Adhyaya 7
Dvadasha SkandhaAdhyaya 725 Verses

Adhyaya 7

Paramparā of the Atharva Veda and Purāṇas; Definition of a Purāṇa (Daśa-lakṣaṇam)

ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಶ್ರುತಿಯ ರಕ್ಷಣೆಯ ಉಪಸಂಹಾರಭಾವವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾ ಸೂತ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಸುಮಂತು ಋಷಿಯಿಂದ ಕಬಂಧನ ತನಕ ಅಥರ್ವವೇದದ ಗುರು-ಪರಂಪರೆಯನ್ನೂ ಅನೇಕ ಶಿಷ್ಯ-ಶಾಖೆಗಳ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನೂ ವರ್ಣಿಸಿ, ಅಧಿಕೃತ ಆಚಾರ್ಯರಿಂದಲೇ ವೇದವಾಣಿ ಸಂರಕ್ಷಿತವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ವ್ಯಾಸಶಿಷ್ಯ ರೋಮಹರ್ಷಣನಿಂದ ಪುರಾಣವಿದ್ಯೆ ಕಲಿತ ಆರು ಪ್ರಮುಖ ಆಚಾರ್ಯರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ, ಪುರಾಣಗಳ ಮೂಲ ಸಂಗ್ರಹಗಳ ವಿಭಾಗವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅನಂತರ ಪುರಾಣದ ವ್ಯಾಖ್ಯೆಯನ್ನು ‘ದಶ-ಲಕ್ಷಣ’ವಾಗಿ—ಸರ್ಗ, ವಿಸರ್ಗ, ಸ್ಥಾನ, ಪೋಷಣ, ಊತಿ, ಮನ್ವಂತರ, ಈಶಾನುಕಥಾ, ನಿರೋಧ, ಮುಕ್ತಿ, ಆಶ್ರಯ—ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿ, ಮಹಾಪುರಾಣಗಳು ಹತ್ತು ವಿಷಯಗಳನ್ನೂ ಹೇಳುವರೆಂದೂ, ಲಘು ಗ್ರಂಥಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಐದು ಮಾತ್ರ ಹೇಳಬಹುದೆಂದೂ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ನಿಖರತೆಯಿಂದ ವಿವರಿಸಿ, ಆಶ್ರಯವೇ ಎಲ್ಲ ಸ್ಥಿತಿಗಳೊಳಗೂ ಅವುಗಳಾಚೆಯೂ ಇರುವ ಪರಮಸತ್ಯ, ಪರಮಾಶ್ರಯ ಎಂದು ಸಮಾಪ್ತಿಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟಾದಶ ಮಹಾಪುರಾಣಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ನೀಡಿ, ಈ ಪರಂಪರಾಕಥೆಯ ಶ್ರವಣದಿಂದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಗಿ ಭಾಗವತದ ಅಂತಿಮ ಸಂಗ್ರಹಗಳಿಗೆ ಓದುಗನು ಸಿದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ.

Shlokas

Verse 1

सूत उवाच अथर्ववित्सुमन्तुश्च शिष्यमध्यापयत् स्वकाम् । संहितां सोऽपि पथ्याय वेददर्शाय चोक्तवान् ॥ १ ॥

ಸೂತನು ಹೇಳಿದರು—ಅಥರ್ವವೇದದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕನಾದ ಸುಮಂತು ಋಷಿಯು ತನ್ನ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ಶಿಷ್ಯ ಕಬಂಧನಿಗೆ ಬೋಧಿಸಿದನು; ಕಬಂಧನು ಅದನ್ನು ಪಥ್ಯ ಮತ್ತು ವೇದದರ್ಶರಿಗೆ ಹೇಳಿದನು।

Verse 2

शौक्लायनिर्ब्रह्मबलिर्मोदोष: पिप्पलायनि: । वेददर्शस्य शिष्यास्ते पथ्यशिष्यानथो श‍ृणु । कुमुद: शुनको ब्रह्मन् जाजलिश्चाप्यथर्ववित् ॥ २ ॥

ವೇದದರ್ಶನ ಶಿಷ್ಯರು ಶೌಕ್ಲಾಯನಿ, ಬ್ರಹ್ಮಬಲಿ, ಮೋದೋಷ ಮತ್ತು ಪಿಪ್ಪಲಾಯನಿ. ಈಗ ಪಥ್ಯನ ಶಿಷ್ಯರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನೂ ಕೇಳು—ಹೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕುಮುದ, ಶುಣಕ ಮತ್ತು ಜಾಜಲಿ; ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಅಥರ್ವವೇದವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದವರು।

Verse 3

बभ्रु: शिष्योऽथाङ्गिरस: सैन्धवायन एव च । अधीयेतां संहिते द्वे सावर्णाद्यास्तथापरे ॥ ३ ॥

ಶುನಕನ ಶಿಷ್ಯರಾದ ಬಭ್ರು ಮತ್ತು ಸೈಂಧವಾಯನರು ತಮ್ಮ ಗುರು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಅಥರ್ವವೇದ ಸಂಹಿತೆಯ ಎರಡು ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ಸೈಂಧವಾಯನನ ಶಿಷ್ಯ ಸಾವರ್ಣ ಮತ್ತು ಇತರ ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಶಿಷ್ಯರೂ ಇದೇ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು।

Verse 4

नक्षत्रकल्प: शान्तिश्च कश्यपाङ्गिरसादय: । एते आथर्वणाचार्या: श‍ृणु पौराणिकान् मुने ॥ ४ ॥

ನಕ್ಷತ್ರಕಲ್ಪ, ಶಾಂತಿಕಲ್ಪ, ಕಶ್ಯಪ, ಆಂಗಿರಸ ಮೊದಲಾದವರೂ ಅಥರ್ವವೇದದ ಆಚಾರ್ಯರು. ಈಗ, ಹೇ ಮುನಿಯೇ, ಪೌರಾಣಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಕೇಳು.

Verse 5

त्रय्यारुणि: कश्यपश्च सावर्णिरकृतव्रण: । वैशम्पायनहारीतौ षड् वै पौराणिका इमे ॥ ५ ॥

ತ್ರಯ್ಯಾರುಣಿ, ಕಶ್ಯಪ, ಸಾವರ್ಣಿ, ಅಕೃತವ್ರಣ, ವೈಶಂಪಾಯನ ಮತ್ತು ಹಾರೀತ—ಇವರೇ ಪುರಾಣಗಳ ಆರು ಆಚಾರ್ಯರು.

Verse 6

अधीयन्त व्यासशिष्यात् संहितां मत्पितुर्मुखात् । एकैकामहमेतेषां शिष्य: सर्वा: समध्यगाम् ॥ ६ ॥

ಅವರು ವ್ಯಾಸಶಿಷ್ಯನಾದ ನನ್ನ ತಂದೆ ರೋಮಹರ್ಷಣನ ಮುಖದಿಂದ ಪುರಾಣ-ಸಂಹಿತೆಗಳಲ್ಲೊಂದುೊಂದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ನಾನು ಆ ಆರು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕರ ಶಿಷ್ಯನಾಗಿ ಅವರ ಎಲ್ಲಾ ಪೌರಾಣಿಕ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್ ಕಲಿತೆ.

Verse 7

कश्यपोऽहं च सावर्णी रामशिष्योऽकृतव्रण: । अधीमहि व्यासशिष्याच्चत्वारो मूलसंहिता: ॥ ७ ॥

ವ್ಯಾಸಶಿಷ್ಯ ರೋಮಹರ್ಷಣನು ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಮೂಲಸಂಹಿತೆಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಿದನು. ಕಶ್ಯಪ, ನಾನು, ಸಾವರ್ಣಿ ಮತ್ತು ರಾಮಶಿಷ್ಯ ಅಕೃತವ್ರಣ—ನಾವು ನಾಲ್ವರೂ ಆ ನಾಲ್ಕು ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದೆವು.

