Adhyaya 19

Verse 1

श्री-भगवान् उवाच यो विद्या-श्रुत-सम्पन्नः आत्मवान् नानुमानिकः । मया-मात्रम् इदं ज्ञात्वा ज्ञानं च मयि सन्न्यसेत् ॥

ಶ್ರೀಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು—ವಿದ್ಯಾ-ಶ್ರುತಿ ಸಂಪನ್ನನಾಗಿ, ಆತ್ಮಸಂಯಮಿಯೂ ಆಗಿ, ಕಲ್ಪಿತ ಅನುಮಾನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗದವನು, ಈ ಜಗತ್ತು ನನ್ನಿಂದ ಮಾತ್ರ ಧೃತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು ತನ್ನ ಜ್ಞಾನವನ್ನೂ ನನಗೆ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು.

Verse 2

ज्ञानिनस् त्व् अहम् एवेष्टः स्वार्थो हेतुश् च सम्मतः । स्वर्गश् चैवापवर्गश् च नान्यो 'र्थो मद्-ऋते प्रियः ॥

ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ನಾನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರಿಯನು—ನಾನೇ ಅವರ ನಿಜವಾದ ಸ್ವಾರ್ಥವೂ ಪರಮ ಉದ್ದೇಶವೂ. ಸ್ವರ್ಗವೂ ಅಪವರ್ಗವೂ ನನ್ನಲ್ಲೇ ಇವೆ; ಪ್ರಿಯನೇ, ನನ್ನ ಹೊರತು ಬೇರೆ ನಿಜ ಗುರಿಯಿಲ್ಲ.

Verse 3

ज्ञान-विज्ञान-संसिद्धाः पदं श्रेष्ठं विदुर्मम । ज्ञानी प्रियतमो 'तो मे ज्ञानेनासौ बिभर्ति माम् ॥

ಜ್ಞಾನ-ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧರಾದವರು ನನ್ನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪದವನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಜ್ಞಾನಿ ನನಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯನು; ಜ್ಞಾನದಿಂದಲೇ ಅವನು ನನ್ನನ್ನು ತನ್ನೊಳಗೆ ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 4

तपस् तीर्थं जपो दानं पवित्राणीतराणि च । नालं कुर्वन्ति तां सिद्धिं या ज्ञान-कलया कृता ॥

ತಪಸ್ಸು, ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ, ಜಪ, ದಾನ ಮತ್ತು ಇತರ ಶುದ್ಧಿಕರ ಆಚರಣೆಗಳು ಮಾತ್ರದಿಂದ ಆ ಸಿದ್ಧಿ ದೊರೆಯದು; ಸತ್ಯ ಜ್ಞಾನದ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾಗದಿಂದಲೇ ದೊರೆಯುವ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆ ಅದು.

Verse 5

तस्माज् ज्ञानेन सहितं ज्ञात्वा स्वात्मानम् उद्धव । ज्ञान-विज्ञान-सम्पन्नो भज मां भक्ति-भावतः ॥

ಆದ್ದರಿಂದ ಓ ಉದ್ದವ, ಜ್ಞಾನಸಹಿತ ನಿನ್ನ ನಿಜ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿದು, ಜ್ಞಾನ-ವಿಜ್ಞಾನಸಂಪನ್ನನಾಗಿ, ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಭಜಿಸು.

Verse 6

ज्ञान-विज्ञान-यज्ञेन माम् इष्ट्वात्मानम् आत्मनि । सर्व-यज्ञ-पतिं मां वै संसिद्धिं मुनयो 'गमन् ॥

ಜ್ಞಾನ-ವಿಜ್ಞಾನ ಯಜ್ಞದಿಂದ, ಆತ್ಮದಲ್ಲೇ ಪರಮಾತ್ಮನಾಗಿ ನನ್ನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ, ಎಲ್ಲಾ ಯಜ್ಞಗಳ ಪತಿಯಾದ ನಾನು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದು ಮುನಿಗಳು ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.

Verse 7

त्वय्युद्धवाश्रयति यस्त्रिविधो विकारो मायान्तरापतति नाद्यपवर्गयोर्वयत् । जन्मादयोऽस्य यदमी तव तस्य किं स्युर् आद्यन्तयोऱ्यदसतोऽस्ति तदेव मध्ये ॥

ಓ ಉದ್ದವ, ಸೃಷ್ಟಿ-ಸ್ಥಿತಿ-ಪ್ರಳಯವೆಂಬ ತ್ರಿವಿಧ ವಿಕಾರವು ನಿನ್ನಲ್ಲೇ ಆಶ್ರಯಿಸಿದೆ. ಆದಿ-ಅಂತ್ಯದ ಮಧ್ಯೆ ನಿಂತಿರುವ ಮಾಯೆ, ಬಂಧನ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷ ಎರಡಕ್ಕೂ ಅತೀತನಾದ ನಿನ್ನನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಜನ್ಮಾದಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಆ ಮಾಯೆಯವೇ—ನಿನಗೆ ಅವುಗಳೇನು? ಅಸತ್ಯವಾದುದು ತನ್ನ ಆದಿ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲೇ ಮಾತ್ರ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 8

श्री-उद्धव उवाच ज्ञानं विशुद्धं विपुलं यथैतद् वैराग्य-विज्ञान-युतं पुराणम् । आख्याहि विश्वेश्वर विश्व-मूर्ते त्वद्-भक्ति-योगं च महद्-विमृग्यम् ॥

ಶ್ರೀ ಉದ್ದವನು ಹೇಳಿದರು: ಓ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ, ಓ ವಿಶ್ವಮೂರ್ತೇ! ಈ ಪುರಾಣದ ವಿಶಾಲವಾದ, ಪರಮ ಶುದ್ಧ ಜ್ಞಾನವನ್ನು—ವೈರಾಗ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನಯುಕ್ತವಾದುದನ್ನು—ನನಗೆ ವಿವರಿಸು; ಹಾಗೆಯೇ ಮಹಾತ್ಮರೂ ಹುಡುಕುವ ನಿನ್ನ ಭಕ್ತಿಯೋಗವನ್ನೂ ಹೇಳು.

Verse 9

ताप-त्रयेणाभिहतस्य घोरे सन्तप्यमानस्य भवाध्वनीश । पश्यामि नान्यच् छरणं तवाङ्घ्रि- द्वन्द्वातपत्राद् अमृताभिवर्षात् ॥

ಹೇ ಭವಯಾತ್ರೆಯ ಅಧೀಶ! ಭಯಂಕರ ತ್ರಿತಾಪಗಳಿಂದ ಹೊಡೆತಪಟ್ಟು ನಾನು ಒಳಗಿಂದಲೇ ಸುಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ದಹನದಿಂದ ಕಾಪಾಡುವ ಛತ್ರದಂತೆ ಮತ್ತು ಅಮೃತವರ್ಷೆಯಂತೆ ಇರುವ ನಿನ್ನ ಪದ್ಮಪಾದಯುಗಲವಲ್ಲದೆ ನನಗೆ ಬೇರೆ ಶರಣ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 10

दष्टं जनं सम्पतितं बिले 'स्मिन् कालाहिना क्षुद्र-सुखोरु-तर्षम् । समुद्धरैनं कृपयापवर्ग्यैर् वचोभिर् आसीञ्च महाऽनुभाव ॥

ಓ ಮಹಾನುಭಾವನೇ! ಕಾಲಸರ್ಪದ ದಂಶದಿಂದ ಈ ವ್ಯಕ್ತಿ ಈ ಗುಹೆಯೊಳಗೆ ಬಿದ್ದು, ಕ್ಷುದ್ರ ಸುಖಗಳ ತೀವ್ರ ತೃಷ್ಣೆಯಿಂದ ದಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಕರುಣೆಯಿಂದ ಅವನನ್ನು ಎತ್ತಿ, ನಿಮ್ಮ ಮುಕ್ತಿದಾಯಕ ವಚನಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸಿಂಚಿಸಿ।

Verse 11

श्री-भगवान् उवाच इत्थम् एतत् पुरा राजा भीष्मं धर्म-भृतां वरम् । अजात-शत्रुः पप्रच्छ सर्वेषां नो 'नुशृण्वताम् ॥

ಶ್ರೀಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು—ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಜಾತಶತ್ರು ರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು, ನಾವು ಎಲ್ಲರೂ ಗಮನದಿಂದ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಧರ್ಮಧಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಭೀಷ್ಮನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು।

Verse 12

निवृत्ते भारते युद्धे सुहृन्-निधन-विह्वलः । श्रुत्वा धर्मान् बहून् पश्चान् मोक्ष-धर्मान् अपृच्छत ॥

ಭಾರತ ಯುದ್ಧ ಮುಗಿದ ನಂತರ, ಪ್ರಿಯ ಸುಹೃದರ ಮರಣದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲನಾದ ರಾಜನು ಅನೇಕ ಧರ್ಮೋಪದೇಶಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ನಂತರ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮೋಕ್ಷಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು।

Verse 13

तान् अहं ते 'भिधास्यामि देव-व्रत-मखाच् छ्रुतान् । ज्ञान-वैराग्य-विज्ञान-श्रद्धा-भक्त्युपबृंहितान् ॥

ನಾನು ಈಗ ನಿನಗೆ ಆ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಅವು ದೇವವ್ರತ (ಭೀಷ್ಮ) ಯ ಯಜ್ಞದಿಂದ ಕೇಳಲ್ಪಟ್ಟವು, ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ, ವೈರಾಗ್ಯ, ಅನುಭವಜ್ಞಾನ, ಶ್ರದ್ಧೆ ಹಾಗೂ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೋಷಿತವಾಗಿವೆ।

Verse 14

नवैकादश पञ्च त्रीन् भावान् भूतेषु येन वै । ईक्षेताथैकम् अप्येषु तज् ज्ञानं मम निश्चितम् ॥

ನನ್ನ ನಿಶ್ಚಿತ ಬೋಧನೆ ಇದು: ಯಾವ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಒಬ್ಬನು ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು, ಹನ್ನೊಂದು, ಐದು ಮತ್ತು ಮೂರು ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಅವುಗಳಲ್ಲೇ ಇರುವ ಏಕ ಪರಮತತ್ತ್ವವನ್ನೂ ಕಾಣುತ್ತಾನೋ—ಅದೇ ಜ್ಞಾನ।

Verse 15

एतद् एव हि विज्ञानं न तथैकॆन येन यत् । स्थित्युत्पत्त्यप्ययान् पश्येद् भावानां त्रिगुणात्मनाम् ॥

ಇದೇ ನಿಜವಾದ ವಿಜ್ಞಾನ—ತ್ರಿಗುಣಾತ್ಮಕವಾದ ಎಲ್ಲ ಭಾವಗಳ ಸ್ಥಿತಿ, ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಲಯವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನೋಡುವುದು; ಏಕಪಕ್ಷ ದೃಷ್ಟಿ ಅದು ಅಲ್ಲ.

Verse 16

आदाव् अन्ते च मध्ये च सृज्यात् सृज्यं यद् अन्वियात् । पुनस् तत्प्रतिसङ्क्रमे यच् छिष्येत तदेव सत् ॥

ಆದಿಯಲ್ಲಿ, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ—ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿ—ಇರುವದು; ಪ್ರಳಯದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿ ಲೀನವಾದರೂ ಉಳಿಯುವದು; ಅದೇ ಸತ್.

Verse 17

श्रुतिः प्रत्यक्षम् ऐतिह्यम् अनुमानं चतुष्टयम् । प्रमाणेष्व् अनवस्थानाद् विकल्पात् स विरज्यते ॥

ಶ್ರುತಿ, ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ, ಐತಿಹ್ಯ ಮತ್ತು ಅನುಮಾನ—ಇವು ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮಾಣಗಳು; ಆದರೆ ಇವು ಸ್ಥಿರವಲ್ಲ, ವಿಭಿನ್ನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತವೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಜ್ಞಾನಿ ವಾದತರ್ಕಗಳಿಂದ ವಿರಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 18

कर्मणां परिणामित्वाद् आ-विरिञ्च्याद् अमङ्गलम् । विपश्चिन् नश्वरं पश्येद् अदृष्टम् अपि दृष्ट-वत् ॥

ಕರ್ಮಫಲಗಳು ಪರಿವರ್ತನಶೀಲವಾದುದರಿಂದ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅತಿ ನೀಚ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನ ತನಕ ಎಲ್ಲವೂ ಅಂತतः ಅಮಂಗಳಕ್ಕೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ವಿವೇಕಿ ಕಾಣದದ್ದನ್ನೂ ಕಂಡಂತೆಯೇ ತಿಳಿದು, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಶ್ವರವೆಂದು ನೋಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 19

भक्ति-योगः पुरैवोक्तः प्रीयमाणाय तेऽनघ । पुनश्च कथयिष्यामि मद्-भक्तेः कारणं परम् ॥

ಹೇ ಅನಘ, ನೀನು ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಸಂತೋಷಪಡುವುದರಿಂದ ನಾನು ಹಿಂದೆಲೇ ಭಕ್ತಿಯೋಗವನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ; ಈಗ ಮತ್ತೆ ನನ್ನ ಭಕ್ತಿಯ ಉದಯಕ್ಕೆ ಪರಮ ಕಾರಣವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 20

श्रद्धामृत-कथायां मे शश्वन् मद्-अनुकीर्तनम् । परिनिष्ठा च पूजायां स्तुतिभिः स्तवनं मम ॥

ನನ್ನ ಅಮೃತಮಯ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆ, ನನ್ನ ಮಹಿಮೆಯ ನಿರಂತರ ಕೀರ್ತನೆ, ನನ್ನ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಅಚಲ ನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಸ್ತುತಿಗಳಿಂದ ನನ್ನ ಸ್ತವನ—ಇವುಗಳಿಂದ ನನ್ನ ಭಕ್ತಿ ಪೋಷಿತವಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 21

आदरः परिचर्यायां सर्वाङ्गैरभिवन्दनम् । मद्भक्तपूजाभ्यधिका सर्वभूतेषु मन्मतिः ॥

ನನ್ನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಆದರಭರಿತ ಎಚ್ಚರಿಕೆ, ಎಲ್ಲಾ ಅಂಗಗಳಿಂದ ದಂಡವತ್ ನಮಸ್ಕಾರ, ನನ್ನ ಭಕ್ತರ ಪೂಜೆಯನ್ನು (ನನ್ನ ಪೂಜೆಯಿಗಿಂತಲೂ) ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿ ಕಾಣುವುದು, ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲೂ ನನ್ನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ತಿಳಿದು ನೋಡುವುದು—ಇವು ಭಕ್ತಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು.

Verse 22

मदर्थेष्वङ्गचेष्टा च वचसा मद्गुणेरणम् । मय्यर्पणं च मनसः सर्वकामविवर्जनम् ॥

ನನ್ನಿಗಾಗಿ ದೇಹದ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ತೊಡಗಿಸುವುದು, ವಾಣಿಯಿಂದ ನನ್ನ ಗುಣಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವುದು, ಮನಸ್ಸನ್ನು ನನಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವುದು, ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಸ್ವಾರ್ಥಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದು—ಇವೂ ಭಕ್ತಿಯ ಅಂಗಗಳು.

Verse 23

मदर्थेऽर्थपरित्यागो भोगस्य च सुखस्य च । इष्टं दत्तं हुतं जप्तं मदर्थं यद् व्रतं तपः ॥

ನನ್ನಿಗಾಗಿ ಧನಲಾಭವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದು, ಹಾಗೆಯೇ ಭೋಗ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸುಖವನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುವುದು; ಮತ್ತು ಏನು ಮಾಡಿದರೂ—ಪೂಜೆ, ದಾನ, ಯಜ್ಞ, ಜಪ, ವ್ರತ ಅಥವಾ ತಪಸ್ಸು—ಅದು ನನ್ನಿಗಾಗಿ ಆಗಿದ್ದರೆ ಅದೇ ನಿಜವಾದ ಸಾಧನೆ.

Verse 24

एवं धर्मैर्मनुष्याणामुद्धवात्मनिवेदिनाम् । मयि सञ्जायते भक्तिः कोऽन्योऽर्थोऽस्यावशिष्यते ॥

ಓ ಉದ್ಧವನೇ! ಇಂತಹ ಧರ್ಮಾಚರಣೆಗಳಿಂದ, ತಮ್ಮ ಆತ್ಮವನ್ನು ನನಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದ ಮಾನವರಲ್ಲಿ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ. ಆಗ ಅವರಿಗೆ ಇನ್ನೇನು ಗುರಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ?

Verse 25

यदात्मन्यर्पितं चित्तं शान्तं सत्त्वोपबृंहितम् । धर्मं ज्ञानं स वैराग्यमैश्वर्यं चाभिपद्यते ॥

ಚಿತ್ತವು ಆತ್ಮ/ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿತವಾಗಿ ಸ್ಥಿರ, ಶಾಂತ ಮತ್ತು ಸತ್ತ್ವದಿಂದ ಪೋಷಿತವಾದಾಗ, ಅದು ಸಹಜವಾಗಿ ಧರ್ಮ, ಅನುಭವಜ್ಞಾನ, ವೈರಾಗ್ಯ ಮತ್ತು ದಿವ್ಯ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ।

Verse 26

यदर्पितं तद्विकल्पे इन्द्रियैः परिधावति । रजस्-वलं चासन्-निष्ठं चित्तं विद्धि विपर्ययम् ॥

ಆದರೆ ಚಿತ್ತವು ನಿಜವಾಗಿ ಆತ್ಮ/ಭಗವಂತನಿಗೆ ಅರ್ಪಿತವಾಗದಿದ್ದರೆ, ಅದು ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಷಯ-ವಿಕಲ್ಪಗಳ ಹಿಂದೆ ಓಡಾಡುತ್ತದೆ; ರಜೋಗುಣದಿಂದ ಮಲಿನವಾಗಿ ಅಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಲಸುತ್ತದೆ—ಇದನ್ನೇ ಚೇತನೆಯ ವಿಪರ್ಯಾಸ ಸ್ಥಿತಿ ಎಂದು ತಿಳಿ।

Verse 27

धर्मो मद्-भक्ति-कृत् प्रोक्तो ज्ञानं चैकाात्म्य-दर्शनम् । गुणेष्व् असङ्गो वैराग्यम् ऐश्वर्यं चाणिमादयः ॥

ನಾನು ಘೋಷಿಸಿದ್ದೇನೆ: ನನ್ನ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದೇ ನಿಜವಾದ ಧರ್ಮ. ಆತ್ಮದ ಏಕತ್ವದ ದರ್ಶನವೇ ಸತ್ಯ ಜ್ಞಾನ. ಗುಣಗಳಲ್ಲಿನ ಅಸಂಗತೆಯೇ ವೈರಾಗ್ಯ; ಅಣಿಮಾ ಮೊದಲಾದ ಸಿದ್ಧಿಗಳೇ ನನ್ನ ಐಶ್ವರ್ಯಗಳು.

Verse 28

श्री-उद्धव उवाच यमः कति-विदः प्रोक्तो नियमो वारि-कर्षण । कः शमः को दमः कृष्ण ॥

ಶ್ರೀ ಉದ್ದವನು ಹೇಳಿದರು: ಓ ಕೃಷ್ಣಾ, ದುಃಖವನ್ನು ಹರಿಸುವವನೇ, ಯಮಗಳು ಎಷ್ಟು ವಿಧವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ? ನಿಯಮವೆಂದರೆ ಏನು? ಶಮವೆಂದರೆ ಏನು, ದಮವೆಂದರೆ ಏನು?

Verse 29

का तितिक्षा धृतिः प्रभो किं दानं किं तपः शौर्यं । किं सत्यं ऋतमुच्यते कस्त्यागः किं धनं चेष्टं ॥

ಹೇ ಪ್ರಭೋ, ನಿಜವಾದ ತಿತಿಕ್ಷೆ ಏನು, ಧೃತಿ ಏನು? ದಾನವೇನು, ತಪಸ್ಸೇನು, ನಿಜವಾದ ಶೌರ್ಯವೇನು? ಸತ್ಯವೇನು, ‘ಋತ’ ಎಂದು ಏನನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ? ನಿಜವಾದ ತ್ಯಾಗ ಯಾವುದು, ನಿಜವಾದ ಧನ ಏನು, ಅತ್ಯಂತ ಇಷ್ಟವಾದ ಪ್ರಯತ್ನ ಯಾವುದು?

