Adhyaya 15
Paugaṇḍa Cowherding, Tālavana, the Slaying of Dhenukāsura, and Revival from Poisoned Yamunā Water
ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಬಲರಾಮರು ಪೌಗಂಡ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ವ್ರಜದ ಹಿರಿಯರು ಅವರಿಗೆ ಗೋಚಾರಣದ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುತ್ತಾರೆ—ವ್ರಜಲೀಲೆಯ ಹೊಸ ಹಂತ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ವೃಂದಾವನದ ಪವಿತ್ರ ಪ್ರಕೃತಿ ವರ್ಣನೆ: ಮರಗಳು ನಮಿಸುವಂತೆ ವಾಲುತ್ತವೆ, ಜೇನುಗೂಸು–ಪಕ್ಷಿಗಳು ಸ್ತುತಿಸುವಂತೆ ಮಧುರಧ್ವನಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ; ಕೃಷ್ಣನ ವೇಣುನಾದದೊಂದಿಗೆ ಗೋಮೇಯಿಸುವುದು ಈಶಾರಾಧನೆಯ ಪ್ರಕೃತಿ-ಲಿಟರ್ಜಿಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಕೃಷ್ಣನು ಪಕ್ಷಿ–ಪಶುಗಳ ಅನುಕರಣದಿಂದ ಕ್ರೀಡಿಸುತ್ತಾನೆ; ಗೋಪಬಾಲರು ಸಖ್ಯರಸದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಯೋಗಮಾಯೆಯಿಂದ ಭಗವಂತನ ಐಶ್ವರ್ಯ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಸುಗಂಧ ತಾಳಫಲಗಳ ಆಸೆಯಿಂದ ಅವರು ತಾಳವನಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ; ಬಲರಾಮನು ತಾಳಮರಗಳನ್ನು ಕದಲಿಸಿದಾಗ ಧೇನುಕಾಸುರ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ ಹತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಇತರ ಗಧೆ-ದೈತ್ಯರೂ ಸಂಹರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತೆ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಫಲಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ—ಪೋಷಣವೆಂದರೆ ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಪುನರುತ್ಥಾನ. ವ್ರಜಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ ಮೇಲೆ ಗೋಪಿಯರ ದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಯಶೋದಾ–ರೋಹಿಣಿಯರ ಮಾತೃಸ್ನೇಹ ದಿನಚಕ್ರವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬಲರಾಮ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಕೃಷ್ಣನು ವಿಷಭರಿತ ಯಮುನಾ ನೀರಿನಿಂದ ಕುಸಿದ ಗೋವುಗಳು ಮತ್ತು ಗೋಪಬಾಲರನ್ನು ತನ್ನ ಅಮೃತದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಜೀವಂತಗೊಳಿಸಿ, ಕಾಲಿಯ ಘಟನೆಯ ಮುಂದಿನ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ನೆಲೆ ಹಾಕುತ್ತಾನೆ.
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच ततश्च पौगण्डवय:श्रीतौ व्रजे बभूवतुस्तौ पशुपालसम्मतौ । गाश्चारयन्तौ सखिभि: समं पदै- र्वृन्दावनं पुण्यमतीव चक्रतु: ॥ १ ॥
ಶ್ರೀಶುಕನು ಹೇಳಿದರು: ನಂತರ ವ್ರಜದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಶ್ರೀರಾಮ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣರು ಪೌಗಂಡ ವಯಸ್ಸಿಗೆ (ಆರು ರಿಂದ ಹತ್ತು) ತಲುಪಿದಾಗ, ಗೋಪರು ಅವರಿಗೆ ಹಸುಗಳನ್ನು ಮೇಯಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಿದರು. ಸ್ನೇಹಿತರೊಂದಿಗೆ ಹಸುಗಳನ್ನು ಮೇಯಿಸುತ್ತಾ, ತಮ್ಮ ಕಮಲಪಾದಗಳ ಗುರುತುಗಳಿಂದ ವೃಂದಾವನವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಪುಣ್ಯಮಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದರು।
Verse 2
तन्माधवो वेणुमुदीरयन् वृतो गोपैर्गृणद्भि: स्वयशो बलान्वित: । पशून् पुरस्कृत्य पशव्यमाविशद् विहर्तुकाम: कुसुमाकरं वनम् ॥ २ ॥
ಆಗ ವಿಹಾರ ಲೀಲೆಯನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸಬೇಕೆಂಬ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಮಾಧವನು ವೇಣುವನ್ನು ಮೊಳಗಿಸುತ್ತಾ, ತನ್ನ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಹಾಡುವ ಗೋಪಬಾಲರಿಂದ ವೃತನಾಗಿ, ಬಲರಾಮನೊಂದಿಗೆ, ಹಸುಗಳನ್ನು ಮುಂದೆ ನಡೆಸಿ, ಹೂಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಹಾಗೂ ಪಶುಗಳಿಗೆ ಸಮೃದ್ಧ ಮೇವುಳ್ಳ ವೃಂದಾವನ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು।
