Adhyaya 25
The Glories of Lord Ananta (Śeṣa/Saṅkarṣaṇa) and the Cosmic Foundation Beneath Pātāla
ಪಂಚಮ ಸ್ಕಂಧದಲ್ಲಿ ಅಧೋಲೋಕಗಳ ವರ್ಣನೆ ಮುಂದುವರಿದಾಗ, ಶುಕದೇವರು ಪಾತಾಳಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕೆಳಗೆ ಇರುವ ಪರಮಾಧಾರ—ಶ್ರೀ ಅನಂತ (ಶೇಷ/ಸಂಕರ್ಷಣ)—ನನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ವಿಷ್ಣುವಿನ ವಿಸ್ತಾರರೂಪ; ತಮೋಗುಣಾಧಿಪತಿ; ಬಂಧಜೀವನ ಮಿಥ್ಯಾಹಂಕಾರವನ್ನು—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ‘ನಾನೇ ಭೋಕ್ತ, ನಾನೇ ಪರಮ’ ಎಂಬ ಭ್ರಮೆಯನ್ನು—ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಅನೇಕ ಫಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರ ಮೇಲೆ ಸಾಸಿವೆ ಕಾಳಿನಷ್ಟು ಸಣ್ಣ ಈ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ನೆಲಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅವರ ಅಪಾರ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಳಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಭ್ರೂಮಧ್ಯದಿಂದ ರುದ್ರನು ಪ್ರಕಟವಾಗಿ ಸಂಹಾರವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಹೀಗಾಗಿ ಅನಂತನನ್ನು ನಿರೋಧ ತತ್ತ್ವದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಅವರ ಪದಪದ್ಮ, ರತ್ನಮಯ ನಖಗಳು, ದಿವ್ಯ ಭುಜಗಳು, ಆಭರಣಗಳು ಮತ್ತು ತುಳಸಿಮಾಲೆಯ ಭಕ್ತಿರಸಮಯ ಶೋಭೆ, ಹಾಗೆಯೇ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ನಾಗವಂಶಗಳ ಆರಾಧನೆ ವರ್ಣಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಅವರ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಶ್ರವಣಮಾಡಿ ಧ್ಯಾನಿಸುವುದು ಹೃದಯಗ್ರಂಥಿ ಮತ್ತು ಆಧಿಪತ್ಯಾಭಿಮಾನವನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಇಚ್ಛೆ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಾನುಸಾರ ಜೀವಿಗಳು ಮೇಲಿನ-ಕೆಳಗಿನ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಸಂಕ್ಷೇಪಿಸಿ ಮುಂದಿನ ಉಪದೇಶಕ್ಕೆ ನೆಲೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ।
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच तस्य मूलदेशे त्रिंशद्योजनसहस्रान्तर आस्ते या वै कला भगवतस्तामसी समाख्यातानन्त इति सात्वतीया द्रष्टृदृश्ययो: सङ्कर्षणमहमित्यभिमानलक्षणं यं सङ्कर्षणमित्याचक्षते ॥ १ ॥
ಶ್ರೀಶುಕನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ರಾಜನೇ! ಪಾತಾಳದ ಕೆಳಗೆ ಮೂವತ್ತು ಸಾವಿರ ಯೋಜನ ದೂರದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನ ತಾಮಸೀ ಕಲೆಯು ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ; ಅವನನ್ನು ಅನಂತ ಅಥವಾ ಸಂಕರ್ಷಣ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ದ್ರಷ್ಟಾ‑ದೃಶ್ಯ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ‘ನಾನು’ ಎಂಬ ಅಹಂಕಾರದ ಅಧಿಷ್ಠಾತ ಅವನೇ; ಅವನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಬಂಧ ಜೀವನು ತಾನೇ ಭೋಕ್ತಾ, ತಾನೇ ಸ್ವಾಮಿ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 2
यस्येदं क्षितिमण्डलं भगवतोऽनन्तमूर्ते: सहस्रशिरस एकस्मिन्नेव शीर्षणि ध्रियमाणं सिद्धार्थ इव लक्ष्यते ॥ २ ॥
