Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 121
Vaivasvata-Manu Sarga and the Re-Manifestation of the Saptarṣis (वैवस्वतसर्गः—सप्तर्षिप्रादुर्भावः)
Devanagari script
हास्ये कशिर्हि विज्ञेयो वाङ्मनः कश्यमुच्यते / कश्यं मद्यं स्मृतं विप्रैः कश्यपानां तु कश्यपः
Transliteration
hāsye kaśirhi vijñeyo vāṅmanaḥ kaśyamucyate / kaśyaṃ madyaṃ smṛtaṃ vipraiḥ kaśyapānāṃ tu kaśyapaḥ
Translation
ಹಾಸ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ಕಶಿಃ’ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ವಾಣಿ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸನ್ನು ‘ಕಶ್ಯಂ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ‘ಕಶ್ಯಂ’ ಮದ್ಯವೆಂದು ವಿಪ್ರರು ಸ್ಮರಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಕಶ್ಯಪರಲ್ಲಿ ಕಶ್ಯಪನೇ ಶ್ರೇಷ್ಠನು.
Word by Word
हास्येin laughter/jesting
हास्ये:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootहास्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण
कशिः‘kaśi’ (a term)
कशिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकशि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम (technical term)
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle)
विज्ञेयःis to be understood/known
विज्ञेयः:
Pratipadya (प्रातिपाद्य)
TypeVerb
Rootज्ञा (धातु)
Formतव्यत्/अनीयर्-अर्थे (gerundive: ‘to be known’), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वाक्-मनःof speech and mind
वाक्-मनः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootवाक् + मनस् (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व (इतरेतर-द्वन्द्व: speech and mind), नपुंसकलिङ्ग (समाहार), षष्ठी (6th), एकवचन
कश्यम्‘kaśya’
कश्यम्:
Pratipadya (प्रातिपाद्य/विधेय)
TypeNoun
Rootकश्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय
उच्यतेis called
उच्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि (passive), आत्मनेपद
कश्यम्kaśya
कश्यम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकश्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मद्यम्liquor
मद्यम्:
Pratipadya (प्रातिपाद्य/विधेय)
TypeNoun
Rootमद्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय
स्मृतम्is considered
स्मृतम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formक्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘is remembered/considered’
विप्रैःby the Brahmins/sages
विप्रैः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; कर्तृ (agent in passive)
कश्यपानाम्of the Kaśyapas
कश्यपानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकश्यप (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (contrast/emphasis particle)
कश्यपःKaśyapa
कश्यपः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकश्यप (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन