Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 42
Mṛga–Mṛgī Saṃvāda: Karmakāraṇa and Pūrvajanma-kathana
The Deer and Doe Dialogue on Karma and Past Birth
Devanagari script
रामो ऽपि सन्ध्यां निर्वर्त्त्य कुंभजस्याश्रमं ययौ / विपद्गतं पुष्करं तु पश्यमानो महामनाः
Transliteration
rāmo 'pi sandhyāṃ nirvarttya kuṃbhajasyāśramaṃ yayau / vipadgataṃ puṣkaraṃ tu paśyamāno mahāmanāḥ
Translation
ರಾಮನೂ ಸಂಧ್ಯಾವಂದನೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ ಕುಂಭಜ (ಅಗಸ್ತ್ಯ) ಋಷಿಯ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು. ವಿಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದ ಪುಷ್ಕರವನ್ನು ನೋಡಿ ಮಹಾಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಮುಂದುವರಿದನು.
Word by Word
रामःRama
रामः:
कर्ता (Karta/Agent)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
अपिalso, even
अपि:
सम्बन्ध/निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle), समुच्चय/अपि-भाव
सन्ध्याम्twilight rite (sandhyā)
सन्ध्याम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootसन्ध्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
निर्वर्त्यhaving performed/completed
निर्वर्त्य:
क्रियाविशेषण (Adverbial to main verb)
TypeVerb
Rootनिर्वृत्/वृत् (धातु) + नि: (उपसर्ग) (कृदन्त)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), पूर्वक्रिया; धातु: वृत् (1P) ‘to proceed/perform’ (निर्+वर्त्)
कुम्भजस्यof Kumbhaja (Agastya)
कुम्भजस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootकुम्भज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन
आश्रमम्hermitage
आश्रमम्:
कर्म (Karma/Goal as object)
TypeNoun
Rootआश्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
ययौwent
ययौ:
क्रिया (Main verb)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
विपद्गतम्fallen into distress
विपद्गतम्:
कर्मविशेषण (Object qualifier)
TypeAdjective
Rootविपद् + गत (प्रातिपदिक; कृदन्त-विशेषण)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; समास: षष्ठी/सप्तमी-तत्पुरुष (विपदि गतः)
पुष्करम्Puṣkara (a place/lake)
पुष्करम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootपुष्कर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
तुbut, indeed
तु:
सम्बन्ध/निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle), विरोध/विशेषार्थ
पश्यमानःseeing
पश्यमानः:
कर्ता (Karta; participle agreeing with subject)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु) (कृदन्त)
Formशतृ-प्रत्यय वर्तमानकाले (Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; धातु: दृश् ‘to see’
महामनाःgreat-minded
महामनाः:
कर्तृविशेषण (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootमहामनस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; बहुव्रीहि: महत् मनः यस्य सः