ಶುಕನು ಮುಂದುವರೆದು ಹೇಳಿದರು—ಭಗವಾನ್ ಅನಂತದೇವನ ಸಾವಿರ ಫಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಫಣದ ಮೇಲೆ ಈ ಭೂಮಂಡಲ ಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಆ ಮಹಾಫಣದ ಎದುರು ಇದು ಬಿಳಿ ಸಾಸಿವೆ ಕಾಳಿನಂತೆ ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
Verse 3
यस्य ह वा इदं कालेनोपसञ्जिहीर्षतोऽमर्षविरचितरुचिरभ्रमद्भ्रुवोरन्तरेण साङ्कर्षणो नाम रुद्र एकादशव्यूहस्त्र्यक्षस्त्रिशिखं शूलमुत्तम्भयन्नुदतिष्ठत् ॥ ३ ॥
ಪ್ರಳಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಅನಂತದೇವನು ಸರ್ವಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಲಯಗೊಳಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದಾಗ ಸ್ವಲ್ಪ ಕೋಪಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಅವನ ಎರಡು ಭ್ರೂಗಳ ಮಧ್ಯದಿಂದ ತ್ರಿನೇತ್ರ ರುದ್ರನು ತ್ರಿಶೂಲವನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಪ್ರकटನಾಗುತ್ತಾನೆ. ‘ಸಾಂಕರ್ಷಣ’ ಎಂಬ ಈ ರುದ್ರನು ಏಕಾದಶ ರುದ್ರಗಳ ಸಮಷ್ಟಿ-ಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿ ಸಂಹಾರಾರ್ಥ ಉದಯಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 4
यस्याङ्घ्रिकमलयुगलारुणविशदनखमणिषण्डमण्डलेष्वहिपतय: सह सात्वतर्षभैरेकान्तभक्तियोगेनावनमन्त: स्ववदनानि परिस्फुरत्कुण्डलप्रभामण्डितगण्डस्थलान्यतिमनोहराणि प्रमुदितमनस: खलु विलोकयन्ति ॥ ४ ॥
ಪ್ರಭುವಿನ ಪದ್ಮಪಾದಗಳ ಗುಲಾಬಿ ವರ್ಣದ, ಪಾರದರ್ಶಕ ನಖಗಳು ಕನ್ನಡಿಯಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ರತ್ನಗಳಂತಿವೆ. ಅಹಿಪತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಶುದ್ಧ ವೈಷ್ಣವ ಭಕ್ತರು ಏಕಾಂತ ಭಕ್ತಿಯೋಗದಿಂದ ಶ್ರೀಸಂಕರ್ಷಣನಿಗೆ ದಂಡವತ್ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದಾಗ, ಆ ನಖಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಮನೋಹರ ಮುಖಗಳ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವನ್ನು ನೋಡಿ ಪರಮಾನಂದಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ; ಮಿನುಗುವ ಕಿವಿಯೋಲೆಗಳ ಕಾಂತಿಯಿಂದ ಅವರ ಗಂಡಸ್ಥಲಗಳು ಇನ್ನಷ್ಟು ಶೋಭಿಸುತ್ತವೆ.
Verse 5
यस्यैव हि नागराजकुमार्य आशिष आशासानाश्चार्वङ्गवलयविलसितविशद विपुलधवलसुभगरुचिरभुजरजतस्तम्भेष्वगुरुचन्दनकुङ्कुमपङ्कानुलेपेनावलिम्पमानास्तदभिमर्शनोन्मथितहृदयमकरध्वजावेशरुचिरललितस्मितास्तदनुरागमदमुदितमद् विघूर्णितारुणकरुणावलोकनयनवदनारविन्दं सव्रीडं किल विलोकयन्ति ॥ ५ ॥
ನಾಗರಾಜರ ಕುಮಾರಿಯರು ಶುಭಾಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ಬಯಸಿ, ಬಳೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾದ, ದೀರ್ಘವೂ ಮನೋಹರವೂ ಆದ, ಬೆಳ್ಳಿಯ ಕಂಬಗಳಂತೆ ಬಿಳಿಯಾಗಿ ಹೊಳೆಯುವ ಪ್ರಭುವಿನ ಭುಜಗಳ ಮೇಲೆ ಅಗುರು, ಚಂದನ ಮತ್ತು ಕುಂಕುಮ ಲೇಪನವನ್ನು ಹಚ್ಚುತ್ತಾರೆ. ಅವನ ಅಂಗಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಅವರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಮಕರಧ್ವಜ (ಕಾಮದೇವ)ನ ಆವೇಶ ಜಾಗೃತವಾಗಿ, ಅವರು ಲಲಿತ ಮಧುರ ನಗುವಿನಿಂದ ಮಿನುಗುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅರಿತ ಪ್ರಭು ಕರುಣಾಮಯ ಮೃದುವಾದ ನಗುವಿನಿಂದ ನೋಡುವನು; ಭಕ್ತಿಪ್ರೇಮದ ಆನಂದಮದದಿಂದ ಅವನ ಕೆಂಪಾದ ಕಣ್ಣುಗಳ ದೃಷ್ಟಿ ಸ್ವಲ್ಪ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಅವರು ಲಜ್ಜೆಯಿಂದ ಅವನ ಕಮಲಮುಖವನ್ನು ನೋಟಹಾಕುತ್ತಾರೆ.
Verse 6
स एव भगवाननन्तोऽनन्तगुणार्णव आदिदेव उपसंहृतामर्षरोषवेगो लोकानां स्वस्तय आस्ते ॥ ६ ॥
ಅವನೇ ಭಗವಾನ್ ಅನಂತದೇವನು, ಅನಂತ ಗುಣಗಳ ಸಾಗರವಾದ ಆದಿದೇವ; ಪರಮ ಪುರುಷೋತ್ತಮನಿಗೆ ಅಭಿನ್ನನು. ಲೋಕದ ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ಧಾಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ ಕ್ರೋಧ ಮತ್ತು ಅಸಹಿಷ್ಣುತೆಯ ವೇಗವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 7
ध्यायमान: सुरासुरोरगसिद्धगन्धर्वविद्याधरमुनिगणैरनवरतमदमुदितविकृतविह्वललोचन: सुललितमुखरिकामृतेनाप्यायमान: स्वपार्षदविबुधयूथपतीनपरिम्लानरागनवतुलसिकामोदमध्वासवेन माद्यन्मधुकरव्रातमधुरगीतश्रियं वैजयन्तीं स्वां वनमालां नीलवासा एककुण्डलो हलककुदि कृतसुभगसुन्दरभुजो भगवान्महेन्द्रो वारणेन्द्र इव काञ्चनीं कक्षामुदारलीलो बिभर्ति ॥ ७ ॥
ಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮಿಯು ಮುಂದುವರೆಸಿದನು—ದೇವತೆಗಳು, ದೈತ್ಯರು, ಉರಗರು, ಸಿದ್ಧರು, ಗಂಧರ್ವರು, ವಿದ್ಯಾಧರರು ಮತ್ತು ಮುನಿಗಣಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪ್ರಭುವಿಗೆ ಸ್ತುತಿ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮದೋನ್ಮತ್ತನಂತೆ ಪ್ರಭು ಗೊಂದಲಗೊಂಡಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ; ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರಳಿದ ಹೂವಿನಂತೆ ಕಣ್ಣುಗಳು ಇತ್ತಿಚೆಗೆ ಅಲೆಯುತ್ತವೆ. ತನ್ನ ಬಾಯಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಮಧುರ ನಾದದಿಂದ ಸ್ವಪಾರ್ಷದರನ್ನು ಹಾಗೂ ದೇವನಾಯಕರನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ನೀಲ ವಸ್ತ್ರಧಾರಿ, ಒಂದೇ ಕುಂಡಲಧಾರಿ, ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿದ ಭುಜಗಳಿಂದ ಬೆನ್ನ ಮೇಲೆ ಹಾಲನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಕಮರಿಗೆ ಚಿನ್ನದ ಕಕ್ಷಾಬಂಧ ಮತ್ತು ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಸದಾ-ನವ ತುಳಸೀ ಪುಷ್ಪಗಳ ವೈಜಯಂತೀ ಮಾಲೆಯನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ತುಳಸಿಯ ಮಧುವಿನಂತಹ ಸುಗಂಧದಿಂದ ಮದಗೊಂಡ ಜೇನುನೊಣಗಳು ಮಧುರವಾಗಿ ಗುನುಗುತ್ತಾ ಮಾಲೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಶೋಭೆಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಪ್ರಭು ಉದಾರ ಲೀಲೆಯನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 8
य एष एवमनुश्रुतो ध्यायमानो मुमुक्षूणामनादिकालकर्मवासनाग्रथितमविद्यामयं हृदयग्रन्थिं सत्त्वरजस्तमोमयमन्तर्हृदयं गत आशु निर्भिनत्ति तस्यानुभावान् भगवान् स्वायम्भुवो नारद: सह तुम्बुरुणा सभायां ब्रह्मण: संश्लोकयामास ॥ ८ ॥
ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಬಯಸುವವರು ಶಿಷ್ಯಪರಂಪರೆಯ ಗುರುಮುಖದಿಂದ ಅನಂತದೇವನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಸದಾ ಸಂಕರ್ಷಣನ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಿದರೆ, ಭಗವಾನ್ ಅವರ ಹೃದಯದ ಆಳಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಗುಣಗಳಿಂದ ಬಂದ ಮಲಿನತೆಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ, ಅನಾದಿಕಾಲದಿಂದ ಕರ್ಮವಾಸನೆಗಳಿಂದ ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟ ಅವಿದ್ಯಾಮಯ ಹೃದಯಗ್ರಂಥಿಯನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಚೂರುಮೂರು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುತ್ರನಾದ ನಾರದ ಮುನಿಯು ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ತುಂಭುರುನೊಂದಿಗೆ, ತಾನೇ ರಚಿಸಿದ ಆನಂದಶ್ಲೋಕಗಳಿಂದ ಅನಂತದೇವನನ್ನು ಸದಾ ಕೀರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 9
उत्पत्तिस्थितिलयहेतवोऽस्य कल्पा: सत्त्वाद्या: प्रकृतिगुणा यदीक्षयाऽऽसन्॒ । यद्रूपं ध्रुवमकृतं यदेकमात्मन् नानाधात्कथमु ह वेद तस्य वर्त्म ॥ ९ ॥
ಅವನ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೇ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸತ್ತ್ವಾದಿ ಗುಣಗಳು ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಲಯಗಳ ಕಾರಣಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಪರಮಾತ್ಮನು ಅನಂತನು, ಅನಾದಿಯು; ಒಬ್ಬನೇ ಇದ್ದರೂ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆ ಪರಮದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಮಾನವ ಸಮಾಜ ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯಬಲ್ಲದು?
Verse 10
मूर्तिं न: पुरुकृपया बभार सत्त्वं संशुद्धं सदसदिदं विभाति तत्र । यल्लीलां मृगपतिराददेऽनवद्या- मादातुं स्वजनमनांस्युदारवीर्य: ॥ १० ॥
ಅಪಾರ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಭಗವಾನ್ ನಮ್ಮಿಗಾಗಿ ಶುದ್ಧ ಸತ್ತ್ವಮಯ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾನೆ; ಅದರಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮತ್ತು ಸ್ಥೂಲವಾದ ಈ ಜಗತ್ತು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಉದಾರವೀರ್ಯನಾದ, ಸಮಸ್ತ ಯೋಗಸಿದ್ಧಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಪರಮೇಶ್ವರನು ಭಕ್ತರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಜಯಿಸಿ ಅವರ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಆನಂದ ನೀಡಲು ವಿವಿಧ ಅವತಾರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿ ನಿರ್ಮಲ ಲೀಲೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 11
यन्नाम श्रुतमनुकीर्तयेदकस्मा- दार्तो वा यदि पतित: प्रलम्भनाद्वा । हन्त्यंह: सपदि नृणामशेषमन्यं कं शेषाद्भगवत आश्रयेन्मुमुक्षु: ॥ ११ ॥
ಸದ್ಗುರುವಿನಿಂದ ಕೇಳಿ ಭಗವಂತನ ಪವಿತ್ರ ನಾಮವನ್ನು ಯಾರು ಕೀರ್ತಿಸುತ್ತಾರೋ—ಅವರು ಆರ್ಥರಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಪತಿತರಾಗಿರಲಿ—ತಕ್ಷಣವೇ ಶುದ್ಧರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಹಾಸ್ಯವಾಗಿ ಅಥವಾ ಅಕಸ್ಮಾತ್ತಾಗಿ ನಾಮೋಚ್ಚಾರ ಮಾಡಿದರೂ ಅವನು ಮತ್ತು ಕೇಳಿದವರೂ ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಮುಮುಕ್ಷು ಶೇಷಭಗವಂತನ ನಾಮಾಶ್ರಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಇನ್ನಾರ ಶರಣಾಗಬೇಕು?
Verse 12
मूर्धन्यर्पितमणुवत्सहस्रमूर्ध्नो भूगोलं सगिरिसरित्समुद्रसत्त्वम् । आनन्त्यादनिमितविक्रमस्य भूम्न: को वीर्याण्यधिगणयेत्सहस्रजिह्व: ॥ १२ ॥
ಪ್ರಭು ಅನಂತನು; ಅವನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಯಾರೂ ಅಳೆಯಲಾರರು. ಪರ್ವತಗಳು, ನದಿಗಳು, ಸಾಗರಗಳು, ವೃಕ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಜೀವಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಈ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವು ಅವನ ಸಹಸ್ರ ಫಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರ ಮೇಲೆ ಅಣುವಿನಂತೆ ನೆಲಸಿದೆ. ಸಾವಿರ ನಾಲಿಗೆಗಳಿದ್ದರೂ ಅವನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಯಾರು ಎಣಿಸಬಲ್ಲರು?
