Adhyaya 56
Anushanga PadaAdhyaya 5657 Verses

Adhyaya 56

Sāgaropākhyāna—Bhārata-varṣa-māna and Gokarṇa-kṣetra-māhātmya (Sagara Episode: Measure of Bhārata and the Glory of Gokarṇa)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಸಾಗರ-ಪ್ರಸಂಗ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಾ ಭುವನಕೋಶದ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ತೀರ್ಥಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದ ಉಪದೇಶವೂ ಬರುತ್ತದೆ. ಜೈಮಿನಿ—ಸಗರನ ಕೃತ್ಯಗಳು ಸಂಕ್ಷೇಪದಲ್ಲೂ ವಿಸ್ತಾರದಲ್ಲೂ ಪಾಪನಾಶಕ ಕಥೆಯಾಗಿ ವರ್ಣಿತವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭಾರತಖಂಡವು ದಕ್ಷಿಣ–ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿ, ಒಂಬತ್ತು ಸಾವಿರ ಯೋಜನಗಳ ಪ್ರಮಾಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಯಜ್ಞಾಶ್ವದ ಹುಡುಕಾಟದಲ್ಲಿ ಸಗರಪುತ್ರರು ತೋಡಿದ ಘಟನೆಯಿಂದ ‘ಮಕರಾಲಯ’ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ‘ಸಾಗರ’ ಎಂಬ ನಾಮಕರಣದ ಕಾರಣಕಥೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಸಮುದ್ರವು ಬ್ರಹ್ಮಪಾದಗಳವರೆಗೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆವರಿಸಿದಂತೆ ಹೇಳಿ, ಜೀವಿಗಳ ಸಂಕಟವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ, ಪಶ್ಚಿಮ ಸಮುದ್ರತೀರದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗೋಕರಣಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ಗೋಕರಣವು ಸುಮಾರು ಒಂದೂವರೆ ಯೋಜನ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ, ಅನೇಕ ತೀರ್ಥಗಳು ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಸಮುದಾಯಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ, ಸರ್ವಪಾಪಹರ ಮತ್ತು ಅಪ್ರತಿಹತ ಮುಕ್ತಿದಾಯಕ ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ದೇವಿಯೊಡನೆ ಶಂಕರನು ದೇವಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ; ಯಾತ್ರೆಯಿಂದ ಶೀಘ್ರ ಪಾಪಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರಾಕರ್ಷಣೆ ಮಹಾಪುಣ್ಯದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ದೃಢಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಮರಣವಾದರೆ ಚಿರಸ್ವರ್ಗಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಫಲಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

Shlokas

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमाभागे तृतीय उपोद्धातपादे सागरोपाख्यानेशुमतो राज्यप्राप्तिर्नाम पञ्चपञ्चशत्तमो ऽध्यायः // ५५// जैमिनिरुवाच एतत्ते चरितं सर्वं सगरस्य महात्मनः / संक्षेपविस्तराभ्यां तु कथितं पापनाशनम्

ಇಂತೆ ವಾಯುಪ್ರೋಕ್ತ ಶ್ರೀಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಮಹಾಪುರಾಣದ ಮಧ್ಯಮಭಾಗದ ತೃತೀಯ ಉಪೋದ್ದಾತಪಾದದಲ್ಲಿ ಸಾಗರೋಪಾಖ್ಯಾನಾಂತರ್ಗತ ‘ಅಂಶುಮಂತನ ರಾಜ್ಯಪ್ರಾಪ್ತಿ’ ಎಂಬ ಐವತ್ತೈದನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಜೈಮಿನಿ ಹೇಳಿದರು—ಮಹಾತ್ಮ ಸಗರನ ಈ ಸಮಸ್ತ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವೂ ವಿಸ್ತಾರವೂ ಆಗಿ ಹೇಳಿದೆನು; ಇದು ಪಾಪನಾಶಕವಾಗಿದೆ।

Verse 2

खण्डों ऽयं भारतो नाम दक्षिणोत्तरमायतः / नवयोजनसाहस्रं विस्तारपरिमण्डलम्

ಈ ‘ಭಾರತ’ ಎಂಬ ಖಂಡವು ದಕ್ಷಿಣದಿಂದ ಉತ್ತರದವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ; ಇದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಒಂಬತ್ತು ಸಾವಿರ ಯೋಜನಗಳಷ್ಟು.

