Srimad Bhagavatam — Panchama Skandha, Shloka 29
Priyavrata Accepts Kingship by Brahmā’s Instruction; Sapta-dvīpa Formation and Renunciation
एवमुपशमायनेषु स्वतनयेष्वथ जगतीपतिर्जगतीमर्बुदान्येकादश परिवत्सराणामव्याहताखिलपुरुषकारसारसम्भृतदोर्दण्डयुगलापीडितमौर्वीगुणस्तनितविरमितधर्मप्रतिपक्षो बर्हिष्मत्याश्चानुदिनमेधमानप्रमोदप्रसरणयौषिण्यव्रीडाप्रमुषितहासावलोकरुचिरक्ष्वेल्यादिभि: पराभूयमानविवेक इवानवबुध्यमान इव महामना बुभुजे ॥ २९ ॥
evam upaśamāyaneṣu sva-tanayeṣv atha jagatī-patir jagatīm arbudāny ekādaśa parivatsarāṇām avyāhatākhila-puruṣa-kāra-sāra-sambhṛta-dor-daṇḍa-yugalāpīḍita-maurvī-guṇa-stanita-viramita-dharma-pratipakṣo barhiṣmatyāś cānudinam edhamāna-pramoda-prasaraṇa-yauṣiṇya-vrīḍā-pramuṣita-hāsāvaloka-rucira-kṣvely-ādibhiḥ parābhūyamāna-viveka ivānavabudhyamāna iva mahāmanā bubhuje.
ಕವಿ, ಮಹಾವೀರ ಮತ್ತು ಸವನ ಮೊದಲಾದ ಪುತ್ರರು ಪರಮಹಂಸಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ನಂತರ ಜಗತೀಪತಿ ಮಹಾರಾಜ ಪ್ರಿಯವ್ರತನು ಹನ್ನೊಂದು ಅರ್ಬುದ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಆಳಿದನು. ಅವನು ತನ್ನ ಎರಡು ಮಹಾಬಲಿಷ್ಠ ಭುಜಗಳಿಂದ ಧನುಸ್ಸಿನ ನಾರಿನಲ್ಲಿ ಬಾಣವನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಲು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದಾಗ, ಧರ್ಮನಿಯಮಗಳಿಗೆ ವಿರೋಧಿಗಳಾದ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಿಗಳು ಅವನ ಅಪ್ರತಿಮ ಆಡಳಿತ-ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ಕಂಡು ಭಯದಿಂದ ಓಡಿಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವನು ಪತ್ನಿ ಬರ್ಹಿಷ್ಮತಿಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರೀತಿಸಿದನು; ದಿನಗಳು ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ಅವರ ದಾಂಪತ್ಯಾನಂದವೂ ಹೆಚ್ಚಿತು. ರಾಣಿಯ ಅಲಂಕಾರ, ನಡೆ, ಏಳುವುದು, ನಗು, ಹಾಸ್ಯ, ದೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡೆ ಮೊದಲಾದ ಸ್ತ್ರೀಸಹಜ ಭಾವಗಳು ಅವನ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದವು; ಆದ್ದರಿಂದ ಮಹಾತ್ಮನಾಗಿದ್ದರೂ ಅವನು ಅವಳ ಸ್ತ್ರೀಚರ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮಗುಚಿ ಸಾಮಾನ್ಯನಂತೆ ವಿವೇಕ ಕಳೆದುಕೊಂಡವನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದನು, ಆದರೆ ನಿಜವಾಗಿ ಅವನು ಮಹಾತ್ಮನೇ.
In this verse, the word dharma-pratipakṣaḥ (“opponents of religious principles”) refers not to a particular faith, but to varṇāśrama-dharma, the division of society, socially and spiritually, into four varṇas ( brāhmaṇa, kṣatriya, vaiśya and śūdra ) and four āśramas ( brahmacarya, gṛhastha, vānaprastha and sannyāsa ). To maintain proper social order and help the citizens gradually progress toward the goal of life — namely spiritual understanding — the principles of varṇāśrama-dharma must be accepted. From this verse, Mahārāja Priyavrata appears to have been so strict in maintaining this institution of varṇāśrama-dharma that anyone neglecting it would immediately flee from his presence as soon as the King warned him by fighting or administering light punishment. Indeed, Mahārāja Priyavrata would not have to fight, for simply because of his strong determination, they dared not disobey the rules and regulations of varṇāśrama-dharma. It is said that unless human society is regulated by varṇāśrama-dharma, it is no better than a bestial society of cats and dogs. Mahārāja Priyavrata, therefore, strictly maintained varṇāśrama-dharma by his extraordinary, unparalleled prowess.
FAQs
This verse shows Priyavrata powerfully upholding dharma as a ruler, yet becoming seemingly overpowered by daily conjugal enjoyment—highlighting the need for steady discrimination even while fulfilling worldly duties.
Śukadeva Gosvāmī narrates Priyavrata’s reign and his household life to King Parīkṣit as part of the Fifth Canto’s genealogical and moral history.
Do your responsibilities with strength and integrity, but remain mindful that pleasure can cloud judgment; cultivate daily self-awareness and discipline so enjoyment does not weaken values.