅವಳು ಚ್ಯವನ ಋಷಿಯ ಪತ್ನಿಯಾದಳು. ಆನರ್ತನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ‘ರೇವ’ ಎಂಬ ಅತ್ಯಂತ ವೀರ್ಯವಂತನು.

Verse 20

आनर्त्तविषयो यस्य पुरी चापि कुशस्थली / रेवस्य रैवतः पुत्रः ककुद्मी नाम धार्मिकः

ಅವನ ದೇಶ ‘ಆನರ್ತ’ ಎಂದು, ರಾಜಧಾನಿ ಕುಶಸ್ಥಲಿ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ರೇವನ ಪುತ್ರ ‘ರೈವತ’; ರೈವತನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪುತ್ರ ‘ಕಕುದ್ಮೀ’ ಎಂಬನು.

Verse 21

ज्येष्ठो भ्रातृशतस्यासीद्राज्यं प्राप्य कुशस्थलीम् / कन्यया सह श्रुत्वा च गान्धर्वं ब्रह्मणोंऽतिके

ಅವನು ನೂರು ಸಹೋದರರಲ್ಲಿ ಜ್ಯೇಷ್ಠನು. ಕುಶಸ್ಥಲಿಯ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದು, ತನ್ನ ಕನ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಗಾಂಧರ್ವಗಾನವನ್ನು ಕೇಳಿದನು.

Verse 22

मुहर्त्तं देवदेवस्य मार्त्यं बहुयुगं विभो / आजगाम युवा चैव स्वां पुरीं यादवैर्वृताम्

ಹೇ ವಿಭೋ! ದೇವದೇವನಿಗೆ ಒಂದು ಮುಹೂರ್ತ ಮಾತ್ರವಾದುದು, ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಅನೇಕ ಯುಗಗಳಾಯಿತು. ಅವನು ಯೌವನದಲ್ಲೇ ತನ್ನ ನಗರಿಗೆ ಮರಳಿದನು; ಅದು ಯಾದವರಿಂದ ಆವರಿತವಾಗಿತ್ತು.

Verse 23

कृतां द्वारवतीं नाम बहुद्वारां मनोरमाम् / भोजवृष्ण्यन्धकैर्गुप्तां वसुदेवपुरोगमैः

ಅನೇಕ ದ್ವಾರಗಳಿರುವ ಮನೋಹರ ‘ದ್ವಾರವತೀ’ ಎಂಬ ನಗರಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು; ವಸುದೇವನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಭೋಜ, ವೃಷ್ಣಿ, ಅಂಧಕರು ಅದನ್ನು ಕಾಪಾಡಿದರು.

Verse 24

तां कथां रेवतः श्रुत्वा यथातत्त्वमरिन्दमः / कन्यां तु बलदेवाय सुव्रतां नाम रेवतीम् / दत्त्वा जगाम शिखरं मेरोस्तपसि संस्थितः

ರೇವತನ ಆ ಕಥೆಯನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಕೇಳಿ, ಶತ್ರುದಮನನಾದ ರಾಜನು ‘ಸುವ್ರತಾ’ ಎಂಬ ತನ್ನ ಪುತ್ರಿ ರೇವತಿಯನ್ನು ಬಲದೇವನಿಗೆ ದಾನಮಾಡಿದನು; ನಂತರ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ ಮೇರುಶಿಖರಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು.

Verse 25

रेमे रामश्च धर्मात्मा रेवत्या सहितः किल / तां कथामृषयः श्रुत्वा पप्रच्छुक्तदनन्तरम्

ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ ರಾಮ (ಬಲರಾಮ) ರೇವತಿಯೊಂದಿಗೆ ನಿಜಕ್ಕೂ ಆನಂದದಿಂದ ವಿಹರಿಸಿದನು. ಆ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದ ಋಷಿಗಳು ನಂತರ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು.

