Srimad Bhagavatam — Ekadasha Skandha, Shloka 4
Guṇa-vibhāga: The Three Modes and the Path Beyond Them
शमो दमस्तितिक्षेक्षा तप: सत्यं दया स्मृति: । तुष्टिस्त्यागोऽस्पृहा श्रद्धा ह्रीर्दयादि: स्वनिर्वृति: ॥ २ ॥ काम ईहा मदस्तृष्णा स्तम्भ आशीर्भिदा सुखम् । मदोत्साहो यश:प्रीतिर्हास्यं वीर्यं बलोद्यम: ॥ ३ ॥ क्रोधो लोभोऽनृतं हिंसा याच्ञा दम्भ: क्लम: कलि: । शोकमोहौ विषादार्ती निद्राशा भीरनुद्यम: ॥ ४ ॥ सत्त्वस्य रजसश्चैतास्तमसश्चानुपूर्वश: । वृत्तयो वर्णितप्राया: सन्निपातमथो शृणु ॥ ५ ॥
śamo damas titikṣekṣā tapaḥ satyaṁ dayā smṛtiḥ tuṣṭis tyāgo ’spṛhā śraddhā hrīr dayādiḥ sva-nirvṛtiḥ
ಮನಸ್ಸು‑ಇಂದ್ರಿಯ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಸಹನೆ, ವಿವೇಕ, ಸ್ವಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರತೆ, ಸತ್ಯ, ದಯೆ, ಸ್ಮೃತಿ, ತೃಪ್ತಿ, ತ್ಯಾಗ, ವಿಷಯಭೋಗವಿರಕ್ತಿ, ಗುರುನಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆ, ಅಯೋಗ್ಯ ಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಲಜ್ಜೆ, ದಾನ, ಸರಳತೆ, ವಿನಯ ಮತ್ತು ಆತ್ಮತೃಪ್ತಿ—ಇವು ಸತ್ತ್ವಗುಣದ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಕಾಮನೆ, ಮಹಾ ಪ್ರಯತ್ನ, ಧೃಷ್ಟತೆ, ಲಾಭದಲ್ಲೂ ಅಸಂತೋಷ, ಸುಳ್ಳು ಅಹಂಕಾರ, ಭೌತಿಕ ವೃದ್ಧಿಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ, ತಾನೇ ಶ್ರೇಷ್ಠನೆಂಬ ಭಾವ, ಇಂದ್ರಿಯಸುಖ, ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಆತುರ, ಹೊಗಳಿಕೆ ಕೇಳುವ ಆಸಕ್ತಿ, ಇತರರನ್ನು ಹಾಸ್ಯಮಾಡುವುದು, ತನ್ನ ಶೌರ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಬಲದಿಂದ ಕರ್ಮವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುವುದು—ಇವು ರಜೋಗುಣದ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಅಸಹನೀಯ ಕ್ರೋಧ, ಲೋಭ, ಶಾಸ್ತ್ರಾಧಾರವಿಲ್ಲದ ಮಾತು, ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ದ್ವೇಷ, ಪರಜೀವಿ ಜೀವನ, ದಂಭ, ದೀರ್ಘ ಕ್ಲಾಂತಿ, ಕಲಹ, ಶೋಕ, ಮೋಹ, ದುಃಖ, ವಿಷಾದ, ಅತಿನಿದ್ರೆ, ಸುಳ್ಳು ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳು, ಭಯ ಮತ್ತು ಆಲಸ್ಯ—ಇವು ತಮೋಗುಣದ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಈಗ ಈ ಮೂರು ಗುಣಗಳ ಸಂಯೋಗವನ್ನು ಕೇಳು।
FAQs
In 11.25.4, Śrī Kṛṣṇa lists anger, greed, falsehood, violence, hypocrisy, quarrel, lamentation, delusion, depression, fear, excessive sleep, and lack of effort as tamasic tendencies.
Kṛṣṇa instructs Uddhava to recognize how the modes shape behavior, so one can avoid tamasic habits, cultivate clarity and goodness, and ultimately transcend all modes through devotion.
Use the verse as a self-check: when anger, fear, laziness, dishonesty, or quarrel dominate, treat it as a tamas warning sign and shift toward sattvic routines and bhakti practices like truthful speech, nonviolence, regulated sleep, and sincere remembrance of Kṛṣṇa.