Adhyaya 9
Mārkaṇḍeya’s Request to See Māyā and the Vision of the Cosmic Deluge
ನರ-ನಾರಾಯಣರ ಸ್ತುತಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಬಳಿಕ ಮುನಿ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯರ ಮುಂದೆ ಭಗವಾನ್ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ, ಅವರ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ತಪಸ್ಸು, ವೇದಾಧ್ಯಯನ, ನಿಯಮ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರ ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿ ವರ ನೀಡಲು ಮುಂದಾದನು. ಮುನಿ ಭೌತಿಕ ವರಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ—ಭಗವದ್ದರ್ಶನವೇ ಪರಮ ದಾನ ಎಂದು ಹೇಳಿ—ಇನ್ನೊಂದು ಕೃಪೆಯನ್ನು ಬೇಡಿದನು: ಜಗತ್ತು ನಾನಾವಿಧ ಭೌತರೂಪವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವ ಭಗವದ್ಮಾಯೆಯನ್ನು ನೋಡಬೇಕು. ಭಗವಾನ್ ಒಪ್ಪಿ ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು. ಮುನಿ ಭಾವಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವಿಧಿಯನ್ನೂ ಮರೆತನು. ನಂತರ ಪುಷ್ಪಭದ್ರಾ ತೀರದಲ್ಲಿ ಸಂಧ್ಯಾಪೂಜೆಯ ವೇಳೆ ಅಚಾನಕ್ ಪ್ರಳಯ—ಭೀಕರ ಗಾಳಿ, ಮೇಘಗರ್ಜನೆ, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಜಲಪ್ರಳಯ; ಸಮಸ್ತ ಸೃಷ್ಟಿ ಮುಳುಗಿತು. ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹಸಿವು, ಭಯ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರಜೀವಿಗಳ ಕಾಟದಲ್ಲಿ ‘ಲಕ್ಷಾಂತರ ವರ್ಷಗಳು’ ತೇಲಾಡಿದನು. ಕೊನೆಗೆ ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪ, ಆಲಮರ ಮತ್ತು ಎಲೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಶಿಶು; ಶಿಶು ಉಸಿರಿನಿಂದ ಅವನನ್ನು ಒಳಗೆಳೆದು, ತನ್ನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಪ್ರಳಯಪೂರ್ವ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಶ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ಹೊರಗೆ ಬಿಡಿತು. ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ಓಡಿದಾಗ ಶಿಶು ಅಂತರಧಾನ, ಅದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಳಯವೂ ಮಾಯ; ಮುನಿ ತನ್ನ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಮರಳಿದನು—ನಿರೋಧ, ಕಾಲ ಮತ್ತು ಆಶ್ರಯ ವಿಷಯಗಳ ಉಪಸಂಹಾರಕ್ಕೆ ಪೂರ್ವಭೂಮಿ.
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच संस्तुतो भगवानित्थं मार्कण्डेयेन धीमता । नारायणो नरसख: प्रीत आह भृगूद्वहम् ॥ १ ॥
ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು— ಬುದ್ಧಿವಂತನಾದ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಮುನಿಯು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಸ್ತುತಿಸಿದಾಗ, ನರಸಖನಾದ ಭಗವಾನ್ ನಾರಾಯಣನು ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿ ಭೃಗು ವಂಶಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಆ ಋಷಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದನು.
Verse 2
श्रीभगवानुवाच भो भो ब्रह्मर्षिवर्योऽसि सिद्ध आत्मसमाधिना । मयि भक्त्यानपायिन्या तप:स्वाध्यायसंयमै: ॥ २ ॥
ಶ್ರೀಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು— ಓ ಓ! ನೀನು ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು. ಆತ್ಮಸಮಾಧಿಯಿಂದ ನೀನು ಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದೀ; ಮತ್ತು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಅಚಲ ಭಕ್ತಿ, ತಪಸ್ಸು, ವೇದಾಧ್ಯಯನ ಹಾಗೂ ನಿಯಮ-ಸಂಯಮಗಳಿಂದ ಜೀವನವನ್ನು ಪರಿಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ್ದೀ.
Verse 3
वयं ते परितुष्टा: स्म त्वद् बृहद्व्रतचर्यया । वरं प्रतीच्छ भद्रं ते वरदोऽस्मि त्वदीप्सितम् ॥ ३ ॥
ನಿನ್ನ ಮಹಾವ್ರತಾಚರಣೆಯಿಂದ ನಾವು ಸಂಪೂರ್ಣ ತೃಪ್ತರಾಗಿದ್ದೇವೆ. ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ— ನೀ ಬಯಸುವ ವರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು; ನಾನು ವರದಾತ, ನಿನ್ನ ಅಭೀಷ್ಟವನ್ನು ನೀಡುವೆನು.
Verse 4
श्रीऋषिरुवाच जितं ते देवदेवेश प्रपन्नार्तिहराच्युत । वरेणैतावतालं नो यद् भवान् समदृश्यत ॥ ४ ॥
ಋಷಿ ಹೇಳಿದರು— ಹೇ ದೇವದೇವೇಶ! ನಿಮಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ. ಹೇ ಅಚ್ಯುತ! ಶರಣಾದ ಭಕ್ತರ ದುಃಖವನ್ನು ನೀವು ಹರಿಸುತ್ತೀರಿ. ನನಗೆ ಇಷ್ಟೇ ವರ ಸಾಕು— ನೀವು ನನಗೆ ದರ್ಶನ ನೀಡಿದ್ದೀರಿ.