Verse 3
तन्मञ्जुघोषालिमृगद्विजाकुलं महन्मन:प्रख्यपय:सरस्वता । वातेन जुष्टं शतपत्रगन्धिना निरीक्ष्य रन्तुं भगवान् मनो दधे ॥ ३ ॥
ಆ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ—ಜೇನುನೊಣಗಳು, ಮೃಗಗಳು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳ ಮಧುರ ಧ್ವನಿಯಿಂದ ತುಂಬಿರುವುದಾಗಿ; ಮಹಾತ್ಮರ ಮನಸ್ಸಿನಂತೆ ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ನೀರಿನ ಸರೋವರದಿಂದ ಶೋಭಿಸುವುದಾಗಿ; ನೂರು ದಳದ ಕಮಲಗಳ ಸುಗಂಧವನ್ನು ಹೊತ್ತ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಆನಂದಿತವಾಗಿರುವುದಾಗಿ—ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಅಲ್ಲಿ ರಮಿಸಲು ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು।
Verse 4
स तत्र तत्रारुणपल्लवश्रिया फलप्रसूनोरुभरेण पादयो: । स्पृशच्छिखान् वीक्ष्य वनस्पतीन् मुदा स्मयन्निवाहाग्रजमादिपूरुष: ॥ ४ ॥
ಆದಿಪುರುಷನಾದ ಭಗವಂತನು ನೋಡಿದನು—ಕೆಂಪು ಮೊಗ್ಗಿನ ಶೋಭೆಯೂ ಫಲಪುಷ್ಪಗಳ ಭಾರವೂ ಕಾರಣವಾಗಿ ವಾಲಿದ ಮರಗಳು ತಮ್ಮ ಕೊಂಬೆಗಳ ತುದಿಯಿಂದ ಅವನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಲು ನಮನಿಸುತ್ತಿವೆ. ಅದನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನು ಮೃದುವಾಗಿ ನಗೆದು ಅಗ್ರಜನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದನು.
Verse 5
श्रीभगवानुवाच अहो अमी देववरामरार्चितं पादाम्बुजं ते सुमन:फलार्हणम् । नमन्त्युपादाय शिखाभिरात्मन- स्तमोऽपहत्यै तरुजन्म यत्कृतम् ॥ ५ ॥
ಶ್ರೀಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು—ಓ ದೇವಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ನೋಡು, ಅಮರ ದೇವತೆಗಳೂ ಆರಾಧಿಸುವ ನಿನ್ನ ಪದ್ಮಪಾದಗಳಿಗೆ ಈ ಮರಗಳು ಪುಷ್ಪಫಲಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಿವೆ. ತಲೆಬಾಗಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಮರಜನ್ಮಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಅಂಧ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುತ್ತಿವೆ.
Verse 6
एतेऽलिनस्तव यशोऽखिललोकतीर्थं गायन्त आदिपुरुषानुपथं भजन्ते । प्रायो अमी मुनिगणा भवदीयमुख्या गूढं वनेऽपि न जहत्यनघात्मदैवम् ॥ ६ ॥
ಓ ಆದಿಪುರುಷನೇ! ಈ ಜೇನುನೊಣಗಳು ನಿನ್ನ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಿವೆ—ಅದು ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳಿಗೆ ತೀರ್ಥಸ್ವರೂಪ—ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ಹಾದಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಭಜಿಸುತ್ತಿವೆ. ಬಹುಶಃ ಇವರು ನಿನ್ನ ಪ್ರಮುಖ ಭಕ್ತ ಮುನಿಗಳೇ; ಓ ಪಾಪರಹಿತನೇ, ನೀನು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಗುಪ್ತನಾಗಿದ್ದರೂ ಅವರು ತಮ್ಮ ಆರಾಧ್ಯ ದೇವರನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 7
नृत्यन्त्यमी शिखिन ईड्य मुदा हरिण्य: कुर्वन्ति गोप्य इव ते प्रियमीक्षणेन । सूक्तैश्च कोकिलगणा गृहमागताय धन्या वनौकस इयान् हि सतां निसर्ग: ॥ ७ ॥
ಓ ಪೂಜ್ಯನೇ! ಈ ನವಿಲುಗಳು ಆನಂದದಿಂದ ನೃತ್ಯಿಸುತ್ತಿವೆ, ಈ ಜಿಂಕೆಗಳು ಗೋಪಿಯರಂತೆ ಪ್ರೀತಿಭರಿತ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುತ್ತಿವೆ, ಮತ್ತು ಈ ಕೋಗಿಲೆಗಳು ವೇದಸೂಕ್ತಗಳಂತಿರುವ ಸ್ತುತಿಗಳಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಸತ್ಕರಿಸುತ್ತಿವೆ. ಅರಣ್ಯವಾಸಿಗಳು ಧನ್ಯರು; ಸತ್ಪುರುಷರ ಮನೆಗೆ ಮಹಾತ್ಮ ಅತಿಥಿಯಾಗಿ ಬಂದಾಗ ಇಂಥ ವರ್ತನೆ ಅವರ ಸಹಜ ಸ್ವಭಾವವೇ.
