Adhyaya 45
Kṛṣṇa Comforts His Parents, Restores Ugrasena, Studies with Sāndīpani, and Returns the Guru’s Son
ಕಂಸನ ಪತನದ ನಂತರ ಮಥುರೆಯ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸ್ಥಿರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ದೇವಕಿ-ವಸುದೇವರು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ದಿವ್ಯ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯತೊಡಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಕಂಡು, ಪೋಷಕರೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ಆತ್ಮೀಯ ವಾತ್ಸಲ್ಯ ಉಳಿಯಲೆಂದು ಅವರು ಯೋಗಮಾಯೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪಿ ಪುತ್ರನಂತೆ ಮಾತಾಡಿ, ತಂದೆತಾಯಿಯ ಋಣ ಅಪ್ರಿಹಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಆಶ್ರಿತರ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಮಹಾದೋಷ ಎಂದು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಾತ್ಸಲ್ಯದಿಂದ ಮರುಗಿದ ಪೋಷಕರು ಅವರನ್ನು ಆಲಿಂಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಯಾದವರ ರಾಜನಾಗಿ ಉಗ್ರಸೇನನನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ, ಯಯಾತಿಯ ಶಾಪಾದಿ ವಂಶಮರ್ಯಾದೆಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ ತಾನು ಸೇವಕ-ಪ್ರಜೆಯಂತೆ ನಿಂತು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಧರ್ಮಸಮ್ಮತತೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ; ಸ್ಥಳಚ್ಯುತ ಕುಲಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಮರಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬಳಿಕ ವಸುದೇವ ಉಪನಯನ ಮಾಡಿಸಿ, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ-ಬಲರಾಮರು ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಸಾಂದೀಪನಿ ಮುನಿಯ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಆದರ್ಶ ಗುರುಸೇವೆ ಮಾಡಿ ವೇದಗಳು, ಕಲೆಗಳು, ರಾಜನೀತಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಅಲೌಕಿಕ ಸುಲಭತೆಯಿಂದ ಕಲಿಯುತ್ತಾರೆ. ಗುರುದಕ್ಷಿಣೆಗೆ ಪಾಂಚಜನನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ಯಮರಾಜನನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ಗುರುವಿನ ಕಳೆದುಹೋದ ಮಗನನ್ನು ಮರಳಿ ತಂದು ಮಥುರೆಗೆ ವಾಪಸು ಬರುತ್ತಾರೆ; ಜನರು ಮಹೋತ್ಸವದಿಂದ ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಅಧ್ಯಾಯ ಗೃಹಧರ್ಮ-ರಾಜಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳಿಸಿ ಪ್ರಭುಗಳ ಮುಂದಿನ ಲೋಕಹಿತ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇತುವೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच पितरावुपलब्धार्थौ विदित्वा पुरुषोत्तम: । मा भूदिति निजां मायां ततान जनमोहिनीम् ॥ १ ॥
ಶ್ರೀಶುಕನು ಹೇಳಿದರು—ಪುರುಷೋತ್ತಮನು ತನ್ನ ತಂದೆತಾಯಿಗಳು ತನ್ನ ದಿವ್ಯ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯತೊಡಗಿದ್ದಾರೆಂದು ತಿಳಿದು, ‘ಇದು ಆಗಬಾರದು’ ಎಂದುಕೊಂಡು ಭಕ್ತರನ್ನು ಮರುಳುಗೊಳಿಸುವ ತನ್ನ ಯೋಗಮಾಯೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದನು।
Verse 2
उवाच पितरावेत्य साग्रज: सात्वतर्षभ: । प्रश्रयावनत: प्रीणन्नम्ब तातेति सादरम् ॥ २ ॥
ಸಾತ್ವತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಅಣ್ಣನೊಂದಿಗೆ ತಂದೆತಾಯಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ವಿನಯದಿಂದ ತಲೆಬಾಗಿಸಿ ‘ಅಮ್ಮಾ, ಅಪ್ಪಾ’ ಎಂದು ಆದರದಿಂದ ಕರೆದು ಅವರನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುತ್ತಾ ಹೀಗೆಂದನು।
Verse 3
नास्मत्तो युवयोस्तात नित्योत्कण्ठितयोरपि । बाल्यपौगण्डकैशोरा: पुत्राभ्यामभवन्क्वचित् ॥ ३ ॥
ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಹೇಳಿದರು—ತಂದೆಯೇ, ನಾವು ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರ ಕಾರಣದಿಂದ ನೀವು ಮತ್ತು ದೇವಕೀಮಾತೆ ಸದಾ ಆತಂಕದಲ್ಲೇ ಇದ್ದಿರಿ; ನಮ್ಮ ಬಾಲ್ಯ, ಪೌಗಂಡ, ಕೈಶೋರ್ಯದ ಸುಖವನ್ನು ನೀವು ಎಂದಿಗೂ ಅನುಭವಿಸಲಿಲ್ಲ।
Verse 4
न लब्धो दैवहतयोर्वासो नौ भवदन्तिके । यां बाला: पितृगेहस्था विन्दन्ते लालिता मुदम् ॥ ४ ॥
ವಿಧಿಯ ಹೊಡೆತದಿಂದ ನಾವು ನಿಮ್ಮ ಸಮೀಪ ವಾಸಿಸಲಾರದೆ ಹೋದೆವು; ತಂದೆತಾಯಿಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮುದ್ದಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಮಕ್ಕಳು ಪಡೆಯುವ ಆ ಸಂತೋಷವನ್ನು ನಾವು ಅನುಭವಿಸಲಿಲ್ಲ।
Verse 5
सर्वार्थसम्भवो देहो जनित: पोषितो यत: । न तयोर्याति निर्वेशं पित्रोर्मर्त्य: शतायुषा ॥ ५ ॥
ದೇಹದಿಂದಲೇ ಜೀವನದ ಎಲ್ಲ ಗುರಿಗಳು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ; ಆ ದೇಹವು ತಂದೆತಾಯಿಯಿಂದ ಜನಿಸಿ ಅವರಿಂದಲೇ ಪೋಷಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೂರು ವರ್ಷ ಸೇವಿಸಿದರೂ ಮನುಷ್ಯನು ತಂದೆತಾಯಿಯ ಋಣವನ್ನು ತೀರಿಸಲಾರನು।
Verse 6
यस्तयोरात्मज: कल्प आत्मना च धनेन च । वृत्तिं न दद्यात्तं प्रेत्य स्वमांसं खादयन्ति हि ॥ ६ ॥
ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿದ್ದರೂ ತನ್ನ ಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಧನದಿಂದ ತಂದೆತಾಯಿಗೆ ಜೀವನೋಪಾಯ ನೀಡದ ಪುತ್ರನು, ಮರಣಾನಂತರ ತನ್ನದೇ ಮಾಂಸವನ್ನು ತಿನ್ನಲು ಬಾಧ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೆ।
Verse 7
मातरं पितरं वृद्धं भार्यां साध्वीं सुतं शिशुम् । गुरुं विप्रं प्रपन्नं च कल्पोऽबिभ्रच्छ्वसन् मृत: ॥ ७ ॥
ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿದ್ದರೂ ವೃದ್ಧ ತಂದೆತಾಯಿ, ಪತಿವ್ರತೆ ಪತ್ನಿ, ಚಿಕ್ಕ ಮಗುವು, ಗುರು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಅಥವಾ ಶರಣಾಗತನನ್ನು ಪೋಷಿಸದವನು ಉಸಿರಾಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ಮೃತನಂತೆ ಎಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ।
Verse 8
तन्नावकल्पयो: कंसान्नित्यमुद्विग्नचेतसो: । मोघमेते व्यतिक्रान्ता दिवसा वामनर्चतो: ॥ ८ ॥
ಕಂಸನ ಭಯದಿಂದ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸು ಸದಾ ಅಶಾಂತವಾಗಿತ್ತು; ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಗೌರವಿಸಿ ಸೇವಿಸಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಈ ದಿನಗಳು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಕಳೆದವು.
Verse 9
तत् क्षन्तुमर्हथस्तात मातर्नौ परतन्त्रयो: । अकुर्वतोर्वां शुश्रूषां क्लिष्टयोर्दुर्हृदा भृशम् ॥ ९ ॥
ತಂದೆಯೇ, ತಾಯಿಯೇ, ದಯವಿಟ್ಟು ನಮ್ಮನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಿರಿ. ನಾವು ಪರತಂತ್ರರಾಗಿದ್ದರಿಂದ ನಿಮ್ಮ ಸೇವೆ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ; ಕ್ರೂರ ಕಂಸನು ನಮ್ಮನ್ನು ಬಹಳ ಕಾಡಿದನು.
Verse 10
श्रीशुक उवाच इति मायामनुष्यस्य हरेर्विश्वात्मनो गिरा । मोहितावङ्कमारोप्य परिष्वज्यापतुर्मुदम् ॥ १० ॥
ಶ್ರೀಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಹೇಳಿದರು—ಅಂತರಮಾಯೆಯಿಂದ ಮಾನವನಂತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ವಿಶ್ವಾತ್ಮ ಹರಿ ಅವರ ವಚನಗಳಿಂದ ಮೋಹಿತರಾಗಿ, ಅವರ ತಂದೆತಾಯಿ ಅವರನ್ನು ಮಡಿಲೇರಿಸಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡರು.
Verse 11
सिञ्चन्तावश्रुधाराभि: स्नेहपाशेन चावृतौ । न किञ्चिदूचतू राजन्बाष्पकण्ठौ विमोहितौ ॥ ११ ॥
ಸ್ನೇಹಪಾಶದಿಂದ ಆವರಿತರಾಗಿ ಅವರು ಕಣ್ಣೀರಿನ ಧಾರೆಯಿಂದ ಪ್ರಭುವನ್ನು ತೋಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಓ ರಾಜನೇ, ಅವರು ಮರುಳಾಗಿ, ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಗಂಟಲು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಏನೂ ಹೇಳಲಾರದೆ ಹೋದರು.
Verse 12
एवमाश्वास्य पितरौ भगवान्देवकीसुत: । मातामहं तूग्रसेनं यदूनामकरोन्नृपम् ॥ १२ ॥
ಈ ರೀತಿ ತಂದೆತಾಯಿಯನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿದ ದೇವಕೀಸುತನಾದ ಭಗವಾನ್, ತನ್ನ ಮಾತಾಮಹ ಉಗ್ರಸೇನನನ್ನು ಯದುಗಳ ರಾಜನಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು.
Verse 13
आह चास्मान् महाराज प्रजाश्चाज्ञप्तुमर्हसि । ययातिशापाद् यदुभिर्नासितव्यं नृपासने ॥ १३ ॥
ಭಗವಂತನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಮಹಾರಾಜ, ನಾವು ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಜೆಗಳು; ನಮಗೆ ಆಜ್ಞೆ ನೀಡಿ. ಯಯಾತಿಯ ಶಾಪದಿಂದ ಯದುವರು ರಾಜಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿ ಕೂತಿರಲಾರರು.
Verse 14
मयि भृत्य उपासीने भवतो विबुधादय: । बलिं हरन्त्यवनता: किमुतान्ये नराधिपा: ॥ १४ ॥
ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಬಳಗದಲ್ಲಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸೇವಕರಾಗಿ ಇದ್ದಾಗ, ದೇವತೆಗಳು ಮೊದಲಾದವರು ತಲೆಬಾಗಿಸಿ ನಿಮಗೆ ಕಾಣಿಕೆ/ಕರವನ್ನು ತರುತ್ತಾರೆ; ಮನುಷ್ಯ ರಾಜರ ಮಾತೇನು!
Verse 15
सर्वान्स्वान्ज्ञतिसम्बन्धान्दिग्भ्य: कंसभयाकुलान् । यदुवृष्ण्यन्धकमधुदाशार्हकुकुरादिकान् ॥ १५ ॥ सभाजितान् समाश्वास्य विदेशावासकर्शितान् । न्यवासयत् स्वगेहेषु वित्तै: सन्तर्प्य विश्वकृत् ॥ १६ ॥
ನಂತರ ಕಂಸನ ಭಯದಿಂದ ದಿಕ್ಕುದಿಕ್ಕಿಗೆ ಚದುರಿದ್ದ ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಬಂಧು-ಬಾಂಧವರನ್ನು ಭಗವಂತನು ಮರಳಿ ಕರೆತಂದನು. ಯದು, ವೃಷ್ಣಿ, ಅಂಧಕ, ಮಧು, ದಾಶಾರ್ಹ, ಕುಕುರು ಮೊದಲಾದ ವಂಶಗಳನ್ನು ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಗೌರವಿಸಿ, ವಿದೇಶವಾಸದಿಂದ ದಣಿದವರನ್ನು ಸಾಂತ್ವನಪಡಿಸಿ, ವಿಶ್ವಕರ್ತನಾದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಅವರನ್ನು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಪುನರ್ವಸತಿ ಮಾಡಿಸಿ, ಅಮೂಲ್ಯ ದಾನಗಳಿಂದ ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿದನು.
Verse 16
सर्वान्स्वान्ज्ञतिसम्बन्धान्दिग्भ्य: कंसभयाकुलान् । यदुवृष्ण्यन्धकमधुदाशार्हकुकुरादिकान् ॥ १५ ॥ सभाजितान् समाश्वास्य विदेशावासकर्शितान् । न्यवासयत् स्वगेहेषु वित्तै: सन्तर्प्य विश्वकृत् ॥ १६ ॥
ನಂತರ ಕಂಸನ ಭಯದಿಂದ ದಿಕ್ಕುದಿಕ್ಕಿಗೆ ಚದುರಿದ್ದ ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಬಂಧು-ಬಾಂಧವರನ್ನು ಭಗವಂತನು ಮರಳಿ ಕರೆತಂದನು. ಯದು, ವೃಷ್ಣಿ, ಅಂಧಕ, ಮಧು, ದಾಶಾರ್ಹ, ಕುಕುರು ಮೊದಲಾದ ವಂಶಗಳನ್ನು ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಗೌರವಿಸಿ, ವಿದೇಶವಾಸದಿಂದ ದಣಿದವರನ್ನು ಸಾಂತ್ವನಪಡಿಸಿ, ವಿಶ್ವಕರ್ತನಾದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಅವರನ್ನು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಪುನರ್ವಸತಿ ಮಾಡಿಸಿ, ಅಮೂಲ್ಯ ದಾನಗಳಿಂದ ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿದನು.
Verse 17
कृष्णसङ्कर्षणभुजैर्गुप्ता लब्धमनोरथा: । गृहेषु रेमिरे सिद्धा: कृष्णरामगतज्वरा: ॥ १७ ॥ वीक्षन्तोऽहरह: प्रीता मुकुन्दवदनाम्बुजम् । नित्यं प्रमुदितं श्रीमत्सदयस्मितवीक्षणम् ॥ १८ ॥
ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಸಂಕರ್ಷಣರ ಭುಜಬಲದಿಂದ ರಕ್ಷಿತರಾಗಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಎಲ್ಲ ಆಸೆಗಳು ಪೂರ್ಣವಾದವು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಸೌಖ್ಯದಿಂದ ವಿಹರಿಸಿದರು. ಕೃಷ್ಣ-ರಾಮರ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಿಂದ ಭೌತಿಕ ಜೀವನದ ಜ್ವರವು ಶಮನವಾಯಿತು. ಪ್ರೇಮಭಕ್ತರು ಪ್ರತಿದಿನ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಮುಕುಂದನ ಸದಾ ಹರ್ಷಭರಿತ ಕಮಲಮುಖವನ್ನು ನೋಡಿದರು; ಅದು ಶ್ರೀಮಂತವೂ ಕರುಣಾಸ್ಮಿತದ ದೃಷ್ಟಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವೂ ಆಗಿತ್ತು.
Verse 18
कृष्णसङ्कर्षणभुजैर्गुप्ता लब्धमनोरथा: । गृहेषु रेमिरे सिद्धा: कृष्णरामगतज्वरा: ॥ १७ ॥ वीक्षन्तोऽहरह: प्रीता मुकुन्दवदनाम्बुजम् । नित्यं प्रमुदितं श्रीमत्सदयस्मितवीक्षणम् ॥ १८ ॥
ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಸಂಕರ್ಷಣರ ಭುಜಬಲದಿಂದ ರಕ್ಷಿತರಾದ ಆ ಕುಲಜನರು ತಮ್ಮ ಎಲ್ಲ ಮನೋರಥಗಳು ಸಿದ್ಧವಾದವು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಗೃಹಗಳಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಸুখದಿಂದಲೇ ಆನಂದಿಸಿದರು. ಕೃಷ್ಣ-ಬಲರಾಮರ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಿಂದ ಅವರ ಸಂಸಾರಜ್ವರ ಶಮನವಾಯಿತು. ಪ್ರತಿದಿನ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅವರು ಮಕುಂದನ ಸದಾ ಪ್ರಸನ್ನ, ಕರುಣಾಸ್ಮಿತ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಶೋಭಿಸುವ ಕಮಲಮುಖವನ್ನು ದರ್ಶಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
Verse 19
तत्र प्रवयसोऽप्यासन् युवानोऽतिबलौजस: । पिबन्तोऽक्षैर्मुकुन्दस्य मुखाम्बुजसुधां मुहु: ॥ १९ ॥
ಅಲ್ಲಿ ಅತಿವೃದ್ಧರಾದವರೂ ಯುವಕರಂತೆ ಅಪಾರ ಬಲ-ಓಜಸ್ಸಿನಿಂದ ತುಂಬಿದವರಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರು; ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಮಕುಂದನ ಕಮಲಮುಖದ ಅಮೃತವನ್ನು ಮರುಮರು ಕುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದರು.