Verse 26

ऋषय ऊचुः कथं बहुयुगे काले समतीते महामते / न जरा रेवतीं प्राप्ता रैवतं वा ककुद्मिनम् / एतच्छुश्रूषमाणान्नो गान्धर्वं वद चैव हि

ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಮಹಾಮತೇ! ಅನೇಕ ಯುಗಗಳ ಕಾಲ ಕಳೆದರೂ ರೇವತಿಗೆ ಅಥವಾ ಕಕುದ್ಮಿನ್ ರೈವತನಿಗೆ ಜರೆಯು ಹೇಗೆ ತಲುಪಲಿಲ್ಲ? ನಾವು ಇದನ್ನು ಕೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತೇವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಗಾಂಧರ್ವ ವಿಷಯವನ್ನೂ ಹೇಳು.

Verse 27

सूत उवाच न जरा क्षुत्पिपासे वा न च मृत्युभयं ततः / न च रोगः प्रभवति ब्रह्मलोकं गतस्य ह

ಸೂತನು ಹೇಳಿದರು—ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆದವನಿಗೆ ಜರೆಯಿಲ್ಲ, ಹಸಿವು-ಬಾಯಾರಿಕೆಯಿಲ್ಲ, ಮರಣಭಯವೂ ಇಲ್ಲ; ಅಲ್ಲಿಗೆ ರೋಗವೂ ಉದ್ಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 28

गान्धर्वं प्रति यच्चापि पृष्टस्तु मुनिसत्तमाः / ततो ऽहं संप्रवक्ष्यामि याथातथ्येन सुव्रताः

ಹೇ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರೇ, ಗಾಂಧರ್ವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನೀವು ಕೇಳಿದುದನ್ನು ನಾನು ಈಗ, ಹೇ ಸುವ್ರತರೇ, ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಹೇಳುವೆನು।

Verse 29

सप्त स्वरास्त्रयो ग्रामा मूर्छनास्त्वेकविंशतिः / तानाश्चैकोनपञ्चाशदित्येत्स्वरमण्डलम्

ಏಳು ಸ್ವರಗಳು, ಮೂರು ಗ್ರಾಮಗಳು, ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಮೂರ್ಚ್ಛನೆಗಳು, ಮತ್ತು ಐವತ್ತೊಂದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಕಡಿಮೆ ತಾನಗಳು—ಇದೇ ಸ್ವರಮಂಡಲ.

Verse 30

षड्जषभौ च गान्धारो मध्यमः पञ्चमस्तथा / धैवतश्चापि विज्ञेयस्तथा चापि निषादकः

ಷಡ್ಜ, ಋಷಭ, ಗಾಂಧಾರ, ಮಧ್ಯಮ, ಪಂಚಮ, ಧೈವತ, ನಿಷಾದ—ಇವುಗಳೇ ತಿಳಿಯಬೇಕಾದ ಸ್ವರಗಳು.

Verse 31

सौवीरा मध्यमा ग्रामा हरिणाश्च तथैव च

ಸೌವೀರಾ, ಮಧ್ಯಮಾ, ಹರಿಣಾ—ಇವುಗಳೂ ಹಾಗೆಯೇ (ಮೂರು) ಗ್ರಾಮಗಳು.

Verse 32

तस्याः कालोयनोपेताश्चतुर्थाशुद्धमध्यमाः / नग्निं च पौषा वै देव दृष्ट्वा काञ्च यथाक्रमः

ಅದರಲ್ಲಿ ಕಾಲೋಯನ-ಯುಕ್ತ ಚತುರ್ಥಗಳು ಮತ್ತು ಶುದ್ಧಮಧ್ಯಮಗಳು (ಮೂರ್ಚ್ಛನೆಗಳು) ಇವೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಕ್ರಮವಾಗಿ ‘ನಗ್ನಿ’, ‘ಪೌಷಾ’, ‘ದೇವ’, ‘ದೃಷ್ಟ್ವಾ’, ‘ಕಾಞ್ಚ’ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳೂ ಇವೆ.