Verse 8
धन्येयमद्य धरणी तृणवीरुधस्त्वत्- पादस्पृशो द्रुमलता: करजाभिमृष्टा: । नद्योऽद्रय: खगमृगा: सदयावलोकै- र्गोप्योऽन्तरेण भुजयोरपि यत्स्पृहा श्री: ॥ ८ ॥
ಇಂದು ಈ ಭೂಮಿ ಧನ್ಯಳಾಗಿದೆ; ನೀನು ನಿನ್ನ ಪಾದಗಳಿಂದ ಅವಳ ಹುಲ್ಲು-ಪೊದೆಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದ್ದೀ, ನಿನ್ನ ಬೆರಳಿನ ನಖಗಳಿಂದ ಅವಳ ಮರ-ಲತೆಗಳನ್ನು ತಟ್ಟಿದ್ದೀ. ಕರುಣಾಮಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅವಳ ನದಿಗಳು, ಪರ್ವತಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಮೃಗಗಳನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದ್ದೀ. ಆದರೆ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾಗಿ, ನೀನು ಗೋಪಿಯರನ್ನು ನಿನ್ನ ಎರಡು ಭುಜಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಆಲಿಂಗಿಸಿದ್ದೀ—ಆ ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಸ್ವತಃ ಶ್ರೀಲಕ್ಷ್ಮಿಯೂ ಆಸೆಪಡುತ್ತಾಳೆ.
Verse 9
श्रीशुक उवाच एवं वृन्दावनं श्रीमत् कृष्ण: प्रीतमना: पशून् । रेमे सञ्चारयन्नद्रे: सरिद्रोध:सु सानुग: ॥ ९ ॥
ಶ್ರೀಶುಕನು ಹೇಳಿದರು—ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಶ್ರೀಮದ್ ವೃಂದಾವನದ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೂ ಅಲ್ಲಿನ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೂ ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು, ಸಖರೊಂದಿಗೆ ಗೋವರ್ಧನದ ಕೆಳಭಾಗದ ಯಮುನಾ ತೀರದಲ್ಲಿ ಗೋವುಗಳನ್ನೂ ಇತರ ಪಶುಗಳನ್ನೂ ಮೇಯಿಸುತ್ತಾ ಆನಂದದಿಂದ ವಿಹರಿಸಿದನು।
Verse 10
क्वचिद् गायति गायत्सु मदान्धालिष्वनुव्रतै: । उपगीयमानचरित: पथि सङ्कर्षणान्वित: ॥ १० ॥ अनुजल्पति जल्पन्तं कलवाक्यै: शुकं क्वचित् । क्वचित्सवल्गु कूजन्तमनुकूजति कोकिलम् । क्वचिच्च कालहंसानामनुकूजति कूजितम् । अभिनृत्यति नृत्यन्तं बर्हिणं हासयन् क्वचित् ॥ ११ ॥ मेघगम्भीरया वाचा नामभिर्दूरगान् पशून् । क्वचिदाह्वयति प्रीत्या गोगोपालमनोज्ञया ॥ १२ ॥
ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವೃಂದಾವನದಲ್ಲಿ ಜೇನುನೊಣಗಳು ಭಕ್ತಿರಸೋನ್ಮಾದದಿಂದ ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿ ಹಾಡುತ್ತವೆ; ಆಗ ಬಲರಾಮನೊಂದಿಗೆ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುವ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು, ಸಖರು ಅವನ ಲೀಲೆಯನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ, ಅವುಗಳ ಹಾಡನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದನು।
Verse 11
क्वचिद् गायति गायत्सु मदान्धालिष्वनुव्रतै: । उपगीयमानचरित: पथि सङ्कर्षणान्वित: ॥ १० ॥ अनुजल्पति जल्पन्तं कलवाक्यै: शुकं क्वचित् । क्वचित्सवल्गु कूजन्तमनुकूजति कोकिलम् । क्वचिच्च कालहंसानामनुकूजति कूजितम् । अभिनृत्यति नृत्यन्तं बर्हिणं हासयन् क्वचित् ॥ ११ ॥ मेघगम्भीरया वाचा नामभिर्दूरगान् पशून् । क्वचिदाह्वयति प्रीत्या गोगोपालमनोज्ञया ॥ १२ ॥
ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಿಹಿ ಮಾತಿನ ಗಿಳಿಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಅನುಕರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕೋಗಿಲೆಯ ಮಧುರ ಕೂಗು, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹಂಸಗಳ ಕೂಗು; ಮತ್ತೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನೃತ್ಯಿಸುವ ನವಿಲಿನಂತೆ ತಾನೂ ನೃತ್ಯಿಸಿ ಸಖರನ್ನು ನಗಿಸುತ್ತಾನೆ।
Verse 12
क्वचिद् गायति गायत्सु मदान्धालिष्वनुव्रतै: । उपगीयमानचरित: पथि सङ्कर्षणान्वित: ॥ १० ॥ अनुजल्पति जल्पन्तं कलवाक्यै: शुकं क्वचित् । क्वचित्सवल्गु कूजन्तमनुकूजति कोकिलम् । क्वचिच्च कालहंसानामनुकूजति कूजितम् । अभिनृत्यति नृत्यन्तं बर्हिणं हासयन् क्वचित् ॥ ११ ॥ मेघगम्भीरया वाचा नामभिर्दूरगान् पशून् । क्वचिदाह्वयति प्रीत्या गोगोपालमनोज्ञया ॥ १२ ॥
ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೋಡಗುಡುಗಿನಂತೆ ಗಂಭೀರವಾದ ಧ್ವನಿಯಿಂದ ದೂರ ಹೋಗಿದ್ದ ಪಶುಗಳನ್ನು ಹೆಸರು ಹೇಳಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದನು; ಆ ಮನೋಹರ ಕರೆಯು ಗೋವುಗಳನ್ನೂ ಗೋಪಾಲ ಬಾಲಕರನ್ನೂ ಮಂತ್ರಮುಗ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು।
Verse 13
चकोरक्रौञ्चचक्राह्वभारद्वाजांश्च बर्हिण: । अनुरौति स्म सत्त्वानां भीतवद् व्याघ्रसिंहयो: ॥ १३ ॥
ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಚಕೋರ, ಕ್ರೌಂಚ, ಚಕ್ರಾಹ್ವ, ಭಾರದ್ವಾಜ ಮತ್ತು ನವಿಲು ಮೊದಲಾದ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿ ಕೂಗುತ್ತಿದ್ದನು; ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹುಲಿ-ಸಿಂಹಗಳ ಭಯವಿರುವಂತೆ ನಟಿಸಿ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಾಣಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಓಡಿ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದನು।
Verse 14
क्वचित् क्रीडापरिश्रान्तं गोपोत्सङ्गोपबर्हणम् । स्वयं विश्रमयत्यार्यं पादसंवाहनादिभि: ॥ १४ ॥
ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಆಟದಿಂದ ದಣಿದ ಅಣ್ಣ ಬಲರಾಮನು ಗೋಪಬಾಲಕನ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ತಲೆ ಇಟ್ಟು ಮಲಗಿದಾಗ, ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಸ್ವತಃ ಅವರ ಪಾದಗಳನ್ನು ಮಸಾಜ್ ಮಾಡಿ ಇತರ ಸೇವೆಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದನು।
Verse 15
नृत्यतो गायत: क्वापि वल्गतो युध्यतो मिथ: । गृहीतहस्तौ गोपालान् हसन्तौ प्रशशंसतु: ॥ १५ ॥
ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಗೋಪಾಲಕರು ನೃತ್ಯಮಾಡುತ್ತಾ, ಹಾಡುತ್ತಾ, ಓಡಾಡುತ್ತಾ, ಪರಸ್ಪರ ಆಟವಾಗಿ ಕುಸ್ತಿಪಡುತ್ತಿದ್ದರು; ಆಗ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಬಲರಾಮ ಕೈಹಿಡಿದು ನಿಂತು ಅವರ ಕ್ರೀಡೆಗಳನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತಾ ನಗುತ್ತಿದ್ದರು।
Verse 16
क्वचित् पल्लवतल्पेषु नियुद्धश्रमकर्शित: । वृक्षमूलाश्रय: शेते गोपोत्सङ्गोपबर्हण: ॥ १६ ॥
ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕುಸ್ತಿಯ ಶ್ರಮದಿಂದ ದಣಿದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಮರದ ಬೇರುಗಳ ಬಳಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದು, ಮೃದು ಕೊಂಬೆ-ಮೊಗ್ಗಿನ ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿ, ಗೋಪಮಿತ್ರನ ಮಡಿಲನ್ನು ತಲಪಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದನು।
Verse 17
पादसंवाहनं चक्रु: केचित्तस्य महात्मन: । अपरे हतपाप्मानो व्यजनै: समवीजयन् ॥ १७ ॥
ಆಗ ಆ ಮಹಾತ್ಮ ಗೋಪಾಲಕರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಅವರ ಕಮಲಪಾದಗಳನ್ನು ಮಸಾಜ್ ಮಾಡಿದರು; ಇತರರು ಪಾಪರಹಿತರಾಗಿ ಅರ್ಹರಾಗಿ, ವ್ಯಜನಗಳಿಂದ ನಿಪುಣವಾಗಿ ಪರಮೇಶ್ವರನಿಗೆ ಗಾಳಿ ಬೀಸಿದರು।
Verse 18
अन्ये तदनुरूपाणि मनोज्ञानि महात्मन: । गायन्ति स्म महाराज स्नेहक्लिन्नधिय: शनै: ॥ १८ ॥
ಮಹಾರಾಜನೇ, ಇತರರು ಆ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಮನೋಹರ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದರು; ಭಗವಂತನ ಮೇಲಿನ ಸ್ನೇಹದಿಂದ ಅವರ ಹೃದಯಗಳು ಕರಗುತ್ತಿದವು।
Verse 19
एवं निगूढात्मगति: स्वमायया गोपात्मजत्वं चरितैर्विडम्बयन् । रेमे रमालालितपादपल्लवो ग्राम्यै: समं ग्राम्यवदीशचेष्टित: ॥ १९ ॥
ಹೀಗೆ ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿಯಿಂದ ಸೇವಿಸಲ್ಪಡುವ ಮೃದು ಪದ್ಮಪಾದಗಳ ಪರಮೇಶ್ವರನು ತನ್ನ ಅಂತರಂಗ ಮಾಯೆಯಿಂದ ತನ್ನ ದಿವ್ಯ ವೈಭವವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ ಗೋಪನ ಮಗನಂತೆ ಲೀಲೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿದನು. ಹಳ್ಳಿಯ ಹುಡುಗರ ಜೊತೆ ಹಳ್ಳಿಯಂತೆ ವಿಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ದೇವನಿಗೇ ಸಾಧ್ಯವಾದ ಅದ್ಭುತ ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಿದನು.