Verse 20
अथ नन्दं समसाद्य भगवान् देवकीसुत: । सङ्कर्षणश्च राजेन्द्र परिष्वज्येदमूचतु: ॥ २० ॥
ನಂತರ, ಓ ರಾಜೇಂದ್ರ ಪರಿಕ್ಷಿತ, ದೇವಕೀಸುತನಾದ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಶ್ರೀಸಂಕರ್ಷಣ (ಬಲರಾಮ)ನೊಂದಿಗೆ ನಂದ ಮಹಾರಾಜನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದನು. ಆ ಇಬ್ಬರು ಪ್ರಭುಗಳು ಅವರನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು.
Verse 21
पितर्युवाभ्यां स्निग्धाभ्यां पोषितौ लालितौ भृशम् । पित्रोरभ्यधिका प्रीतिरात्मजेष्वात्मनोऽपि हि ॥ २१ ॥
[ಕೃಷ್ಣ-ಬಲರಾಮರು ಹೇಳಿದರು:] ಓ ತಂದೆಯೇ! ನೀವು ಮತ್ತು ಯಶೋದಾಮಾತೆ ಸ್ನೇಹದಿಂದ ನಮ್ಮನ್ನು ಪೋಷಿಸಿ ಬಹಳ ಲಾಲನೆ ಮಾಡಿದ್ದೀರಿ. ನಿಜಕ್ಕೂ ತಂದೆತಾಯಿಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿ ತಮ್ಮ ಜೀವಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅಧಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
Verse 22
स पिता सा च जननी यौ पुष्णीतां स्वपुत्रवत् । शिशून् बन्धुभिरुत्सृष्टानकल्पै: पोषरक्षणे ॥ २२ ॥
ಬಂಧುಗಳು ಪೋಷಣೆ-ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಅಸಮರ್ಥರಾಗಿ ತ್ಯಜಿಸಿದ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಸ್ವಪುತ್ರರಂತೆ ಪೋಷಿಸಿ ಕಾಪಾಡುವವರೇ ನಿಜವಾದ ತಂದೆ ಮತ್ತು ನಿಜವಾದ ತಾಯಿ.
Verse 23
यात यूयं व्रजं तात वयं च स्नेहदु:खितान् । ज्ञातीन् वो द्रष्टुमेष्यामो विधाय सुहृदां सुखम् ॥ २३ ॥
ತಾತಾ, ನೀವು ಎಲ್ಲರೂ ವ್ರಜಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಹೋಗಿರಿ. ನಮ್ಮ ವಿರಹದಿಂದ ದುಃಖಿಸುವ ನಿಮ್ಮ ಬಂಧುಗಳನ್ನು ನೋಡಲು, ಮೊದಲು ಸುಹೃದರಿಗೆ ಸುಖ ನೀಡಿಸಿ ನಾವು ಶೀಘ್ರ ಬರುತ್ತೇವೆ.
Verse 24
एवं सान्त्वय्य भगवान् नन्दं सव्रजमच्युत: । वासोऽलङ्कारकुप्याद्यैरर्हयामास सादरम् ॥ २४ ॥
ಈ ರೀತಿ ನಂದ ಮಹಾರಾಜನನ್ನೂ ವ್ರಜದವರನ್ನೂ ಸಾಂತ್ವನಪಡಿಸಿದ ಅಚ್ಯುತ ಭಗವಾನ್, ವಸ್ತ್ರ, ಆಭರಣ, ಗೃಹೋಪಕರಣ ಮೊದಲಾದ ದಾನಗಳಿಂದ ಅವರನ್ನು ಆದರದಿಂದ ಸತ್ಕರಿಸಿದನು.
Verse 25
इत्युक्तस्तौ परिष्वज्य नन्द: प्रणयविह्वल: । पूरयन्नश्रुभिर्नेत्रे सह गोपैर्व्रजं ययौ ॥ २५ ॥
ಕೃಷ್ಣನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ನಂದ ಮಹಾರಾಜನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ವಿಹ್ವಲನಾದನು. ಅವನು ಆ ಇಬ್ಬರು ಪ್ರಭುಗಳನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ಕಣ್ಣೀರು ತುಂಬಿದ ಕಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ ಗೋಪರೊಡನೆ ವ್ರಜಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದನು.
Verse 26
अथ शूरसुतो राजन् पुत्रयो: समकारयत् । पुरोधसा ब्राह्मणैश्च यथावद् द्विजसंस्कृतिम् ॥ २६ ॥
ರಾಜನೇ, ನಂತರ ಶೂರಸೇನನ ಪುತ್ರ ವಸುದೇವನು ಪುರೋಹಿತನೂ ಇತರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂ ಸೇರಿ ತನ್ನ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರಿಗೆ ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ದ್ವಿಜ-ಸಂಸ್ಕಾರ (ಉಪನಯನ) ಮಾಡಿಸಿದನು.
