Adhyaya 1

Verse 1

श्रीशुक उवाच एवमेतत्पुरा पृष्टो मैत्रेयो भगवान् किल । क्षत्‍त्रा वनं प्रविष्टेन त्यक्त्वा स्वगृहमृद्धिमत् ॥ १ ॥

ಶ್ರೀ ಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಹೇಳಿದರು—ಸಮೃದ್ಧ ಗೃಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಭಕ್ತಶ್ರೇಷ್ಠ ವಿದುರನು, ಹಿಂದೆ ಭಗವಾನ್ ಮೈತ್ರೇಯ ಋಷಿಯನ್ನು ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದನು।

Verse 2

यद्वा अयं मन्त्रकृद्वो भगवानखिलेश्वर: । पौरवेन्द्रगृहं हित्वा प्रविवेशात्मसात्कृतम् ॥ २ ॥

ಪಾಂಡವರ ನಿವಾಸಗೃಹದ ಕುರಿತು ಇನ್ನೇನು ಹೇಳಬೇಕು? ಅಖಿಲೇಶ್ವರನಾದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಅವರ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ, ಆ ಮನೆಯನ್ನು ತನ್ನದೇ ಮನೆಯಂತೆ ಆತ್ಮಸಾತ್ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿದ್ದ; ದುರ್ಯೋಧನನ ಮನೆಯನ್ನು ಅವನು ಪರಿಗಣಿಸಲಿಲ್ಲ।

Verse 3

राजोवाच कुत्र क्षत्तुर्भगवता मैत्रेयेणास सङ्गम: । कदा वा सह संवाद एतद्वर्णय न: प्रभो ॥ ३ ॥

ರಾಜನು ಕೇಳಿದನು—ಕ್ಷತ್ತ ವಿದುರನು ಭಗವಾನ್ ಮೈತ್ರೇಯ ಮುನಿಯೊಂದಿಗೆ ಎಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾದನು? ಅವರ ಸಂಭಾಷಣೆ ಯಾವಾಗ ನಡೆಯಿತು? ಪ್ರಭು, ದಯವಿಟ್ಟು ನಮಗೆ ವಿವರಿಸಿ।

Verse 4

न ह्यल्पार्थोदयस्तस्य विदुरस्यामलात्मन: । तस्मिन् वरीयसि प्रश्न: साधुवादोपबृंहित: ॥ ४ ॥

ವಿದುರನು ನಿರ್ಮಲಾತ್ಮ; ಅವನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಅಲ್ಪಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಇರಲಾರವು. ಆದ್ದರಿಂದ ಮೈತ್ರೇಯನಂತಹ ಶ್ರೇಷ್ಠನಿಗೆ ಅವನು ಕೇಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಾರ್ಥಕ, ಉನ್ನತಮಟ್ಟದ ಮತ್ತು ಸಾಧುಜನರ ಪ್ರಶಂಸೆಯಿಂದ ಬಲಪಡಿಸಿದದ್ದಾಗಿತ್ತು।

Verse 5

सूत उवाच स एवमृषिवर्योऽयं पृष्टो राज्ञा परीक्षिता । प्रत्याह तं सुबहुवित्प्रीतात्मा श्रूयतामिति ॥ ५ ॥

ಶ್ರೀ ಸೂತನು ಹೇಳಿದರು—ರಾಜಾ ಪರೀಕ್ಷಿತನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ, ಬಹುಶ್ರುತನಾದ ಮಹರ್ಷಿ ಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಸಂತೋಷಚಿತ್ತದಿಂದ ಉತ್ತರಿಸಿದನು—“ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕೇಳಿರಿ.”

Verse 6

श्रीशुक उवाच यदा तु राजा स्वसुतानसाधून् पुष्णन्नधर्मेण विनष्टद‍ृष्टि: । भ्रातुर्यविष्ठस्य सुतान् विबन्धून् प्रवेश्य लाक्षाभवने ददाह ॥ ६ ॥

ಶ್ರೀ ಶುಕನು ಹೇಳಿದರು—ಅಧರ್ಮದ ವಶವಾಗಿ ದುಷ್ಟ ಪುತ್ರರನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತಾ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ವಿವೇಕದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡನು; ನಂತರ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರನ ತಂದೆಯಿಲ್ಲದ ಪುತ್ರರಾದ ಪಾಂಡವರನ್ನು ಲಾಕ್ಷಾಗೃಹಕ್ಕೆ ನುಗ್ಗಿಸಿ ಬೆಂಕಿಹಚ್ಚಿದನು.

Verse 7

यदा सभायां कुरुदेवदेव्या: केशाभिमर्शं सुतकर्म गर्ह्यम् । न वारयामास नृप: स्‍नुषाया: स्वास्रैर्हरन्त्या: कुचकुङ्कुमानि ॥ ७ ॥

ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಕುರುದೇವಿಯೆನಿಸಿದ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ಪತ್ನಿ ದ್ರೌಪದಿಯ ಕೂದಲನ್ನು ಹಿಡಿದು ಎಳೆದ ದುಃಶಾಸನನ ನಿಂದ್ಯ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ರಾಜನು ತಡೆಯಲಿಲ್ಲ; ಅವಳ ಕಣ್ಣೀರು ಅವಳ ವಕ್ಷಸ್ಥಲದ ಕುಂಕುಮವನ್ನು ತೊಳೆದುಹಾಕುತ್ತಿದ್ದರೂ.

Verse 8

द्यूते त्वधर्मेण जितस्य साधो: सत्यावलम्बस्य वनं गतस्य । न याचतोऽदात्समयेन दायं तमोजुषाणो यदजातशत्रो: ॥ ८ ॥

ಅಧರ್ಮದಿಂದ ಜೂಜಿನಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸತ್ಯಾಶ್ರಯಿಯಾದ ಸಾಧು ಅಜಾತಶತ್ರು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ಕಾಲಾವಧಿ ಮುಗಿದು ಮರಳಿ ಬಂದು ತನ್ನ ನ್ಯಾಯವಾದ ಪಾಲನ್ನು ಬೇಡಿದರೂ, ಮೋಹಾಂಧನಾದ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಅದನ್ನು ನೀಡಲಿಲ್ಲ.

Verse 9

यदा च पार्थप्रहित: सभायां जगद्गुरुर्यानि जगाद कृष्ण: । न तानि पुंसाममृतायनानि राजोरु मेने क्षतपुण्यलेश: ॥ ९ ॥

ಅರ್ಜುನನು ಕಳುಹಿಸಿದ ಜಗದ್ಗುರು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ವಚನಗಳು ಕೆಲವರಿಗೆ (ಭೀಷ್ಮಾದಿಗಳಿಗೆ) ಅಮೃತದಂತೆ ಇದ್ದವು; ಆದರೆ ಪುಣ್ಯದ ಕೊನೆಯ ಕಣವೂ ಕ್ಷಯಗೊಂಡಿದ್ದ ಆ ರಾಜನು ಅವನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಿಲ್ಲ.

Verse 10

यदोपहूतो भवनं प्रविष्टो मन्त्राय पृष्ट: किल पूर्वजेन । अथाह तन्मन्त्रद‍ृशां वरीयान् यन्मन्त्रिणो वैदुरिकं वदन्ति ॥ १० ॥

ಜ್ಯೇಷ್ಠನಾದ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಸಲಹೆಗಾಗಿ ಆಹ್ವಾನಿಸಿದಾಗ ವಿದುರನು ಗೃಹಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಹಿರಿಯನು ಕೇಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಸಾರಭೂತ ಉಪದೇಶ ನೀಡಿದನು. ವಿದುರನ ನೀತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ; ನಿಪುಣ ಮಂತ್ರಿಗಳೂ ಅದನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 11

अजातशत्रो: प्रतियच्छ दायं तितिक्षतो दुर्विषहं तवाग: । सहानुजो यत्र वृकोदराहि: श्वसन् रुषा यत्त्वमलं बिभेषि ॥ ११ ॥

ಅಜಾತಶತ್ರುವಾದ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಿಗೆ ಅವನ ಧರ್ಮಸಮ್ಮತ ಪಾಲನ್ನು ಮರಳಿ ಕೊಡು. ನಿನ್ನ ಅಪರಾಧಗಳಿಂದ ಬಂದ ದುರ್ವಿಷಹ ದುಃಖವನ್ನು ಅವನು ಸಹಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ತಮ್ಮಂದಿರೊಂದಿಗೆ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ; ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತೀಕಾರಭಾವದ ಭೀಮನು ಹಾವಿನಂತೆ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಾನೆ—ನೀನು ಅವನನ್ನು ಭಯಪಡುತ್ತೀಯೆ.

Verse 12

पार्थांस्तु देवो भगवान्मुकुन्दो गृहीतवान् सक्षितिदेवदेव: । आस्ते स्वपुर्यां यदुदेवदेवो विनिर्जिताशेषनृदेवदेव: ॥ १२ ॥

ಭಗವಾನ್ ಮುಕುಂದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಪೃಥಾಪುತ್ರರನ್ನು ತನ್ನ ಬಂಧುಗಳಂತೆ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ್ದಾನೆ; ಅವನು ರಾಜರಿಗೂ ದೇವನು. ಲೋಕದ ಎಲ್ಲಾ ರಾಜರೂ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಅವನು ತನ್ನ ನಗರದಲ್ಲಿ ಯದುವಂಶದ ರಾಜರು-ರಾಜಕುಮಾರರು ಹಾಗೂ ಕುಟುಂಬದವರೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅವರು ಅನಂತ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಡಳಿತಗಾರರನ್ನು ಜಯಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತು ಅವನು ಅವರ ಪ್ರಭು.

Verse 13

स एष दोष: पुरुषद्विडास्ते गृहान् प्रविष्टो यमपत्यमत्या । पुष्णासि कृष्णाद्विमुखो गतश्री- स्त्यजाश्वशैवं कुलकौशलाय ॥ १३ ॥

ಈ ದೋಷಸ್ವರೂಪ ಪುರುಷದ್ವೇಷಿ ದುರ್ಯೋಧನನು ಯಮನ ಪುತ್ರನಂತೆ ನಿನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದಾನೆ. ನೀನು ಅವನನ್ನು ತಪ್ಪದ ಮಗನೆಂದು ಪೋಷಿಸುತ್ತೀಯಾದರೂ, ಅವನು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ವಿಮುಖನಾಗಿ ಅಸೂಯೆಯಿಂದಿರುವನು. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನ್ನ ಶುಭಶ್ರೀ ಕ್ಷೀಣಿಸಿ, ಮಂಗಳಗುಣಗಳು ದೂರವಾದವು. ತಕ್ಷಣ ಈ ದುರ್ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಕುಲಕ್ಕೆ ಹಿತಮಾಡು.

Verse 14

इत्यूचिवांस्तत्र सुयोधनेन प्रवृद्धकोपस्फुरिताधरेण । असत्कृत: सत्स्पृहणीयशील: क्षत्ता सकर्णानुजसौबलेन ॥ १४ ॥

ಹೀಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಸಜ್ಜನರಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಶೀಲವಿರುವ ಕ್ಷತ್ತಾ ವಿದುರನನ್ನು ಸುಯೋಧನನು ಅವಮಾನಿಸಿದನು. ಸುಯೋಧನನು ಕೋಪದಿಂದ ಉಬ್ಬಿ, ಅವನ ತುಟಿಗಳು ನಡುಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಆ ವೇಳೆ ಅವನು ಕರ್ಣ, ತನ್ನ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರರು ಮತ್ತು ಮಾವ ಶಕುನಿಯೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದನು.

Verse 15

क एनमत्रोपजुहाव जिह्मं दास्या: सुतं यद्बलिनैव पुष्ट: । तस्मिन् प्रतीप: परकृत्य आस्ते निर्वास्यतामाशु पुराच्छ्‌वसान: ॥ १५ ॥

ಇವನನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಯಾರು ಕರೆಸಿದರು—ದಾಸಿಯ ಮಗನಾದ ಈ ವಕ್ರನನ್ನು? ಯಾರ ಆಶ್ರಯದಿಂದ ಬೆಳೆದನೋ, ಅವರಿಗೇ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಶತ್ರುವಿನ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಗುಪ್ತಚರ್ಯೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ತಕ್ಷಣ ಅರಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಹಾಕಿರಿ; ಉಸಿರು ಮಾತ್ರ ಉಳಿಯಲಿ।

Verse 16

स्वयं धनुर्द्वारि निधाय मायां र्भ्रातु: पुरो मर्मसु ताडितोऽपि । स इत्थमत्युल्बणकर्णबाणै- र्गतव्यथोऽयादुरु मानयान: ॥ १६ ॥

ಕಿವಿಗಳಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಚುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟು, ಹೃದಯಮರ್ಮವರೆಗೆ ಪೀಡಿತನಾದರೂ ವಿದುರನು ತನ್ನ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ಸಹೋದರನ ಅರಮನೆಯನ್ನು ತೊರೆದನು. ಅವನು ದುಃಖಿಸಲಿಲ್ಲ; ಮಾಯೆಯ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪರಮವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಸಹಿಸಿದನು.

Verse 17

स निर्गत: कौरवपुण्यलब्धो गजाह्वयात्तीर्थपद: पदानि । अन्वाक्रमत्पुण्यचिकीर्षयोर्व्यां अधिष्ठितो यानि सहस्रमूर्ति: ॥ १७ ॥

ಕೌರವರ ಪುಣ್ಯಫಲವನ್ನು ಪಡೆದು ವಿದುರನು ಗಜಾಹ್ವಯ (ಹಸ್ತಿನಾಪುರ)ವನ್ನು ತೊರೆದು, ಭಗವಂತನ ಪದಪದ್ಮಗಳಾದ ತೀರ್ಥಪದಗಳ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಪಡೆದನು. ಉನ್ನತ ಪುಣ್ಯಜೀವನವನ್ನು ಬಯಸಿ, ಸಹಸ್ರಮೂರ್ತಿಯಾದ ಪ್ರಭು ನೆಲೆಸಿರುವ ಪವಿತ್ರ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದನು.

Verse 18

पुरेषु पुण्योपवनाद्रिकुञ्जे- ष्वपङ्कतोयेषु सरित्सर:सु । अनन्तलिङ्गै: समलङ्कृतेषु चचार तीर्थायतनेष्वनन्य: ॥ १८ ॥

ಅವನು ಒಂಟಿಯಾಗಿ, ಅನನ್ಯಭಾವದಿಂದ, ಸದಾ ಕೃಷ್ಣನನ್ನೇ ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ, ಪುಣ್ಯ ಉಪವನ-ಪರ್ವತಕುಂಜಗಳಲ್ಲಿ, ಕೆಸರುರಹಿತ ನೀರಿನ ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಸರೋವರಗಳ ತೀರಗಳಲ್ಲಿರುವ ತೀರ್ಥಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ಅನಂತನಾದ ಭಗವಂತನ ನಾನಾ ರೂಪಗಳು ಮಂದಿರಗಳನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದ್ದವು.

Verse 19

गां पर्यटन्मेध्यविविक्तवृत्ति: सदाप्लुतोऽध:शयनोऽवधूत: । अलक्षित: स्वैरवधूतवेषो व्रतानि चेरे हरितोषणानि ॥ १९ ॥

ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವಿದುರನ ವೃತ್ತಿ ಶುದ್ಧವೂ ಏಕಾಂತಪ್ರಿಯವೂ ಆಗಿತ್ತು. ಅವನು ಸದಾ ತೀರ್ಥಸ್ನಾನಗಳಿಂದ ಪವಿತ್ರನಾಗಿ, ನೆಲದ ಮೇಲೆಯೇ ಶಯನಿಸಿ, ಅವಧೂತನಂತೆ ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದನು. ಸ್ವೈರ ಅವಧೂತವೇಷದಲ್ಲಿ ಬಂಧುಗಳಿಗೆ ಕಾಣದೆ, ಹರಿಯನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುವ ವ್ರತಗಳನ್ನೇ ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.

Verse 20

इत्थं व्रजन् भारतमेव वर्षं कालेन यावद्‍गतवान् प्रभासम् । तावच्छशास क्षितिमेकचक्रा- मेकातपत्रामजितेन पार्थ: ॥ २० ॥

ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಭಾರತವರ್ಷದಲ್ಲಿ ತೀರ್ಥಗಳನ್ನು ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾ ಅವನು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದನು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಅಜೇಯ ಬಲದಿಂದ ಒಂದೇ ಚಕ್ರ, ಒಂದೇ ಧ್ವಜದಡಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದನು.

Verse 21

तत्राथ शुश्राव सुहृद्विनष्टिं वनं यथा वेणुजवह्निसंश्रयम् । संस्पर्धया दग्धमथानुशोचन् सरस्वतीं प्रत्यगियाय तूष्णीम् ॥ २१ ॥

ಪ್ರಭಾಸ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅವನು ಕೇಳಿದನು—ಉಗ್ರ ಆಸಕ್ತಿಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಿಂದ ಅವನ ಎಲ್ಲಾ ಬಂಧುಗಳು ನಾಶವಾದರು; ಬಿದಿರಿನ ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಬೆಂಕಿ ಕಾಡನ್ನೆಲ್ಲ ದಹಿಸುವಂತೆ. ಅದನ್ನು ಅನುಶೋಚಿಸುತ್ತಾ ಅವನು ಮೌನವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಸರಸ್ವತಿ ನದಿಯ ಕಡೆಗೆ ಹೊರಟನು.

Verse 22

तस्यां त्रितस्योशनसो मनोश्च पृथोरथाग्नेरसितस्य वायो: । तीर्थं सुदासस्य गवां गुहस्य यच्छ्राद्धदेवस्य स आसिषेवे ॥ २२ ॥

ಸರಸ್ವತಿ ತೀರದಲ್ಲಿ ತ್ರಿತ, ಉಶನಾ, ಮನು, ಪೃಥು, ಅಗ್ನಿ, ಅಸಿತ, ವಾಯು, ಸುದಾಸ, ಗೋ, ಗುಹ ಮತ್ತು ಶ್ರಾದ್ಧದೇವ ಎಂಬ ಹನ್ನೊಂದು ತೀರ್ಥಗಳಿದ್ದವು. ವಿದುರನು ಅವನ್ನೆಲ್ಲ ಸಂದರ್ಶಿಸಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು.

Verse 23

अन्यानि चेह द्विजदेवदेवै: कृतानि नानायतनानि विष्णो: । प्रत्यङ्गमुख्याङ्कितमन्दिराणि यद्दर्शनात्कृष्णमनुस्मरन्ति ॥ २३ ॥

ಇಲ್ಲಿಯೂ ದ್ವಿಜರು, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ವಿಷ್ಣುವಿನ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳ ಅನೇಕ ಮಂದಿರಗಳಿದ್ದವು. ಅವು ಭಗವಂತನ ಮುಖ್ಯ ಚಿಹ್ನೆಗಳಿಂದ ಅಂಕಿತವಾಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳ ದರ್ಶನದಿಂದಲೇ ಆದಿಪುರುಷ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಸ್ಮರಣೆ ಸದಾ ಜಾಗೃತವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 24

ततस्त्वतिव्रज्य सुराष्ट्रमृद्धं सौवीरमत्स्यान् कुरुजाङ्गलांश्च । कालेन तावद्यमुनामुपेत्य तत्रोद्धवं भागवतं ददर्श ॥ २४ ॥

ನಂತರ ಅವನು ಶ್ರೀಮಂತ ಸುರಾಷ್ಟ್ರ, ಸೌವೀರ, ಮತ್ಸ್ಯ ಮತ್ತು ಕುರುಜಾಂಗಲ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ಹೋದನು. ಕೊನೆಗೆ ಯಮುನಾ ತೀರವನ್ನು ತಲುಪಿ, ಅಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಮಹಾಭಕ್ತನಾದ ಉದ್ಧವನನ್ನು ಕಂಡನು.

Verse 25

स वासुदेवानुचरं प्रशान्तं बृहस्पते: प्राक् तनयं प्रतीतम् । आलिङ्ग्‍य गाढं प्रणयेन भद्रं स्वानामपृच्छद्भगवत्प्रजानाम् ॥ २५ ॥

ಆಗ ವಿದುರನು ಮಹಾ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ವಾಸುದೇವ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಶಾಂತ ಅನುಚರನಾದ, ಹಿಂದೆ ಬೃಹಸ್ಪತಿಯ ಶಿಷ್ಯನಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಉದ್ದವನನ್ನು ಗಾಢವಾಗಿ ಆಲಿಂಗಿಸಿ, ಭಗವಂತನ ಕುಟುಂಬದ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದನು।

Verse 26

कच्चित्पुराणौ पुरुषौ स्वनाभ्य- पाद्मानुवृत्त्येह किलावतीर्णौ । आसात उर्व्या: कुशलं विधाय कृतक्षणौ कुशलं शूरगेहे ॥ २६ ॥

ಸ್ವನಾಭಿ-ಪದ್ಮಜನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನ ವಿನಂತಿಯಿಂದ ಅವತರಿಸಿ ಭೂಮಿಗೆ ಮಂಗಳವನ್ನು ತಂದ ಆ ಆದ್ಯ ಪರಮ ಪುರುಷರು ಶೂರಸೇನನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇಮವಾಗಿದ್ದಾರೆಯೇ?

Verse 27

कच्चित्कुरूणां परम: सुहृन्नो भाम: स आस्ते सुखमङ्ग शौरि: । यो वै स्वसृणां पितृवद्ददाति वरान् वदान्यो वरतर्पणेन ॥ २७ ॥

ಪ್ರಿಯನೇ, ಕುರುಗಳ ಪರಮ ಸ್ನೇಹಿತನಾದ ನಮ್ಮ ಮಾವನಾದ ಶೌರಿ ವಸುದೇವನು ಕ್ಷೇಮವಾಗಿದ್ದಾನೆಯೇ? ಅವನು ಮಹಾದಾನಿ—ತಂಗಿಯರಿಗೆ ತಂದೆಯಂತೆ ವರಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾ, ವರತರ್ಪಣದಿಂದ ಪತ್ನಿಯರನ್ನು ಸದಾ ಸಂತೋಷಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 28

कच्चिद्वरूथाधिपतिर्यदूनां प्रद्युम्न आस्ते सुखमङ्ग वीर: । यं रुक्‍मिणी भगवतोऽभिलेभे आराध्य विप्रान् स्मरमादिसर्गे ॥ २८ ॥

ಹೇ ಉದ್ದವ, ಯದುಗಳ ಸೇನಾಧಿಪತಿಯಾದ ವೀರ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನು ಕ್ಷೇಮವಾಗಿದ್ದಾನೆಯೇ? ಆದಿಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಮರನಾಗಿದ್ದ ಅವನನ್ನು ರುಕ್ಮಿಣೀ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ ಅವರ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿಂದ ಪುತ್ರನಾಗಿ ಪಡೆದಳು।

Verse 29

कच्चित्सुखं सात्वतवृष्णिभोज- दाशार्हकाणामधिप: स आस्ते । यमभ्यषिञ्चच्छतपत्रनेत्रो नृपासनाशां परिहृत्य दूरात् ॥ २९ ॥

ಮಿತ್ರನೇ, ಸಾತ್ವತ, ವೃಷ್ಣಿ, ಭೋಜ ಮತ್ತು ದಾಶಾರ್ಹರ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ರಾಜ ಉಗ್ರಸೇನನು ಈಗ ಕ್ಷೇಮವಾಗಿದ್ದಾನೆಯೇ? ರಾಜಾಸನದ ಆಶೆಯನ್ನು ದೂರವಿಟ್ಟಿದ್ದ ಅವನನ್ನು ಶತಪತ್ರನೇತ್ರನಾದ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಮತ್ತೆ ಅಭಿಷೇಕಿಸಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು।

Verse 30

कच्चिद्धरे: सौम्य सुत: सद‍ृक्ष आस्तेऽग्रणी रथिनां साधु साम्ब: । असूत यं जाम्बवती व्रताढ्या देवं गुहं योऽम्बिकया धृतोऽग्रे ॥ ३० ॥

ಹೇ ಸೌಮ್ಯ, ರಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಣಿ, ಹರಿಯ ಪುತ್ರನಂತೆ ಕಾಣುವ ಸಾಧು ಸಾಂಬನು ಕ್ಷೇಮವಾಗಿದ್ದಾನೆಯೇ? ಯೋ ಪೂರ್ವಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಅಂಬಿಕಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗುಹದೇವ (ಕಾರ್ತ್ತಿಕೇಯ)ನಾಗಿ ಧೃತನಾಗಿದ್ದನು, ಅವನೇ ಈಗ ವ್ರತಸಂಪನ್ನ ಜಾಂಬವತಿಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ್ದಾನೆ.

Verse 31

क्षेमं स कच्चिद्युयुधान आस्ते य: फाल्गुनाल्लब्धधनूरहस्य: । लेभेऽञ्जसाधोक्षजसेवयैव गतिं तदीयां यतिभिर्दुरापाम् ॥ ३१ ॥

ಹೇ ಉದ್ದವ, ಯುಯುಧಾನನು ಕ್ಷೇಮವಾಗಿದ್ದಾನೆಯೇ? ಫಾಲ್ಗುನ (ಅರ್ಜುನ)ನಿಂದ ಧನುರ್ವಿದ್ಯೆಯ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದವನು, ಕೇವಲ ಅಧೋಕ್ಷಜಸೇವೆಯಿಂದಲೇ ಯತಿಗಳಿಗೆ ಸಹ ದುರ್ಲಭವಾದ ಅವನ ಪರಮಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆದನು.

Verse 32

कच्चिद् बुध: स्वस्त्यनमीव आस्ते श्वफल्कपुत्रो भगवत्प्रपन्न: । य: कृष्णपादाङ्कितमार्गपांसु- ष्वचेष्टत प्रेमविभिन्नधैर्य: ॥ ३२ ॥

ದಯವಿಟ್ಟು ಹೇಳಿರಿ, ಶ್ವಫಲ್ಕಪುತ್ರ ಅಕ್ರೂರನು—ಭಗವಂತನಿಗೆ ಶರಣಾದ ನಿರ್ದೋಷ ಬುದ್ಧಿವಂತ—ರೋಗರಹಿತವಾಗಿ ಕ್ಷೇಮವಾಗಿದ್ದಾನೆಯೇ? ಕೃಷ್ಣಪಾದಚಿಹ್ನೆಗಳಿಂದ ಅಂಕಿತವಾದ ಮಾರ್ಗದ ಧೂಳಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಮೋನ್ಮಾದದಿಂದ ಧೈರ್ಯ ಕಳೆದು ಉರುಳಾಡಿದವನು ಅವನು.

Verse 33

कच्चिच्छिवं देवकभोजपुत्र्या विष्णुप्रजाया इव देवमातु: । या वै स्वगर्भेण दधार देवं त्रयी यथा यज्ञवितानमर्थम् ॥ ३३ ॥

ದೇವಕಭೋಜನ ಪುತ್ರಿ ದೇವಕೀ—ದೇವಮಾತೆಯಂತೆ ವಿಷ್ಣುಪ್ರಜೆಯಾಗಿ—ತನ್ನ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೇವನನ್ನು ಧರಿಸಿದಳು; ತ್ರಯೀ ವೇದಗಳು ಯಜ್ಞವಿತಾನದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಧರಿಸುವಂತೆ. ಅವಳು ಶುಭವಾಗಿ ಕ್ಷೇಮವಾಗಿದ್ದಾಳೆಯೇ?

Verse 34

अपिस्विदास्ते भगवान् सुखं वो य: सात्वतां कामदुघोऽनिरुद्ध: । यमामनन्ति स्म हि शब्दयोनिं मनोमयं सत्त्वतुरीयतत्त्वम् ॥ ३४ ॥

ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಅನಿರುದ್ಧನು ಸುಖವಾಗಿದ್ದಾನೆಯೇ? ಅವನು ಶುದ್ಧ ಸಾತ್ವತ ಭಕ್ತರ ಎಲ್ಲ ಆಶಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವವನು. ಪುರಾತನರು ಅವನನ್ನು ಶಬ್ದಯೋನಿ (ಋಗ್ವೇದದ ಕಾರಣ), ಮನಸ್ಸಿನ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ, ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿನ ನಾಲ್ಕನೇ ಪೂರ್ಣಾಂಶ ವಿಸ್ತಾರ—ಸತ್ತ್ವಾತೀತ ತುರೀಯ ತತ್ತ್ವ—ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ.

Verse 35

अपिस्विदन्ये च निजात्मदैव- मनन्यवृत्त्या समनुव्रता ये । हृदीकसत्यात्मजचारुदेष्ण- गदादय: स्वस्ति चरन्ति सौम्य ॥ ३५ ॥

ಹೇ ಸೌಮ್ಯ, ಹೃದೀಕ, ಸತ್ಯಭಾಮೆಯ ಪುತ್ರ, ಚಾರುದೇಷ್ಣ, ಗದ ಮೊದಲಾದವರು—ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನು ತಮ್ಮ ಆತ್ಮದೈವವೆಂದು ತಿಳಿದು ಅನನ್ಯಭಾವದಿಂದ ಅವರ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವರು—ಕ್ಷೇಮವಾಗಿದ್ದಾರೆಯೇ?

Verse 36

अपि स्वदोर्भ्यां विजयाच्युताभ्यां धर्मेण धर्म: परिपाति सेतुम् । दुर्योधनोऽतप्यत यत्सभायां साम्राज्यलक्ष्म्या विजयानुवृत्त्या ॥ ३६ ॥

ಮತ್ತೆ ಮಹಾರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಧರ್ಮಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಂತೆ, ಧರ್ಮಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಗೌರವ ನೀಡಿ ರಾಜ್ಯಸೇತುವನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆಯೇ? ಹಿಂದೆ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮತ್ತು ವಿಜಯದ ವೈಭವದಿಂದ, ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನರ ಭುಜಬಲದಿಂದ ರಕ್ಷಿತನಾಗಿದ್ದ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನನ್ನು ನೋಡಿ ದುರ್ಯೋಧನನು ಈರ್ಷೆಯಿಂದ ಉರಿದನು.

Verse 37

किं वा कृताघेष्वघमत्यमर्षी भीमोऽहिवद्दीर्घतमं व्यमुञ्चत् । यस्याङ्‌घ्रि पातं रणभूर्न सेहे मार्गं गदायाश्चरतो विचित्रम् ॥ ३७ ॥

ಪಾಪಿಗಳ ಮೇಲೆ ಪಾಪನಾಶಕನಾದ, ನಾಗದಂತೆ ಅಜೇಯ ಭೀಮನು ತನ್ನ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಸಂಚಿತ ಕೋಪವನ್ನು ಸುರಿಸಿದ್ದಾನೆಯೇ? ಅವನ ಪಾದಾಘಾತವನ್ನೂ ಗದೆಯ ವಿಚಿತ್ರ ಚಲನವಲನನ್ನೂ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯೇ ಸಹಿಸಲಿಲ್ಲ.

Verse 38

कच्चिद्यशोधा रथयूथपानां गाण्डीवधन्वोपरतारिरास्ते । अलक्षितो यच्छरकूटगूढो मायाकिरातो गिरिशस्तुतोष ॥ ३८ ॥

ರಥಯೋಧರಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತನಾದ ಗಾಂಡೀವಧಾರಿ ಅರ್ಜುನ—ಶತ್ರುನಾಶದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣ—ಅವನು ಕ್ಷೇಮವಾಗಿದ್ದಾನೆಯೇ? ಒಮ್ಮೆ ಗುರುತಿಸಲಾಗದ ಮಾಯಾಕಿರಾತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಗಿರೀಶ (ಶಿವ)ನನ್ನು ಬಾಣವೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿ ಅವನನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿದ್ದನು.

Verse 39

यमावुतस्वित्तनयौ पृथाया: पार्थैर्वृतौ पक्ष्मभिरक्षिणीव । रेमात उद्दाय मृधे स्वरिक्थं परात्सुपर्णाविव वज्रिवक्त्रात् ॥ ३९ ॥

ಪೃಥೆಯ ಪುತ್ರರು ಕಣ್ಮುಚ್ಚು ಕಣ್ಣನ್ನು ಕಾಪಾಡುವಂತೆ ಕಾಪಾಡುವ ಯಮಜರು (ನಕುಲ-ಸಹದೇವ) ಕ್ಷೇಮವಾಗಿದ್ದಾರೆಯೇ? ಅವರು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಶತ್ರು ದುರ್ಯೋಧನನ ಕೈಯಿಂದ ತಮ್ಮ ನ್ಯಾಯವಾದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಮರಳಿ ಕಸಿದುಕೊಂಡರು; ಅದು ವಜ್ರಧಾರಿ ಇಂದ್ರನ ಬಾಯಿಂದ ಸುಪರ್ಣ ಗರುಡನು ಅಮೃತವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡಂತೆ.

Verse 40

अहो पृथापि ध्रियतेऽर्भकार्थे राजर्षिवर्येण विनापि तेन । यस्त्वेकवीरोऽधिरथो विजिग्ये धनुर्द्वितीय: ककुभश्चतस्र: ॥ ४० ॥

ಅಹೋ ಪ್ರಭು, ಪೃಥಾ (ಕುಂತಿ) ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತಳೇ? ತಂದೆಯಿಲ್ಲದ ಮಕ್ಕಳ ಹಿತಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತ್ರವೇ ಅವಳು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ರಾಜರ್ಷಿಶ್ರೇಷ್ಠ ಪಾಂಡು ಇಲ್ಲದೆ ಅವಳಿಗೆ ಬದುಕುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ. ಅವನು ಏಕವೀರ ಅಧಿರಥ, ಎರಡನೇ ಧನುಸ್ಸಿನ ಸಹಾಯದಿಂದಲೇ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದನು।

Verse 41

सौम्यानुशोचे तमध:पतन्तं भ्रात्रे परेताय विदुद्रुहे य: । निर्यापितो येन सुहृत्स्वपुर्या अहं स्वपुत्रान् समनुव्रतेन ॥ ४१ ॥

ಹೇ ಸೌಮ್ಯನೇ, ಪರಲೋಕಗತ ಸಹೋದರನಿಗೆ ದ್ರೋಹ ಮಾಡಿದ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಅಧೋಗತಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ನಾನು ಶೋಕಿಸುತ್ತೇನೆ. ತನ್ನ ಪುತ್ರರ ಮಾರ್ಗವನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಿ, ತನ್ನ ಹಿತೈಷಿಯಾದ ನನ್ನನ್ನೇ ತನ್ನ ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ಹೊರಹಾಕಿದನು।

Verse 42

सोऽहं हरेर्मर्त्यविडम्बनेन द‍ृशो नृणां चालयतो विधातु: । नान्योपलक्ष्य: पदवीं प्रसादा- च्चरामि पश्यन् गतविस्मयोऽत्र ॥ ४२ ॥

ಹರಿ ಮನುಷ್ಯನಂತೆ ವರ್ತಿಸಿ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾಗಿ ಜನರ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮರುಳುಗೊಳಿಸುವ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನನಗೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಆಶ್ಚರ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅವನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ನಾನು ಇತರರಿಗೆ ಕಾಣದೆ ಅವನ ಪದವಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನೋಡಿ ನನ್ನ ವಿಸ್ಮಯ ನಶಿಸಿ, ನಾನು ಸಂಪೂರ್ಣ ತೃಪ್ತನಾಗಿದ್ದೇನೆ।

Verse 43

नूनं नृपाणां त्रिमदोत्पथानां महीं मुहुश्चालयतां चमूभि: । वधात्प्रपन्नार्तिजिहीर्षयेशो- ऽप्युपैक्षताघं भगवान् कुरूणाम् ॥ ४३ ॥

ಮೂರು ವಿಧದ ಮದದಿಂದ (ಅಹಂಕಾರದಿಂದ) ದಾರಿತಪ್ಪಿದ ರಾಜರು ತಮ್ಮ ಸೇನೆಗಳಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮರುಮರು ಕದಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೂ ಶರಣಾಗತರ ದುಃಖವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಸದಾ ಸಿದ್ಧನಾದ ಪ್ರಭು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು, ಕುರುಗಳ ಅನೇಕ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಕಂಡರೂ, ಅವರನ್ನು ಸಂಹರಿಸದೆ ಉಪೇಕ್ಷಿಸಿದನು।

Verse 44

अजस्य जन्मोत्पथनाशनाय कर्माण्यकर्तुर्ग्रहणाय पुंसाम् । नन्वन्यथा कोऽर्हति देहयोगं परो गुणानामुत कर्मतन्त्रम् ॥ ४४ ॥

ಅಜ (ಜನ್ಮರಹಿತ) ಪ್ರಭುವಿನ ಅವತಾರವು ಉತ್ಥಾನಗೊಂಡ ದುಷ್ಟರ ಮಾರ್ಗಭ್ರಂಶವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು; ಅಕರ್ತನಾಗಿದ್ದರೂ ಅವನ ಲೀಲಾಕರ್ಮಗಳು ಜನರಿಗೆ ಅರಿವಿಗಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಗುಣಾತೀತನೂ ಕರ್ಮತಂತ್ರಕ್ಕೆ ಪರನೂ ಆದ ಪರಮೇಶ್ವರನು ದೇಹಯೋಗವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಭೂಮಿಗೆ ಏಕೆ ಬರಬೇಕು?

Verse 45

तस्य प्रपन्नाखिललोकपाना- मवस्थितानामनुशासने स्वे । अर्थाय जातस्य यदुष्वजस्य वार्तां सखे कीर्तय तीर्थकीर्ते: ॥ ४५ ॥

ಹೇ ಸಖಾ, ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಡುವ ಆ ಪ್ರಭುವಿನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕೀರ್ತಿಸು. ಅವನು ಅಜನಾಗಿದ್ದರೂ ಶರಣಾಗತ ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಪಾಲಕರ ಹಿತಾರ್ಥವಾಗಿ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿ, ಶುದ್ಧಭಕ್ತ ಯದುವಂಶದಲ್ಲಿ ಅವತರಿಸಿದನು.