Verse 5
गृहीत्वाजादयो यस्य श्रीमत्पादाब्जदर्शनम् । मनसा योगपक्वेन स भवान् मेऽक्षिगोचर: ॥ ५ ॥
ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಪರಿಪಕ್ವವಾದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವತೆಗಳು ನಿಮ್ಮ ಶ್ರೀಪಾದಪದ್ಮದರ್ಶನ ಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದರು; ಹೇ ಪ್ರಭು, ಈಗ ನೀವು ಸ್ವಯಂ ನನ್ನ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಗೋಚರವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದೀರಿ।
Verse 6
अथाप्यम्बुजपत्राक्ष पुण्यश्लोकशिखामणे । द्रक्ष्ये मायां यया लोक: सपालो वेद सद्भिदाम् ॥ ६ ॥
ಹೇ ಅಂಬುಜಪತ್ರಾಕ್ಷ ಪ್ರಭು, ಹೇ ಪುಣ್ಯಶ್ಲೋಕಶಿಖಾಮಣಿ! ನಿಮ್ಮ ದರ್ಶನದಿಂದಲೇ ನಾನು ತೃಪ್ತನಾದರೂ, ನಿಮ್ಮ ಮಾಯಾಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಲೋಕವೂ ಅದರ ಪಾಲಕ ದೇವತೆಗಳೂ ಸತ್ಯವನ್ನು ಭೌತಿಕ ವೈವಿಧ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿಯುವಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ; ಆ ಮಾಯೆಯನ್ನು ನಾನು ನೋಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ।
Verse 7
सूत उवाच इतीडितोऽर्चित: काममृषिणा भगवान् मुने । तथेति स स्मयन् प्रागाद् बदर्याश्रममीश्वर: ॥ ७ ॥
ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಜ್ಞಾನಿ ಶೌನಕ! ಮುನಿ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನ ಸ್ತುತಿ ಮತ್ತು ಪೂಜೆಯಿಂದ ತೃಪ್ತನಾದ ಭಗವಾನ್ ನಗುತ್ತಾ “ತಥಾಸ್ತು” ಎಂದು ಹೇಳಿ, ನಂತರ ಬದರಿಕಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿರುವ ತನ್ನ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು।
Verse 8
तमेव चिन्तयन्नर्थमृषि: स्वाश्रम एव स: । वसन्नग्न्यर्कसोमाम्बुभूवायुवियदात्मसु ॥ ८ ॥ ध्यायन् सर्वत्र च हरिं भावद्रव्यैरपूजयत् । क्वचित् पूजां विसस्मार प्रेमप्रसरसम्प्लुत: ॥ ९ ॥
ಭಗವಂತನ ಮಾಯಾಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೋಡುವ ಆಸೆಯನ್ನೇ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಆ ಋಷಿ ತನ್ನ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸಿದನು. ಅಗ್ನಿ, ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ, ಜಲ, ಭೂಮಿ, ವಾಯು, ವಿದ್ಯುತ್, ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ—ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಿಯನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಿಸಿದ ಉಪಕರಣಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದನು; ಆದರೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪ್ರೇಮದ ಅಲೆಗಳಿಂದ ಮುಳುಗಿ ತನ್ನ ನಿತ್ಯಪೂಜೆಯನ್ನೂ ಮರೆತನು।
Verse 9
तमेव चिन्तयन्नर्थमृषि: स्वाश्रम एव स: । वसन्नग्न्यर्कसोमाम्बुभूवायुवियदात्मसु ॥ ८ ॥ ध्यायन् सर्वत्र च हरिं भावद्रव्यैरपूजयत् । क्वचित् पूजां विसस्मार प्रेमप्रसरसम्प्लुत: ॥ ९ ॥
ಭಗವಂತನ ಮಾಯಾಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೋಡುವ ಆಸೆಯನ್ನೇ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಆ ಋಷಿ ತನ್ನ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸಿದನು. ಅಗ್ನಿ, ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ, ಜಲ, ಭೂಮಿ, ವಾಯು, ವಿದ್ಯುತ್, ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ—ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಿಯನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಿಸಿದ ಉಪಕರಣಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದನು; ಆದರೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪ್ರೇಮದ ಅಲೆಗಳಿಂದ ಮುಳುಗಿ ತನ್ನ ನಿತ್ಯಪೂಜೆಯನ್ನೂ ಮರೆತನು।
Verse 10
तस्यैकदा भृगुश्रेष्ठ पुष्पभद्रातटे मुने: । उपासीनस्य सन्ध्यायां ब्रह्मन् वायुरभून्महान् ॥ १० ॥
ಹೇ ಭೃಗುಶ್ರೇಷ್ಠ ಶೌನಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ! ಒಂದು ದಿನ ಪುಷ್ಪಭದ್ರಾ ತೀರದಲ್ಲಿ ಮುನಿ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಸಂಧ್ಯೋಪಾಸನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅಚಾನಕ ಮಹಾ ಪ್ರಬಲ ಗಾಳಿ ಎದ್ದಿತು.