Verse 30

को यज्ञः का च दक्षिणा पुंसः किं स्विद् बलं श्रीमन् । भगो लाभश्च केशव का विद्या ह्रीः परा का श्रीः ॥

ಹೇ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಪ್ರಭು! ಯಜ್ಞವೇನು, ನಿಜವಾದ ದಕ್ಷಿಣೆಯೇನು? ಮನುಷ್ಯನ ನಿಜ ಬಲವೇನು? ಹೇ ಕೇಶವ! ನಿಜ ಐಶ್ವರ್ಯ ಮತ್ತು ನಿಜ ಲಾಭವೇನು? ನಿಜ ವಿದ್ಯೆ, ಪರಮ ಲಜ್ಜೆ ಮತ್ತು ಪರಮ ಶ್ರೀ ಏನು?

Verse 31

किं सुखं दुःखम् एव च कः पण्डितः कश् च मूर्खः । कः पन्था उत्पथश् च कः कः स्वर्गो नरकः कः स्वित् ॥

ಸುಖವೇನು, ದುಃಖವೇನು? ನಿಜವಾದ ಪಂಡಿತನು ಯಾರು, ಮೂರ್ಖನು ಯಾರು? ಸತ್ಯ ಮಾರ್ಗ ಯಾವುದು, ಕುಪಥ ಯಾವುದು? ಸ್ವರ್ಗವೇನು, ನರಕವೇನು?

Verse 32

को बन्धुर् उत किं गृहम् क आढ्यः को दरिद्रो वा । कृपणः कः क ईश्वरः एतान् प्रश्नान् मम ब्रूहि । विपरीतांश् च सत्-पते श्री-भगवान् उवाच ॥

ನಿಜವಾದ ಬಂಧು ಯಾರು, ನಿಜವಾದ ಮನೆ ಏನು? ನಿಜವಾಗಿ ಶ್ರೀಮಂತ ಯಾರು, ದರಿದ್ರ ಯಾರು? ಕೃಪಣ ಯಾರು, ನಿಜವಾದ ಈಶ್ವರ (ಸ್ವಾಮಿ) ಯಾರು? ಹೇ ಸತ್ಪತೇ, ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೂ ಅವುಗಳ ವಿರುದ್ಧಗಳಿಗೂ ಉತ್ತರ ಹೇಳು. ಆಗ ಶ್ರೀಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು.

Verse 33

अहिंसा सत्यं अस्तेयम् असङ्गो ह्रीर् असञ्चयः । आस्तिक्यं ब्रह्मचर्यं च मौनं स्थैर्यं क्षमाभयम् ॥

ಅಹಿಂಸೆ, ಸತ್ಯ, ಅಸ್ತೇಯ, ಅಸಂಗ, ಲಜ್ಜೆ ಮತ್ತು ಅಸಂಚಯ; ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಆಸ್ತಿಕ್ಯ, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ನಿಯಮಿತ ಮೌನ, ಸ್ಥೈರ್ಯ, ಕ್ಷಮೆ ಮತ್ತು ಅಭಯ—ಇವು ಉನ್ನತ ಗುಣಗಳು, ಬೆಳೆಸಬೇಕಾದವು.

Verse 34

शौचं जपस् तपो होमः श्रद्धातिथ्यं मदर्चनम् । तीर्थाटनं परार्थेहा तुष्टिर् आचार्यसेवनम् ॥

ಶೌಚ, ಜಪ, ತಪ, ಹೋಮ, ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಅತಿಥಿ ಸತ್ಕಾರ ಮತ್ತು ನನ್ನ ಅರ್ಚನೆ; ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ, ಪರಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನ, ತೃಪ್ತಿ (ಸಂತೋಷ), ಮತ್ತು ಆಚಾರ್ಯ ಸೇವೆ—ಇವುಗಳೂ ಪವಿತ್ರ ಆಚರಣೆಗಳು.