Verse 27
तेभ्योऽदाद्दक्षिणा गावो रुक्ममाला: स्वलङ्कृता: । स्वलङ्कृतेभ्य: सम्पूज्य सवत्सा: क्षौममालिनी: ॥ २७ ॥
ವಸುದೇವನು ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಸತ್ಕರಿಸಿ, ದಕ್ಷಿಣೆಯಾಗಿ ಕರುಗಳೊಡನೆ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಹಸುಗಳನ್ನು ನೀಡಿದನು; ಅವುಗಳಿಗೆ ಬಂಗಾರದ ಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ಷೌಮದ ಮಾಲೆಗಳು ಇದ್ದವು.
Verse 28
या: कृष्णरामजन्मर्क्षे मनोदत्ता महामति: । ताश्चाददादनुस्मृत्य कंसेनाधर्मतो हृता: ॥ २८ ॥
ಆಮೇಲೆ ಮಹಾಮತಿ ವಸುದೇವನು ಕೃಷ್ಣ-ಬಲರಾಮರ ಜನ್ಮನಕ್ಷತ್ರದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದಾನಮಾಡಿದ್ದ ಹಸುಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದನು. ಕಂಸನು ಅವನ್ನು ಅಧರ್ಮದಿಂದ ಕಸಿದುಕೊಂಡಿದ್ದ; ವಸುದೇವನು ಅವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದು ಮತ್ತೆ ದಾನಮಾಡಿದನು.
Verse 29
ततश्च लब्धसंस्कारौ द्विजत्वं प्राप्य सुव्रतौ । गर्गाद् यदुकुलाचार्याद्गायत्रं व्रतमास्थितौ ॥ २९ ॥
ನಂತರ ದೀಕ್ಷಾ-ಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ಪಡೆದು ಆ ಇಬ್ಬರು ಸುವ್ರತಿಗಳು ದ್ವಿಜತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದರು; ಯದುಕುಲಾಚಾರ್ಯರಾದ ಗರ್ಗಮುನಿಯಿಂದ ಗಾಯತ್ರಿ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ ವ್ರತವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು.
Verse 30
प्रभवौ सर्वविद्यानां सर्वज्ञौ जगदीश्वरौ । नान्यसिद्धामलं ज्ञानं गूहमानौ नरेहितै: ॥ ३० ॥ अथो गुरुकुले वासमिच्छन्तावुपजग्मतु: । काश्यं सान्दीपनिं नाम ह्यवन्तिपुरवासिनम् ॥ ३१ ॥
ಸರ್ವವಿದ್ಯೆಗಳ ಮೂಲವಾದ, ಸರ್ವಜ್ಞರಾದ, ಜಗದೀಶ್ವರರಾದ ಆ ಇಬ್ಬರು ಪ್ರಭುಗಳು ಮಾನವಸಮಾನ ಲೀಲಗಳಿಂದ ತಮ್ಮ ಸಹಜಸಿದ್ಧ ನಿರ್ಮಲ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು, ನಂತರ ಗುರುಕುಲದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾಶಿಯವರಾಗಿ ಅವಂತಿಪುರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದ್ದ ಸಾಂದೀಪನಿ ಮುನಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋದರು.
Verse 31
प्रभवौ सर्वविद्यानां सर्वज्ञौ जगदीश्वरौ । नान्यसिद्धामलं ज्ञानं गूहमानौ नरेहितै: ॥ ३० ॥ अथो गुरुकुले वासमिच्छन्तावुपजग्मतु: । काश्यं सान्दीपनिं नाम ह्यवन्तिपुरवासिनम् ॥ ३१ ॥
ಸರ್ವವಿದ್ಯೆಗಳ ಮೂಲವಾದ, ಸರ್ವಜ್ಞರಾದ, ಜಗದೀಶ್ವರರಾದ ಆ ಇಬ್ಬರು ಪ್ರಭುಗಳು ಮಾನವಸಮಾನ ಲೀಲಗಳಿಂದ ತಮ್ಮ ಸಹಜಸಿದ್ಧ ನಿರ್ಮಲ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು, ನಂತರ ಗುರುಕುಲದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾಶಿಯವರಾಗಿ ಅವಂತಿಪುರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದ್ದ ಸಾಂದೀಪನಿ ಮುನಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋದರು.
Verse 32
यथोपसाद्य तौ दान्तौ गुरौ वृत्तिमनिन्दिताम् । ग्राहयन्तावुपेतौ स्म भक्त्या देवमिवादृतौ ॥ ३२ ॥
ಸಾಂದೀಪನಿಯು ಆ ಇಬ್ಬರು ದಾಂತ ಶಿಷ್ಯರನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವದಿಂದ ನೋಡಿದನು. ಅವರು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ, ದೇವನನ್ನೇ ಸೇವಿಸುವಂತೆ, ಗುರುಸೇವೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಗುರುಪೂಜೆಯ ನಿರ್ದೋಷ ಮಾದರಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದರು.