Verse 11
तं चण्डशब्दं समुदीरयन्तं बलाहका अन्वभवन् कराला: । अक्षस्थविष्ठा मुमुचुस्तडिद्भि: स्वनन्त उच्चैरभिवर्षधारा: ॥ ११ ॥
ಆ ಗಾಳಿ ಭಯಾನಕ ಶಬ್ದವನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸುತ್ತಾ, ಅದರ ಹಿಂದೆ ಭೀಕರ ಮೋಡಗಳನ್ನು ಕರೆತಂದಿತು. ಮಿಂಚಿನೊಂದಿಗೆ, ಗರ್ಜನೆಯೊಂದಿಗೆ, ಗಾಡಿಚಕ್ರದಷ್ಟು ಭಾರವಾದ ಮಳೆಯ ಧಾರೆಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ ಸುರಿಸಿತು.
Verse 12
ततो व्यदृश्यन्त चतु:समुद्रा: समन्तत: क्ष्मातलमाग्रसन्त: । समीरवेगोर्मिभिरुग्रनक्र- महाभयावर्तगभीरघोषा: ॥ १२ ॥
ನಂತರ ನಾಲ್ಕು ಮಹಾಸಾಗರಗಳು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು, ಗಾಳಿಯ ವೇಗದಿಂದ ಎದ್ದ ಅಲೆಗಳಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ನುಂಗತೊಡಗಿದವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಭೀಕರ ಸಮುದ್ರಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಭಯಾನಕ ಭ್ರಮರಗಳು ಮತ್ತು ಗಂಭೀರ ಅಶುಭ ಘೋಷಗಳು ಇದ್ದವು.
Verse 13
अन्तर्बहिश्चाद्भिरतिद्युभि: खरै: शतह्रदाभिरुपतापितं जगत् । चतुर्विधं वीक्ष्य सहात्मना मुनि- र्जलाप्लुतां क्ष्मां विमना: समत्रसत् ॥ १३ ॥
ಮುನಿಯು ತನ್ನನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೂ ಹೊರಗೂ ಕಠಿಣ ಗಾಳಿಗಳು, ಆಕಾಶವನ್ನು ಮೀರಿದ ಅಲೆಗಳು, ಮಿಂಚು ಮತ್ತು ಉಗ್ರ ಜಲಪ್ರವಾಹಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತರಾಗಿ ಕಂಡನು. ಭೂಮಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಲಾವೃತವಾದುದನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನು ವ್ಯಾಕುಲನಾಗಿ ಭಯಪಟ್ಟನು.
Verse 14
तस्यैवमुद्वीक्षत ऊर्मिभीषण: प्रभञ्जनाघूर्णितवार्महार्णव: । आपूर्यमाणो वरषद्भिरम्बुदै: क्ष्मामप्यधाद् द्वीपवर्षाद्रिभि: समम् ॥ १४ ॥
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ನೋಡುತ್ತಿರಲಾಗಿ, ಮೋಡಗಳ ನಿರಂತರ ಮಳೆಯಿಂದ ಸಮುದ್ರ ಇನ್ನಷ್ಟು ಇನ್ನಷ್ಟು ತುಂಬಿತು. ಚಂಡಮಾರುತಗಳಿಂದ ಕುದಿದ ಮಹಾಸಾಗರ ಭೀಕರ ಅಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಉಕ್ಕಿ, ದ್ವೀಪಗಳು, ಪರ್ವತಗಳು, ಖಂಡಗಳೊಡನೆ ಭೂಮಿಯನ್ನೆಲ್ಲ ಮುಚ್ಚಿಬಿಟ್ಟಿತು.
Verse 15
सक्ष्मान्तरिक्षं सदिवं सभागणं त्रैलोक्यमासीत् सह दिग्भिराप्लुतम् । स एक एवोर्वरितो महामुनि- र्बभ्राम विक्षिप्य जटा जडान्धवत् ॥ १५ ॥
ಜಲವು ಭೂಮಿ, ಅಂತರಿಕ್ಷ, ಸ್ವರ್ಗ ಮತ್ತು ದೇವಲೋಕವನ್ನೂ ಮುಳುಗಿಸಿತು; ತ್ರಿಲೋಕವು ದಿಕ್ಕುಗಳೊಡನೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಆವೃತವಾಯಿತು. ಎಲ್ಲರಲ್ಲಿಯೂ ಮಹಾಮುನಿ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದ; ಜಟೆಗಳು ಚದುರಿಕೊಂಡು, ಮೂಕ-ಕುರುಡನಂತೆ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೇ ಅಲೆದಾಡಿದನು.
Verse 16
क्षुत्तृट्परीतो मकरैस्तिमिङ्गिलै- रुपद्रुतो वीचिनभस्वता हत: । तमस्यपारे पतितो भ्रमन् दिशो न वेद खं गां च परिश्रमेषित: ॥ १६ ॥
ಹಸಿವು-ಬಾಯಾರಿಕೆಯಿಂದ ಕಂಗೆಟ್ಟು, ಮಕರ ಹಾಗೂ ತಿಮಿಂಗಿಲಗಳ ದಾಳಿಯಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ, ಅಲೆ-ಗಾಳಿಯ ಹೊಡೆತದಿಂದ ನಲುಗಿದವನು ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ ಅಂಧಕಾರದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದನು. ಶ್ರಮದಿಂದ ದಿಕ್ಕುತಪ್ಪಿ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಾ, ಆಕಾಶವೋ ಭೂಮಿಯೋ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಅರಿಯಲಿಲ್ಲ.
Verse 17
क्वचिन्मग्नो महावर्ते तरलैस्ताडित: क्वचित् । यादोभिर्भक्ष्यते क्वापि स्वयमन्योन्यघातिभि: ॥ १७ ॥ क्वचिच्छोकं क्वचिन्मोहं क्वचिद्दु:खं सुखं भयम् । क्वचिन्मृत्युमवाप्नोति व्याध्यादिभिरुतार्दित: ॥ १८ ॥
ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮಹಾವರ್ತದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತಿದ್ದನು, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಭಯಂಕರ ಅಲೆಗಳಿಂದ ಹೊಡೆತಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದನು; ಎಲ್ಲೀಯೋ ಜಲಚರಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಹೊಡೆದಾಡುತ್ತಾ ಅವನನ್ನು ನುಂಗಲು ಬೆದರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಶೋಕ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೋಹ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ದುಃಖ, ಸುಖ, ಭಯ—ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ರೋಗಾದಿಗಳ ತೀವ್ರ ವೇದನೆಯಿಂದ ತಾನೇ ಸಾಯುತ್ತಿರುವೆನೆಂದು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.
Verse 18
क्वचिन्मग्नो महावर्ते तरलैस्ताडित: क्वचित् । यादोभिर्भक्ष्यते क्वापि स्वयमन्योन्यघातिभि: ॥ १७ ॥ क्वचिच्छोकं क्वचिन्मोहं क्वचिद्दु:खं सुखं भयम् । क्वचिन्मृत्युमवाप्नोति व्याध्यादिभिरुतार्दित: ॥ १८ ॥
ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮಹಾವರ್ತದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತಿದ್ದನು, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಭಯಂಕರ ಅಲೆಗಳಿಂದ ಹೊಡೆತಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದನು; ಎಲ್ಲೀಯೋ ಜಲಚರಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಹೊಡೆದಾಡುತ್ತಾ ಅವನನ್ನು ನುಂಗಲು ಬೆದರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಶೋಕ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೋಹ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ದುಃಖ, ಸುಖ, ಭಯ—ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ರೋಗಾದಿಗಳ ತೀವ್ರ ವೇದನೆಯಿಂದ ತಾನೇ ಸಾಯುತ್ತಿರುವೆನೆಂದು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.
Verse 19
अयुतायुतवर्षाणां सहस्राणि शतानि च । व्यतीयुर्भ्रमतस्तस्मिन् विष्णुमायावृतात्मन: ॥ १९ ॥
ಆ ಪ್ರಳಯಜಲದಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನಿಗೆ—ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಆವೃತನಾಗಿದ್ದವನಿಗೆ—ಕೋಟ್ಯಂತರ ವರ್ಷಗಳ ಸಾವಿರಗಳು ಮತ್ತು ನೂರಾರು ಕಾಲಗಳು ಕಳೆದುಹೋಯಿತು.
Verse 20
स कदाचिद् भ्रमंस्तस्मिन् पृथिव्या: ककुदि द्विज: । न्याग्रोधपोतं ददृशे फलपल्लवशोभितम् ॥ २० ॥
ಒಮ್ಮೆ ಜಲಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದ್ವಿಜ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಕಂಡನು; ಅಲ್ಲಿ ಫಲ-ಪಲ್ಲವಗಳಿಂದ ಶೋಭಿತವಾದ ಕಿರಿಯ ಆಲಮರ ನಿಂತಿತ್ತು।
Verse 21
प्रागुत्तरस्यां शाखायां तस्यापि ददृशे शिशुम् । शयानं पर्णपुटके ग्रसन्तं प्रभया तम: ॥ २१ ॥
ಆ ಆಲಮರದ ಈಶಾನ್ಯ ಶಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಒಂದು ಶಿಶುವನ್ನು ಕಂಡನು—ಎಲೆಯ ಪುಟಕದಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದ್ದನು; ತನ್ನ ಪ್ರಭೆಯಿಂದ ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ನುಂಗುತ್ತಿದ್ದನು।
Verse 22