Verse 20
श्रीदामा नाम गोपालो रामकेशवयो: सखा । सुबलस्तोककृष्णाद्या गोपा: प्रेम्णेदमब्रुवन् ॥ २० ॥
ಆಗ ರಾಮ-ಕೇಶವರ ಸಖನಾದ ಶ್ರೀದಾಮನೆಂಬ ಗೋಪಾಲನು, ಹಾಗೆಯೇ ಸುಬಲ, ಸ್ತೋಕಕೃಷ್ಣ ಮೊದಲಾದ ಗೋಪಬಾಲರು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು।
Verse 21
राम राम महाबाहो कृष्ण दुष्टनिबर्हण । इतोऽविदूरे सुमहद् वनं तालालिसङ्कुलम् ॥ २१ ॥
[ಗೋಪಬಾಲರು ಹೇಳಿದರು:] ಓ ರಾಮಾ, ರಾಮಾ, ಮಹಾಬಾಹೋ! ಓ ಕೃಷ್ಣಾ, ದುಷ್ಟನಿಬರ್ಹಣಾ! ಇಲ್ಲಿಂದ ದೂರವಿಲ್ಲ—ತಾಳಮರಗಳ ಸಾಲುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮಹಾ ಅರಣ್ಯವಿದೆ.
Verse 22
फलानि तत्र भूरीणि पतन्ति पतितानि च । सन्ति किन्त्ववरुद्धानि धेनुकेन दुरात्मना ॥ २२ ॥
ಆ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಹಣ್ಣುಗಳು ಮರಗಳಿಂದ ಬೀಳುತ್ತಿವೆ, ಇನ್ನೂ ಹಲವಾರು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿವೆ; ಆದರೆ ಅವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ದುಷ್ಟಸ್ವಭಾವದ ಧೇನುಕನು ತಡೆದು ಕಾವಲು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
Verse 23
सोऽतिवीर्योऽसुरो राम हे कृष्ण खररूपधृक् । आत्मतुल्यबलैरन्यैर्ज्ञातिभिर्बहुभिर्वृत: ॥ २३ ॥
ಓ ರಾಮಾ, ಓ ಕೃಷ್ಣಾ! ಆ ಧೇನುಕನು ಅತೀವ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ ಅಸುರನು; ಕತ್ತೆಯ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅವನಷ್ಟೇ ಬಲವಿರುವ ಅನೇಕ ಬಂಧು-ಸಹಚರರು ಅವನನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದಿದ್ದಾರೆ.
Verse 24
तस्मात् कृतनराहाराद् भीतैर्नृभिरमित्रहन् । न सेव्यते पशुगणै: पक्षिसङ्घैर्विवर्जितम् ॥ २४ ॥
ಧೇನುಕಾಸುರನು ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ತಿಂದ ಕಾರಣ ಜನರೂ ಪಶುಗಳೂ ತಾಳವನಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಭಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ಹೇ ಶತ್ರುಹಂತಾ, ಪಕ್ಷಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳೂ ಆ ವನವನ್ನು ದೂರವಿಡುತ್ತವೆ.
Verse 25
विद्यन्तेऽभुक्तपूर्वाणि फलानि सुरभीणि च । एष वै सुरभिर्गन्धो विषूचीनोऽवगृह्यते ॥ २५ ॥
ಅಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಹಿಂದೆ ರುಚಿಸದ ಸುಗಂಧಿತ ಹಣ್ಣುಗಳು ಇವೆ. ನೋಡಿ, ತಾಳಹಣ್ಣುಗಳ ಮಧುರ ಪರಿಮಳ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡುತ್ತಿದೆ.
Verse 26
प्रयच्छ तानि न: कृष्ण गन्धलोभितचेतसाम् । वाञ्छास्ति महती राम गम्यतां यदि रोचते ॥ २६ ॥
ಓ ಕೃಷ್ಣಾ, ಆ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ನಮಗೆ ತಂದುಕೊಡು; ಅವುಗಳ ಪರಿಮಳಕ್ಕೆ ನಮ್ಮ ಮನಗಳು ಲೋಭಗೊಂಡಿವೆ. ಪ್ರಿಯ ರಾಮಾ, ನಮ್ಮ ಆಸೆ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡದು; ನಿನಗೆ ಒಪ್ಪಿದ್ದರೆ ತಾಳವನಕ್ಕೆ ಹೋಗೋಣ.
Verse 27
एवं सुहृद्वच: श्रुत्वा सुहृत्प्रियचिकीर्षया । प्रहस्य जग्मतुर्गोपैर्वृतौ तालवनं प्रभू ॥ २७ ॥
ಪ್ರಿಯ ಸ್ನೇಹಿತರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಬಲರಾಮ ನಗಿದರು; ಅವರನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಲು ಬಯಸಿ, ಗೋಪ ಬಾಲಕರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದು ತಾಳವನಕ್ಕೆ ಹೊರಟರು.
Verse 28
बल: प्रविश्य बाहुभ्यां तालान् सम्परिकम्पयन् । फलानि पातयामास मतङ्गज इवौजसा ॥ २८ ॥
ಪ್ರಭು ಬಲರಾಮನು ಮೊದಲು ತಾಳವನಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ನಂತರ ಮದಿಸಿದ ಆನೆಯಂತೆ ಬಲದಿಂದ ಎರಡೂ ಭುಜಗಳಿಂದ ತಾಳಮರಗಳನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಕದಲಿಸಿ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಬೀಳಿಸಿದನು.
Verse 29
फलानां पततां शब्दं निशम्यासुररासभ: । अभ्यधावत् क्षितितलं सनगं परिकम्पयन् ॥ २९ ॥
ಬೀಳುತ್ತಿರುವ ಹಣ್ಣುಗಳ ಶಬ್ದವನ್ನು ಕೇಳಿ ಗಧೆ-ಅಸುರ ಧೇನುಕನು ಓಡಿಬಂದು, ಭೂಮಿಯನ್ನೂ ಮರಗಳನ್ನೂ ಕಂಪಿಸುತ್ತಾ ದಾಳಿ ಮಾಡಲು ಧಾವಿಸಿದನು।
Verse 30
समेत्य तरसा प्रत्यग् द्वाभ्यां पद्भ्यां बलं बली । निहत्योरसि काशब्दं मुञ्चन् पर्यसरत् खल: ॥ ३० ॥
ಬಲಿಷ್ಠ ಧೇನುಕನು ವೇಗವಾಗಿ ಬಲದೇವನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು, ಹಿಂಬಾಲಿನ ಎರಡು ಖುರಗಳಿಂದ ಪ್ರಭುವಿನ ವಕ್ಷಸ್ಥಲಕ್ಕೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹೊಡೆದನು; ನಂತರ ಜೋರಾಗಿ ಕೂಗುತ್ತಾ ಸುತ್ತಾಡಿದನು।
Verse 31
पुनरासाद्य संरब्ध उपक्रोष्टा पराक् स्थित: । चरणावपरौ राजन् बलाय प्राक्षिपद् रुषा ॥ ३१ ॥
ಓ ರಾಜನೇ! ಮತ್ತೆ ಕೋಪದಿಂದ ಉಗ್ರನಾದ ಧೇನುಕನು ಬಲರಾಮನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಬೆನ್ನು ತಿರುಗಿ ನಿಂತು, ಕೋಪದಿಂದ ಕಿರುಚುತ್ತಾ ತನ್ನ ಎರಡು ಹಿಂಬಾಲುಗಳನ್ನು ಪ್ರಭುವಿನ ಮೇಲೆ ಎಸೆದನು।
Verse 32
स तं गृहीत्वा प्रपदोर्भ्रामयित्वैकपाणिना । चिक्षेप तृणराजाग्रे भ्रामणत्यक्तजीवितम् ॥ ३२ ॥
ಆಗ ಬಲರಾಮನು ಅವನ ಖುರಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಒಂದು ಕೈಯಿಂದ ಸುತ್ತಿಸಿ, ತಾಳಮರದ ತುದಿಗೆ ಎಸೆದನು; ಆ ಭೀಕರ ಸುತ್ತಾಟದಿಂದ ಧೇನುಕನು ಜೀವ ತ್ಯಜಿಸಿದನು।
Verse 33
तेनाहतो महातालो वेपमानो बृहच्छिरा: । पार्श्वस्थं कम्पयन् भग्न: स चान्यं सोऽपि चापरम् ॥ ३३ ॥
ಅವನ ದೇಹ ಬಿದ್ದಾಗ ಅರಣ್ಯದ ಮಹಾತಾಳಮರವು ನಡುಗಿ, ಭಾರವಾದ ತುದಿಯೊಡನೆ ಮುರಿದುಬಿತ್ತು; ಅದರ ಕಂಪನದಿಂದ ಪಕ್ಕದ ಮರ ಕೂಡ ಕದಲಿತು, ಅದು ಮುರಿದು ಮತ್ತೊಂದನ್ನು ತಟ್ಟಿತು—ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ತಾಳಮರಗಳು ನಡುಗಿ ಮುರಿದವು।
Verse 34
बलस्य लीलयोत्सृष्टखरदेहहताहता: । तालाश्चकम्पिरे सर्वे महावातेरिता इव ॥ ३४ ॥