Verse 33

मध्यमग्रामिकाख्याता षड्जग्रामा निबोधत / उत्तरं मन्द्रा रजनी तथा वाचोन्नरायताः

ಮಧ್ಯಮ-ಗ್ರಾಮಿಕಾ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಷಡ್ಜ-ಗ್ರಾಮವನ್ನು ತಿಳಿಯಿರಿ; ಉತ್ತರಂ, ಮಂದ್ರಾ, ರಜನೀ ಮತ್ತು ವಾಚೋನ್ನರಾಯತಾಃ—ಇವು ಅದರ ಭೇದಗಳು.

Verse 34

मध्यषड्जा तथा चैव तथान्या चाभिमुद्गणा / गान्धारग्रामिका श्यामा कीर्तिमाना निबोधत

ಮಧ್ಯಷಡ್ಜಾ ಹಾಗೂ ಇತರ ಅಭಿಮುದ್ಗಣಾವನ್ನೂ ತಿಳಿಯಿರಿ; ಗಾಂಧಾರ-ಗ್ರಾಮಿಕಾ, ಶ್ಯಾಮಾ, ಕೀರ್ತಿಮಾನಾ—ಇವನ್ನೂ ಅರಿಯಿರಿ.

Verse 35

अग्निष्टोमं तु माद्यं तु द्वितीयं वाजपेयिकम् / यवरातसूयस्तु षष्ठवत्तु सुवर्मकम्

ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮವು ಮೊದಲದು, ಎರಡನೆಯದು ವಾಜಪೇಯಿಕ; ಯವರಾತಸೂಯ ಮತ್ತು ಆರನೆಯದಂತೆ ಸುವರ್ಮಕ—ಎಂದು ಕ್ರಮ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 36

सप्त गौसवना नाम महावृष्टिकताष्टमाम् / ब्रह्मदानं च नवमं प्राजापत्यमनन्तरम् / नागयक्षाश्रयं विद्वान् तद्गोत्तरतथैव च

ಏಳನೆಯದು ‘ಗೌಸವನಾ’ ಎಂಬುದು, ಎಂಟನೆಯದು ‘ಮಹಾವೃಷ್ಟಿಕಾ’; ಒಂಬತ್ತನೆಯದು ‘ಬ್ರಹ್ಮದಾನ’, ಅದರ ನಂತರ ‘ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯ’; ಹಾಗೆಯೇ ಪಂಡಿತನು ‘ನಾಗಯಕ್ಷಾಶ್ರಯ’ ಮತ್ತು ‘ತದ್ಗೋತ್ತರ’ವನ್ನೂ ತಿಳಿಯಬೇಕು.

Verse 37

पदक्रान्तमृगक्रान्तं विष्णुक्रान्तमनोहरा / सूर्यकान्तधरेण्यैव संतकोकिलविश्रुतः

ಪದಕ್ರಾಂತ, ಮೃಗಕ್ರಾಂತ ಮತ್ತು ಮನೋಹರ ವಿಷ್ಣುಕ್ರಾಂತ; ಹಾಗೆಯೇ ಸೂರ್ಯಕಾಂತ-ಧರೇಣಿ ಮತ್ತು ಸಂತ-ಕೋಕಿಲ-ವಿಶ್ರುತ—ಇವುಗಳೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಾಮಗಳು.

Verse 38

तेनवानित्यपवशपिशाचातीवनह्यपि / सावित्रमर्धसावित्रं सर्वतोभद्रमेव च

ಅವನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ನಿತ್ಯ ಅಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುವ ಪಿಶಾಚಭಯವೂ ಘೋರ ಅರಣ್ಯಭಯವೂ ಶಮನವಾಗುತ್ತದೆ; ಸಾವಿತ್ರಿ, ಅರ್ಧಸಾವಿತ್ರಿ ಮತ್ತು ‘ಸರ್ವತೋಭದ್ರ’ ಮಂತ್ರಗಳೂ ಜಪಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.

Verse 39

मनोहरमधात्र्यं च गन्धर्वानुपतश्च यः / अलंबुषेसेष्टमथो विष्णुवैणवरावुभौ

‘ಮನೋಹರ’, ‘ಮಧಾತ್ರ್ಯ’, ‘ಗಂಧರ್ವಾನುಪತ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವವನು; ಹಾಗೆಯೇ ‘ಅಲಂಬುಷಾ-ಸೇಷ್ಠ’ ಮತ್ತು ‘ವಿಷ್ಣು-ವೈಣವ-ರಾವ’ ಎಂಬ ಈ ಇಬ್ಬರೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧರು.