Verse 3

पुत्रैस्तस्य नरेद्रस्य मृगयद्भिस्तुरङ्गमम् / योजनानां सहस्रं तु खात्वाष्टौ विनिपातिताः

ಆ ನರೇಂದ್ರನ ಪುತ್ರರು ಕುದುರೆಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಸಾವಿರ ಯೋಜನಗಳಷ್ಟು ಭೂಮಿಯನ್ನು ತೋಡಿ; ಅವರಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಮಂದಿ ಪತನಗೊಂಡು ನಾಶರಾದರು।

Verse 4

सागरस्य सुतैर्यस्माद्वर्द्धितो मकरालयः / ततः प्रभृति लोकेषु सागराख्यामवाप्तवान्

ಸಗರನ ಪುತ್ರರಿಂದ ಮಕರಾಲಯವಾದ ಸಮುದ್ರವು ವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು; ಅಂದಿನಿಂದ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ‘ಸಾಗರ’ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದಿತು।

Verse 5

ब्रह्मपादावधि महीं सतीर्थक्षेत्रकाननाम् / अब्धिः संक्रमयामास परिक्षिप्य निजांभसा

ಸಮುದ್ರವು ತನ್ನದೇ ನೀರಿನಿಂದ, ತೀರ್ಥಕ್ಷೇತ್ರ-ಕಾನನಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಪಾದದವರೆಗೆ ಸುತ್ತುವರಿದು ಮುಳುಗಿಸಿತು।

Verse 6

ततस्तन्निलयाः सर्वे सदेवासुरमानवाः / इतस्ततश्च संजाता दुःखेन महतान्विताः

ಆಮೇಲೆ ಆ ಆ ನಿವಾಸಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಎಲ್ಲರೂ—ದೇವರು, ಅಸುರರು, ಮಾನವರು—ಇತ್ತತ್ತ ಜನಿಸಿ ಮಹಾದುಃಖದಿಂದ ತುಂಬಿದರು.

Verse 7

गोकर्णं नाम विख्यातं क्षेत्रं सर्वसुरार्चितम् / सार्द्धयोजनविस्तारं तीरे पश्चिम वारिधेः

ಗೋಕರ್ಣವೆಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಸರ್ವ ದೇವರಿಂದ ಪೂಜಿತ; ಪಶ್ಚಿಮ ಸಮುದ್ರದ ತೀರದಲ್ಲಿ ಅದು ಒಂದೂವರೆ ಯೋಜನ ವಿಸ್ತಾರ ಹೊಂದಿದೆ.

Verse 8

तत्रासंख्यानि तीर्थानि मुनिदेवालयाश्च वै / वसंति सिद्धसंघाश्च क्षेत्रे तस्मिन्पुरा नृप

ಹೇ ನೃಪ! ಅಲ್ಲಿ ಅಸಂಖ್ಯ ತೀರ್ಥಗಳು ಮತ್ತು ಮುನಿಗಳ ದೇವಾಲಯಗಳೂ ಇವೆ; ಆ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪುರಾತನ ಕಾಲದಿಂದಲೇ ಸಿದ್ಧಸಂಘಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ.

Verse 9

क्षेत्रं तल्लोकविख्यातं सर्वपापहरं शुभम् / तत्तीर्थमब्धेरपतद्भागे दक्षिणपश्चिमे

ಆ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಲೋಕವಿಖ್ಯಾತ, ಶುಭಕರ, ಸರ್ವಪಾಪಹರ; ಅದರ ತೀರ್ಥವು ಸಮುದ್ರದ ದಕ್ಷಿಣ-ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ.