Verse 13
एवम्प्रभावो भगवाननन्तो दुरन्तवीर्योरुगुणानुभाव: । मूले रसाया: स्थित आत्मतन्त्रो यो लीलया क्ष्मां स्थितये बिभर्ति ॥ १३ ॥
ಇಂತಹ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾದ ಭಗವಾನ್ ಅನಂತದೇವನ ಮಹತ್ತಾದ, ಮಹಿಮಾಮಯ ಗುಣಗಳಿಗೆ ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲ; ಅವನ ಪರಾಕ್ರಮ ಅಸೀಮ. ಆತ್ಮಸಂಪೂರ್ಣನಾಗಿದ್ದರೂ ಅವನೇ ಎಲ್ಲದರ ಆಧಾರ. ರಸಾತಲದ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ, ಲೀಲಾಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಈ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 14
एता ह्येवेह नृभिरुपगन्तव्या गतयो यथाकर्मविनिर्मिता यथोपदेशमनुवर्णिता: कामान् कामयमानै: ॥ १४ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ನಾನು ನನ್ನ ಗುರುಗಳಿಂದ ಕೇಳಿದಂತೆ, ಬಂಧಿತ ಜೀವಿಗಳ ಕರ್ಮಗಳು ಮತ್ತು ಆಸೆಗಳ ಫಲದಂತೆ ಈ ಭೌತಿಕ ಸೃಷ್ಟಿ ಹೇಗೆ ನಿರ್ಮಿತವಾಯಿತೋ ನಿನಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಭೌತಿಕ ಕಾಮನೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದವರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಕರ್ಮಫಲದಂತೆ ವಿಭಿನ್ನ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ಈ ಸೃಷ್ಟಿಯೊಳಗೇ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.
Verse 15
एतावतीर्हि राजन् पुंस: प्रवृत्तिलक्षणस्य धर्मस्य विपाकगतय उच्चावचा विसदृशा यथाप्रश्नं व्याचख्ये किमन्यत्कथयाम इति ॥ १५ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಪ್ರವೃತ್ತಿಲಕ್ಷಣ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಕರ್ಮವಿಪಾಕದಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಉನ್ನತ-ನೀಚ ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನ ಗತಿಗಳನ್ನು ನಿನ್ನ ಪ್ರಶ್ನೆಯಂತೆ ನಾನು ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ. ನೀನು ಕೇಳಿದುದನ್ನು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕರಿಂದ ಕೇಳಿದಂತೆ ಹೇಳಿದೆನು; ಇನ್ನು ನಾನು ಏನು ಹೇಳಲಿ?
Frequently Asked Questions
In this chapter, Saṅkarṣaṇa is described as the principle behind the conditioned soul’s “I am the enjoyer” mentality—ahaṅkāra rooted in ignorance. As the presiding deity of tamo-guṇa, He governs the cosmic function by which living beings misidentify with matter; yet as Viṣṇu-tattva He remains transcendental, and remembrance of Him destroys that very contamination.
The comparison is theological and contemplative: it establishes the immeasurable greatness of Bhagavān and the relative insignificance of the cosmos. The teaching redirects awe from the created order to the Creator-support, cultivating humility and devotion rather than cosmic pride or materialistic self-importance.
The text describes a three-eyed Rudra, armed with a trident, who embodies the eleven Rudras and appears for universal dissolution. This connects Ananta to nirodha: the Lord’s will activates the destructive agency (Rudra/Śiva-tattva function) to wind up creation at the appointed time.
Hearing from a bona fide spiritual master in disciplic succession (paramparā) and meditating on Saṅkarṣaṇa brings the Lord into the heart, where He removes guṇa-contamination and cuts the hṛdaya-granthi—the deep knot of domination and fruitive desire. The chapter also emphasizes nāma-kīrtana: chanting the Lord’s name purifies even when done inadvertently.
The aesthetic description functions as bhakti-śāstra: it supplies concrete forms for meditation (dhyāna), intensifies personalism (Bhagavān as a beautiful person), and shows how diverse beings—devas, siddhas, gandharvas, nāgas—are drawn into worship by His transcendental qualities, reinforcing poṣaṇa (the Lord’s benevolent care for devotees).