महामरकतश्यामं श्रीमद्वदनपङ्कजम् । कम्बुग्रीवं महोरस्कं सुनसं सुन्दरभ्रुवम् ॥ २२ ॥ श्वासैजदलकाभातं कम्बुश्रीकर्णदाडिमम् । विद्रुमाधरभासेषच्छोणायितसुधास्मितम् ॥ २३ ॥ पद्मगर्भारुणापाङ्गं हृद्यहासावलोकनम् । श्वासैजद्वलिसंविग्ननिम्ननाभिदलोदरम् ॥ २४ ॥ चार्वङ्गुलिभ्यां पाणिभ्यामुन्नीय चरणाम्बुजम् । मुखे निधाय विप्रेन्द्रो धयन्तं वीक्ष्य विस्मित: ॥ २५ ॥
ಆ ಶಿಶು ನಿರ್ದೋಷ ಮರಕತದಂತೆ ಶ್ಯಾಮ; ಶ್ರೀಮಂತ ಮುಖಕಮಲ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ, ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಶಂಖರೇಖೆಗಳಂತೆ ಗುರುತುಗಳು. ವಿಶಾಲ ವಕ್ಷಸ್ಥಲ, ಸುಂದರ ನಾಸಿಕೆ, ಮನೋಹರ ಭ್ರೂಗಳು; ದಾಳಿಂಬೆ ಹೂವಿನಂತೆ ಕಿವಿಗಳು, ಒಳಗೆ ಶಂಖಾವರ್ತದಂತೆ ಮಡಚುಗಳು. ಪದ್ಮಗರ್ಭದಂತೆ ಕೆಂಪಾದ ಕಣ್ಣಿನ ಮೂಲೆಗಳು, ಹೃದಯಹಾರಿ ನಗು-ನೋಟ; ಉಸಿರಾಟದೊಂದಿಗೆ ಕೇಶಗಳು ಕಂಪಿಸಿ, ಆಲೆಯ ಎಲೆಯಂತೆ ಇರುವ ಉದರದಲ್ಲಿ ನಾಭಿಯ ಸುತ್ತಲಿನ ಮಡಚುಗಳು ಚಲಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಇದನ್ನು ನೋಡಿ ವಿಪ್ರಶ್ರೇಷ್ಠನು ಆಶ್ಚರ್ಯಪಟ್ಟನು—ಶಿಶು ತನ್ನ ಕೋಮಲ ಬೆರಳುಗಳಿಂದ ತನ್ನ ಪಾದಕಮಲವನ್ನು ಎತ್ತಿ, ಪಾದಬೆರಳನ್ನು ಬಾಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ಹೀರುತ್ತಿದ್ದನು।
Verse 23
महामरकतश्यामं श्रीमद्वदनपङ्कजम् । कम्बुग्रीवं महोरस्कं सुनसं सुन्दरभ्रुवम् ॥ २२ ॥ श्वासैजदलकाभातं कम्बुश्रीकर्णदाडिमम् । विद्रुमाधरभासेषच्छोणायितसुधास्मितम् ॥ २३ ॥ पद्मगर्भारुणापाङ्गं हृद्यहासावलोकनम् । श्वासैजद्वलिसंविग्ननिम्ननाभिदलोदरम् ॥ २४ ॥ चार्वङ्गुलिभ्यां पाणिभ्यामुन्नीय चरणाम्बुजम् । मुखे निधाय विप्रेन्द्रो धयन्तं वीक्ष्य विस्मित: ॥ २५ ॥
ಆ ಶಿಶು ನಿರ್ದೋಷ ಮರಕತದಂತೆ ಶ್ಯಾಮ; ಶ್ರೀಮಂತ ಮುಖಕಮಲ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ, ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಶಂಖರೇಖೆಗಳಂತೆ ಗುರುತುಗಳು. ವಿಶಾಲ ವಕ್ಷಸ್ಥಲ, ಸುಂದರ ನಾಸಿಕೆ, ಮನೋಹರ ಭ್ರೂಗಳು; ದಾಳಿಂಬೆ ಹೂವಿನಂತೆ ಕಿವಿಗಳು, ಒಳಗೆ ಶಂಖಾವರ್ತದಂತೆ ಮಡಚುಗಳು. ಪದ್ಮಗರ್ಭದಂತೆ ಕೆಂಪಾದ ಕಣ್ಣಿನ ಮೂಲೆಗಳು, ಹೃದಯಹಾರಿ ನಗು-ನೋಟ; ಉಸಿರಾಟದೊಂದಿಗೆ ಕೇಶಗಳು ಕಂಪಿಸಿ, ಆಲೆಯ ಎಲೆಯಂತೆ ಇರುವ ಉದರದಲ್ಲಿ ನಾಭಿಯ ಸುತ್ತಲಿನ ಮಡಚುಗಳು ಚಲಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಇದನ್ನು ನೋಡಿ ವಿಪ್ರಶ್ರೇಷ್ಠನು ಆಶ್ಚರ್ಯಪಟ್ಟನು—ಶಿಶು ತನ್ನ ಕೋಮಲ ಬೆರಳುಗಳಿಂದ ತನ್ನ ಪಾದಕಮಲವನ್ನು ಎತ್ತಿ, ಪಾದಬೆರಳನ್ನು ಬಾಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ಹೀರುತ್ತಿದ್ದನು।
Verse 24
महामरकतश्यामं श्रीमद्वदनपङ्कजम् । कम्बुग्रीवं महोरस्कं सुनसं सुन्दरभ्रुवम् ॥ २२ ॥ श्वासैजदलकाभातं कम्बुश्रीकर्णदाडिमम् । विद्रुमाधरभासेषच्छोणायितसुधास्मितम् ॥ २३ ॥ पद्मगर्भारुणापाङ्गं हृद्यहासावलोकनम् । श्वासैजद्वलिसंविग्ननिम्ननाभिदलोदरम् ॥ २४ ॥ चार्वङ्गुलिभ्यां पाणिभ्यामुन्नीय चरणाम्बुजम् । मुखे निधाय विप्रेन्द्रो धयन्तं वीक्ष्य विस्मित: ॥ २५ ॥
ಆ ಶಿಶು ನಿರ್ದೋಷ ಮರಕತದಂತೆ ಶ್ಯಾಮ; ಶ್ರೀಮಂತ ಮುಖಕಮಲ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ, ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಶಂಖರೇಖೆಗಳಂತೆ ಗುರುತುಗಳು. ವಿಶಾಲ ವಕ್ಷಸ್ಥಲ, ಸುಂದರ ನಾಸಿಕೆ, ಮನೋಹರ ಭ್ರೂಗಳು; ದಾಳಿಂಬೆ ಹೂವಿನಂತೆ ಕಿವಿಗಳು, ಒಳಗೆ ಶಂಖಾವರ್ತದಂತೆ ಮಡಚುಗಳು. ಪದ್ಮಗರ್ಭದಂತೆ ಕೆಂಪಾದ ಕಣ್ಣಿನ ಮೂಲೆಗಳು, ಹೃದಯಹಾರಿ ನಗು-ನೋಟ; ಉಸಿರಾಟದೊಂದಿಗೆ ಕೇಶಗಳು ಕಂಪಿಸಿ, ಆಲೆಯ ಎಲೆಯಂತೆ ಇರುವ ಉದರದಲ್ಲಿ ನಾಭಿಯ ಸುತ್ತಲಿನ ಮಡಚುಗಳು ಚಲಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಇದನ್ನು ನೋಡಿ ವಿಪ್ರಶ್ರೇಷ್ಠನು ಆಶ್ಚರ್ಯಪಟ್ಟನು—ಶಿಶು ತನ್ನ ಕೋಮಲ ಬೆರಳುಗಳಿಂದ ತನ್ನ ಪಾದಕಮಲವನ್ನು ಎತ್ತಿ, ಪಾದಬೆರಳನ್ನು ಬಾಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ಹೀರುತ್ತಿದ್ದನು।