Verse 8

पुराणलक्षणं ब्रह्मन् ब्रह्मर्षिभिर्निरूपितम् । श‍ृणुष्व बुद्धिमाश्रित्य वेदशास्त्रानुसारत: ॥ ८ ॥

ಹೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ, ಪುರಾಣದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಗಳು ವೇದಶಾಸ್ತ್ರಾನುಸಾರವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಗಮನದಿಂದ ಕೇಳು.

Verse 9

सर्गोऽस्याथ विसर्गश्च वृत्तिरक्षान्तराणि च । वंशो वंशानुचरितं संस्था हेतुरपाश्रय: ॥ ९ ॥ दशभिर्लक्षणैर्युक्तं पुराणं तद्विदो विदु: । केचित् पञ्चविधं ब्रह्मन् महदल्पव्यवस्थया ॥ १० ॥

ಹೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ! ಪುರಾಣಕ್ಕೆ ಹತ್ತು ಲಕ್ಷಣಗಳು—ಸರ್ಗ, ವಿಸರ್ಗ, ವೃತ್ತಿ (ಪೋಷಣೆ), ರಕ್ಷಾ, ಮನ್ವಂತರಗಳು, ವಂಶ, ವಂಶಾನುಚರಿತ, ಸಂಸ್ಥಾ (ಪ್ರಳಯ), ಹೇತು (ಪ್ರೇರಣೆ) ಮತ್ತು ಪರಮ ಆಶ್ರಯ. ಮಹಾಪುರಾಣಗಳು ದಶವಿಧ, ಲಘುಪುರಾಣಗಳು ಪಂಚವಿಧವೆಂದು ಕೆಲವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ।

Verse 10

सर्गोऽस्याथ विसर्गश्च वृत्तिरक्षान्तराणि च । वंशो वंशानुचरितं संस्था हेतुरपाश्रय: ॥ ९ ॥ दशभिर्लक्षणैर्युक्तं पुराणं तद्विदो विदु: । केचित् पञ्चविधं ब्रह्मन् महदल्पव्यवस्थया ॥ १० ॥

ಹೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ! ಪುರಾಣತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದವರು ಪುರಾಣವನ್ನು ದಶಲಕ್ಷಣಯುಕ್ತವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವರು—ಮಹಾಪುರಾಣ ದಶವಿಧ, ದೊಡ್ಡ-ಚಿಕ್ಕ ಭೇದದಿಂದ ಲಘುಪುರಾಣ ಪಂಚವಿಧವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ।

Verse 11

अव्याकृतगुणक्षोभान्महतत्रिस्त्रवृतोऽहम: । भूतसूक्ष्मेन्द्रियार्थानां सम्भव: सर्ग उच्यते ॥ ११ ॥

ಅವ್ಯಕ್ತ ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಗುಣಕ್ಷೋಭ ಉಂಟಾದಾಗ ಮಹತ್ತತ್ತ್ವವು ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಹತ್ತತ್ತ್ವದಿಂದ ತ್ರಿವಿಧ ಅಹಂಕಾರ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ; ಅದರಿಂದ ತನ್ಮಾತ್ರೆಗಳಾದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಭೂತಗಳು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥೂಲ ವಿಷಯಗಳು ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತವೆ—ಇದೇ ‘ಸರ್ಗ’ ಅಂದರೆ ಸೃಷ್ಟಿ।

Verse 12

पुरुषानुगृहीतानामेतेषां वासनामय: । विसर्गोऽयं समाहारो बीजाद् बीजं चराचरम् ॥ १२ ॥

ಪ್ರಭುವಿನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಜೀವಿಗಳ ವಾಸನೆಗಳ ಪ್ರಕಟ ಸಮಾಹಾರವೇ ‘ವಿಸರ್ಗ’ ಅಂದರೆ ದ್ವಿತೀಯ ಸೃಷ್ಟಿ. ಬೀಜದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಬೀಜಗಳು ಹುಟ್ಟುವಂತೆ, ಭೌತಿಕ ವಾಸನೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಚರಾಚರ ಜೀವರೂಪಗಳು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತವೆ।