ಪ್ರಭು ಬಲರಾಮನ ಲೀಲೆಯಿಂದ ಕತ್ತೆ-ದೈತ್ಯನ ದೇಹವನ್ನು ಅತಿ ಎತ್ತರದ ತಾಳಮರದ ತುದಿಗೆ ಎಸೆದಾಗ, ಎಲ್ಲ ತಾಳಮರಗಳು ಮಹಾವಾಯುವಿನಿಂದ ಅಲುಗಿದಂತೆ ಕಂಪಿಸಿ ಪರಸ್ಪರ ತಟ್ಟಿಕೊಂಡವು।
Verse 35
नैतच्चित्रं भगवति ह्यनन्ते जगदीश्वरे । ओतप्रोतमिदं यस्मिंस्तन्तुष्वङ्ग यथा पट: ॥ ३५ ॥
ಓ ಪರಿಕ್ಷಿತ್, ಅನಂತ ಜಗದೀಶ್ವರನಾದ ಭಗವಾನ್ ಬಲರಾಮನಿಗೆ ಧೇನುಕಾಸುರನ ವಧ ಅಚ್ಚರಿಯಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ತಾನಾ-ಬಾನಾ ನೂಲಿನ ಮೇಲೆ ಬಟ್ಟೆಯಂತೆ ಅವನಲ್ಲಿ ಓತಪ್ರೋತವಾಗಿ ನೆಲಸಿದೆ।
Verse 36
तत: कृष्णं च रामं च ज्ञातयो धेनुकस्य ये । क्रोष्टारोऽभ्यद्रवन् सर्वे संरब्धा हतबान्धवा: ॥ ३६ ॥
ಆಮೇಲೆ ಧೇನುಕಾಸುರನ ಬಂಧುಗಳಾದ ಇತರ ಕತ್ತೆ-ದೈತ್ಯರು, ತಮ್ಮ ಬಂಧುವಿನ ಮರಣವನ್ನು ನೋಡಿ ಕೋಪಗೊಂಡು, ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಕೃಷ್ಣನೂ ರಾಮನೂ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಲು ಓಡಿಬಂದರು।
Verse 37
तांस्तानापतत: कृष्णो रामश्च नृप लीलया । गृहीतपश्चाच्चरणान् प्राहिणोत्तृणराजसु ॥ ३७ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಅವರು ದಾಳಿ ಮಾಡಲು ಬಂದಾಗ ಕೃಷ್ಣನೂ ರಾಮನೂ ಲೀಲೆಯಿಂದ ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಅವರ ಹಿಂಬಾಲುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ತಾಳಮರಗಳ ತುದಿಗಳ ಮೇಲೆ ಎಸೆದರು।
Verse 38
फलप्रकरसङ्कीर्णं दैत्यदेहैर्गतासुभि: । रराज भू: सतालाग्रैर्घनैरिव नभस्तलम् ॥ ३८ ॥
ಆಮೇಲೆ ಹಣ್ಣುಗಳ ರಾಶಿಗಳೂ, ಮುರಿದ ತಾಳಮರದ ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದ ಪ್ರಾಣವಿಲ್ಲದ ದೈತ್ಯದೇಹಗಳೂ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸುಂದರವಾಗಿ ಆವರಿಸಿತು; ಅದು ಮೋಡಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಆಕಾಶದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿತು।
Verse 39
तयोस्तत् सुमहत् कर्म निशम्य विबुधादय: । मुमुचु: पुष्पवर्षाणि चक्रुर्वाद्यानि तुष्टुवु: ॥ ३९ ॥
ಆ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರ ಮಹತ್ತಾದ ಕರ್ಮವನ್ನು ಕೇಳಿ ದೇವತೆಗಳು ಮೊದಲಾದ ಉನ್ನತ ಜೀವಿಗಳು ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿ ಮಾಡಿ, ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಮೊಳಗಿಸಿ, ಸ್ತುತಿಗಳಿಂದ ಕೀರ್ತಿಸಿದರು।
Verse 40
अथ तालफलान्यादन्मनुष्या गतसाध्वसा: । तृणं च पशवश्चेरुर्हतधेनुककानने ॥ ४० ॥
ಇನ್ನು ಜನರ ಭಯ ದೂರವಾಯಿತು; ಧೇನುಕನು ಹತನಾದ ಆ ಕಾನನಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಅವರು ತಾಳಫಲಗಳನ್ನು ತಿಂದರು. ಪಶುಗಳೂ ಅಲ್ಲಿ ನಿರ್ಭಯವಾಗಿ ಹುಲ್ಲು ಮೇಯುತ್ತಾ ನಡೆದವು।
Verse 41
कृष्ण: कमलपत्राक्ष: पुण्यश्रवणकीर्तन: । स्तूयमानोऽनुगैर्गोपै: साग्रजो व्रजमाव्रजत् ॥ ४१ ॥
ನಂತರ ಕಮಲಪತ್ರಾಕ್ಷನಾದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು—ಅವನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕೇಳುವುದು ಮತ್ತು ಕೀರ್ತಿಸುವುದು ಪರಮ ಪುಣ್ಯ—ಅಣ್ಣ ಬಲರಾಮನೊಂದಿಗೆ ವ್ರಜಕ್ಕೆ ಮರಳಿದನು. ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಗಾಮಿ ಗೋಪಬಾಲಕರು ಅವನ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಹಾಡಿದರು।
Verse 42