Verse 25
महामरकतश्यामं श्रीमद्वदनपङ्कजम् । कम्बुग्रीवं महोरस्कं सुनसं सुन्दरभ्रुवम् ॥ २२ ॥ श्वासैजदलकाभातं कम्बुश्रीकर्णदाडिमम् । विद्रुमाधरभासेषच्छोणायितसुधास्मितम् ॥ २३ ॥ पद्मगर्भारुणापाङ्गं हृद्यहासावलोकनम् । श्वासैजद्वलिसंविग्ननिम्ननाभिदलोदरम् ॥ २४ ॥ चार्वङ्गुलिभ्यां पाणिभ्यामुन्नीय चरणाम्बुजम् । मुखे निधाय विप्रेन्द्रो धयन्तं वीक्ष्य विस्मित: ॥ २५ ॥
ಆ ಶಿಶುವಿನ ವರ್ಣವು ದೋಷರಹಿತ ಮರಕತದಂತೆ ನೀಲಶ್ಯಾಮ; ಶ್ರೀಮುಖವು ಪದ್ಮದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ, ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಶಂಖರೇಖೆಗಳ ಗುರುತು, ವಿಶಾಲ ವಕ್ಷಸ್ಥಲ, ಸುಂದರ ನಾಸಿಕೆ, ಮನೋಹರ ಭ್ರೂಗಳು. ಕಿವಿಗಳು ದಾಳಿಂಬೆ ಹೂವಿನಂತೆ, ಒಳಗೆ ಶಂಖಾವರ್ತದ ಮಡಚುಗಳಂತೆ; ಕಣ್ಣಿನ ಕೋಣೆ ಪದ್ಮಗರ್ಭದಂತೆ ಅರుణ, ಪ್ರವಾಳಾಧರದ ಕಾಂತಿ ಅವನ ಅಮೃತಮಯ ಮೋಹಕ ಸ್ಮಿತಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಲಾಲಿಮೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು. ಶ್ವಾಸದೊಡನೆ ಕೇಶಗಳು ನಡುಗಿದವು; ವಟಪತ್ರಸಮಾನ ಉದರದ ವಲಿಗಳ ಚಲನೆಯಿಂದ ಆಳವಾದ ನಾಭಿ ವಿಕೃತವಾಯಿತು. ಆಗ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ನೋಡಿದನು—ಶಿಶು ತನ್ನ ಪದ್ಮಪಾದವನ್ನು ಕೋಮಲ ಬೆರಳುಗಳಿಂದ ಎತ್ತಿ ಬಾಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ಪಾದಬೆರಳನ್ನು ಹೀರುತ್ತಿದ್ದನು।
Verse 26
तद्दर्शनाद् वीतपरिश्रमो मुदा प्रोत्फुल्लहृत्पद्मविलोचनाम्बुज: । प्रहृष्टरोमाद्भुतभावशङ्कित: प्रष्टुं पुरस्तं प्रससार बालकम् ॥ २६ ॥
ಆ ಮಗುವನ್ನು ಕಂಡ ಕ್ಷಣವೇ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನ ಶ್ರಮವೆಲ್ಲ ಮಾಯವಾಯಿತು. ಆನಂದದಿಂದ ಅವನ ಹೃದಯಪದ್ಮವೂ ಕಣ್ಪದ್ಮವೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರಳಿದವು; ದೇಹದಲ್ಲಿ ರೋಮಾಂಚ ಉಂಟಾಯಿತು. ಆ ಅದ್ಭುತ ಶಿಶು ಯಾರು ಎಂಬ ಆಶ್ಚರ್ಯ-ಸಂಶಯದಿಂದ ಋಷಿ ಅವನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಮುಂದೆ ಬಂದನು।
Verse 27
तावच्छिशोर्वै श्वसितेन भार्गव: सोऽन्त: शरीरं मशको यथाविशत् । तत्राप्यदो न्यस्तमचष्ट कृत्स्नशो यथा पुरामुह्यदतीव विस्मित: ॥ २७ ॥
ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಶಿಶು ಉಸಿರೆಳೆದಾಗ ಭಾರ್ಗವ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಮಶಕದಂತೆ ಅವನ ದೇಹದೊಳಗೆ ಸೆಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟನು. ಅಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಅವನು ಪ್ರಳಯಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಇದ್ದಂತೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಶ್ವವು ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಅಣಿಗೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡನು. ಅದನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನು ಅತ್ಯಂತ ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ಗೊಂದಲಗೊಂಡನು।
Verse 28
खं रोदसी भागणानद्रिसागरान् द्वीपान् सवर्षान् ककुभ: सुरासुरान् । वनानि देशान् सरित: पुराकरान् खेटान् व्रजानाश्रमवर्णवृत्तय: ॥ २८ ॥ महान्ति भूतान्यथ भौतिकान्यसौ कालं च नानायुगकल्पकल्पनम् । यत् किञ्चिदन्यद् व्यवहारकारणं ददर्श विश्वं सदिवावभासितम् ॥ २९ ॥