Verse 35

एते यमाः स-नियमाः उभयोर् द्वादश स्मृताः । पुंसाम् उपासितास् तात यथा-कामं दुहन्ति हि ॥

ಈ ಯಮಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯಮಗಳು—ಎರಡೂ ಸೇರಿ ಹನ್ನೆರಡು—ಎಂದು ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಹೇ ತಾತ ಉದ್ದವ, ಮಾನವರು ಅವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆಚರಿಸಿದರೆ ತಮ್ಮ ಗುರಿಯಂತೆ ಇಷ್ಟಫಲ ನೀಡುತ್ತವೆ.

Verse 36

शमो मन्-निष्ठता बुद्धेर् दम इन्द्रिय-संयमः । तितिक्षा दुःख-सम्मर्षो जिह्वोपस्थ-जयो धृतिः ॥

ಶಮವೆಂದರೆ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ನನ್ನಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುವುದು; ದಮವೆಂದರೆ ಇಂದ್ರಿಯಸಂಯಮ. ತಿತಿಕ್ಷೆ ಎಂದರೆ ದುಃಖವನ್ನು ಸಹನದಿಂದ ತಾಳುವುದು; ಧೃತಿ ಎಂದರೆ ಜಿಹ್ವೆ ಮತ್ತು ಉಪಸ್ಥದ ಮೇಲೆ ಜಯ ಸಾಧಿಸುವುದು.

Verse 37

दण्ड-न्यासः परं दानं काम-त्यागस् तपः स्मृतम् । स्वभाव-विजयः शौर्यं सत्यं च सम-दर्शनम् ॥

ಶಿಕ್ಷಿಸುವ ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುವುದು ಪರಮ ದಾನ. ಕಾಮತ್ಯಾಗವೇ ನಿಜವಾದ ತಪಸ್ಸು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಜಯಿಸುವುದೇ ಶೌರ್ಯ; ಸತ್ಯವೆಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನೂ ಸಮದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡುವುದು.

Verse 38

अन्यच् च सुनृता वाणी कविभिः परिकीर्तिता । कर्मस्व् असङ्गमः शौचं त्यागः सन्न्यास उच्यते ॥

ಮತ್ತೂ, ಮಧುರವೂ ಸತ್ಯವೂ ಆದ ವಾಣಿಯನ್ನು ಕವಿಗಳು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಅಸಂಗತೆಯೇ ಶೌಚ; ಮಮಕಾರ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಮ್ಯಭಾವವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದೇ ನಿಜವಾದ ಸನ್ನ್ಯಾಸ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 39

धर्म इष्टं धनं नॄणां यज्ञो 'हं भगवत्तमः । दक्षिणा ज्ञान-सन्देशः प्राणायामः परं बलम् ॥

ಮಾನವರಿಗೆ ಧರ್ಮವೇ ಇಷ್ಟವಾದ ಧನ. ನಾನು, ಭಗವತ್ತಮ, ಸ್ವತಃ ಯಜ್ಞ. ದಕ್ಷಿಣೆ ಎಂದರೆ ಜ್ಞಾನಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡುವುದು; ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ—ಪ್ರಾಣವಾಯುವಿನ ನಿಯಂತ್ರಣ—ಪರಮ ಬಲ.

Verse 40

भगो म ऐश्वर्यो भावो लाभो मद्-भक्तिर उत्तमः । विद्यात्मनि भिदा-बाधो जुगुप्सा ह्रीर अकर्मसु ॥

ನನ್ನ ನಿಜವಾದ ಐಶ್ವರ್ಯ ದಿವ್ಯ ಅಧಿಪತ್ಯವೇ; ನಿಜವಾದ ಲಾಭ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಭಕ್ತಿ. ನಿಜವಾದ ವಿದ್ಯೆ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿನ ಭೇದಬುದ್ಧಿಯ ನಿವೃತ್ತಿ; ನಿಜವಾದ ಹ್ರೀ ಅಕರ್ತವ್ಯ ಕರ್ಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಜುಗುಪ್ಸೆ ಮತ್ತು ಲಜ್ಜೆ.