Verse 33
तयोर्द्विजवरस्तुष्ट: शुद्धभावानुवृत्तिभि: । प्रोवाच वेदानखिलान्सङ्गोपनिषदो गुरु: ॥ ३३ ॥
ಅವರ ವಿನಯ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧಭಾವದ ಅನುಸರಣೆ ನೋಡಿ ತೃಪ್ತನಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗುರು ಸಾಂದೀಪನಿ, ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳೊಡನೆ ಸಮಸ್ತ ವೇದಗಳನ್ನು ಸಾಂಗೋಪಾಂಗವಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಬೋಧಿಸಿದನು।
Verse 34
सरहस्यं धनुर्वेदं धर्मान् न्यायपथांस्तथा । तथा चान्वीक्षिकीं विद्यां राजनीतिं च षड्विधाम् ॥ ३४ ॥
ಅವನು ರಹಸ್ಯಸಹಿತ ಧನುರ್ವೇದ, ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಗಳು, ನ್ಯಾಯ-ತರ್ಕದ ಮಾರ್ಗಗಳು, ಆನ್ವೀಕ್ಷಿಕೀ ವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ಷಡ್ವಿಧ ರಾಜನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನೂ ಅವರಿಗೆ ಬೋಧಿಸಿದನು।
Verse 35
सर्वं नरवरश्रेष्ठौ सर्वविद्याप्रवर्तकौ । सकृन्निगदमात्रेण तौ सञ्जगृहतुर्नृप ॥ ३५ ॥ अहोरात्रैश्चतु:षष्ट्या संयत्तौ तावती: कला: । गुरुदक्षिणयाचार्यं छन्दयामासतुर्नृप ॥ ३६ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಸಮಸ್ತ ವಿದ್ಯೆಗಳ ಮೂಲಪ್ರವರ್ತಕರಾದ ನರಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಬಲರಾಮರು ಒಂದೇ ಬಾರಿ ಕೇಳಿದಷ್ಟೇ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಷಯವನ್ನೂ ತಕ್ಷಣವೇ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ಅವರು ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಅರವತ್ತನಾಲ್ಕು ದಿನರಾತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಅರವತ್ತನಾಲ್ಕು ಕಲೆಗಳನ್ನು ಕಲಿತು, ನಂತರ ಗುರುದಕ್ಷಿಣೆ ಅರ್ಪಿಸಿ ಆಚಾರ್ಯರನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿದರು।
Verse 36
सर्वं नरवरश्रेष्ठौ सर्वविद्याप्रवर्तकौ । सकृन्निगदमात्रेण तौ सञ्जगृहतुर्नृप ॥ ३५ ॥ अहोरात्रैश्चतु:षष्ट्या संयत्तौ तावती: कला: । गुरुदक्षिणयाचार्यं छन्दयामासतुर्नृप ॥ ३६ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಸಮಸ್ತ ವಿದ್ಯೆಗಳ ಮೂಲಪ್ರವರ್ತಕರಾದ ನರಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಬಲರಾಮರು ಒಂದೇ ಬಾರಿ ಕೇಳಿದಷ್ಟೇ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಷಯವನ್ನೂ ತಕ್ಷಣವೇ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ಅವರು ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಅರವತ್ತನಾಲ್ಕು ದಿನರಾತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಅರವತ್ತನಾಲ್ಕು ಕಲೆಗಳನ್ನು ಕಲಿತು, ನಂತರ ಗುರುದಕ್ಷಿಣೆ ಅರ್ಪಿಸಿ ಆಚಾರ್ಯರನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿದರು।
Verse 37
द्विजस्तयोस्तं महिमानमद्भुतं संलक्ष्य राजन्नतिमानुषीं मतिम् । सम्मन्त्र्य पत्न्या स महार्णवे मृतं बालं प्रभासे वरयां बभूव ह ॥ ३७ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಪಂಡಿತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಾಂದೀಪನಿ ಆ ಇಬ್ಬರು ಪ್ರಭುಗಳ ಅದ್ಭುತ ಮಹಿಮೆ ಮತ್ತು ಅತಿಮಾನವ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ಪತ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಲಹೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಾಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮೃತನಾದ ತನ್ನ ಕಿರಿಯ ಮಗನನ್ನು ಮರಳಿ ತರುವುದನ್ನೇ ಗುರುದಕ್ಷಿಣೆಯಾಗಿ ಬೇಡಿಕೊಂಡನು।
Verse 38
तथेत्यथारुह्य महारथौ रथं प्रभासमासाद्य दुरन्तविक्रमौ । वेलामुपव्रज्य निषीदतु: क्षणं सिन्धुर्विदित्वार्हणमाहरत्तयो: ॥ ३८ ॥
“ತಥಾಸ್ತು” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಆ ಇಬ್ಬರು ಅಸೀಮ ವಿಕ್ರಮದ ಮಹಾರಥಿಗಳು ರಥವನ್ನು ಏರಿ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಕೆ ಹೊರಟರು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ತಲುಪಿ ತೀರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಕ್ಷಣಕಾಲ ಕುಳಿತರು. ಸಮುದ್ರದೇವನು ಅವರನ್ನು ಪರಮೇಶ್ವರರೆಂದು ತಿಳಿದು ಅರ್ಘ್ಯಾದಿ ಉಪಹಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ತಕ್ಷಣ ಸಮೀಪಿಸಿದನು.
Verse 39
तमाह भगवानाशु गुरुपुत्र: प्रदीयताम् । योऽसाविह त्वया ग्रस्तो बालको महतोर्मिणा ॥ ३९ ॥
ಭಗವಾನ್ ಕೃಷ್ಣನು ಸಮುದ್ರಾಧಿಪತಿಗೆ ಹೇಳಿದರು—“ನನ್ನ ಗುರುವಿನ ಪುತ್ರನನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಒಪ್ಪಿಸು; ಇಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಮಹಾ ಅಲೆಗಳಿಂದ ನೀನು ಗ್ರಸಿಸಿದ ಆ ಬಾಲಕನನ್ನು.”
Verse 40
श्रीसमुद्र उवाच न चाहार्षमहं देव दैत्य: पञ्चजनो महान् । अन्तर्जलचर: कृष्ण शङ्खरूपधरोऽसुर: ॥ ४० ॥
ಸಮುದ್ರನು ಹೇಳಿದನು—“ಹೇ ದೇವ ಕೃಷ್ಣ, ನಾನು ಅವನನ್ನು ಅಪಹರಿಸಲಿಲ್ಲ. ದಿತಿವಂಶದ ಮಹಾದೈತ್ಯ ಪಂಚಜನ—ಜಲದೊಳಗೆ ಸಂಚರಿಸುವ, ಶಂಖರೂಪ ಧರಿಸಿದ ಆ ಅಸುರನೇ ಅವನನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋದನು.”