Verse 13

वृत्तिर्भूतानि भूतानां चराणामचराणि च । कृता स्वेन नृणां तत्र कामाच्चोदनयापि वा ॥ १३ ॥

‘ವೃತ್ತಿ’ ಎಂದರೆ ಪೋಷಣೆಯ ಕ್ರಮ—ಚರ ಜೀವಿಗಳು ಅಚರಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸಿ ಬದುಕುವುದು. ಮಾನವನಿಗೆ ವೃತ್ತಿ ಎಂದರೆ ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಕರ್ಮ ಮಾಡುವುದು; ಅದು ಸ್ವಾರ್ಥಕಾಮದಿಂದಲೂ, ಅಥವಾ ದೇವನಿಯಮಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾದ ಶಾಸ್ತ್ರಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದಲೂ ನಡೆಯಬಹುದು।

Verse 14

रक्षाच्युतावतारेहा विश्वस्यानु युगे युगे । तिर्यङ्‌मर्त्यर्षिदेवेषु हन्यन्ते यैस्त्रयीद्विष: ॥ १४ ॥

ಪ್ರತಿ ಯುಗದಲ್ಲೂ ಅಚ್ಯುತನಾದ ಭಗವಾನ್ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ತಿರ್ಯಕ್‌ (ಪ್ರಾಣಿಗಳು), ಮನುಷ್ಯರು, ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ನಡುವೆ ಅವತರಿಸುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಲೀಲೆಯಿಂದ ವಿಶ್ವವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ ವೇದಧರ್ಮದ ದ್ವೇಷಿಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 15

मन्वन्तरं मनुर्देवा मनुपुत्रा: सुरेश्वरा: । ऋषयोऽशांवताराश्च हरे: षड्‌विधमुच्यते ॥ १५ ॥

ಪ್ರತಿ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ಹರಿ ಭಗವಾನನ ಪ್ರಕಟನೆಗಳು ಆರು ವಿಧವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ—ಆಳುವ ಮನು, ದೇವಗಣ, ಮನುಪುತ್ರರು, ಇಂದ್ರ (ಸುರೇಶ್ವರ), ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರಮಪುರುಷನ ಅಂಶಾವತಾರಗಳು.

Verse 16

राज्ञां ब्रह्मप्रसूतानां वंश त्रैकालिकोऽन्वय: । वंशानुचरितं तेषां वृत्तं वंशधराश्च ये ॥ १६ ॥

ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ರಾಜವಂಶಗಳು ಭೂತ, ವರ್ತಮಾನ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯ—ತ್ರಿಕಾಲದಲ್ಲೂ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತವೆ. ಆ ವಂಶಗಳ ವೃತ್ತಾಂತ, ಪ್ರಮುಖರ ಚರಿತ್ರೆ, ಮತ್ತು ವಂಶಧಾರಿಗಳು—ಇವೇ ವಂಶಚರಿತ್ರೆಯ ವಿಷಯ.

Verse 17

नैमित्तिक: प्राकृतिको नित्य आत्यन्तिको लय: । संस्थेति कविभि: प्रोक्तश्चतुर्धास्य स्वभावत: ॥ १७ ॥

ಪ್ರಳಯವು ನಾಲ್ಕು ವಿಧ—ನೈಮಿತ್ತಿಕ, ಪ್ರಾಕೃತಿಕ, ನಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಆತ್ಯಂತಿಕ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಪರಮೇಶ್ವರನ ಸಹಜ ಶಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ; ಪಂಡಿತರು ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ‘ಸಂಸ್ಥಾ’ ಅಂದರೆ ಲಯ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 18

हेतुर्जीवोऽस्य सर्गादेरविद्याकर्मकारक: । यं चानुशायिनं प्राहुरव्याकृतमुतापरे ॥ १८ ॥

ಅವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಜೀವನು ಭೌತಿಕ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಒಂದು ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಲಯಗಳಿಗೆ ಕಾರಣನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಕೆಲವರು ಜೀವನನ್ನು ಜಡಸೃಷ್ಟಿಯ ಅಧಿಷ್ಠಾತಾ ಪುರುಷನೆಂದು, ಇತರರು ಅವನನ್ನು ಅವ್ಯಕ್ತ ಆತ್ಮವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 19

व्यतिरेकान्वयो यस्य जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तिषु । मायामयेषु तद् ब्रह्म जीववृत्तिष्वपाश्रय: ॥ १९ ॥

ಪರಬ್ರಹ್ಮವು ಜಾಗೃತ್, ಸ್ವಪ್ನ, ಸುಷುಪ್ತಿ ಎಂಬ ಎಲ್ಲ ಅವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ, ಮಾಯಾಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾದ ಎಲ್ಲ ಭಾವಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಜೀವಿಗಳ ಎಲ್ಲ ವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಇವೆಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿಯೂ ಅತೀತವಾಗಿಯೂ ಇದೆ. ತನ್ನ ದಿವ್ಯ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾದ ಅದೇ ಏಕೈಕ ಪರಮಾಶ್ರಯ.

Verse 20

पदार्थेषु यथा द्रव्यं सन्मात्रं रूपनामसु । बीजादिपञ्चतान्तासु ह्यवस्थासु युतायुतम् ॥ २० ॥

ಯಾವುದೇ ಪದಾರ್ಥವು ಹಲವು ರೂಪ-ನಾಮಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದರೂ ಅದರ ಮೂಲ ದ್ರವ್ಯಸಾರವೇ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಆಧಾರವಾಗಿರುವಂತೆ, ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಗರ್ಭಧಾರಣೆಯ (ಬೀಜ) ಆರಂಭದಿಂದ ಮರಣಾಂತವರೆಗೆ ಇರುವ ಎಲ್ಲ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಪರಬ್ರಹ್ಮವು ದೇಹದೊಂದಿಗೆ ಕೂಡ, ದೇಹದಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿಯೂ ಸದಾ ಸನ್ನಿಹಿತವಾಗಿದೆ.

Verse 21

विरमेत यदा चित्तं हित्वा वृत्तित्रयं स्वयम् । योगेन वा तदात्मानं वेदेहाया निवर्तते ॥ २१ ॥

ಚಿತ್ತವು ಸ್ವಯಂವಾಗಲಿ ಅಥವಾ ನಿಯಮಿತ ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸದಿಂದಾಗಲಿ ಜಾಗೃತ್-ಸ್ವಪ್ನ-ಸುಷುಪ್ತಿ ಎಂಬ ಮೂರು ವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ನಿಶ್ಶಬ್ದವಾಗಿದಾಗ, ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಅರಿತು ಭೌತಿಕ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತದೆ.

Verse 22

एवंलक्षणलक्ष्याणि पुराणानि पुराविद: । मुनयोऽष्टादश प्राहु: क्षुल्लकानि महान्ति च ॥ २२ ॥

ಪ್ರಾಚೀನ ಇತಿಹಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತ ಮುನಿಗಳು ಹೇಳುವಂತೆ, ವಿಭಿನ್ನ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಪುರಾಣಗಳು ವಿಭಾಗವಾಗುತ್ತವೆ—ಹದಿನೆಂಟು ಮಹಾಪುರಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಹದಿನೆಂಟು ಉಪಪುರಾಣಗಳು.

Verse 23

ब्राह्मं पाद्मं वैष्णवं च शैवं लैङ्गं सगारुडं । नारदीयं भागवतमाग्नेयं स्कान्दसंज्ञितम् ॥ २३ ॥ भविष्यं ब्रह्मवैवर्तं मार्कण्डेयं सवामनम् । वाराहं मात्स्यं कौर्मं च ब्रह्माण्डाख्यमिति त्रिषट् ॥ २४ ॥

ಹದಿನೆಂಟು ಮಹಾಪುರಾಣಗಳು ಇವು—ಬ್ರಾಹ್ಮ, ಪಾದ್ಮ, ವೈಷ್ಣವ (ವಿಷ್ಣು), ಶೈವ, ಲೈಂಗ, ಗರುಡ, ನಾರದೀಯ, ಭಾಗವತ, ಆಗ್ನೇಯ, ಸ್ಕಾಂದ, ಭವಿಷ್ಯ, ಬ್ರಹ್ಮವೈವರ್ತ, ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ, ವಾಮನ, ವಾರಾಹ, ಮಾತ್ಸ್ಯ, ಕೂರ್ಮ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಪುರಾಣಗಳು.

Verse 24

ब्राह्मं पाद्मं वैष्णवं च शैवं लैङ्गं सगारुडं । नारदीयं भागवतमाग्नेयं स्कान्दसंज्ञितम् ॥ २३ ॥ भविष्यं ब्रह्मवैवर्तं मार्कण्डेयं सवामनम् । वाराहं मात्स्यं कौर्मं च ब्रह्माण्डाख्यमिति त्रिषट् ॥ २४ ॥

ಅಷ್ಟಾದಶ ಮಹಾಪುರಾಣಗಳು—ಬ್ರಾಹ್ಮ, ಪಾದ್ಮ, ವೈಷ್ಣವ, ಶೈವ, ಲೈಂಗ, ಗಾರುಡ, ನಾರದೀಯ, ಭಾಗವತ, ಆಗ್ನೇಯ, ಸ್ಕಾಂದ; ಹಾಗೆಯೇ ಭವಿಷ್ಯ, ಬ್ರಹ್ಮವೈವರ್ತ, ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ, ವಾಮನ, ವಾರಾಹ, ಮಾತ್ಸ್ಯ, ಕೌರ್ಮ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ।

Verse 25

ब्रह्मन्निदं समाख्यातं शाखाप्रणयनं मुने: । शिष्यशिष्यप्रशिष्याणां ब्रह्मतेजोविवर्धनम् ॥ २५ ॥

ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ! ಮಹಾಮುನಿ ವ್ಯಾಸದೇವರು ವೇದಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು ಎಂಬುದನ್ನೂ, ಅವರ ಶಿಷ್ಯರು ಹಾಗೂ ಶಿಷ್ಯರ ಶಿಷ್ಯರ ಪರಂಪರೆಯನ್ನೂ ನಾನು ನಿನಗೆ ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಇದನ್ನು ಶ್ರವಣಮಾಡುವುದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮತೇಜಸ್ಸು, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಬಲ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ।

Frequently Asked Questions

Bhagavatam 12.7 defines a Mahāpurāṇa as treating ten topics: sarga (primary creation), visarga (secondary creation), sthāna (cosmic situation/maintenance), poṣaṇa (the Lord’s protection of devotees and the universe), ūti/vṛtti (impetus and livelihood—how beings act and subsist), manvantara (Manu periods and their administrations), vaṁśa (dynasties), vaṁśānucarita/īśānukathā (histories of kings and narrations of the Lord and His incarnations), nirodha (dissolution), mukti (liberation), and āśraya (the Supreme Absolute Truth as ultimate shelter).

The chapter shows that revealed knowledge is preserved through authorized teachers who transmit it intact across generations. By naming lineages (śākhās) and principal Purāṇa-ācāryas, the Bhāgavata anchors its authority in paramparā—especially crucial in Kali-yuga—so that spiritual practice rests on reliable, living transmission rather than speculation.

Romaharṣaṇa is presented as a disciple of Vedavyāsa who systematized Purāṇic material into major compilations. Sūta identifies himself as Romaharṣaṇa’s son and explains that six Purāṇa-masters learned from Romaharṣaṇa, and that Sūta then learned from those authorities—establishing a layered chain of custody for Purāṇic wisdom.

Āśraya is defined as the Supreme Absolute Truth who pervades waking, dreaming, and deep sleep, is present within all manifestations of māyā and all living functions, and yet exists separately in His own transcendence. He is the stable basis underlying all changing names and forms, and realization of Him enables withdrawal from material endeavor.