Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 16
Vaivasvata-vamsha-pravṛttiḥ
Origin and Issue of Vaivasvata Manu; Ilā–Sudyumna Episode
Devanagari script
बुधेनोत्तरमासाद्य मैथुनायोपमन्त्रिता / सोमपुत्राद्बुधाच्चास्यामैलो जज्ञे पुरूखाः
Transliteration
budhenottaramāsādya maithunāyopamantritā / somaputrādbudhāccāsyāmailo jajñe purūkhāḥ
Translation
ಬುಧನ ಬಳಿಗೆ ಉತ್ತರದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ಅವಳು ಸಂಯೋಗಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿತಳಾದಳು. ಸೋಮಪುತ್ರ ಬುಧನಿಂದ ಅವಳಲ್ಲಿ ‘ಐಲ’ ಪುರೂರವನು ಜನ್ಮಿಸಿದನು.
Word by Word
बुधेनby Budha
बुधेन:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootबुध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण/Instrumental), एकवचन
उत्तरम्the northern (region/direction)
उत्तरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootउत्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म/Accusative), एकवचन; दिशावाचक/स्थानवाचक
आसाद्यhaving reached
आसाद्य:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootआ√सद् (धातु)
Formक्त्वान्त (Gerund/Absolutive), अव्ययभाव; ‘having reached/approached’
मैथुनायfor union/intercourse
मैथुनाय:
Sampradāna (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootमैथुन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी (सम्प्रदान/Dative), एकवचन
उपमन्त्रिता(she) was invited/solicited
उपमन्त्रिता:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootउप√मन्त्र् (धातु)
Formकृदन्त-क्त (Past Passive Participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोगार्थः ‘having been urged/invited’
सोमपुत्रात्from Soma’s son
सोमपुत्रात्:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootसोम + पुत्र (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative) ‘सोमस्य पुत्रः’; पुंलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान/Ablative), एकवचन
बुधात्from Budha
बुधात्:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootबुध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान/Ablative), एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
अस्याम्in her
अस्याम्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण/Locative), एकवचन
ऐलःAila (Purūravas)
ऐलः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootऐल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता/Nominative), एकवचन
जज्ञेwas born
जज्ञे:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√जन् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
पुरूखाःPurūkhas (name/epithet)
पुरूखाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुरूख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता/Nominative), बहुवचन; (पाठभेद/अर्थ: ‘पुरूरवाः’ इति)