Verse 41

श्रीर्गुणा नैरपेक्ष्याद्याः सुखं दुःख-सुखात्ययः । दुःखं काम-सुखापेक्षा पण्डितो बन्ध-मोक्ष-वित् ॥

ನಿಜವಾದ ಶ್ರೀ-ಸಮೃದ್ಧಿ ಎಂದರೆ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ ಮೊದಲಾದ ಗುಣಗಳ ಪೋಷಣೆ. ನಿಜವಾದ ಸುಖ ಎಂದರೆ ಸುಖ-ದುಃಖ ಎರಡನ್ನೂ ಅತಿಕ್ರಮಿಸುವುದು. ನಿಜವಾದ ದುಃಖ ಎಂದರೆ ಇಂದ್ರಿಯಸುಖದ ಆಸೆ ಮತ್ತು ಸುಖದ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆ. ನಿಜವಾದ ಪಂಡಿತನು ಬಂಧನ-ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ತಿಳಿದವನು.

Verse 42

मूर्खो देहाद्य-हं-बुद्धिः पन्था मन्-निगमः स्मृतः । उत्पथश् चित्त-विक्षेपः स्वर्गः सत्त्व-गुणोदयः ॥

ದೇಹಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ‘ನಾನು’ ಎಂಬ ಅಹಂಬುದ್ಧಿ ಹೊಂದಿರುವವನು ಮೂರ್ಖ. ನಿಜವಾದ ಮಾರ್ಗವೆಂದರೆ ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ನೀಡಿರುವ ನನ್ನ ಉಪದೇಶ. ತಪ್ಪುಮಾರ್ಗವೆಂದರೆ ಚಿತ್ತದ ವಿಕ್ಷೇಪ ಮತ್ತು ಚದುರಿಕೆ. ಸ್ವರ್ಗವೆಂದರೆ ಸತ್ತ್ವಗುಣದ ಉದಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಬಲ್ಯ.

Verse 43

नरकस् तम-उन्नाहो बन्धुर् गुरुर् अहं सखे । गृहं शरीरं मानुष्यं गुणाढ्यो ह्य् आढ्य उच्यते ॥

ಸಖಾ, ನರಕವೆಂದರೆ ಅಜ್ಞಾನಾಂಧಕಾರದ ಉಬ್ಬು. ನಾನೇ ನಿನ್ನ ನಿಜವಾದ ಬಂಧು ಮತ್ತು ಗುರು. ಈ ಮಾನವದೇಹವೇ ನಿನ್ನ ನಿಜವಾದ ಮನೆ; ಸದುಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತನಾದವನೇ ನಿಜವಾಗಿ ಧನಿಕನೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 44

दरिद्रो यस् त्व् असन्तुष्टः कृपणो यो 'जितेन्द्रियः । गुणेष्व् असक्त-धीर् ईशो गुण-सङ्गो विपर्ययः ॥

ಅಸಂತೃಪ್ತನಾದವನೇ ನಿಜವಾದ ದರಿದ್ರ; ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸದವನೇ ನಿಜವಾದ ಕೃಪಣ. ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಇಲ್ಲದ ಧೀ ಹೊಂದಿದವನೇ ನಿಜವಾದ ಈಶ/ಸ್ವಾಮಿ; ಗುಣಸಂಗವೇ ಅದರ ವಿರುದ್ಧ—ಪರಾಧೀನತೆ.

Verse 45

एत उद्धव ते प्रश्नाः सर्वे साधु निरूपिताः । किं वर्णितेन बहुना लक्षणं गुण-दोषयोः ॥ गुण-दोष-दृशिर्दोषो गुणस्तूभय-वर्जितः ॥

ಓ ಉದ್ದವ, ನಿನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಸಮ್ಯಕ್‌ವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿವರಿಸುವುದರಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ಗುಣ–ದೋಷಗಳ ಲಕ್ಷಣ ಇದು— ‘ಒಳ್ಳೆದು–ಕೆಟ್ಟದು’ ಎಂದು ಭೇದದೃಷ್ಟಿ ಇರುವುದೇ ದೋಷ; ಎರಡನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿದ ಸ್ಥಿತಿಯೇ ನಿಜ ಗುಣ.