Verse 40

सागराविजयं चैव सर्वभूतमनोहरः / हतोत्सृष्टो विजानीत स्कन्धं तु प्रियमेव च

‘ಸಾಗರಾವಿಜಯ’ ಮತ್ತು ‘ಸರ್ವಭೂತಮನೋಹರ’ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳೂ ಇವೆ; ಹಾಗೆಯೇ ‘ಹತೋತ್ಸೃಷ್ಟ’ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೋ—ಸ್ಕಂದನು ಸರ್ವಥಾ ಪ್ರಿಯನೇ.

Verse 41

मनोहरमधात्र्यं च गन्धर्वानुपतश्च यः / अलंबुसेष्टस्य तथा नारदप्रिय एव च

‘ಮನೋಹರ’, ‘ಮಧಾತ್ರ್ಯ’, ‘ಗಂಧರ್ವಾನುಪತ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವವನು; ಅವನು ‘ಅಲಂಬುಷಾ-ಸೇಷ್ಠ’ನಿಗೂ ಸಂಬಂಧಿಸಿದವನು, ಹಾಗೆಯೇ ‘ನಾರದಪ್ರಿಯ’ ಕೂಡ.

Verse 42

कथितो भीमसेनेन नगरातानयप्रियः / विकलोपनीतविनताश्रीराख्यो भार्गवप्रियः

ಭೀಮಸೇನನು ಹೇಳಿದ ‘ನಗರಾತಾನಯಪ್ರಿಯ’ ಎಂಬ (ನಾಮಧಾರಿ) ಇದ್ದಾನೆ; ಹಾಗೆಯೇ ‘ವಿಕಲೋಪನೀತವಿನತಾಶ್ರೀ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿ, ಭಾರ್ಗವನಿಗೆ ಪ್ರಿಯನಾದವನು.

Verse 43

चतुर्दश तथा पञ्चदशेच्छन्तीह नारदः / ससौवीरां सुसोवीरा ब्रह्मणो ह्यपगीयते

ಇಲ್ಲಿ ನಾರದನು ಹದಿನಾಲ್ಕನೇ ಹಾಗೂ ಹದಿನೈದನೇ ಸ್ವರಭೇದಗಳನ್ನೂ ಬಯಸುತ್ತಾನೆ; ‘ಸಸೌವೀರಾ’ ‘ಸುಸೋವೀರಾ’ ಎಂಬವು ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಗಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ।

Verse 44

उत्तरादिस्वरश्चैव ब्रह्मा वै देवतास्त्रयः / हरिदेशसमुत्पन्ना हरिणस्याव्यजायत

ಉತ್ತರಾದಿ ಸ್ವರಗಳ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃಗಳಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಮೂರು ದೇವತೆಗಳು ಇದ್ದಾರೆ; ಹರಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಿಸಿ ಅವರು ಹರಿಗಾಗಿ ಪ್ರಕಟರಾದರು।

Verse 45

मूर्छना हरिणा ते वै चन्द्रस्यास्याधिदैवतम् / करोपनीता विवृतावनुद्रिः स्वरमण्डले

ಹರಿಯಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಈ ಮೂರ್ಚ್ಛನೆಗಳು ಚಂದ್ರಸ್ವರದ ಅಧಿದೇವತೆಗಳು; ಸ್ವರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ‘ಅನುದ್ರಿ’ ಕೈಯಿಂದ ಎತ್ತಲ್ಪಟ್ಟು ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು।

Verse 46

साकलोपनतातस्मान्मनुतस्यान्नदैवतः / मनुदेशाः समुत्पन्ना मूर्च्छनाशुद्धमात्मना

ಆ ‘ಸಾಕಲೋಪನತ’ದಿಂದ ಮನುನ ಅನ್ನದೈವತ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು; ಶುದ್ಧಾತ್ಮಸ್ವರೂಪವಾದ ಮೂರ್ಚ್ಛನೆಗಳಿಂದ ‘ಮನುదేశಗಳು’ ಉದ್ಭವಿಸಿದವು।

