Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 17
Rāja-prabodhana and Prātaḥ-kṛtya
Awakening of the King and Morning Observances
Devanagari script
अरण्ये नागराणां तु स्थितिरत्यन्तदुःसहा / अनभ्यस्तं हि राजेन्द्र ननु सर्वं हि दुष्करम्
Transliteration
araṇye nāgarāṇāṃ tu sthitiratyantaduḥsahā / anabhyastaṃ hi rājendra nanu sarvaṃ hi duṣkaram
Translation
ಆದರೆ ಹೇ ರಾಜೇಂದ್ರ, ನಗರವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸವು ಅತ್ಯಂತ ದುಃಸಹ; ಅಭ್ಯಾಸವಿಲ್ಲದದ್ದು ಎಲ್ಲವೂ ಕಷ್ಟಕರವೇ.
Word by Word
अरण्येin the wilderness
अरण्ये:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअरण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; Locative singular
नागराणाम्of city-dwellers
नागराणाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootनागर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; Genitive plural
तुbut
तु:
सम्बन्ध (Contrast/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विशेष (but/indeed)
स्थितिःdwelling/staying
स्थितिः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootस्थिति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular
अत्यन्त-दुःसहाutterly unbearable
अत्यन्त-दुःसहा:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअत्यन्त + दुःसह (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; स्थिति-विशेषणम्; ‘extremely hard to bear’
अनभ्यस्तम्unaccustomed
अनभ्यस्तम्:
विधेय (Predicate/विधेय)
TypeAdjective
Rootअन् + अभ्यस्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘unpractised/unaccustomed’ (predicate)
हिindeed/for
हि:
सम्बन्ध (Reason particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; हेतौ/निश्चये (for/indeed)
राजेन्द्रO best of kings
राजेन्द्र:
सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootराजन् + इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन
ननुsurely
ननु:
सम्बन्ध (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootननु (अव्यय)
Formअव्यय; प्रश्न/आश्चर्य/निश्चयार्थक (surely?/indeed)
सर्वम्everything
सर्वम्:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘everything’
हिindeed
हि:
सम्बन्ध (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चयार्थक
दुष्करम्difficult
दुष्करम्:
विधेय (Predicate/विधेय)
TypeAdjective
Rootदुष्कर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; predicate adjective