Verse 10

यत्र सर्वे तपस्तप्त्वा मुनयः संशितव्रताः / निर्वाणं परमं प्राप्ताः पुनरावृत्तिवर्जितम्

ಯಲ್ಲಿ ದೃಢವ್ರತ ಮುನಿಗಳು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಪರಮ ನಿರ್ವಾಣವನ್ನು ಪಡೆದರು; ಅದು ಪುನರಾವೃತ್ತಿ (ಪುನರ್ಜನ್ಮ) ರಹಿತವಾಗಿದೆ.

Verse 11

तत्त्रेत्रस्य प्रभावेण प्रीत्या भूतगणैः सह / देव्या च सकलैर्देवैर्नित्यं वसति शङ्करः

ಆ ತ್ರೇತ್ರಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ, ಭೂತಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ, ದೇವಿಯೂ ಸಮಸ್ತ ದೇವರೂ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಶಂಕರನು ನಿತ್ಯ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 12

एनांसि यत्समुद्दिश्य तीर्थयात्रां प्रकुर्वताम् / नृणामाशु प्रणश्यन्ति प्रवाते शुष्कपर्णवत्

ಯಾವ ತೀರ್ಥವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಜನರು ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೋ, ಅವರ ಪಾಪಗಳು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಒಣ ಎಲೆಯಂತೆ ಶೀಘ್ರವೇ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ।

Verse 13

तत्क्षेत्रसेवनरतिर् नैव जात्वभिजायते / समीपे वसमानोनामपि पुंसां दुरात्मनाम्

ಆ ಕ್ಷೇತ್ರಸೇವೆಯ ಮೇಲಿನ ಆಸಕ್ತಿ ದುಷ್ಟಮನಸ್ಸಿನ ಪುರುಷರಿಗೆ, ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸಿದರೂ ಸಹ, ಎಂದಿಗೂ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 14

महाता सुकृतेनैव तत्क्षेत्रगमने रतिः / नृणां संजायते राजन्नान्यथा तु कथञ्चन

ಓ ರಾಜನೇ! ಮಹತ್ತರ ಪುಣ್ಯದಿಂದಲೇ ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಆ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಆಸಕ್ತಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ; ಬೇರೆ ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಅಲ್ಲ।

Verse 15

निर्बन्धेन तु ये तस्मिन्प्राणिनः स्थिरजङ्गमाः / म्रियन्ते नृप सद्यस्ते स्वर्गं प्राप्स्यन्ति शाश्वतम्

ಓ ನೃಪನೇ! ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಮರಣಿಸುವ ಸ್ಥಾವರ-ಜಂಗಮ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ತಕ್ಷಣವೇ ಶಾಶ್ವತ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ।

Verse 16

स्मृत्यापि सकलैः पापैर्यस्य मुच्येत मानवः / क्षेत्राणामुत्तमं क्षेत्रं सर्वतीर्थनिकेतनम्

ಯಾವ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದ ಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಮಾನವನು ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುವನೋ, ಅದು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕ್ಷೇತ್ರ, ಸರ್ವತೀರ್ಥಗಳ ನಿವಾಸಸ್ಥಾನ.

Verse 17

स्नात्वा चैतेषु तीर्थेषु यजन्तश्च सदाशिवम् / सिद्धिकामा वसंति स्म मुनयस्तत्र केचन

ಈ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಸದಾಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾ, ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಬಯಸುವ ಕೆಲ ಮುನಿಗಳು ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 18

कामक्रोधविनिर्मुक्ता ये तस्मिन्वीतमत्सराः / निवसंत्यचिरेणैव तत्सिद्धिंप्राप्नुवन्ति हि

ಅಲ್ಲಿ ಕಾಮ-ಕ್ರೋಧಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿ, ಅಸೂಯಾರಹಿತರಾಗಿ ವಾಸಿಸುವವರು, ಅಲ್ಪಕಾಲದಲ್ಲೇ ಆ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 19

जपहोमरताः शान्ता निपता ब्रह्मचारिणः / वसंति तस्मिन्ये ते हि सिद्धिं प्राप्स्यन्त्यभीप्सिताम्

ಜಪ-ಹೋಮಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿ, ಶಾಂತರೂ ವಿನೀತರೂ ಆದ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗಳು ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದರೆ, ಅವರು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಬಯಸಿದ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 20

दानहोमजपाद्यं वै पितृदेवद्विजार्चनम् / अन्यस्मात्कोटिगुणितं भवेत्तस्मिन्फलं नृप

ಹೇ ರಾಜನೇ! ಅಲ್ಲಿ ದಾನ, ಹೋಮ, ಜಪ ಮೊದಲಾದವುಗಳೂ, ಪಿತೃ-ದೇವ-ದ್ವಿಜಾರ್ಚನೆಯೂ—ಇವುಗಳ ಫಲವು ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಿಗಿಂತ ಕೋಟಿ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 21

अंभोधिसलिले मग्न तस्मिन् क्षेत्रे ऽतिपावने / महता तपसा युक्ता मुनयस्तन्निवासिनः

ಸಮುದ್ರಜಲದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ಆ ಅತಿಪಾವನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ, ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಮುನಿಗಳು ಮಹತ್ತಾದ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಯುಕ್ತರಾಗಿದ್ದರು.

Verse 22

सह्यं शिखरिणं श्रेष्ठं निलयार्थं समारुहन् / वसंतस्तत्र ते सर्वे संप्रधार्य परस्परम्

ನಿವಾಸಾರ್ಥವಾಗಿ ಅವರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಶಿಖರಗಳಿರುವ ಸಹ್ಯ ಪರ್ವತವನ್ನು ಏರಿದರು; ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ಪರಸ್ಪರ ಚರ್ಚಿಸಿ ವಾಸಿಸಿದರು.

Verse 23

सहेन्द्राद्रौ तपस्यन्तं रामं गन्तुं प्रचक्रमुः / राजोवाच / अगस्त्यपीततोये ऽब्धौ परितो राजनन्दनैः

ಸಹ್ಯೇಂದ್ರ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ರಾಮನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಲು ಅವರು ಹೊರಟರು. ರಾಜನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ರಾಜಕುಮಾರರೇ, ಅಗಸ್ತ್ಯನು ಕುಡಿದ ನೀರಿನಿಂದ (ಶೂನ್ಯವಾದ) ಸಮುದ್ರದ ಸುತ್ತಲೂ…

Verse 24

खात्वाधः पातिते क्षेत्रे सतीर्थाश्रमकानने / भूभागेषु तथान्येषु पुरग्रमाकरादिषु

ತೋಡಿ ಕೆಳಗೆ ಬೀಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ, ತೀರ್ಥ-ಆಶ್ರಮ-ಕಾನನಗಳಲ್ಲಿ; ಹಾಗೆಯೇ ಇತರ ಭೂಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ—ನಗರ, ಗ್ರಾಮ, ಗಣಿಗಳು ಮೊದಲಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ.

Verse 25

विनाशितेषु देशेषु समुद्रोपान्तवर्त्तिषु / किमकार्षुर्मुनिश्रेष्ठ जनास्तन्निलयास्ततः

ಸಮುದ್ರತೀರದ ಬಳಿಯ ದೇಶಗಳು ನಾಶವಾದಾಗ, ಓ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದ್ದ ಜನರು ನಂತರ ಏನು ಮಾಡಿದರು?

Verse 26

तत्रैव चावसन्कृच्छ्रात्प्रस्थितान्यत्र वा ततः / कियता चैव कालेन संपूर्णो ऽभूदपांनिधिः / केन वापि प्रकारेण ब्रह्मन्नेतद्वदस्व मे

ಅವರು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಕಷ್ಟದಿಂದ ವಾಸಿಸಿದರೋ, ಅಥವಾ ಅಲ್ಲಿಂದ ಬೇರೆಡೆಗೆ ಹೊರಟರೋ? ಮತ್ತು ಎಷ್ಟು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜಲನಿಧಿ (ಸಮುದ್ರ) ಮತ್ತೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಯಿತು? ಬ್ರಹ್ಮನ್, ಇದು ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿತು ಎಂದು ನನಗೆ ಹೇಳು।