Verse 47

तस्मात्तस्मान्मृगामर्गीमृगेन्द्रोस्याधिदैवता / सावश्रमसमाद्युम्ना अनेकापौरुषानखान्

ಅದರಿಂದ ‘ಮೃಗಾಮರ್ಗೀ’ ಉದ್ಭವಿಸಿತು; ಇದರ ಅಧಿದೇವತೆ ಮೃಗೇಂದ್ರ. ಅದು ಶ್ರಮಸಹಿತವಾಗಿ, ಆದ್ಯುಮ್ನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿ, ಅನೇಕ ಅಪೌರುಷ ನಖಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 48

मूर्च्छनायोजनाह्येषास्याद्रजसारजनीततः / तानि उत्तर मद्रांसपद्गदैवतकं विदुः

ಈ ಮೂರಛನೆ ‘ಆಯೋಜನಾ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಇದು ರಜೋಗುಣ ಮತ್ತು ರಜನೀ-ತತ್ತ್ವದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಪಂಡಿತರು ಇದನ್ನು ಉತ್ತರ-ಮದ್ರ, ಅಂಸಪದ, ಗದೈವತಕ ಸಂಬಂಧವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 49

तस्मादुत्तरतायावत्प्रथमं स्वायमं विदुः / तमोदुत्तरमैद्रोयदेवतास्याद्रुवेन च

ಆದ್ದರಿಂದ ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖ ಮೊದಲ ಕ್ರಮವನ್ನು ‘ಸ್ವಾಯಮ’ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ತಮೋಗುಣದ ಉತ್ತರವನ್ನು ‘ಐದ್ರ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ಇದರ ದೇವತೆ ಧ್ರುವನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 50

अपामदुत्तरत्वावधैवतस्योत्तरायणः / स्यादिजमूर्छनाह्येच पितरः श्राद्धदेवताः

ಆಪ್-ತತ್ತ್ವದ ಉತ್ತರತ್ವದ ಮಿತಿ-ದೇವತೆಯನ್ನು ‘ಉತ್ತರಾಯಣ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ‘ಇಜ-ಮೂರಛನೆ’ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಪಿತೃಗಳು ಇದರ ಶ್ರಾದ್ಧದೇವತೆಗಳೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.

Verse 51

शुद्धषड्जस्वर कृत्वा यस्मादग्निमहर्षयः / उपैति तस्मान्नजानी याच्छुद्धयच्छिकरासभा

ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಶುದ್ಧ ಷಡ್ಜ ಸ್ವರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಸಮೀಪಿಸುವುದರಿಂದ, ‘ನಜಾನೀ’ ಎಂಬ (ಮೂರಛನೆ) ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಅದನ್ನು ‘ಶುದ್ಧ-ಯಚ್ಚಿಕರಾಸಭಾ’ ಎಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 52

इत्येता मूर्छनाः कृत्वा यस्यामीदृशभावनः / पक्षिणां मूर्छनाः श्रुत्वा पक्षोका मूर्छनाः स्मृताः

ಈ ರೀತಿ ಈ ಮೂರಛನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಇಂತಹ ಭಾವನೆ ಹೊಂದಿರುವವನು, ಪಕ್ಷಿಗಳ ಮೂರಛನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ‘ಪಕ್ಷೋಕಾ’ ಎಂಬ ಮೂರಛನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 53

नागादृष्टिविषागीतानोपसर्पन्तिमूर्छनाः / नानासाधारमश्चैववडवात्रिविदस्तथा

ನಾಗದೃಷ್ಟಿ, ವಿಷಗೀತಾದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಮೂರ್ಚ್ಛನೆಗಳು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತವೆ; ಅವು ನಾನಾವಿಧ, ಅಸಾಧಾರಣ ಮತ್ತು ‘ವಡವಾ’ ತ್ರಿವಿಧವೆಂದೂ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.