Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 1
Rāja-prabodhana and Prātaḥ-kṛtya
Awakening of the King and Morning Observances
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादेर्ऽजुनोपाख्याने सप्तविंशतितमो ऽध्यायः // २७// वसिष्ठ उवाच स्वपन्तमेत्य राजानं सूतमागधवन्दिनः / प्रवोधयितुमव्यग्रा जगुरुच्चैर्निशात्यये
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyabhāge tṛtīya upoddhātapāder'junopākhyāne saptaviṃśatitamo 'dhyāyaḥ // 27// vasiṣṭha uvāca svapantametya rājānaṃ sūtamāgadhavandinaḥ / pravodhayitumavyagrā jaguruccairniśātyaye
Translation
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಮಹಾಪುರಾಣದ ವಾಯುಪ್ರೋಕ್ತ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ತೃತೀಯ ಉಪೋದ್ಘಾತಪಾದ, ಅರ್ಜುನೋಪಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತೇಳನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ. ವಸಿಷ್ಠರು ಹೇಳಿದರು—ರಾತ್ರಿಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೂತ, ಮಾಘಧ ಮತ್ತು ವಂದಿಜನರು ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು, ಅವನನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಲು ವ್ಯಗ್ರರಾಗದೆ ಉಚ್ಚಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಹಾಡತೊಡಗಿದರು.
Word by Word
इतिthus
इति:
वाक्य-सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्तिसूचक-अव्यय
श्रीब्रह्माण्डेin the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)
श्रीब्रह्माण्डे:
अधिकरण (अधिकरणम्)
TypeNoun
Rootश्री-ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (श्रीमत् ब्रह्माण्डम्); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण
महापुराणेin the Mahāpurāṇa
महापुराणे:
अधिकरण (अधिकरणम्)
TypeNoun
Rootमहा-पुराण (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (महत् पुराणम्); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
वायुप्रोक्तेspoken by Vāyu
वायुप्रोक्ते:
अधिकरण-विशेषण
TypeAdjective
Rootवायु-प्रोक्त (कृदन्त; √वच् धातु)
Formतत्पुरुष-समास (वायुनाऽ प्रोक्तम्); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण
मध्यभागेin the middle section
मध्यभागे:
अधिकरण (अधिकरणम्)
TypeNoun
Rootमध्य-भाग (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; पुल्लिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
तृतीयthird
तृतीय:
विशेषण
TypeAdjective
Rootतृतीय (प्रातिपदिक)
Formक्रमवाचक-विशेषण; पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन (अध्याय/पाद-विशेषणार्थे)
उपोद्धातपादेin the introductory quarter/section
उपोद्धातपादे:
अधिकरण (अधिकरणम्)
TypeNoun
Rootउपोद्धात-पाद (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; पुल्लिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
अर्जुनोपाख्यानेin the Arjuna episode
अर्जुनोपाख्याने:
अधिकरण (अधिकरणम्)
TypeNoun
Rootअर्जुन-उपाख्यान (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (अर्जुनस्य उपाख्यानम्); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
सप्तविंशतितमःtwenty-seventh
सप्तविंशतितमः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootसप्त-विंशति-तम (प्रातिपदिक)
Formसंख्यापूर्वक-तत्पुरुष; पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; अध्याय-विशेषण
अध्यायःchapter
अध्यायः:
कर्ता (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
वसिष्ठःVasiṣṭha
वसिष्ठः:
कर्ता (कर्ता)
TypeNoun
Rootवसिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (आख्यात)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन
स्वपन्तम्sleeping
स्वपन्तम्:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective
Rootस्वपन्त् (कृदन्त; √स्वप् धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ); पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; राजानम्-विशेषण
एत्यhaving approached
एत्य:
पूर्वकाल-क्रिया
TypeVerb
Root√इ (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund) = having gone/approached
राजानम्the king
राजानम्:
कर्म (कर्म)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म
सूतमागधवन्दिनःbards, Magadhas, and panegyrists
सूतमागधवन्दिनः:
कर्ता (कर्ता)
TypeNoun
Rootसूत-मागध-वन्दिन् (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास (सूताश्च मागधाश्च वन्दिनश्च); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
प्रवोधयितुम्to awaken
प्रवोधयितुम्:
प्रयोजन (हेतु/उद्देश्य)
TypeVerb
Rootप्र-√बुध् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive) = to awaken
अव्यग्राःunhurried, attentive
अव्यग्राः:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootअव्यग्र (प्रातिपदिक)
Formविशेषण; पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
जगुःthey sang
जगुः:
क्रिया (आख्यात)
TypeVerb
Root√गै (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, बहुवचन
उच्चैःaloud
उच्चैः:
क्रियाविशेषण (रीति)
TypeIndeclinable
Rootउच्चैः (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)
निशा-अत्ययेat the end of the night
निशा-अत्यये:
कालाधिकरण (काल)
TypeNoun
Rootनिशा-अत्यय (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (निशायाः अत्ययः = end of night); पुल्लिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; कालाधिकरण