Verse 27

जैमिनिरुवाच अनूपेषु प्रदेशेषु नाशितेषु दुरात्मभिः

ಜೈಮಿನಿ ಹೇಳಿದರು—ದುರಾತ್ಮರು ಅನೂಪ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು (ಜಲಭೂಮಿಗಳನ್ನು) ನಾಶಮಾಡಿದಾಗ।

Verse 28

जनास्तन्निलयाः सर्वे संप्रयाता इतस्ततः / तत्रैव चावसन्कृच्छ्रात्केचित्क्षेत्रनिवासिनः

ಆ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳ ಜನರೆಲ್ಲರು ಇತ್ತತ್ತ ತೆರಳಿದರು; ಆದರೆ ಕೆಲ ಕ್ಷೇತ್ರನಿವಾಸಿಗಳು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಕಷ್ಟದಿಂದ ಉಳಿದರು।

Verse 29

एतस्मिन्नेव काले तु राजन्नंशुमतः सुतः / बभूव भुविधर्मात्मा दिलीप इति विश्रुतः

ಅದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಓ ರಾಜನೇ, ಅಂಶುಮತನ ಪುತ್ರನಾದ ಧರ್ಮಾತ್ಮ ‘ದಿಲೀಪ’ ಎಂದು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು।

Verse 30

राज्ये ऽभिषिच्य तं सम्यग्भुक्तभोगोंऽशुमान्नृपः / वनं जगाम मेधावी तपसे धृतमानसः

ಅವನಿಗೆ ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ರಾಜ್ಯಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿಸಿ, ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ ರಾಜ ಅಂಶುಮಾನ್, ಮೇಧಾವಿಯಾಗಿ ದೃಢಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ತಪಸ್ಸಿಗಾಗಿ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋದನು।

Verse 31

दिलीपस्तु ततःश्रीमानशेषां पृथिवीमिमाम् / पालयामास धर्मेण विजित्य सकलानरीन्

ನಂತರ ಶ್ರೀಮಾನ್ ದಿಲೀಪನು ಎಲ್ಲ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿ ಧರ್ಮಮಾರ್ಗದಿಂದ ಈ ಸಮಸ್ತ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದನು।

Verse 32

भगीरथो नाम सुतस्तस्यासील्लोकविश्रुतः / सर्वधर्मार्थकुशलः श्रीमानमितविक्रमः

ಅವನ ಪುತ್ರನು ‘ಭಗೀರಥ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಲೋಕವಿಖ್ಯಾತನಾಗಿದ್ದನು; ಧರ್ಮಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ನಿಪುಣ, ಶ್ರೀಮಂತ, ಅಪಾರ ವಿಕ್ರಮಶಾಲಿ।

Verse 33

राज्ये ऽभिषिच्य तं राजा दिलीपो ऽपि वनं ययौ / स चापि पालयन्नुर्वीं सम्यग्विहतकण्टकाम्

ಅವನನ್ನು ರಾಜ್ಯಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿ ರಾಜ ದಿಲೀಪನೂ ವನಕ್ಕೆ ಹೋದನು; ಅವನೂ ಕಂಟಕರಹಿತವಾಗಿ ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಪಾಲಿಸಿದನು।

Verse 34

मुमुदे विविधैर्भोगैर्दिवि देवपतिर्यथा / स शुश्रावात्मनः पूर्वं पूर्वजानां महीपतिः

ಅವನು ನಾನಾವಿಧ ಭೋಗಗಳಿಂದ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ದೇವಪತಿಯಂತೆ ಆನಂದಿಸಿದನು; ಆ ಮಹೀಪತಿ ತನ್ನ ಪೂರ್ವಜರ ಪುರಾತನ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನೂ ಕೇಳಿದನು।

Verse 35

निरये पतनं घोरं विप्रकोपसमुद्भवम् / ब्रह्मदण्डहतान्सर्वान्पितञ्छ्रुत्वातिदुःखितः

ವಿಪ್ರಕೋಪದಿಂದ ಉಂಟಾದ ನರಕದಲ್ಲಿ ಭೀಕರ ಪತನ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮದಂಡದಿಂದ ದಂಡಿತರಾದ ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಪಿತೃಗಳ ವಿಷಯವನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವನು ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖಿತನಾದನು।

Verse 36

राज्ये बन्धुषु भोगे वा निर्वेदं परमं ययौ / स मन्त्रिप्रवरे राज्यं विन्यस्य तपसे वनम्

ಅವನು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಬಂಧುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಭೋಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪರಮ ನಿರ್ವೇದವನ್ನು ಹೊಂದಿದನು. ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಂತ್ರಿಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಿ ತಪಸ್ಸಿಗಾಗಿ ವನಕ್ಕೆ ಹೋದನು.

Verse 37

प्रययौ स्वपितॄन्नाकं निनीषुर्नृपसत्तमः / तपसा महाता पूर्वमायुषे कमलोद्भवम्

ನೃಪಸತ್ತಮನು ತನ್ನ ಪಿತೃಗಳನ್ನು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲು ಬಯಸಿ ಹೊರಟನು. ಮಹಾ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಮೊದಲು ಕಮಲೋದ್ಭವ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಆಯುಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಿದನು.

Verse 38

आराध्य तस्माल्लेभे च यावदायुर्निजेप्सितम् / ततो गङ्गां महाराज समाराध्य प्रसाद्य च

ಅವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ ತನ್ನಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾದಷ್ಟು ಆಯುಷ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದನು. ನಂತರ, ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಗಂಗಾದೇವಿಯನ್ನು ಸಮಾರಾಧಿಸಿ ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಿದನು.

Verse 39

वरमागमनं वव्रे दिवस्तस्या महींप्रति / ततस्तां शिरसा धर्त्तु तपसाऽराधयच्छिवम्

ಅವಳು ಸ್ವರ್ಗದಿಂದ ಭೂಮಿಗೆ ಆಗಮನದ ವರವನ್ನು ಬೇಡಿದಳು. ನಂತರ ಅವಳನ್ನು ಶಿರಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಧರಿಸಲು ಅವನು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದನು.

Verse 40

स चापि तद्वरं तस्मै प्रददौ भक्तवत्सलः / मेरोर्मूर्ध्नस्ततो गङ्गां पतं ती शिरसात्मनः

ಭಕ್ತವತ್ಸಲನಾದ ಶಿವನು ಅವನಿಗೆ ಆ ವರವನ್ನು ನೀಡಿದನು. ನಂತರ ಮೇರುವಿನ ಶಿಖರದಿಂದ ಗಂಗೆಯು ಅವನ ಶಿರಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಹರಿಯತೊಡಗಿದಳು.

Verse 41

सग्राहनक्रमकरां जग्राह जगतां पतिः / सा तच्छिरः समासाद्य महावेगप्रवाहिनी

ಜಗತ್ತಿನ ಪತಿಯಾದವನು ಗ್ರಾಹ-ನಕ್ರ-ಮಕರಗಳೊಡನೆ ಆ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಧರಿಸಿದನು; ಮಹಾವೇಗದಿಂದ ಹರಿಯುವದು ಅವನ ಶಿರಸ್ಸನ್ನು ತಲುಪಿತು.

Verse 42

तज्जटामण्डले शुभ्रे विलिल्ये सातिगह्वरे / चुलकोदकवच्छंभोर्विलीनां शिरसि प्रभोः

ಅವನ ಶುಭ್ರವಾದ ಅತಿಗಹ್ವರ ಜಟಾಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಅವಳು ಲೀನಳಾದಳು; ಚುಲಕದ ನೀರಿನಂತೆ ಪ್ರಭು ಶಂಭುವಿನ ಶಿರಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬೆರೆತುಹೋಯಿತು.

Verse 43

विलोक्य तत्प्रमोक्षाय पुनराराधयद्धरम् / स तां शर्वप्रसादेन लब्ध्वा तु भुवमागताम्

ಅವಳ ವಿಮೋಚನೆಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನು ಮತ್ತೆ ಧರ್ಮ/ಹರನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದನು; ಶರ್ವನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಅವಳನ್ನು ಪಡೆದು ಅವಳು ಭೂಮಿಗೆ ಬಂದಳು.

Verse 44

आनिन्ये सागरा दग्धा यत्र तां वै दिशं प्रति / सऽनुव्रजन्ती राजानं राजर्षेर्यजतः पथि

ಸಾಗರಪುತ್ರರು ದಗ್ಧರಾಗಿದ್ದ ದಿಕ್ಕಿನತ್ತ ಅವನು ಅವಳನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ದನು; ಯಜ್ಞಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜರ್ಷಿಯ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅವಳು ರಾಜನನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾ ಹೋಯಿತು.

Verse 45

तद्यज्ञवाटमखिलं प्लावयामास सर्वतः / स तु राजऋषिः क्रुद्धो यज्ञवाटे ऽखिले तया

ಅವಳು ಆ ಯಜ್ಞವಾಟವನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಳುಗಿಸಿದಳು; ಅವಳಿಂದ ಯಜ್ಞವಾಟವೆಲ್ಲ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದುದರಿಂದ ರಾಜರ್ಷಿ ಕೋಪಗೊಂಡನು.

Verse 46

मग्ने गण्डूषजलवत्स पपौ तामशेषतः / अतन्द्रितो वर्षशतं शुश्रूषितवा स तं पुनः

ಮುಳುಗಿ, ಗಂಡೂಷಜಲದಂತೆ ಆ ಜಲವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕುಡಿದನು. ನಂತರ ಅಲಸದೆ ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮತ್ತೆ ಅವನಿಗೆ ಸೇವೆ ಮಾಡಿದನು.

Verse 47

तस्मात्प्रसन्नान्नृपतिर्लेमे गङ्गां महात्मनः / उषित्वा सुचिरं तस्यनिसृता जठराद्यतः

ಇದರಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ರಾಜನು ಆ ಮಹಾತ್ಮನ ಗಂಗೆಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ವಾಸಿಸಿ, ಆಕೆ ಅವನ ಜಠರದಿಂದ ಹೊರಬಂದಳು.

Verse 48

प्रथितं जाह्नवीत्यस्यास्ततो नामाभवद्भुवि / भगीरथानुगा भूत्वा तत्पितॄणामशेषतः

ಅಂದಿನಿಂದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಆಕೆಗೆ ‘ಜಾಹ್ನವೀ’ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಾಮವಾಯಿತು. ಭಗೀರಥನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಅವನ ಸಮಸ್ತ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ (ಉದ್ಧಾರಕಾರಿಣಿ) ಆಯಿತು.

Verse 49

निजांभसास्थिभस्मानि सिषेच सुरनिम्नगा / ततस्तदंभसा सिक्तेष्वस्थिभस्मसु तत्क्षणात्

ದೇವನದಿ ತನ್ನದೇ ಜಲದಿಂದ ಆ ಅಸ್ಥಿಭಸ್ಮಗಳನ್ನು ಸಿಂಚಿಸಿದಳು. ನಂತರ ಆ ಜಲದಿಂದ ನೆನೆದ ಅಸ್ಥಿಭಸ್ಮಗಳ ಮೇಲೆ ತಕ್ಷಣವೇ (ಫಲವು ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು).

Verse 50

निरयात्सागराः सर्वे नष्टपापा दिवं ययुः / एवं सा सागरान्सर्वान्दिवं नीत्वा महान्दी

ಎಲ್ಲ ಸಾಗರಪುತ್ರರು ನರಕದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡು, ಪಾಪ ನಾಶವಾಗಿ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋದರು. ಹೀಗೆ ಆ ಮಹಾನದಿಯಾದ ಗಂಗೆ ಅವರು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ದಳು.

