Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 23
सगरचरिते सागराविनाशः
The Quelling of the Ocean-Destruction Episode in the Sagara Narrative
Devanagari script
वसिष्ठेनैवमुक्तस्तु राजा कार्यार्थतत्त्ववित् / धृतिं सत्त्वं समालंब्य तथेति प्रत्यभाषत
Transliteration
vasiṣṭhenaivamuktastu rājā kāryārthatattvavit / dhṛtiṃ sattvaṃ samālaṃbya tatheti pratyabhāṣata
Translation
ವಸಿಷ್ಠನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ, ಕಾರ್ಯಾರ್ಥತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದ ರಾಜನು ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಸತ್ವವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ‘ಹಾಗೆಯೇ’ ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದನು।
Word by Word
vasiṣṭhenaby Vasiṣṭha
vasiṣṭhena:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootvasiṣṭha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन
evamthus
evam:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootevam (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)
uktaḥaddressed; spoken to
uktaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Root√vac (धातु) + क्त (PPP)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP)
tubut; indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle: contrast/emphasis)
rājāthe king
rājā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
kārya-artha-tattva-vitknower of the truth of duty and purpose
kārya-artha-tattva-vit:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootkārya (प्रातिपदिक) + artha (प्रातिपदिक) + tattva (प्रातिपदिक) + vit (विद्-धातु से 'वित्' प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; तत्पुरुषः—'कार्यस्य अर्थस्य तत्त्वं वेत्ति' (knower of the true nature of duty and purpose)
dhṛtimsteadfastness
dhṛtim:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdhṛti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
sattvamcourage; inner strength
sattvam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsattva (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
sam-ālambyahaving taken hold of
sam-ālambya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootsam-ā-√lamb (धातु) + त्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive), पूर्वकाल (having taken hold of/embraced)
tathāso; thus
tathā:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (adverb: 'so/thus')
itithus (quoting)
iti:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण/वाक्यसमाप्ति-निपात (quotative particle)
praty-abhāṣatareplied
praty-abhāṣata:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootprati-√bhāṣ (धातु)
Formलङ् (Imperfect/past), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन