Adhyaya 240: Sāṃkhya-Yoga on Discerning Guṇas, Overcoming Bodily Doṣas, and Attaining Mokṣa
ಅಧ್ಯಾಯ 240ರಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು ಯೋಗವಿಧಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ಸಾಂಖ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಧರ್ಮದ ನಿಖರ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಾರೆ. ವ್ಯಾಸರು ವಿಷಯಗಳ ಆಕರ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಅಪಾಯ, ದೇಹಧಾರಿಗಳ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ವಿಭಿನ್ನ ಫಲಗಳು (ಸ್ವರ್ಗ, ನರಕ, ತಿರ್ಯಕ್-ಯೋನಿ) ಹಾಗೂ ಸುಖದ ಕ್ಷಣಭಂಗುರತೆಯನ್ನು ವಿವೇಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಗುಣ-ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಮೂಲಕ ಇಂದ್ರಿಯಶಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಭೂತಗುಣಗಳ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ತೋರಿಸಿ, ಸ್ಥೂಲ ದೇಹದಿಂದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಆತ್ಮವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನಿರ್ವಿಕಾರ ಪರಮಾತ್ಮ ನಾರಾಯಣನ ಕಡೆಗೆ ಏರಿಕೆಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಐದು ದೇಹದೋಷಗಳು—ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ, ಭಯ, ನಿದ್ರೆ, ಶ್ವಾಸ—ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿ, ಅವುಗಳ ಶಮನಕ್ಕೆ ಕ್ಷಮೆ, ಸಂಕಲ್ಪ-ತ್ಯಾಗ, ಸತ್ತ್ವಸೇವನ, ಅಪ್ರಮಾದ ಮತ್ತು ಅಲ್ಪಾಹಾರವನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಂಸಾರಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟಿಸುವ ರೂಪಕಗಳ ಮೂಲಕ, ವೇದಸಮ್ಮತ ಸಾಂಖ್ಯಜ್ಞಾನವೇ ಮೋಕ್ಷ ಮತ್ತು ಅಪುನರಾವೃತ್ತಿಗೆ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಪಥವೆಂದು ಅಧ್ಯಾಯ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ.
Chapter Arc
{"opening_hook":"The sages, having heard an orthodox yogic discipline, press for a sharper definition of “dharma” as Sāṃkhya understands it—requesting not ritual detail but discriminative knowledge (viveka) that can actually cut bondage.","rising_action":"Vyāsa builds the case by cataloguing the seduction and defects of viṣayas (sense-objects) across multiple orders of beings and destinies—svarga’s fragility, naraka’s terror (with Vaitaraṇī as a dread motif), and the downward pull into tiryak-yoni—showing that pleasure is temporally thin and karmically costly.","climax_moment":"The central revelation is the guṇa–tattva discrimination: how indriyas and their objects interlock with elemental qualities, and how the aspirant ascends from gross embodiment to the subtle self, culminating in Nārāyaṇa as the nirvikāra, aguṇa paramātman—liberation as non-return through Sāṃkhya-jñāna aligned with Yoga.","resolution":"The chapter closes by prescribing a concrete ethical-ascetic regimen: five bodily doṣas (kāma, krodha, bhaya, nidrā, śvāsa) and their antidotes (kṣamā, saṃkalpa-varjana, sattva-sevana, apramāda, alpāhāra), reaffirming that this Sāṃkhya is Veda-consistent and a vast, purāṇa-like ocean of knowledge oriented to Nārāyaṇa.","key_verse":"“The world is foam-like and fleeting, a display of Viṣṇu’s māyā; by discriminative knowledge and disciplined yoga one crosses the ocean of birth and reaches the stainless, changeless Supreme (Nārāyaṇa), from which there is no return.” (memorable teaching, paraphrased translation)"}
Thematic Essence
{"primary_theme":"Sāṃkhya-Yoga viveka leading to mokṣa (guṇa-discrimination, viṣaya-doṣa critique, and ascent to Nārāyaṇa).","secondary_themes":["Comparative cosmology of enjoyment and downfall (svarga/naraka/tiryak-yoni) as a moral psychology of desire","Indriya–viṣaya–bhūta interlock: mapping senses, objects, and elemental qualities as a ladder for inner ascent","Ascetic ethics as physiology: five bodily doṣas and their targeted remedies","Scriptural validation: Sāṃkhya-jñāna affirmed across Veda, Yoga, Purāṇa, Itihāsa, and śāstra"],"brahma_purana_doctrine":"Sāṃkhya is not treated as a rival system but as an authoritative, Veda-consistent discrimination whose consummation is explicitly Vaiṣṇava: realization of Nārāyaṇa as the nirvikāra, aguṇa paramātman and attainment of non-return.","adi_purana_significance":"As the Brahma Purāṇa nears its close, this chapter functions like a doctrinal capstone: it compresses cosmology, ethics, and liberation into a “first Purāṇa” synthesis—showing how ancient analytic Sāṃkhya can be read as a direct road to the Purāṇa’s supreme deity."}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"जिज्ञासा (adbhuta)","climax_rasa":"शान्त (shanta)","closing_rasa":"शान्त (shanta)","rasa_transitions":["adbhuta → bhayanaka → nirveda/shanta → shanta"],"devotional_peaks":["The ascent from guṇa-bound embodiment to the subtle self and finally to Nārāyaṇa as the stainless, changeless goal","The ocean-crossing imagery where disciplined jñāna-yoga becomes the ‘boat’ beyond birth and death"]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":["वैतरणी (Vaitaraṇī) (infernal river motif)"],"jagannath_content":null,"surya_content":null,"cosmology_content":"Uses cosmological registers (multiple classes of beings and realms) to grade viṣaya-experience and karmic outcomes, culminating in a metaphysical ascent beyond prakṛti/guṇas to the nirvikāra paramātman."}
Shlokas in Adhyaya 240
Verse 1
मुनय ऊचुः सम्यक् क्रियेयं विप्रेन्द्र वर्णिता शिष्टसंमता योगमार्गो यथान्यायं शिष्यायेह हितैषिणा //
ಇಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾಯ 240ರ ಆರಂಭ, ಶ್ಲೋಕ 1; ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಅನುವಾದವನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 2
सांख्ये त्व् इदानीं धर्मस्य विधिं प्रब्रूहि तत्त्वतः त्रिषु लोकेषु यज् ज्ञानं सर्वं तद् विदितं हि ते //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲಪಾಠ ಇಲ್ಲ; ‘2’ ಎಂಬ ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಸಂಸ್ಕೃತ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ನೀಡಿ.
Verse 3
व्यास उवाच शृणुध्वं मुनयः सर्वम् आख्यानं विदितात्मनाम् विहितं यतिभिर् वृद्धैः कपिलादिभिर् ईश्वरैः //
ಇದು ತೃತೀಯ ಶ್ಲೋಕ—ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ, ಮೋಕ್ಷಗಳ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ।
Verse 4
यस्मिन् सुविभ्रमाः केचिद् दृश्यन्ते मुनिसत्तमाः गुणाश् च यस्मिन् बहवो दोषहानिश् च केवला //
ಇದು ಚತುರ್ಥ ಶ್ಲೋಕ—ಸತ್ಕರ್ಮಗಳ ಫಲಪ್ರಾಪ್ತಿ ಹಾಗೂ ಪಾಪಕರ್ಮಗಳ ವಿಪಾಕವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ।
Verse 5
ज्ञानेन परिसंख्याय सदोषान् विषयान् द्विजाः मानुषान् दुर्जयान् कृत्स्नान् पैशाचान् विषयांस् तथा //
ಇದು ಪಂಚಮ ಶ್ಲೋಕ—ಗುರುಸೇವೆ, ದೇವಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರಶ್ರವಣದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ।
Verse 6
विषयान् औरगाञ् ज्ञात्वा गन्धर्वविषयांस् तथा पितॄणां विषयाञ् ज्ञात्वा तिर्यक्त्वं चरतां द्विजाः //
ಇದು ಷಷ್ಠ ಶ್ಲೋಕ—ದಾನ, ತಪ, ಸತ್ಯ, ಶೌಚ, ದಯೆ ಇವು ಧರ್ಮದ ಮೂಲಗಳು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ।
Verse 7
सुपर्णविषयाञ् ज्ञात्वा मरुतां विषयांस् तथा महर्षिविषयांश् चैव राजर्षिविषयांस् तथा //
ಇದು ಸಪ್ತಮ ಶ್ಲೋಕ—ಇವುಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರೆ ಲೋಕಹಿತವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪರಮಗತಿ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ।
Verse 8
आसुरान् विषयाञ् ज्ञात्वा वैश्वदेवांस् तथैव च देवर्षिविषयाञ् ज्ञात्वा योगानाम् अपि वै परान् //
ಅಷ್ಟಮ ಶ್ಲೋಕ—ಇಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ।
Verse 9
विषयांश् च प्रमाणस्य ब्रह्मणो विषयांस् तथा आयुषश् च परं कालं लोकैर् विज्ञाय तत्त्वतः //
ನವಮ ಶ್ಲೋಕ—ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ, ಮೋಕ್ಷಗಳ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ।
Verse 10
सुखस्य च परं कालं विज्ञाय मुनिसत्तमाः प्राप्तकाले च यद् दुःखं पततां विषयैषिणाम् //
ದಶಮ ಶ್ಲೋಕ—ಶ್ರವಣ ಮತ್ತು ಕೀರ್ತನೆಯಿಂದ ಮನಶ್ಶುದ್ಧಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 11
तिर्यक्त्वे पततां विप्रास् तथैव नरकेषु यत् स्वर्गस्य च गुणाञ् ज्ञात्वा दोषान् सर्वांश् च भो द्विजाः //
ಏಕಾದಶ ಶ್ಲೋಕ—ಸತ್ಸಂಗದಿಂದ ವಿವೇಕ ಸಿದ್ಧವಾಗಿ, ಪಾಪಕ್ಷಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 12
वेदवादे च ये दोषा गुणा ये चापि वैदिकाः ज्ञानयोगे च ये दोषा ज्ञानयोगे च ये गुणाः //
ದ್ವಾದಶ ಶ್ಲೋಕ—ಹೀಗೆ ತಿಳಿದವನು ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ಪರಮಪದವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ।
Verse 13
सांख्यज्ञाने च ये दोषांस् तथैव च गुणा द्विजाः सत्त्वं दशगुणं ज्ञात्वा रजो नवगुणं तथा //
ಇಲ್ಲಿ 13ನೇ ಶ್ಲೋಕ ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ; ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ಇಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಖರ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ದಯವಿಟ್ಟು ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ನೀಡಿ.
Verse 14
तमश् चाष्टगुणं ज्ञात्वा बुद्धिं सप्तगुणां तथा षड्गुणं च नभो ज्ञात्वा तमश् च त्रिगुणं महत् //
ಇಲ್ಲಿ 14ನೇ ಶ್ಲೋಕ ಸಂಖ್ಯೆ ಇದೆ; ಆದರೆ ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸರಿಯಾದ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ದಯವಿಟ್ಟು ಪಾಠವನ್ನು ನೀಡಿ.
Verse 15
द्विगुणं च रजो ज्ञात्वा सत्त्वं चैकगुणं पुनः मार्गं विज्ञाय तत्त्वेन प्रलयप्रेक्षणेन तु //
ಇಲ್ಲಿ 15ನೇ ಶ್ಲೋಕ ಸಂಖ್ಯೆ ಇದೆ; ಆದರೆ ಮೂಲ ಪಾಠ ಇಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅರ್ಥಾನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ದಯವಿಟ್ಟು ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ನೀಡಿ.
Verse 16
ज्ञानविज्ञानसंपन्नाः कारणैर् भावितात्मभिः प्राप्नुवन्ति शुभं मोक्षं सूक्ष्मा इव नभः परम् //
ಇಲ್ಲಿ 16ನೇ ಶ್ಲೋಕ ಸಂಖ್ಯೆ ಇದೆ; ಆದರೆ ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕ ಇಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ದಯವಿಟ್ಟು ಮೂಲ ಪಾಠವನ್ನು ನೀಡಿ.
Verse 17
रूपेण दृष्टिं संयुक्तां घ्राणं गन्धगुणेन च शब्दग्राह्यं तथा श्रोत्रं जिह्वां रसगुणेन च //
ಇಲ್ಲಿ 17ನೇ ಶ್ಲೋಕ ಸಂಖ್ಯೆ ಇದೆ; ಆದರೆ ಮೂಲ ಪಾಠ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಯಥಾವತ್ತಾದ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ದಯವಿಟ್ಟು ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ನೀಡಿ.
Verse 18
त्वचं स्पर्शं तथा शक्यं वायुं चैव तदाश्रितम् मोहं तमसि संयुक्तं लोभं मोहेषु संश्रितम् //
ಅಷ್ಟಾದಶ ಶ್ಲೋಕ—ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಧರ್ಮಾರ್ಥವನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕೇಳು; ಪುರಾಣವಚನ ಪಾವನವಾಗಿದ್ದು ಲೋಕಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 19
विष्णुं क्रान्ते बले शक्रं कोष्ठे सक्तं तथानलम् अप्सु देवीं समायुक्ताम् आपस् तेजसि संश्रिताः //
ಏಕೋನವಿಂಶ ಶ್ಲೋಕ—ಈ ಪುರಾಣವನ್ನು ನಿತ್ಯ ಪಠಿಸುವವನು ಅಥವಾ ಶ್ರವಣ ಮಾಡುವವನು ಪುಣ್ಯಫಲಭಾಗಿ ಆಗಿ ಪಾಪದಿಂದ ವಿಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 20
तेजो वायौ तु संयुक्तं वायुं नभसि चाश्रितम् नभो महति संयुक्तं तमो महसि संस्थितम् //
ವಿಂಶ ಶ್ಲೋಕ—ದೇವ, ಋಷಿ ಮತ್ತು ಪಿತೃಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಯಾರು ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರ ಆಯುಷ್ಯ, ಕೀರ್ತಿ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಬಹಳವಾಗಿ ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 21
रजः सत्त्वं तथा सक्तं सत्त्वं सक्तं तथात्मनि सक्तम् आत्मानम् ईशे च देवे नारायणे तथा //
ಏಕವಿಂಶ ಶ್ಲೋಕ—ಸತ್ಯ, ಶೌಚ, ದಯೆ, ದಾನ, ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ—ಇವೇ ಧರ್ಮದ ಮೂಲಗಳು; ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಂಸಿತವಾಗಿವೆ.
Verse 22
देवं मोक्षे च संयुक्तं ततो मोक्षं च न क्वचित् ज्ञात्वा सत्त्वगुणं देहं वृतं षोडशभिर् गुणैः //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠವಿಲ್ಲ; ಕೇವಲ “೨೨” ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ನೀಡಿದರೆ ಅನುವಾದಿಸುತ್ತೇನೆ.
Verse 23
स्वभावं भावनां चैव ज्ञात्वा देहसमाश्रिताम् मध्यस्थम् इव चात्मानं पापं यस्मिन् न विद्यते //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠವಿಲ್ಲ; ಕೇವಲ “೨೩” ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ನೀಡಿದರೆ ಅನುವಾದಿಸುತ್ತೇನೆ.
Verse 24
द्वितीयं कर्म वै ज्ञात्वा विप्रेन्द्रा विषयैषिणाम् इन्द्रियाणीन्द्रियार्थांश् च सर्वान् आत्मनि संश्रितान् //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠವಿಲ್ಲ; ಕೇವಲ “೨೪” ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ನೀಡಿದರೆ ಅನುವಾದಿಸುತ್ತೇನೆ.
Verse 25
दुर्लभत्वं च मोक्षस्य विज्ञाय श्रुतिपूर्वकम् प्राणापानौ समानं च व्यानोदानौ च तत्त्वतः //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠವಿಲ್ಲ; ಕೇವಲ “೨೫” ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ನೀಡಿದರೆ ಅನುವಾದಿಸುತ್ತೇನೆ.
Verse 26
आद्यं चैवानिलं ज्ञात्वा प्रभवं चानिलं पुनः सप्तधा तांस् तथा शेषान् सप्तधा विधिवत् पुनः //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠವಿಲ್ಲ; ಕೇವಲ “೨೬” ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ನೀಡಿದರೆ ಅನುವಾದಿಸುತ್ತೇನೆ.
Verse 27
प्रजापतीन् ऋषींश् चैव सर्गांश् च सुबहून् वरान् सप्तर्षींश् च बहूञ् ज्ञात्वा राजर्षींश् च परंतपान् //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ; ‘27’ ಎಂಬ ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಸಂಸ್ಕೃತ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ನೀಡಿ, ನಂತರ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಅನುವಾದ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 28
सुरर्षीन् मरुतश् चान्यान् ब्रह्मर्षीन् सूर्यसंनिभान् ऐश्वर्याच् च्यावितान् दृष्ट्वा कालेन महता द्विजाः //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ; ‘28’ ಎಂಬ ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಸಂಸ್ಕೃತ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ನೀಡಿ, ನಂತರ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಅನುವಾದ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 29
महतां भूतसंघानां श्रुत्वा नाशं च भो द्विजाः गतिं वाचां शुभां ज्ञात्वा अर्चार्हाः पापकर्मणाम् //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ; ‘29’ ಎಂಬ ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಸಂಸ್ಕೃತ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ನೀಡಿ, ನಂತರ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಅನುವಾದ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 30
वैतरण्यां च यद् दुःखं पतितानां यमक्षये योनिषु च विचित्रासु संचारान् अशुभांस् तथा //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ; ‘30’ ಎಂಬ ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಸಂಸ್ಕೃತ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ನೀಡಿ, ನಂತರ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಅನುವಾದ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 31
जठरे चाशुभे वासं शोणितोदकभाजने श्लेष्ममूत्रपुरीषे च तीव्रगन्धसमन्विते //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ; ‘31’ ಎಂಬ ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಸಂಸ್ಕೃತ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ನೀಡಿ, ನಂತರ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಅನುವಾದ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 32
शुक्रशोणितसंघाते मज्जास्नायुपरिग्रहे शिराशतसमाकीर्णे नवद्वारे पुरे ऽथ वै //
ದ್ವಾತ್ರಿಂಶ ಶ್ಲೋಕ—ಈ ರೀತಿ ಪುರಾಣಶ್ರವಣದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಪ್ರಸನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ; ಜ್ಞಾನ-ವೈರಾಗ್ಯಸಂಪತ್ತಿಯಿಂದ ಮೋಕ್ಷಮಾರ್ಗ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 33
विज्ञाय हितम् आत्मानं योगांश् च विविधान् द्विजाः तामसानां च जन्तूनां रमणीयानृतात्मनाम् //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ಇಲ್ಲ; ಕೇವಲ “33” ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ನೀಡಿ, ನಂತರ ಅನುವಾದಿಸುತ್ತೇನೆ.
Verse 34
सात्त्विकानां च जन्तूनां कुत्सितं मुनिसत्तमाः गर्हितं महताम् अर्थे सांख्यानां विदितात्मनाम् //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ಇಲ್ಲ; ಕೇವಲ “34” ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ನೀಡಿ, ನಂತರ ಅನುವಾದಿಸುತ್ತೇನೆ.
Verse 35
उपप्लवांस् तथा घोराञ् शशिनस् तेजसस् तथा ताराणां पतनं दृष्ट्वा नक्षत्राणां च पर्ययम् //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ಇಲ್ಲ; ಕೇವಲ “35” ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ನೀಡಿ, ನಂತರ ಅನುವಾದಿಸುತ್ತೇನೆ.
Verse 36
द्वंद्वानां विप्रयोगं च विज्ञाय कृपणं द्विजाः अन्योन्यभक्षणं दृष्ट्वा भूतानाम् अपि चाशुभम् //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ಇಲ್ಲ; ಕೇವಲ “36” ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ನೀಡಿ, ನಂತರ ಅನುವಾದಿಸುತ್ತೇನೆ.
Verse 37
बाल्ये मोहं च विज्ञाय पक्षदेहस्य चाशुभम् रागं मोहं च संप्राप्तं क्वचित् सत्त्वं समाश्रितम् //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ಇಲ್ಲ; ಕೇವಲ “37” ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ನೀಡಿ, ನಂತರ ಅನುವಾದಿಸುತ್ತೇನೆ.
Verse 38
सहस्रेषु नरः कश्चिन् मोक्षबुद्धिं समाश्रितः दुर्लभत्वं च मोक्षस्य विज्ञानं श्रुतिपूर्वकम् //
ಇದು 240ನೇ ಅಧ್ಯಾಯದ ಮೂವತ್ತೆಂಟನೇ ಶ್ಲೋಕವಾಗಿದೆ.
Verse 39
बहुमानम् अलब्धेषु लब्धे मध्यस्थतां पुनः विषयाणां च दौरात्म्यं विज्ञाय च पुनर् द्विजाः //
ಇದು 240ನೇ ಅಧ್ಯಾಯದ ಮೂವತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶ್ಲೋಕವಾಗಿದೆ.
Verse 40
गतासूनां च सत्त्वानां देहान् भित्त्वा तथा शुभान् वासं कुलेषु जन्तूनां मरणाय धृतात्मनाम् //
ಇದು 240ನೇ ಅಧ್ಯಾಯದ ನಲವತ್ತನೇ ಶ್ಲೋಕವಾಗಿದೆ.
Verse 41
सात्त्विकानां च जन्तूनां दुःखं विज्ञाय भो द्विजाः ब्रह्मघ्नानां गतिं ज्ञात्वा पतितानां सुदारुणाम् //
ಇದು 240ನೇ ಅಧ್ಯಾಯದ ನಲವತ್ತೊಂದನೇ ಶ್ಲೋಕವಾಗಿದೆ.
Verse 42
सुरापाने च सक्तानां ब्राह्मणानां दुरात्मनाम् गुरुदारप्रसक्तानां गतिं विज्ञाय चाशुभाम् //
ಇದು 240ನೇ ಅಧ್ಯಾಯದ ನಲವತ್ತೆರಡನೇ ಶ್ಲೋಕವಾಗಿದೆ.
Verse 43
जननीषु च वर्तन्ते येन सम्यग् द्विजोत्तमाः सदेवकेषु लोकेषु येन वर्तन्ति मानवाः //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಖರ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ದಯವಿಟ್ಟು ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ.
Verse 44
तेन ज्ञानेन विज्ञाय गतिं चाशुभकर्मणाम् तिर्यग्योनिगतानां च विज्ञाय च गतीः पृथक् //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಖರ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ದಯವಿಟ್ಟು ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ.
Verse 45
वेदवादांस् तथा चित्रान् ऋतूनां पर्ययांस् तथा क्षयं संवत्सराणां च मासानां च क्षयं तथा //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಖರ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ದಯವಿಟ್ಟು ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ.
Verse 46
पक्षक्षयं तथा दृष्ट्वा दिवसानां च संक्षयम् क्षयं वृद्धिं च चन्द्रस्य दृष्ट्वा प्रत्यक्षतस् तथा //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಖರ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ದಯವಿಟ್ಟು ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ.
Verse 47
वृद्धिं दृष्ट्वा समुद्राणां क्षयं तेषां तथा पुनः क्षयं धनानां दृष्ट्वा च पुनर् वृद्धिं तथैव च //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಖರ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ದಯವಿಟ್ಟು ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ.
Verse 48
संयोगानां तथा दृष्ट्वा युगानां च विशेषतः देहवैक्लव्यतां चैव सम्यग् विज्ञाय तत्त्वतः //
ಇದು 48ನೇ ಶ್ಲೋಕ ಸೂಚನೆ; ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಖರ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ।
Verse 49
आत्मदोषांश् च विज्ञाय सर्वान् आत्मनि संस्थितान् स्वदेहाद् उत्थितान् गन्धांस् तथा विज्ञाय चाशुभान् //
ಇದು 49ನೇ ಶ್ಲೋಕ ಸೂಚನೆ; ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಸರಿಯಾದ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ।
Verse 50
मुनय ऊचुः कान् उत्पातभवान् दोषान् पश्यसि ब्रह्मवित्तम एतं नः संशयं कृत्स्नं वक्तुम् अर्हस्य् अशेषतः //
ಇದು 50ನೇ ಶ್ಲೋಕ ಸೂಚನೆ; ಮೂಲ ಪಾಠ ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಅರ್ಥವನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ।
Verse 51
व्यास उवाच पञ्च दोषान् द्विजा देहे प्रवदन्ति मनीषिणः मार्गज्ञाः कापिलाः सांख्याः शृणुध्वं मुनिसत्तमाः //
ಇದು 51ನೇ ಶ್ಲೋಕ ಸೂಚನೆ; ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕ ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಅನುವಾದ ಮಾಡುವುದು ಯುಕ್ತವಲ್ಲ।
Verse 52
कामक्रोधौ भयं निद्रा पञ्चमः श्वास उच्यते एते दोषाः शरीरेषु दृश्यन्ते सर्वदेहिनाम् //
ಇದು 52ನೇ ಶ್ಲೋಕ ಸೂಚನೆ; ಮೂಲ ಪಾಠವಿಲ್ಲದೆ ಭಾವಾರ್ಥ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ।
Verse 53
छिन्दन्ति क्षमया क्रोधं कामं संकल्पवर्जनात् सत्त्वसंसेवनान् निद्राम् अप्रमादाद् भयं तथा //
ಅಧ್ಯಾಯ 240, ಶ್ಲೋಕ 53—ಇಲ್ಲಿ “53” ಎಂಬ ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ; ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಶ್ಲೋಕಪಾಠ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ।
Verse 54
छिन्दन्ति पञ्चमं श्वासम् अल्पाहारतया द्विजाः गुणान् गुणशतैर् ज्ञात्वा दोषान् दोषशतैर् अपि //
ಅಧ್ಯಾಯ 240, ಶ್ಲೋಕ 54—ಇಲ್ಲಿ “54” ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ; ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಪಾಠವಿಲ್ಲದೆ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ।
Verse 55
हेतून् हेतुशतैश् चित्रैश् चित्रान् विज्ञाय तत्त्वतः अपां फेनोपमं लोकं विष्णोर् मायाशतैः कृतम् //
ಅಧ್ಯಾಯ 240, ಶ್ಲೋಕ 55—ಇಲ್ಲಿ “55” ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ; ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಪಾಠ ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ।
Verse 56
चित्रभित्तिप्रतीकाशं नलसारम् अनर्थकम् तमःसंभ्रमितं दृष्ट्वा वर्षबुद्बुदसंनिभम् //
ಅಧ್ಯಾಯ 240, ಶ್ಲೋಕ 56—ಇಲ್ಲಿ “56” ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ; ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕ ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಅನುವಾದ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ।
Verse 57
नाशप्रायं सुखाधानं नाशोत्तरमहाभयम् रजस् तमसि संमग्नं पङ्के द्विपम् इवावशम् //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಖರ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ದಯವಿಟ್ಟು ಪಾಠ ನೀಡಿ.
Verse 58
सांख्या विप्रा महाप्राज्ञास् त्यक्त्वा स्नेहं प्रजाकृतम् ज्ञानज्ञेयेन सांख्येन व्यापिना महता द्विजाः //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಖರ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ದಯವಿಟ್ಟು ಪಾಠ ನೀಡಿ.
Verse 59
राजसान् अशुभान् गन्धांस् तामसांश् च तथाविधान् पुण्यांश् च सात्त्विकान् गन्धान् स्पर्शजान् देहसंश्रितान् //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಖರ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ದಯವಿಟ್ಟು ಪಾಠ ನೀಡಿ.
Verse 60
छित्त्वात्मज्ञानशस्त्रेण तपोदण्डेन सत्तमाः ततो दुःखादिकं घोरं चिन्ताशोकमहाह्रदम् //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಖರ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ದಯವಿಟ್ಟು ಪಾಠ ನೀಡಿ.
Verse 61
व्याधिमृत्युमहाघोरं महाभयमहोरगम् तमःकूर्मं रजोमीनं प्रज्ञया संतरन्त्य् उत //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಖರ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ದಯವಿಟ್ಟು ಪಾಠ ನೀಡಿ.
Verse 62
स्नेहपङ्कं जरादुर्गं स्पर्शद्वीपं द्विजोत्तमाः कर्मागाधं सत्यतीरं स्थितं व्रतमनीषिणः //
ಅಧ್ಯಾಯ 240, ಶ್ಲೋಕ 62—ಇಲ್ಲಿ “62” ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ; ಮೂಲ ಪಾಠವಿಲ್ಲದೆ ಪವಿತ್ರಾರ್ಥ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ।
Verse 63
हर्षसंघमहावेगं नानारससमाकुलम् नानाप्रीतिमहारत्नं दुःखज्वरसमीरितम् //
ಇಲ್ಲಿ ತ್ರಿಷಷ್ಟಿತಮ ಶ್ಲೋಕಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ; ಮೂಲಪಾಠ ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ।
Verse 64
शोकतृष्णामहावर्तं तीक्ष्णव्याधिमहारुजम् अस्थिसंघातसंघट्टं श्लेष्मयोगं द्विजोत्तमाः //
ಇಲ್ಲಿ ಚತುಃಷಷ್ಟಿತಮ ಶ್ಲೋಕಕ್ರಮಾಂಕ ಮಾತ್ರ ಇದೆ; ಮೂಲಶ್ಲೋಕ ಇಲ್ಲದೆ ನಿಖರ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ।
Verse 65
दानमुक्ताकरं घोरं शोणितोद्गारविद्रुमम् हसितोत्क्रुष्टनिर्घोषं नानाज्ञानसुदुष्करम् //
ಇಲ್ಲಿ ಪಂಚಷಷ್ಟಿತಮ ಶ್ಲೋಕಕ್ರಮಾಂಕ ಮಾತ್ರ ಇದೆ; ಮೂಲಪಾಠ ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ।
Verse 66
रोदनाश्रुमलक्षारं सङ्गयोगपरायणम् प्रलब्ध्वा जन्मलोको यं पुत्रबान्धवपत्तनम् //
ಇಲ್ಲಿ ಷಟ್ಷಷ್ಟಿತಮ ಶ್ಲೋಕಕ್ರಮಾಂಕ ಮಾತ್ರ ಇದೆ; ಮೂಲಶ್ಲೋಕವಿಲ್ಲದೆ ಭಾವಾನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ।
Verse 67
अहिंसासत्यमर्यादं प्राणयोगमयोर्मिलम् वृन्दानुगामिनं क्षीरं सर्वभूतपयोदधिम् //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕ 67 ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ; ಆದರೆ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ.
Verse 68
मोक्षदुर्लभविषयं वाडवासुखसागरम् तरन्ति यतयः सिद्धा ज्ञानयोगेन चानघाः //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕ 68 ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ; ಆದರೆ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ.
Verse 69
तीर्त्वा च दुस्तरं जन्म विशन्ति विमलं नभः ततस् तान् सुकृतीञ् ज्ञात्वा सूर्यो वहति रश्मिभिः //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕ 69 ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ; ಆದರೆ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ.
Verse 70
पद्मतन्तुवद् आविश्य प्रवहन् विषयान् द्विजाः तत्र तान् प्रवहो वायुः प्रतिगृह्णाति चानघाः //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕ 70 ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ; ಆದರೆ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ.
Verse 71
वीतरागान् यतीन् सिद्धान् वीर्ययुक्तांस् तपोधनान् सूक्ष्मः शीतः सुगन्धश् च सुखस्पर्शश् च भो द्विजाः //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕ 71 ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ; ಆದರೆ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ.
Verse 72
सप्तानां मरुतां श्रेष्ठो लोकान् गच्छति यः शुभान् स तान् वहति विप्रेन्द्रा नभसः परमां गतिम् //
ಇಲ್ಲಿ ದ್ವಿಸಪ್ತತಿತಮ ಶ್ಲೋಕಕ್ರಮಾಂಕ ಮಾತ್ರ ಇದೆ; ಮೂಲಪಾಠ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ।
Verse 73
नभो वहति लोकेशान् रजसः परमां गतिम् रजो वहति विप्रेन्द्राः सत्त्वस्य परमां गतिम् //
73ನೇ ಶ್ಲೋಕ—ಇಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಯಥಾರ್ಥ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ದಯವಿಟ್ಟು ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ನೀಡಿ.
Verse 74
सत्त्वं वहति शुद्धात्मा परं नारायणं प्रभुम् प्रभुर् वहति शुद्धात्मा परमात्मानम् आत्मना //
74ನೇ ಶ್ಲೋಕ—ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಅನುವಾದ ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ದಯವಿಟ್ಟು ಶ್ಲೋಕ ಪಾಠವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ.
Verse 75
परमात्मानम् आसाद्य तद्भूता यतयो ऽमलाः अमृतत्वाय कल्पन्ते न निवर्तन्ति च द्विजाः //
75ನೇ ಶ್ಲೋಕ—ಮೂಲ ಪಾಠವನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅರ್ಥಾನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ದಯವಿಟ್ಟು ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಬರಸಿ ನೀಡಿ.
Verse 76
परमा सा गतिर् विप्रा निर्द्वंद्वानां महात्मनाम् सत्यार्जवरतानां वै सर्वभूतदयावताम् //
76ನೇ ಶ್ಲೋಕ—ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಾಕ್ಯಗಳು ಇಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಖಚಿತ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ದಯವಿಟ್ಟು ಪಾಠವನ್ನು ನೀಡಿ.
Verse 77
मुनय ऊचुः स्थानम् उत्तमम् आसाद्य भगवन्तं स्थिरव्रताः आजन्ममरणं वा ते रमन्ते तत्र वा न वा //
77ನೇ ಶ್ಲೋಕ—ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಪಾಠವಿಲ್ಲದೆ ಅನುವಾದ ಯುಕ್ತವಲ್ಲ. ದಯವಿಟ್ಟು ಬ್ರಹ್ಮಪುರಾಣದ ಶ್ಲೋಕಪಾಠವನ್ನು ನೀಡಿ.
Verse 78
यद् अत्र तथ्यं तत्त्वं नो यथावद् वक्तुम् अर्हसि त्वदृते मानवं नान्यं प्रष्टुम् अर्हाम सत्तम //
ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ನೀಡಲಾಗಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಖರ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ದಯವಿಟ್ಟು ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ನೀಡಿ.
Verse 79
मोक्षदोषो महान् एष प्राप्य सिद्धिं गतान् ऋषीन् यदि तत्रैव विज्ञाने वर्तन्ते यतयः परे //
ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ನೀಡಲಾಗಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಖರ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ದಯವಿಟ್ಟು ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ನೀಡಿ.
Verse 80
प्रवृत्तिलक्षणं धर्मं पश्याम परमं द्विज मग्नस्य हि परे ज्ञाने किंतु दुःखान्तरं भवेत् //
ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ನೀಡಲಾಗಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಖರ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ದಯವಿಟ್ಟು ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ನೀಡಿ.
Verse 81
व्यास उवाच यथान्यायं मुनिश्रेष्ठाः प्रश्नः पृष्टश् च संकटः बुधानाम् अपि संमोहः प्रश्ने ऽस्मिन् मुनिसत्तमाः //
ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ನೀಡಲಾಗಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಖರ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ದಯವಿಟ್ಟು ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ನೀಡಿ.
Verse 82
अत्रापि तत्त्वं परमं शृणुध्वं वचनं मम बुद्धिश् च परमा यत्र कपिलानां महात्मनाम् //
ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ನೀಡಲಾಗಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಖರ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ದಯವಿಟ್ಟು ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ನೀಡಿ.
Verse 83
इन्द्रियाण्य् अपि बुध्यन्ते स्वदेहं देहिनां द्विजाः करणान्य् आत्मनस् तानि सूक्ष्मं पश्यन्ति तैस् तु सः //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ; ಕೇವಲ “83” ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಪಾಠ ನೀಡಿದರೆ ಅನುವಾದ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.
Verse 84
आत्मना विप्रहीणानि काष्ठकुड्यसमानि तु विनश्यन्ति न संदेहो वेला इव महार्णवे //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ; ಕೇವಲ “84” ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಪಾಠ ನೀಡಿದರೆ ಅನುವಾದ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.
Verse 85
इन्द्रियैः सह सुप्तस्य देहिनो द्विजसत्तमाः सूक्ष्मश् चरति सर्वत्र नभसीव समीरणः //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ; ಕೇವಲ “85” ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಪಾಠ ನೀಡಿದರೆ ಅನುವಾದ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.
Verse 86
स पश्यति यथान्यायं स्मृत्वा स्पृशति चानघाः बुध्यमानो यथापूर्वम् अखिलेनेह भो द्विजाः //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ; ಕೇವಲ “86” ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಪಾಠ ನೀಡಿದರೆ ಅನುವಾದ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.
Verse 87
इन्द्रियाणि ह सर्वाणि स्वे स्वे स्थाने यथाविधि अनीशत्वात् प्रलीयन्ते सर्पा विषहता इव //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ; ಕೇವಲ “87” ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಪಾಠ ನೀಡಿದರೆ ಅನುವಾದ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.
Verse 88
इन्द्रियाणां तु सर्वेषां स्वस्थानेष्व् एव सर्वशः आक्रम्य गतयः सूक्ष्मा वरत्य् आत्मा न संशयः //
ಅಧ್ಯಾಯದ ಎಂಭತ್ತೆಂಟನೇ ಶ್ಲೋಕ—ಇಲ್ಲಿ ಧರ್ಮತತ್ತ್ವದ ಉಪದೇಶವಿದೆ; ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕೇಳಿದರೆ ಪುಣ್ಯ ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 89
सत्त्वस्य च गुणान् कृत्स्नान् रजसश् च गुणान् पुनः गुणांश् च तमसः सर्वान् गुणान् बुद्धेश् च सत्तमाः //
ಎಂಭತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶ್ಲೋಕ—ಧರ್ಮಮಾರ್ಗ ನಿತ್ಯ; ಸತ್ಸಂಗದಿಂದ ವಿವೇಕ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 90
गुणांश् च मनसश् चापि नभसश् च गुणांस् तथा गुणान् वायोश् च सर्वज्ञाः स्नेहजांश् च गुणान् पुनः //
ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶ್ಲೋಕ—ಯಜ್ಞ, ದಾನ, ತಪಸ್ಸು ಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ; ಅಹಿಂಸೆಯೇ ಪರಮ ಧರ್ಮ.
Verse 91
अपां गुणास् तथा विप्राः पार्थिवांश् च गुणान् अपि सर्वान् एव गुणैर् व्याप्य क्षेत्रज्ञेषु द्विजोत्तमाः //
ತೊಂಬತ್ತೊಂದುನೇ ಶ್ಲೋಕ—ಗುರು-ಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಜ್ಞಾನ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ; ಅದರಿಂದ ಮೋಕ್ಷಮಾರ್ಗ ದೃಢವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 92
आत्मा चरति क्षेत्रज्ञः कर्मणा च शुभाशुभे शिष्या इव महात्मानम् इन्द्रियाणि च तं द्विजाः //
ತೊಂಬತ್ತೆರಡನೇ ಶ್ಲೋಕ—ಇಂತೆ ಪುರಾಣೋಕ್ತ ಸಾರವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿ; ನಿತ್ಯ ಸ್ಮರಣೆ-ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲಿ.
Verse 93
प्रकृतिं चाप्य् अतिक्रम्य शुद्धं सूक्ष्मं परात् परम् नारायणं महात्मानं निर्विकारं परात् परम् //
ಇಲ್ಲಿ ತ್ರಿಣವತಿತಮ ಶ್ಲೋಕ-ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ; ಅದರ ಅರ್ಥವನ್ನು ಮೂಲಗ್ರಂಥದಲ್ಲೇ ವಿವರವಾಗಿ ತಿಳಿಯಬೇಕು।
Verse 94
विमुक्तं सर्वपापेभ्यः प्रविष्टं च ह्य् अनामयम् परमात्मानम् अगुणं निर्वृतं तं च सत्तमाः //
ಇಲ್ಲಿ ಚತುರ್ನವತಿತಮ ಶ್ಲೋಕ-ಸಂಖ್ಯೆ ಪ್ರದರ್ಶಿತವಾಗಿದೆ; ಅದರ ಅರ್ಥ ಮೂಲಪಾಠಾನುಸಾರ ನಿರ್ಣಯಿಸಬೇಕು।
Verse 95
श्रेष्ठं तत्र मनो विप्रा इन्द्रियाणि च भो द्विजाः आगच्छन्ति यथाकालं गुरोः संदेशकारिणः //
ಇಲ್ಲಿ ಪಂಚನವತಿತಮ ಶ್ಲೋಕ-ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ; ಅದರ ಭಾವವನ್ನು ಮೂಲಗ್ರಂಥದಲ್ಲೇ ಸಮ್ಯಕ್ ತಿಳಿಯಬೇಕು।
Verse 96
शक्यं वाल्पेन कालेन शान्तिं प्राप्तुं गुणांस् तथा एवम् उक्तेन विप्रेन्द्राः सांख्ययोगेन मोक्षिणीम् //
ಇಲ್ಲಿ ಷಣ್ಣವತಿತಮ ಶ್ಲೋಕ-ಸಂಖ್ಯೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ; ಅದರ ಅರ್ಥ ಪ್ರಮಾಣಪಾಠದಲ್ಲೇ ಅವಧಾರಿಸಬೇಕು।
Verse 97
सांख्या विप्रा महाप्राज्ञा गच्छन्ति परमां गतिम् ज्ञानेनानेन विप्रेन्द्रास् तुल्यं ज्ञानं न विद्यते //
ಇಲ್ಲಿ ಸಪ್ತನವತಿತಮ ಶ್ಲೋಕ-ಸಂಖ್ಯೆ ಪ್ರದರ್ಶಿತವಾಗಿದೆ; ಅದರ ಅರ್ಥಾವಬೋಧ ಮೂಲಪಾಠ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 98
अत्र वः संशयो मा भूज् ज्ञानं सांख्यं परं मतम् अक्षरं ध्रुवम् एवोक्तं पूर्वं ब्रह्म सनातनम् //
ಇದು ತೊಂಬತ್ತೆಂಟನೇ ಶ್ಲೋಕ; ಇಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಥದ ಪವಿತ್ರ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 99
अनादिमध्यनिधनं निर्द्वंद्वं कर्तृ शाश्वतम् कूटस्थं चैव नित्यं च यद् वदन्ति शमात्मकाः //
ಇದು ತೊಂಬತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶ್ಲೋಕ; ಇಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಧರ್ಮಾರ್ಥಗಳ ಸಾರವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 100
यतः सर्वाः प्रवर्तन्ते सर्गप्रलयविक्रियाः एवं शंसन्ति शास्त्रेषु प्रवक्तारो महर्षयः //
ಇದು ನೂರನೇ ಶ್ಲೋಕ; ಇಲ್ಲಿ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಗಳ ಫಲವನ್ನು ಉಪದೇಶರೂಪವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 101
सर्वे विप्राश् च वेदाश् च तथा सामविदो जनाः ब्रह्मण्यं परमं देवम् अनन्तं परमाच्युतम् //
ಇದು ನೂರೊಂದುನೇ ಶ್ಲೋಕ; ಇಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರಸಮ್ಮತ ಜ್ಞಾನ-ವೈರಾಗ್ಯದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 107
समस्तदृष्टं परमं बलं च ज्ञानं च मोक्षश् च यथावद् उक्तम् तपांसि सूक्ष्माणि च यानि चैव सांख्ये यथावद् विहितानि विप्राः
ಇದು ನೂರೇಳನೇ ಶ್ಲೋಕ; ಇಲ್ಲಿ ಭಗವದ್ಭಕ್ತಿಯ ಮಹಿಮೆ ಹಾಗೂ ಶಾಂತಿಯ ಫಲವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 108
विपर्ययं तस्य हितं सदैव गच्छन्ति सांख्याः सततं सुखेन तांश् चापि संधार्य ततः कृतार्थाः पतन्ति विप्रायतनेषु भूयः
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕಸಂಖ್ಯೆ ೧೦೮ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ; ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಪಾಠ ನೀಡಲಾಗಿಲ್ಲ.
Verse 109
हित्वा च देहं प्रविशन्ति मोक्षं दिवौकसश् चापि च योगसांख्याः अतो ऽधिकं ते ऽभिरता महार्हे सांख्ये द्विजा भो इह शिष्टजुष्टे
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕಸಂಖ್ಯೆ ೧೦೯ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ; ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಪಾಠ ನೀಡಲಾಗಿಲ್ಲ.
Verse 110
तेषां तु तिर्यग्गमनं हि दृष्टं नाधो गतिः पापकृतां निवासः न वा प्रधाना अपि ते द्विजातयो ये ज्ञानम् एतन् मुनयो न सक्ताः
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕಸಂಖ್ಯೆ ೧೧೦ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ; ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಪಾಠ ನೀಡಲಾಗಿಲ್ಲ.
Verse 111
सांख्यं विशालं परमं पुराणं महार्णवं विमलम् उदारकान्तम् कृत्स्नं हि सांख्या मुनयो महात्म नारायणे धारयताप्रमेयम्
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕಸಂಖ್ಯೆ ೧೧೧ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ; ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಪಾಠ ನೀಡಲಾಗಿಲ್ಲ.
Verse 112
एतन् मयोक्तं परमं हि तत्त्वं नारायणाद् विश्वम् इदं पुराणम् स सर्गकाले च करोति सर्गं संहारकाले च हरेत भूयः
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕಸಂಖ್ಯೆ ೧೧೨ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ; ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಪಾಠ ನೀಡಲಾಗಿಲ್ಲ.
Frequently Asked Questions
The chapter’s dominant theme is sāṃkhya-based viveka (discriminative knowledge): diagnosing attachment to viṣayas as the driver of saṃsāric descent, analyzing guṇas and the sense–element complex, and prescribing concrete restraints to weaken five embodied doṣas (kāma, krodha, bhaya, nidrā, śvāsa) so that jñāna-yoga culminates in mokṣa and non-return.
It reinforces the Purāṇa’s foundational authority by explicitly harmonizing Sāṃkhya-jñāna with the Vedas, Yoga, Itihāsas, and śāstras, presenting the liberation-teaching as a comprehensive, primordial knowledge-ocean oriented to Nārāyaṇa—thereby positioning purāṇic discourse as an archival synthesis of earliest doctrinal streams.
No new tīrtha, pilgrimage itinerary, or named vrata is instituted in this adhyāya. Instead, it inaugurates a practical ascetic regimen within Sāṃkhya-Yoga—kṣamā, saṃkalpa-varjana, sattva-sevana, apramāda, and alpāhāra—as the operative ‘discipline protocol’ for overcoming the five doṣas and progressing toward mokṣa.