Verse 41
आस्ते तेनाहृतो नूनं तच्छ्रुत्वा सत्वरं प्रभु: । जलमाविश्य तं हत्वा नापश्यदुदरेऽर्भकम् ॥ ४१ ॥
“ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಅವನೇ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿದ್ದಾನೆ” ಎಂದು ಸಮುದ್ರನು ಹೇಳಿದನು. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಪ್ರಭು ಕೃಷ್ಣ ತಕ್ಷಣ ನೀರೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಪಂಚಜನನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದನು; ಆದರೆ ಅವನ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಲಕನನ್ನು ಕಾಣಲಿಲ್ಲ.
Verse 42
तदङ्गप्रभवं शङ्खमादाय रथमागमत् । तत: संयमनीं नाम यमस्य दयितां पुरीम् ॥ ४२ ॥ गत्वा जनार्दन: शङ्खं प्रदध्मौ सहलायुध: । शङ्खनिर्ह्रादमाकर्ण्य प्रजासंयमनो यम: ॥ ४३ ॥ तयो: सपर्यां महतीं चक्रे भक्त्युपबृंहिताम् । उवाचावनत: कृष्णं सर्वभूताशयालयम् । लीलामनुष्ययोर्विष्णो युवयो: करवाम किम् ॥ ४४ ॥
ಆ ದೈತ್ಯನ ದೇಹದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಶಂಖವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಪ್ರಭು ರಥದ ಬಳಿಗೆ ಮರಳಿದನು. ನಂತರ ಜನಾರ್ದನನು ಬಲರಾಮನೊಂದಿಗೆ ಯಮರಾಜನ ಪ್ರಿಯ ರಾಜಧಾನಿ ‘ಸಂಯಮনী’ಗೆ ಹೋಗಿ ಶಂಖವನ್ನು ಘನವಾಗಿ ಊದಿದನು. ಶಂಖನಾದ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ನಿಯಮಿಸುವ ಯಮನು ತಕ್ಷಣ ಬಂದನು. ಅವನು ಮಹಾಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆ ಇಬ್ಬರು ಪ್ರಭುಗಳಿಗೆ ವೈಭವಯುತ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಎಲ್ಲರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ—“ಹೇ ವಿಷ್ಣು, ನೀವು ಮಾನವಲೀಲೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತೀರಿ; ನಾನು ನಿಮಿಬ್ಬರಿಗಾಗಿ ಏನು ಮಾಡಲಿ?” ಎಂದು ಕೇಳಿದನು.
Verse 43
तदङ्गप्रभवं शङ्खमादाय रथमागमत् । तत: संयमनीं नाम यमस्य दयितां पुरीम् ॥ ४२ ॥ गत्वा जनार्दन: शङ्खं प्रदध्मौ सहलायुध: । शङ्खनिर्ह्रादमाकर्ण्य प्रजासंयमनो यम: ॥ ४३ ॥ तयो: सपर्यां महतीं चक्रे भक्त्युपबृंहिताम् । उवाचावनत: कृष्णं सर्वभूताशयालयम् । लीलामनुष्ययोर्विष्णो युवयो: करवाम किम् ॥ ४४ ॥
ಜನಾರ್ದನನು ದೈತ್ಯದೇಹದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಶಂಖವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ರಥಕ್ಕೆ ಮರಳಿ, ನಂತರ ಯಮರಾಜನ ಪ್ರಿಯ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಸಂಯಮನಿಗೆ ತೆರಳಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ಬಲರಾಮನೊಂದಿಗೆ ಜೋರಾಗಿ ಶಂಖವನ್ನು ಊದಿದನು; ಆ ಘೋಷವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಯಮರಾಜನು ತಕ್ಷಣ ಬಂದನು. ಯಮರಾಜನು ಇಬ್ಬರು ಪ್ರಭುಗಳಿಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಹಾಪೂಜೆ ಮಾಡಿ, ಸರ್ವಹೃದಯವಾಸಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಹೇಳಿದನು— “ಹೇ ಪರಮ ವಿಷ್ಣು! ಮಾನವಲೀಲೆ ಮಾಡುವ ನಿಮ್ಮಿಬ್ಬರಿಗೆ ನಾನು ಏನು ಮಾಡಲಿ?”
Verse 44
तदङ्गप्रभवं शङ्खमादाय रथमागमत् । तत: संयमनीं नाम यमस्य दयितां पुरीम् ॥ ४२ ॥ गत्वा जनार्दन: शङ्खं प्रदध्मौ सहलायुध: । शङ्खनिर्ह्रादमाकर्ण्य प्रजासंयमनो यम: ॥ ४३ ॥ तयो: सपर्यां महतीं चक्रे भक्त्युपबृंहिताम् । उवाचावनत: कृष्णं सर्वभूताशयालयम् । लीलामनुष्ययोर्विष्णो युवयो: करवाम किम् ॥ ४४ ॥
ಯಮರಾಜನು ವಿನಯದಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಹೇಳಿದನು— “ಹೇ ಕೃಷ್ಣ, ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವನೇ! ಹೇ ಪರಮ ವಿಷ್ಣು! ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ ಮಾನವಲೀಲೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೀರಿ; ನಾನು ಯಾವ ಸೇವೆ ಮಾಡಲಿ?” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಇಬ್ಬರು ಪ್ರಭುಗಳನ್ನು ಮಹಾಪೂಜೆ ಮಾಡಿದನು।
Verse 45
श्रीभगवानुवाच गुरुपुत्रमिहानीतं निजकर्मनिबन्धनम् । आनयस्व महाराज मच्छासनपुरस्कृत: ॥ ४५ ॥
ಶ್ರೀಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು— “ತನ್ನ ಪೂರ್ವಕರ್ಮಬಂಧನದಿಂದ ನನ್ನ ಗುರುಪುತ್ರನು ಇಲ್ಲಿ ತರಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ ಈ ಬಾಲಕನನ್ನು ತಕ್ಷಣ ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಕರೆತರು.”