Verse 51

तेनैव मार्गेण जवात्प्रयाता पूर्वसागरम् / सेनोर्मूर्ध्नश्चतुर्भेदा भूत्वा याता चतुर्द्दिशम्

ಅದೇ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ವೇಗವಾಗಿ ಅವರು ಪೂರ್ವಸಾಗರದ ಕಡೆ ಹೊರಟರು; ಸೇನೆಯ ಮುಂಭಾಗ ನಾಲ್ಕು ಭಾಗವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೂ ಹರಡಿತು.

Verse 52

चतुर्भेदतया चाभूत्तस्या नाम्नां चतुष्टयम् / सीता चालकनन्दा च सुचक्षुर्भद्रवत्यपि

ನಾಲ್ಕಾಗಿ ವಿಭಜಿತವಾದುದರಿಂದ ಅವಳಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ನಾಮಗಳೂ ಉಂಟಾದವು—ಸೀತಾ, ಅಲಕನಂದಾ, ಸುಚಕ್ಷು, ಭದ್ರವತಿ.

Verse 53

अगस्त्यपीतसलिलाच्चिरं शुष्कोदका अपि / गङ्गांभसा पुनः पूर्णाश्चत्वारो ऽम्बुधयो ऽभवन्

ಅಗಸ್ತ್ಯನು ಜಲವನ್ನು ಕುಡಿದ ಕಾರಣ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಒಣಗಿದ್ದ ಸಮುದ್ರಗಳೂ ಗಂಗಾಜಲದಿಂದ ಮತ್ತೆ ತುಂಬಿ, ನಾಲ್ಕು ಸಮುದ್ರಗಳು ಪರಿಪೂರ್ಣವಾದವು.

Verse 54

पूर्वमाणे समुद्रे तु सागरैः परिवर्द्धिते / अन्तर्हिताभवन्देशा बहवस्तत्समीपगाः

ಸಮುದ್ರವು ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಸಾಗರಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ, ಅದರ ಸಮೀಪದ ಅನೇಕ ದೇಶಗಳು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಅಂತರಧಾನವಾದವು.

Verse 55

समुद्रोपान्तवर्त्तीनि क्षेत्राणि च समन्ततः / इतस्ततः प्रयाताश्च जनास्तन्निलया नृप

ಹೇ ನೃಪ! ಸಮುದ್ರತೀರದ ಬಳಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹಾನಿಗೊಂಡವು; ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದ್ದ ಜನರು ಇತ್ತತ್ತೆ ಚದುರಿ ಹೊರಟರು.

Verse 56

गोकर्णमिति च क्षेत्रं पूर्वं प्रोक्तं तु यत्तव / अर्मवोपात्तवर्त्तित्वात्समुद्रे ऽतर्द्धिमागमत्

ಹೇ ತವ! ಹಿಂದೆ ‘ಗೋಕರ್ಣ’ವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಅರ್ಮವಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗಿ ಅಂತರಧಾನವಾಯಿತು।

Verse 57

ततस्तन्निलयाः सर्वे तदुद्धाराभिकाङ्क्षिणः / सह्याद्रेर्भृगुशार्दूलं द्रष्टुकामा ययुर्नृप

ಆಮೇಲೆ ಅಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲ ನಿವಾಸಿಗಳು ಅದರ ಉದ್ಧಾರವನ್ನು ಬಯಸಿ, ಹೇ ನೃಪ! ಸಹ್ಯಾದ್ರಿಯ ‘ಭೃಗುಶಾರ್ದೂಲ’ನ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಹೊರಟರು।

Frequently Asked Questions

Bhārata-khaṇḍa is described as south–north oriented with an extent of nine thousand yojanas; Gokarṇa-kṣetra is described as having roughly one-and-a-half yojanas of extent (sārddha-yojana-vistāra) on the western seacoast.

It presents an etiology in which Sagara’s sons, while digging in pursuit of the horse, ‘enlarge’ the makarālaya (ocean), after which it becomes known in the worlds by the name ‘Sāgara’.

Gokarṇa is framed as universally sin-removing; pilgrimage destroys sins swiftly, sages attain irreversible liberation there, Śaṅkara is said to dwell there with Devī and the gods, and death within the kṣetra (with firm resolve) is promised to yield enduring heaven.