Adhyaya 19
Puṁsavana / Viṣṇu-vrata: Worship of Lakṣmī-Nārāyaṇa for Auspicious Progeny and Fortune
ಪುಂಸವನ ವ್ರತವನ್ನು ಕೇಳಿದ ಪರೀಕ್ಷಿತನು ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸುವ ವಿಧಿಯನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಶುಕದೇವನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಅಗ್ರಹಾಯಣ ಶುಕ್ಲ ಪ್ರತಿಪದಿಯಿಂದ ಒಂದು ವರ್ಷ ಈ ಭಕ್ತಿವ್ರತ; ಪತ್ನಿ ಪತಿ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾತಃ ಶುದ್ಧಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಶ್ವೇತ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿ, ದಿತಿಯ ಆಚರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಿಂದ ಮರುತಗಳ ಜನ್ಮಕಥೆಯನ್ನು ಶ್ರವಣ ಮಾಡಿ, ಭೋಜನಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಲಕ್ಷ್ಮೀಸಹಿತ ನಾರಾಯಣನ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಲಕ್ಷ್ಮೀಪತಿ, ಸಮಸ್ತ ಐಶ್ವರ್ಯದ ಅಧಿಪತಿ ಎಂದು ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ಅವರ ಅಂತರಂಗ ಶಕ್ತಿ ಎಂದು ಸ್ತುತಿಸಲಾಗಿದೆ; ನಿತ್ಯ ಪೂಜಾಮಂತ್ರ ಹಾಗೂ ಉಪಚಾರ ಅರ್ಪಣೆಗಳು ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಹೋಮದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಹನ್ನೆರಡು ಘೃತಾಹುತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀ-ನಾರಾಯಣರನ್ನು ಸಂಯುಕ್ತ ಮಂಗಳಕಾರಣವೆಂದು ಬೋಧಿಸಲಾಗಿದೆ; ದಂಡವತ್ ಪ್ರಣಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿ-ಯಜ್ಞ-ಭಗವತ್ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯೂ ಇದೆ. ಪ್ರಸಾದ ಸೇವನೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತು ಪತಿವ್ರತಾ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಸತ್ಕಾರ, ದಂಪತಿಗಳ ಪರಸ್ಪರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ವ್ರತಾಚಾರ. ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ ಕಾರ್ತಿಕ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯ ಉಪವಾಸ ಮತ್ತು ಸಮಾಪನೋತ್ಸವದಿಂದ ಪುತ್ರಲಾಭ, ಶ್ರೀ, ಆರೋಗ್ಯ, ದಾಂಪತ್ಯ ಸ್ಥೈರ್ಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ದಿತಿಯ ಯಶಸ್ವಿ ವ್ರತದಿಂದ ಮರುತಗಳ ಪ್ರಾಪ್ತಿ ಎಂಬ ಸ್ಮರಣೆ ಮುಂದಿನ ಭಕ್ತಿಫಲ-ಕರ್ಮಫಲ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತದೆ.
Shlokas
Verse 1
श्रीराजोवाच व्रतं पुंसवनं ब्रह्मन् भवता यदुदीरितम् । तस्य वेदितुमिच्छामि येन विष्णु: प्रसीदति ॥ १ ॥
ಶ್ರೀರಾಜನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ, ನೀವು ಪುಂಸವನ ವ್ರತವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದೀರಿ. ಅದನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಆ ವ್ರತದಿಂದ ಶ್ರೀ ವಿಷ್ಣು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 2
श्रीशुक उवाच शुक्ले मार्गशिरे पक्षे योषिद्भर्तुरनुज्ञया । आरभेत व्रतमिदं सार्वकामिकमादित: ॥ २ ॥ निशम्य मरुतां जन्म ब्राह्मणाननुमन्त्र्य च । स्नात्वा शुक्लदती शुक्ले वसीतालङ्कृताम्बरे । पूजयेत्प्रातराशात्प्राग्भगवन्तं श्रिया सह ॥ ३ ॥
ಶ್ರೀಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಹೇಳಿದರು—ಮಾರ್ಗಶೀರ್ಷ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಪ್ರತಿಪದೆಯಂದು, ಗಂಡನ ಅನುಮತಿಯಿಂದ ಸ್ತ್ರೀಯು ಈ ತಪೋಮಯ ವ್ರತವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಬೇಕು; ಇದು ಎಲ್ಲ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ. ವಿಷ್ಣುಪೂಜೆಗೆ ಮುನ್ನ ಮರುತಗಳ ಜನ್ಮಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ಯೋಗ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು, ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಹಲ್ಲು ತೊಳಗಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಬಿಳಿ ವಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಆಭರಣ ಧರಿಸಿ, ಉಪಾಹಾರಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಶ್ರೀಲಕ್ಷ್ಮೀ ಸಮೇತ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು।
Verse 3
श्रीशुक उवाच शुक्ले मार्गशिरे पक्षे योषिद्भर्तुरनुज्ञया । आरभेत व्रतमिदं सार्वकामिकमादित: ॥ २ ॥ निशम्य मरुतां जन्म ब्राह्मणाननुमन्त्र्य च । स्नात्वा शुक्लदती शुक्ले वसीतालङ्कृताम्बरे । पूजयेत्प्रातराशात्प्राग्भगवन्तं श्रिया सह ॥ ३ ॥
ಮಾರ್ಗಶೀರ್ಷದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಪ್ರತಿಪದೆಯಂದು, ಗಂಡನ ಅನುಮತಿಯಿಂದ ಸ್ತ್ರೀಯು ಸರ್ವಕಾಮಸಿದ್ಧಿ ನೀಡುವ ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಬೇಕು. ಮರುತಗಳ ಜನ್ಮಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಯೋಗ್ಯ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು, ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಹಲ್ಲು ತೊಳಗಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಬಿಳಿ ವಸ್ತ್ರ ಹಾಗೂ ಆಭರಣ ಧರಿಸಿ, ಉಪಾಹಾರಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಶ್ರೀಲಕ್ಷ್ಮೀ ಸಮೇತ ವಿಷ್ಣು ಭಗವಂತನನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು।
Verse 4
अलं ते निरपेक्षाय पूर्णकाम नमोऽस्तु ते । महाविभूतिपतये नम: सकलसिद्धये ॥ ४ ॥
ಹೇ ಪೂರ್ಣಕಾಮ, ನಿರಪೇಕ್ಷ ಪ್ರಭು! ನಿಮಗೆ ನನ್ನ ನಮಸ್ಕಾರ. ಮಹಾವಿಭೂತಿಯ ಪತಿಗೆ, ಶ್ರೀಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಸ್ವಾಮಿಗೆ, ಸಮಸ್ತ ಸಿದ್ಧಿಗಳ ಅಧಿಪತಿಗೆ—ನಿಮಗೆ ಪುನಃ ಪುನಃ ಪ್ರಣಾಮ।
Verse 5
यथा त्वं कृपया भूत्या तेजसा महिमौजसा । जुष्ट ईश गुणै: सर्वैस्ततोऽसि भगवान् प्रभु: ॥ ५ ॥
ಹೇ ಈಶ್ವರನೇ! ನೀನು ಕೃಪೆ, ಐಶ್ವರ್ಯ, ತೇಜಸ್ಸು, ಮಹಿಮೆ, ಪರಾಕ್ರಮ, ಬಲ ಮತ್ತು ಸಮಸ್ತ ದಿವ್ಯ ಗುಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ನೀನೇ ಭಗವಾನ್, ಎಲ್ಲರ ಪ್ರಭು।
Verse 6
विष्णुपत्नि महामाये महापुरुषलक्षणे । प्रीयेथा मे महाभागे लोकमातर्नमोऽस्तु ते ॥ ६ ॥
ಹೇ ವಿಷ್ಣುಪತ್ನಿ, ಮಹಾಮಾಯೆ, ಮಹಾಪುರುಷಲಕ್ಷಣೆಯೇ! ಹೇ ಮಹಾಭಾಗ್ಯವತೀ, ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನಳಾಗು. ಹೇ ಲೋಕಮಾತೆ, ನಿಮಗೆ ನನ್ನ ನಮಸ್ಕಾರ।
Verse 7
ॐ नमो भगवते महापुरुषाय महानुभावाय महाविभूतिपतये सह महाविभूतिभिर्बलिमुपहरामीति । अनेनाहरहर्मन्त्रेण विष्णोरावाहनार्घ्यपाद्योपस्पर्शनस्नानवासउपवीतविभूषणगन्धपुष्पधूप दीपोपहाराद्युपचारान् सुसमाहितोपाहरेत् ॥ ७ ॥
ಓಂ ನಮೋ ಭಗವತೇ ಮಹಾಪುರುಷಾಯ, ಮಹಾನುಭಾವಾಯ, ಮಹಾವಿಭೂತಿ-ಪತಯೇ—ಮಹಾವಿಭೂತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ನಿಮಗೆ ಈ ಬಲಿ/ಅರ್ಪಣವನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸುತ್ತೇನೆ. ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಪ್ರತಿದಿನ ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತದಿಂದ ಜಪಿಸಿ, ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಆವಾಹನ ಮಾಡಿ ಅರ್ಘ್ಯ, ಪಾದ್ಯ, ಆಚಮನ, ಸ್ನಾನಜಲ, ವಸ್ತ್ರ, ಯಜ್ಞೋಪವೀತ, ಆಭರಣ, ಗಂಧ, ಪುಷ್ಪ, ಧೂಪ, ದೀಪ ಮೊದಲಾದ ಎಲ್ಲ ಉಪಚಾರಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು।
Verse 8
हवि:शेषं च जुहुयादनले द्वादशाहुती: । ॐ नमो भगवते महापुरुषाय महाविभूतिपतये स्वाहेति ॥ ८ ॥
ನಂತರ ಉಳಿದ ಹವಿಸನ್ನು ಪವಿತ್ರ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ಆಹುತಿಗಳಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆಹುತಿಯೊಂದಿಗೆ—“ಓಂ ನಮೋ ಭಗವತೇ ಮಹಾಪುರುಷಾಯ ಮಹಾವಿಭೂತಿ-ಪತಯೇ ಸ್ವಾಹಾ” ಎಂದು ಜಪಿಸಬೇಕು।
Verse 9
श्रियं विष्णुं च वरदावाशिषां प्रभवावुभौ । भक्त्या सम्पूजयेन्नित्यं यदीच्छेत्सर्वसम्पद: ॥ ९ ॥
ಎಲ್ಲಾ ಐಶ್ವರ್ಯಗಳನ್ನು ಬಯಸುವವನು ನಿತ್ಯ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಶ್ರೀಲಕ್ಷ್ಮಿಯೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಲಕ್ಷ್ಮೀ-ನಾರಾಯಣರು ಇಬ್ಬರೂ ವರದಾತರು; ಎಲ್ಲ ಆಶೀರ್ವಾದಗಳ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಸರ್ವ ಮಂಗಳದ ಪ್ರಭವ।
Verse 10
प्रणमेद्दण्डवद्भूमौ भक्तिप्रह्वेण चेतसा । दशवारं जपेन्मन्त्रं तत: स्तोत्रमुदीरयेत् ॥ १० ॥
ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ವಿನಮ್ರವಾದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ದಂಡವತ್ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಬೇಕು. ದಂಡವತ್ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡುತ್ತಾ ಆ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಹತ್ತು ಬಾರಿ ಜಪಿಸಿ, ನಂತರ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಪಠಿಸಬೇಕು।
Verse 11
युवां तु विश्वस्य विभू जगत: कारणं परम् । इयं हि प्रकृति: सूक्ष्मा मायाशक्तिर्दुरत्यया ॥ ११ ॥
ಹೇ ವಿಭೂ! ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ (ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಕ್ಷ್ಮೀ) ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಯ ಪರಮ ಕಾರಣ. ಈ ಪ್ರಕೃತಿ ಅತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ; ಇದು ನಿಮ್ಮ ಮಾಯಾಶಕ್ತಿ, ಅದನ್ನು ದಾಟುವುದು ದುಸ್ತರ.
Verse 12
तस्या अधीश्वर: साक्षात्त्वमेव पुरुष: पर: । त्वं सर्वयज्ञ इज्येयं क्रियेयं फलभुग्भवान् ॥ १२ ॥
ಹೇ ಪ್ರಭು! ಆ ಶಕ್ತಿಯ ಅಧೀಶ್ವರನು ಸాక్షಾತ್ ನೀವೇ ಪರಮಪುರುಷ. ನೀವೇ ಯಜ್ಞಸ್ವರೂಪ; ಶ್ರೀಲಕ್ಷ್ಮೀ ನಿಮ್ಮ ಆರಾಧನೆಯ ಆದಿರೂಪ, ನೀವೇ ಸಮಸ್ತ ಯಜ್ಞಫಲಗಳ ಭೋಕ್ತನು.
Verse 13
गुणव्यक्तिरियं देवी व्यञ्जको गुणभुग्भवान् । त्वं हि सर्वशरीर्यात्मा श्री: शरीरेन्द्रियाशया: । नामरूपे भगवती प्रत्ययस्त्वमपाश्रय: ॥ १३ ॥
ಇಲ್ಲಿರುವ ಶ್ರೀದೇವಿ ಗುಣಗಳ ವ್ಯಕ್ತರೂಪ; ನೀನು ಆ ಗುಣಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವವನು ಮತ್ತು ಅವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವವನು. ನೀನೇ ಎಲ್ಲ ಶರೀರಿಗಳ ಪರಮಾತ್ಮ; ಶ್ರೀ ಅವರ ದೇಹ-ಇಂದ್ರಿಯ-ಮನಸ್ಸಿನ ಆಶ್ರಯಶಕ್ತಿ. ಅವಳಿಗೆ ಪವಿತ್ರ ನಾಮರೂಪವಿದೆ; ನೀನು ಎಲ್ಲ ನಾಮರೂಪಗಳ ಆಧಾರವೂ ಪ್ರಕಟಣೆಯ ಕಾರಣವೂ ಆಗಿದ್ದೀ.
Verse 14
यथा युवां त्रिलोकस्य वरदौ परमेष्ठिनौ । तथा म उत्तमश्लोक सन्तु सत्या महाशिष: ॥ १४ ॥
ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ ತ್ರಿಲೋಕಗಳ ಪರಮ ಅಧಿಪತಿಗಳೂ ವರದಾತರೂ ಆಗಿರುವಂತೆ, ಹೇ ಉತ್ತಮಶ್ಲೋಕ ಪ್ರಭು, ನಿಮ್ಮ ಕೃಪೆಯಿಂದ ನನ್ನ ಮಹಾ ಆಶಯಗಳು ಸತ್ಯವಾಗಲಿ.
Verse 15
इत्यभिष्टूय वरदं श्रीनिवासं श्रिया सह । तन्नि:सार्योपहरणं दत्त्वाचमनमर्चयेत् ॥ १५ ॥
ಈ ರೀತಿ ವರದಾತ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಶ್ರೀಲಕ್ಷ್ಮಿಯೊಂದಿಗೆ ಮೇಲ್ಕಂಡ ವಿಧಾನದಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಪೂಜಾಸಾಮಗ್ರಿಯನ್ನು ತೆಗೆದು, ಅವರಿಗೆ ಆಚಮನಕ್ಕಾಗಿ ಜಲವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ಅವರ ಅರ್ಚನೆ ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 16
तत: स्तुवीत स्तोत्रेण भक्तिप्रह्वेण चेतसा । यज्ञोच्छिष्टमवघ्राय पुनरभ्यर्चयेद्धरिम् ॥ १६ ॥
ನಂತರ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ವಿನಯಪೂರ್ಣ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಸ್ತೋತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಭುವನ್ನೂ ಶ್ರೀಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನೂ ಸ್ತುತಿಸಬೇಕು. ಬಳಿಕ ಯಜ್ಞಪ್ರಸಾದದ ಉಳಿದ ಭಾಗದ ಸುಗಂಧವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ಹರಿಯನ್ನೂ ಲಕ್ಷ್ಮೀಜಿಯನ್ನೂ ಅಭ್ಯರ್ಚಿಸಬೇಕು.
Verse 17
पतिं च परया भक्त्या महापुरुषचेतसा । प्रियैस्तैस्तैरुपनमेत् प्रेमशील: स्वयं पति: । बिभृयात् सर्वकर्माणि पत्न्या उच्चावचानि च ॥ १७ ॥
ಪತಿಯನ್ನು ಪರಮಪುರುಷನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯೆಂದು ತಿಳಿದು ಪತ್ನಿಯು ನಿರ್ಮಲ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರಸಾದ ಅರ್ಪಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಪತ್ನಿಯ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸಂತುಷ್ಟನಾದ ಪತಿ ಕುಟುಂಬದ ಸಣ್ಣ-ದೊಡ್ಡ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ತಾನೇ ವಹಿಸಬೇಕು.
Verse 18
कृतमेकतरेणापि दम्पत्योरुभयोरपि । पत्न्यां कुर्यादनर्हायां पतिरेतत् समाहित: ॥ १८ ॥
ಪತಿ-ಪತ್ನಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೇ ಈ ಭಕ್ತಿಸೇವೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರೂ ಸಾಕು; ಅವರ ಸೌಹಾರ್ದದಿಂದ ಫಲವು ಇಬ್ಬರಿಗೂ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪತ್ನಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೆ ಪತಿ ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಮಾಡಲಿ; ಶ್ರದ್ಧೆಯುಳ್ಳ ಪತ್ನಿಯೂ ಫಲದಲ್ಲಿ ಪಾಲುಗಾರಳಾಗುವಳು.
Verse 19
विष्णोर्व्रतमिदं बिभ्रन्न विहन्यात्कथञ्चन । विप्रान् स्त्रियो वीरवती: स्रग्गन्धबलिमण्डनै: । अर्चेदहरहर्भक्त्या देवं नियममास्थिता ॥ १९ ॥ उद्वास्य देवं स्वे धाम्नि तन्निवेदितमग्रत: । अद्यादात्मविशुद्ध्यर्थं सर्वकामसमृद्धये ॥ २० ॥
ಈ ವಿಷ್ಣು-ವ್ರತವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಅದರ ಆಚರಣೆಯಿಂದ ಯಾವತ್ತೂ ವಿಚಲಿತನಾಗಬಾರದು. ಪ್ರಸಾದಶೇಷ, ಪುಷ್ಪಮಾಲೆ, ಚಂದನ, ನೈವೇದ್ಯ ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿದಿನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಹಾಗೂ ಪತಿ-ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಶಾಂತಿಯಾಗಿ ಇರುವ ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನೂ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾ ಪತ್ನಿಯು ನಿತ್ಯ ಮಹಾಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಆರಾಧಿಸಬೇಕು.
Verse 20
विष्णोर्व्रतमिदं बिभ्रन्न विहन्यात्कथञ्चन । विप्रान् स्त्रियो वीरवती: स्रग्गन्धबलिमण्डनै: । अर्चेदहरहर्भक्त्या देवं नियममास्थिता ॥ १९ ॥ उद्वास्य देवं स्वे धाम्नि तन्निवेदितमग्रत: । अद्यादात्मविशुद्ध्यर्थं सर्वकामसमृद्धये ॥ २० ॥
ನಂತರ ದೇವರನ್ನು ತನ್ನ ಧಾಮದಲ್ಲಿ ಶಯ್ಯೆಯ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿಗೊಳಿಸಿ, ಅರ್ಪಿಸಿದ ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ಮುಂದೆ ಇಡಬೇಕು. ಆತ್ಮಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಆಸೆಗಳ ಸಮೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಪ್ರಸಾದವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು; ಹೀಗೆ ದಂಪತಿಗಳು ಇಬ್ಬರೂ ಶುದ್ಧರಾಗಿ ಇಷ್ಟಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
Verse 21
एतेन पूजाविधिना मासान् द्वादश हायनम् । नीत्वाथोपरमेत्साध्वी कार्तिके चरमेऽहनि ॥ २१ ॥
ಈ ಪೂಜಾವಿಧಾನದಿಂದ ಸಾಧ್ವೀ ಪತ್ನಿಯು ಹನ್ನೆರಡು ತಿಂಗಳು, ಅಂದರೆ ಒಂದು ವರ್ಷ, ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸೇವೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಒಂದು ವರ್ಷ ಪೂರ್ಣವಾದ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯ ದಿನ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿ ವ್ರತವನ್ನು ಸಮಾಪಿಸಬೇಕು.
Verse 22
श्वोभूतेऽप उपस्पृश्य कृष्णमभ्यर्च्य पूर्ववत् । पय:शृतेन जुहुयाच्चरुणा सह सर्पिषा । पाकयज्ञविधानेन द्वादशैवाहुती: पति: ॥ २२ ॥
ಮುಂದಿನ ದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಹಿಂದಿನಂತೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಗೃಹ್ಯಸೂತ್ರೋಕ್ತ ಪಾಕಯಜ್ಞವಿಧಾನದಂತೆ ತುಪ್ಪ ಸೇರಿಸಿದ ಪಾಯಸ/ಖೀರು ಬೇಯಿಸಿ, ಆ ಚರುದಿಂದ ಪತಿಯು ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ಆಹುತಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು.
Verse 23
आशिष: शिरसादाय द्विजै: प्रीतै: समीरिता: । प्रणम्य शिरसा भक्त्या भुञ्जीत तदनुज्ञया ॥ २३ ॥
ನಂತರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಬೇಕು. ತೃಪ್ತರಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಆಶೀರ್ವಾದ ನೀಡಿದಾಗ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ತಲೆಬಾಗಿಸಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಅವರ ಅನುಮತಿಯಿಂದ ಪ್ರಸಾದವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು.
Verse 24
आचार्यमग्रत: कृत्वा वाग्यत: सह बन्धुभि: । दद्यात्पत्न्यै चरो: शेषं सुप्रजास्त्वं सुसौभगम् ॥ २४ ॥
ಊಟಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಆಚಾರ್ಯರನ್ನು ಮುಂದೆ ಸುಖವಾಗಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ, ಬಂಧುಗಳೊಂದಿಗೆ ವಾಕ್ಸಂಯಮದಿಂದ ಗುರುವರಿಗೆ ಪ್ರಸಾದವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಪತ್ನಿಯು ತುಪ್ಪದಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಚರುದ ಶೇಷವನ್ನು ಭುಂಜಿಸಬೇಕು; ಇದರಿಂದ ಸುಸಂತಾನ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಸೌಭಾಗ್ಯ ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 25
एतच्चरित्वा विधिवद्व्रतं विभो रभीप्सितार्थं लभते पुमानिह । स्त्री चैतदास्थाय लभेत सौभगं श्रियं प्रजां जीवपतिं यशो गृहम् ॥ २५ ॥
ಶಾಸ್ತ್ರವಿಧಿಯಂತೆ ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರೆ, ಪುರುಷನು ಈ ಜೀವನದಲ್ಲೇ ಪ್ರಭುವಿನಿಂದ ಇಚ್ಛಿತ ವರಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಇದನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡುವ ಸ್ತ್ರೀಗೆ ಸೌಭಾಗ್ಯ, ಶ್ರೀ, ಸಂತಾನ, ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ ಪತಿ, ಯಶಸ್ಸು ಮತ್ತು ಶುಭ ಗೃಹ ಲಭಿಸುತ್ತವೆ.
Verse 26
कन्या च विन्देत समग्रलक्षणं पतिं त्ववीरा हतकिल्बिषां गतिम् । मृतप्रजा जीवसुता धनेश्वरी सुदुर्भगा सुभगा रूपमग्र्यम् ॥ २६ ॥ विन्देद्विरूपा विरुजा विमुच्यते य आमयावीन्द्रियकल्यदेहम् । एतत्पठन्नभ्युदये च कर्म- ण्यनन्ततृप्ति: पितृदेवतानाम् ॥ २७ ॥ तुष्टा: प्रयच्छन्ति समस्तकामान् होमावसाने हुतभुक् श्रीहरिश्च । राजन् महन्मरुतां जन्म पुण्यं दितेर्व्रतं चाभिहितं महत्ते ॥ २८ ॥ नैवोद्विजे पर दुरत्ययवैतरण्या- स्त्वद्वीर्यगायनमहामृतमग्नचित्त: । शोचे ततो विमुखचेतस इन्द्रियार्थ- मायासुखाय भरमुद्वहतो विमूढान् ॥ ४३ ॥
ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಕನ್ಯೆ ಆಚರಿಸಿದರೆ ಸಮಗ್ರಲಕ್ಷಣಗಳಿರುವ ಪತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾಳೆ; ಅವೀರಾ (ಪತಿ/ಪುತ್ರವಿಲ್ಲದ) ಸ್ತ್ರೀ ಪಾಪಕ್ಷಯದಿಂದ ಉತ್ತಮ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾಳೆ; ಸಂತಾನ ಮರಣಪಟ್ಟವಳು ದೀರ್ಘಾಯು ಸಂತಾನವನ್ನೂ ಧನಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನೂ ಪಡೆಯುತ್ತಾಳೆ. ದುರ್ಭಾಗ್ಯವತಿ ಸుభಾಗ್ಯವತಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ, ವಿರೂಪೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾಳೆ; ರೋಗಿ ರೋಗಮುಕ್ತನಾಗಿ ಕಾರ್ಯಸಾಧಕ ದೇಹವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಪಿತೃ-ದೇವತೆಗಳ ನಿಮಿತ್ತ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶ್ರಾದ್ಧದಲ್ಲಿ, ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಪಠಿಸಿ ಆಹುತಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದರೆ ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ತೃಪ್ತರಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಹೋಮಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿದೇವ, ಶ್ರೀಹರಿ ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಕ್ಷ್ಮೀ ಪ್ರಸನ್ನರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಓ ರಾಜ ಪರಿಕ್ಷಿತನೇ! ದಿತಿಯ ಮಹಾವ್ರತವನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸಿದೆ—ಅದರಿಂದ ಮರುತರು ಎಂಬ ಪುಣ್ಯ ಸಂತಾನ ಮತ್ತು ಸುಖಜೀವನ ಲಭಿಸಿತು.
Verse 27
कन्या च विन्देत समग्रलक्षणं पतिं त्ववीरा हतकिल्बिषां गतिम् । मृतप्रजा जीवसुता धनेश्वरी सुदुर्भगा सुभगा रूपमग्र्यम् ॥ २६ ॥ विन्देद्विरूपा विरुजा विमुच्यते य आमयावीन्द्रियकल्यदेहम् । एतत्पठन्नभ्युदये च कर्म- ण्यनन्ततृप्ति: पितृदेवतानाम् ॥ २७ ॥ तुष्टा: प्रयच्छन्ति समस्तकामान् होमावसाने हुतभुक् श्रीहरिश्च । राजन् महन्मरुतां जन्म पुण्यं दितेर्व्रतं चाभिहितं महत्ते ॥ २८ ॥ नैवोद्विजे पर दुरत्ययवैतरण्या- स्त्वद्वीर्यगायनमहामृतमग्नचित्त: । शोचे ततो विमुखचेतस इन्द्रियार्थ- मायासुखाय भरमुद्वहतो विमूढान् ॥ ४३ ॥
ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರೆ ಕನ್ಯೆಗೆ ಸಮಗ್ರ ಶುಭಲಕ್ಷಣಗಳಿರುವ ಉತ್ತಮ ಪತಿ ದೊರೆಯುತ್ತಾನೆ. ‘ಅವೀರಾ’—ಪತಿ ಅಥವಾ ಪುತ್ರರಹಿತ ಸ್ತ್ರೀ—ಈ ವಿಧಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ ಪಾಪಮುಕ್ತಳಾಗಿ ಸದ್ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾಳೆ. ಜನನಾನಂತರ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸ್ತ್ರೀಗೆ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ ಪುತ್ರನು ದೊರೆಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಧನಸಂಪತ್ತು ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ; ದುರ್ಭಾಗ್ಯವತಿ ಸೌಭಾಗ್ಯವತಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ, ಕುರೂಪಿಣಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾಳೆ. ರೋಗಗ್ರಸ್ತ ಪುರುಷನು ರೋಗದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಕಾರ್ಯಸಾಧಕವಾದ ಆರೋಗ್ಯದೇಹವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಶ್ರಾದ್ಧಾದಿ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪಿತೃ-ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಹೋಮ ಮಾಡುತ್ತಾ ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಪಠಿಸಿದರೆ ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ತೃಪ್ತರಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೋಮಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಹರಿ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಕ್ಷ್ಮೀ ಪರಮ ಪ್ರಸನ್ನರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಓ ರಾಜಾ ಪರಿಕ್ಷಿತ, ದಿತಿಯ ಈ ವ್ರತದಿಂದ ಮರುತಗಳ ಪುಣ್ಯಜನ್ಮ ಮತ್ತು ಸುಖಜೀವನ ದೊರೆತದ್ದು—ನಿನಗೆ ನಾನು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳಿದೆನು.
Verse 28
कन्या च विन्देत समग्रलक्षणं पतिं त्ववीरा हतकिल्बिषां गतिम् । मृतप्रजा जीवसुता धनेश्वरी सुदुर्भगा सुभगा रूपमग्र्यम् ॥ २६ ॥ विन्देद्विरूपा विरुजा विमुच्यते य आमयावीन्द्रियकल्यदेहम् । एतत्पठन्नभ्युदये च कर्म- ण्यनन्ततृप्ति: पितृदेवतानाम् ॥ २७ ॥ तुष्टा: प्रयच्छन्ति समस्तकामान् होमावसाने हुतभुक् श्रीहरिश्च । राजन् महन्मरुतां जन्म पुण्यं दितेर्व्रतं चाभिहितं महत्ते ॥ २८ ॥ नैवोद्विजे पर दुरत्ययवैतरण्या- स्त्वद्वीर्यगायनमहामृतमग्नचित्त: । शोचे ततो विमुखचेतस इन्द्रियार्थ- मायासुखाय भरमुद्वहतो विमूढान् ॥ ४३ ॥
ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರೆ ಕನ್ಯೆಗೆ ಸಮಗ್ರ ಶುಭಲಕ್ಷಣಗಳಿರುವ ಉತ್ತಮ ಪತಿ ದೊರೆಯುತ್ತಾನೆ. ‘ಅವೀರಾ’—ಪತಿ ಅಥವಾ ಪುತ್ರರಹಿತ ಸ್ತ್ರೀ—ಈ ವಿಧಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ ಪಾಪಮುಕ್ತಳಾಗಿ ಸದ್ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾಳೆ. ಜನನಾನಂತರ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸ್ತ್ರೀಗೆ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ ಪುತ್ರನು ದೊರೆಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಧನಸಂಪತ್ತು ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ; ದುರ್ಭಾಗ್ಯವತಿ ಸೌಭಾಗ್ಯವತಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ, ಕುರೂಪಿಣಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾಳೆ. ರೋಗಗ್ರಸ್ತ ಪುರುಷನು ರೋಗದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಕಾರ್ಯಸಾಧಕವಾದ ಆರೋಗ್ಯದೇಹವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಶ್ರಾದ್ಧಾದಿ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪಿತೃ-ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಹೋಮ ಮಾಡುತ್ತಾ ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಪಠಿಸಿದರೆ ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ತೃಪ್ತರಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೋಮಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಹರಿ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಕ್ಷ್ಮೀ ಪರಮ ಪ್ರಸನ್ನರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಓ ರಾಜಾ ಪರಿಕ್ಷಿತ, ದಿತಿಯ ಈ ವ್ರತದಿಂದ ಮರುತಗಳ ಪುಣ್ಯಜನ್ಮ ಮತ್ತು ಸುಖಜೀವನ ದೊರೆತದ್ದು—ನಿನಗೆ ನಾನು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳಿದೆನು.
Frequently Asked Questions
The chapter frames the vrata as a time-bound, purity-oriented sādhana anchored in a calendrical vrata structure (tithi-māsa-niyama). Beginning in the bright fortnight signals growth and auspicious increase (śukla-pakṣa), aligning household intent (progeny, fortune, stability) with devotional discipline. The text’s emphasis is not mere astrology but regulated bhakti: cleanliness, mantra, worship before eating, and hearing sacred narrative—practices that cultivate sattva and steadiness for a full year.
The prayer states that Lakṣmī appears as the external energy in the material world yet is always the Lord’s internal energy (antaraṅgā-śakti). This reconciles two functions: she governs prosperity and embodied capacities in the world, while remaining transcendently united with Viṣṇu as His personal potency. The chapter uses this śakti-tattva to justify worshiping Lakṣmī-Nārāyaṇa together as the complete source of auspiciousness.
The text presents broad eligibility: married women (with husband’s guidance), husbands on behalf of wives, unmarried girls seeking a suitable husband, and women facing misfortune (avīrā, child-loss, poverty). The promised results range from progeny, reputation, fortune, health, and marital longevity to spiritual promotion for those without worldly supports. The narrative intent is to show that regulated devotion to Lakṣmī-Nārāyaṇa converts personal aims into God-pleasing practice, with results granted by divine satisfaction rather than mechanical ritualism.