Verse 46
तथेति तेनोपानीतं गुरुपुत्रं यदूत्तमौ । दत्त्वा स्वगुरवे भूयो वृणीष्वेति तमूचतु: ॥ ४६ ॥
ಯಮರಾಜನು “ತಥಾಸ್ತು” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಗುರುಪುತ್ರನನ್ನು ಕರೆತಂದನು. ನಂತರ ಯದುಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಬಾಲಕನನ್ನು ತಮ್ಮ ಗುರುವಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಹೇಳಿದರು— “ದಯವಿಟ್ಟು ಇನ್ನೊಂದು ವರವನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿ.”
Verse 47
श्रीगुरुरुवाच सम्यक् सम्पादितो वत्स भवद्भयां गुरुनिष्क्रय: । को नु युष्मद्विधगुरो: कामानामवशिष्यते ॥ ४७ ॥
ಗುರು ಹೇಳಿದರು— “ವತ್ಸರೇ, ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ ಶಿಷ್ಯಧರ್ಮವಾದ ಗುರುದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಿದ್ದೀರಿ. ನಿಮ್ಮಂತಹ ಶಿಷ್ಯರು ಇದ್ದಾಗ ಗುರುವಿಗೆ ಇನ್ನೇನು ಆಸೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ?”
Verse 48
गच्छतं स्वगृहं वीरौ कीर्तिर्वामस्तु पावनी । छन्दांस्ययातयामानि भवन्त्विह परत्र च ॥ ४८ ॥
ಹೇ ವೀರರೇ, ಈಗ ನಿಮ್ಮ ಸ್ವಗೃಹಕ್ಕೆ ಹೋಗಿರಿ. ನಿಮ್ಮ ಪಾವನ ಕೀರ್ತಿ ಲೋಕವನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಲಿ; ವೇದಛಂದಸ್ಸುಗಳು ಇಹದಲ್ಲಿಯೂ ಪರದಲ್ಲಿಯೂ ನಿಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸದಾ ನವೀನವಾಗಿರಲಿ.
Verse 49
गुरुणैवमनुज्ञातौ रथेनानिलरंहसा । आयातौ स्वपुरं तात पर्जन्यनिनदेन वै ॥ ४९ ॥
ಈ ರೀತಿ ಗುರುವಿನ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು, ಓ ತಾತ, ಆ ಇಬ್ಬರು ಪ್ರಭುಗಳು ಗಾಳಿಯ ವೇಗದ ರಥದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ನಗರಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು; ಅದು ಮೇಘಗರ್ಜನೆಯಂತೆ ನಿನದಿಸುತ್ತಿತ್ತು.
Verse 50
समनन्दन् प्रजा: सर्वा दृष्ट्वा रामजनार्दनौ । अपश्यन्त्यो बह्वहानि नष्टलब्धधना इव ॥ ५० ॥
ರಾಮಜನಾರ್ದನರನ್ನು ಕಂಡು ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಜೆಗಳು ಹರ್ಷಿಸಿದರು. ಅನೇಕ ದಿನಗಳ ಬಳಿಕ ದರ್ಶನವಾದುದರಿಂದ, ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಧನವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪಡೆದವರಂತೆ ಅವರು ಸಂತೋಷಪಟ್ಟರು.
Frequently Asked Questions
Because parental love (vātsalya-rasa) thrives on intimacy, not awe. If Vasudeva and Devakī relate to Kṛṣṇa primarily as the Supreme Lord, the spontaneous dynamics of parenthood—nurturing, scolding, protecting—diminish. Yoga-māyā therefore preserves the sweetness (mādhurya) of līlā by softening direct awareness of aiśvarya, while still allowing the Bhāgavata to teach His supremacy through narrative context.
Kṛṣṇa states that since the body is the instrument for all puruṣārthas (dharma, artha, kāma, mokṣa), and parents give birth and sustenance to that body, the obligation to them is practically unrepayable. The chapter intensifies this ethic by warning that neglecting parents and other dependents—spouse, child, guru, brāhmaṇas, and those seeking shelter—is a form of living death, underscoring dharma as the social ground on which bhakti is practiced.
The narrative frames Kṛṣṇa as honoring righteous political order and dynastic law: due to Yayāti’s curse, no Yadu may sit on the throne. By restoring Ugrasena, Kṛṣṇa repairs the legitimacy broken by Kaṁsa’s usurpation, models the principle that divine power need not displace lawful governance, and positions Himself as protector and servant of dharma rather than a claimant to worldly sovereignty.
Sāndīpani Muni is presented as the Lords’ ācārya in Avantī. Although Kṛṣṇa and Balarāma are omniscient, They adopt humanlike discipline to establish maryādā—proper conduct—showing that spiritual and worldly knowledge should be received through guru-paramparā and service. Their rapid mastery of Veda, Vedāṅgas, Dhanur-veda, nīti-śāstra, and the sixty-four arts demonstrates that learning is sanctified by humility and guru-bhakti, not merely by talent.
They first go to Prabhāsa, where the ocean clarifies that the boy was taken by the water-demon Pañcajana. Kṛṣṇa kills the demon, takes the conch that forms around him, then proceeds to Yamarāja’s capital and commands the return of the boy. The episode reveals Kṛṣṇa’s sovereignty over cosmic administrators (like Yama) and over death itself, while framing that supreme power as being exercised in the service of guru-dakṣiṇā—devotional obligation rather than self-display.