ಋಷಿಯು ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಕಂಡನು—ಆಕಾಶ, ಸ್ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಭೂಮಿ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು, ಪರ್ವತಗಳು, ಸಾಗರಗಳು, ಮಹಾದ್ವೀಪಗಳು ಮತ್ತು ಖಂಡಗಳು, ವಿವಿಧ ವರ್ಷಭೂಮಿಗಳು, ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿ, ದೇವರುಗಳು ಮತ್ತು ಅಸುರರು. ಅರಣ್ಯಗಳು, ದೇಶಗಳು, ನದಿಗಳು, ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಗಣಿಗಳು, ಕೃಷಿ ಗ್ರಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಗೋವ್ರಜಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ವರ್ಣಾಶ್ರಮಗಳ ವೃತ್ತಿ-ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳು. ಅವನು ಮಹಾಭೂತಗಳನ್ನೂ ಅವುಗಳ ಭೌತಿಕ ವಿಕಾರಗಳನ್ನೂ, ಹಾಗೆಯೇ ಕಾಲವನ್ನೂ ಕಂಡನು—ಅದು ಬ್ರಹ್ಮನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಯುಗ-ಕಲ್ಪಗಳ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಭೌತಿಕ ಜೀವನದ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಇತರ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಂಡನು—ಎಲ್ಲವೂ ನಿಜವಾಗಿಯೇ ಪ್ರಕಟವಾದಂತೆ ತೋಚಿತು।
Verse 29
खं रोदसी भागणानद्रिसागरान् द्वीपान् सवर्षान् ककुभ: सुरासुरान् । वनानि देशान् सरित: पुराकरान् खेटान् व्रजानाश्रमवर्णवृत्तय: ॥ २८ ॥ महान्ति भूतान्यथ भौतिकान्यसौ कालं च नानायुगकल्पकल्पनम् । यत् किञ्चिदन्यद् व्यवहारकारणं ददर्श विश्वं सदिवावभासितम् ॥ २९ ॥
ಋಷಿಯು ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಕಂಡನು—ಆಕಾಶ, ಸ್ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಭೂಮಿ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು, ಪರ್ವತಗಳು, ಸಾಗರಗಳು, ಮಹಾದ್ವೀಪಗಳು ಮತ್ತು ಖಂಡಗಳು, ವಿವಿಧ ವರ್ಷಭೂಮಿಗಳು, ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿ, ದೇವರುಗಳು ಮತ್ತು ಅಸುರರು. ಅರಣ್ಯಗಳು, ದೇಶಗಳು, ನದಿಗಳು, ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಗಣಿಗಳು, ಕೃಷಿ ಗ್ರಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಗೋವ್ರಜಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ವರ್ಣಾಶ್ರಮಗಳ ವೃತ್ತಿ-ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳು. ಅವನು ಮಹಾಭೂತಗಳನ್ನೂ ಅವುಗಳ ಭೌತಿಕ ವಿಕಾರಗಳನ್ನೂ, ಹಾಗೆಯೇ ಕಾಲವನ್ನೂ ಕಂಡನು—ಅದು ಬ್ರಹ್ಮನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಯುಗ-ಕಲ್ಪಗಳ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಭೌತಿಕ ಜೀವನದ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಇತರ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಂಡನು—ಎಲ್ಲವೂ ನಿಜವಾಗಿಯೇ ಪ್ರಕಟವಾದಂತೆ ತೋಚಿತು।
Verse 30
हिमालयं पुष्पवहां च तां नदीं निजाश्रमं यत्र ऋषी अपश्यत । विश्वं विपश्यञ्छ्वसिताच्छिशोर्वै बहिर्निरस्तो न्यपतल्लयाब्धौ ॥ ३० ॥
ಅವನು ಹಿಮಾಲಯ, ಪುಷ್ಪಭದ್ರಾ ನದಿ ಮತ್ತು ನರ-ನಾರಾಯಣ ಋಷಿಗಳ ದರ್ಶನ ಪಡೆದ ತನ್ನ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಕಂಡನು. ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಆ ಶಿಶುವಿನ ಉಸಿರಿನಿಂದ ಅವನು ಹೊರಗೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟು ಪ್ರಳಯ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಬಿದ್ದನು.
Verse 31
तस्मिन् पृथिव्या: ककुदि प्ररूढं वटं च तत्पर्णपुटे शयानम् । तोकं च तत्प्रेमसुधास्मितेन निरीक्षितोऽपाङ्गनिरीक्षणेन ॥ ३१ ॥ अथ तं बालकं वीक्ष्य नेत्राभ्यां धिष्ठितं हृदि । अभ्ययादतिसङ्क्लिष्ट: परिष्वक्तुमधोक्षजम् ॥ ३२ ॥
ಆ ಮಹಾಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಅವನು ಮತ್ತೆ ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪದ ಮೇಲೆ ಬೆಳೆದ ವಟವೃಕ್ಷವನ್ನೂ, ಅದರ ಎಲೆಯೊಳಗೆ ಶಯನಿಸಿದ ಶಿಶುವನ್ನೂ ಕಂಡನು. ಪ್ರೇಮಾಮೃತಭರಿತ ನಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಆ ಬಾಲನು ಕಣ್ಣಿನ ಕೋನದಿಂದ ಅವನನ್ನು ನೋಡಿದನು; ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಆ ದೃಷ್ಟಿಯ ಮೂಲಕವೇ ಅವನನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿದನು. ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಕುಲನಾಗಿ, ಅಧೋಕ್ಷಜನನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ಓಡಿಬಂದನು.
Verse 32
तस्मिन् पृथिव्या: ककुदि प्ररूढं वटं च तत्पर्णपुटे शयानम् । तोकं च तत्प्रेमसुधास्मितेन निरीक्षितोऽपाङ्गनिरीक्षणेन ॥ ३१ ॥ अथ तं बालकं वीक्ष्य नेत्राभ्यां धिष्ठितं हृदि । अभ्ययादतिसङ्क्लिष्ट: परिष्वक्तुमधोक्षजम् ॥ ३२ ॥
ಆ ಮಹಾಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಅವನು ಮತ್ತೆ ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪದ ಮೇಲೆ ಬೆಳೆದ ವಟವೃಕ್ಷವನ್ನೂ, ಅದರ ಎಲೆಯೊಳಗೆ ಶಯನಿಸಿದ ಶಿಶುವನ್ನೂ ಕಂಡನು. ಪ್ರೇಮಾಮೃತಭರಿತ ನಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಆ ಬಾಲನು ಕಣ್ಣಿನ ಕೋನದಿಂದ ಅವನನ್ನು ನೋಡಿದನು; ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಆ ದೃಷ್ಟಿಯ ಮೂಲಕವೇ ಅವನನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿದನು. ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಕುಲನಾಗಿ, ಅಧೋಕ್ಷಜನನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ಓಡಿಬಂದನು.
Verse 33
तावत् स भगवान् साक्षाद् योगाधीशो गुहाशय: । अन्तर्दध ऋषे: सद्यो यथेहानीशनिर्मिता ॥ ३३ ॥
ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಸాక్షಾತ್ ಭಗವಾನ್—ಯೋಗಾಧೀಶನು, ಎಲ್ಲರ ಹೃದಯಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುವವನು—ಋಷಿಗೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಅಂತರಧಾನನಾದನು; ಅಸಮರ್ಥನ ಸಾಧನೆಗಳು ಏಕಾಏಕಿ ಮಾಯವಾಗುವಂತೆ.
Verse 34
तमन्वथ वटो ब्रह्मन् सलिलं लोकसम्प्लव: । तिरोधायि क्षणादस्य स्वाश्रमे पूर्ववत्स्थित: ॥ ३४ ॥
ಪ್ರಭು ಅಂತರಧಾನನಾದ ಬಳಿಕ, ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಆ ವಟವೃಕ್ಷವೂ, ಆ ಮಹಾಜಲವೂ, ಲೋಕಸಂಪ್ಲವವೂ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಮಾಯವಾಯಿತು; ಮತ್ತು ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹಿಂದಿನಂತೆಯೇ ತನ್ನ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲೇ ತಾನು ಇರುವುದನ್ನು ಕಂಡನು.
Frequently Asked Questions
His request is not for entertainment or skepticism but for tattva-jijñāsā: to understand how the Lord’s śakti makes the one reality appear as many and binds conditioned beings (including rulers of the cosmos) to mistaken notions of material variegation as ultimate. The episode teaches that māyā is apprehended correctly only when seen as Bhagavān’s controlled potency, not as an independent principle.
Śāstric narration presents pralaya as a real cosmic process governed by kāla and the Lord’s will (nirodha), while also functioning pedagogically: it dramatizes the fragility of all worlds and identities under time. The double function is central to Purāṇic method—cosmology that simultaneously instructs vairāgya (detachment) and directs the mind to āśraya, the only stable refuge.
The child is Bhagavān Himself in the vatapatra-śāyī manifestation, revealing that the cosmos rests within Him even when it seems dissolved. By inhaling Mārkaṇḍeya and showing him the complete universe inside His body, the Lord demonstrates that creation, maintenance, and dissolution occur within His sovereignty; the sage’s “external” experience of chaos is thus reframed as māyā under divine control.
The disappearance underscores that mystical experience cannot be seized by personal effort alone; Bhagavān remains svatantra (fully independent). The point is not denial of intimacy, but instruction: the Lord reveals and withdraws visions to deepen surrender, preventing the devotee from mistaking extraordinary experiences for final attainment and directing him instead to steady bhakti anchored in the Lord as āśraya.