तं गोरजश्छुरितकुन्तलबद्धबर्ह- वन्यप्रसूनरुचिरेक्षणचारुहासम् । वेणुम्क्वणन्तमनुगैरुपगीतकीर्तिं गोप्यो दिदृक्षितदृशोऽभ्यगमन् समेता: ॥ ४२ ॥
ಗೋರಜದಿಂದ ಧೂಸರಿತವಾದ ಕೂದಲಲ್ಲಿ ನವಿಲುಪಿಂಚು ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯಪುಷ್ಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಮನೋಹರ ದೃಷ್ಟಿ ಹಾಗೂ ಸುಂದರ ನಗುವಿನೊಂದಿಗೆ, ವೇಣುವನ್ನು ಮೊಳಗಿಸುತ್ತಾ, ಸಂಗಾತಿಗಳು ಹಾಡುವ ಕೀರ್ತಿಯಿಂದ ಮಹಿಮೆಯಾದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನು ನೋಡಲು ಕಾತರ ಕಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ ಗೋಪಿಯರು ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಎದುರಿಗೆ ಬಂದರು।
Verse 43
पीत्वा मुकुन्दमुखसारघमक्षिभृङ्गै- स्तापं जहुर्विरहजं व्रजयोषितोऽह्नि । तत्सत्कृतिं समधिगम्य विवेश गोष्ठं सव्रीडहासविनयं यदपाङ्गमोक्षम् ॥ ४३ ॥
ವ್ರಜದ ಯುವತಿಯರು ಜೇನುಹುಳಗಳಂತ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಮುಕುಂದನ ಮುಖಮಧುವನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಾ, ಹಗಲಿನ ವಿರಹಜನ್ಯ ತಾಪವನ್ನು ತೊರೆದರು. ಲಜ್ಜೆ, ನಗು ಮತ್ತು ವಿನಯದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಅವರ ಬದಿನೋಟಗಳನ್ನು ಸತ್ಕಾರಾರ್ಪಣವೆಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಗೋಷ್ಠಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು।
Verse 44
तयोर्यशोदारोहिण्यौ पुत्रयो: पुत्रवत्सले । यथाकामं यथाकालं व्यधत्तां परमाशिष: ॥ ४४ ॥
ಯಶೋದಾ ಮತ್ತು ರೋಹಿಣೀ ಮಾತೆಯರು ತಮ್ಮ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರ ಮೇಲೆ ಅಪಾರ ವಾತ್ಸಲ್ಯದಿಂದ, ಅವರ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಹಾಗೂ ಯೋಗ್ಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪರಮ ಆಶೀರ್ವಾದಗಳನ್ನೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಸ್ತುಗಳನ್ನೂ ಅರ್ಪಿಸಿದರು।
Verse 45
गताध्वानश्रमौ तत्र मज्जनोन्मर्दनादिभि: । नीवीं वसित्वा रुचिरां दिव्यस्रग्गन्धमण्डितौ ॥ ४५ ॥
ಗ್ರಾಮಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಶ್ರಮವನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ, ಉಬ್ಬಟನ, ಮರ್ಧನ ಮೊದಲಾದ ಸೇವೆಗಳ ಮೂಲಕ ಆ ಇಬ್ಬರು ಬಾಲಪ್ರಭುಗಳು ನಿವಾರಿಸಿಕೊಂಡರು. ನಂತರ ಅವರಿಗೆ ಮನೋಹರ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ತೊಡಿಸಿ, ದಿವ್ಯ ಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಸುಗಂಧಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಯಿತು।
Verse 46
जनन्युपहृतं प्राश्य स्वाद्वन्नमुपलालितौ । संविश्य वरशय्यायां सुखं सुषुपतुर्व्रजे ॥ ४६ ॥
ತಾಯಂದಿರು ಅರ್ಪಿಸಿದ ರುಚಿಕರ ಆಹಾರವನ್ನು ತೃಪ್ತಿಯಿಂದ ಸೇವಿಸಿ, ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಲಾಲನೆಗೊಂಡ ಆ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರು, ವ್ರಜದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಶಯ್ಯೆಯ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿ ಸುಖವಾಗಿ ನಿದ್ರಿಸಿದರು।
Verse 47
एवं स भगवान् कृष्णो वृन्दावनचर: क्वचित् । ययौ राममृते राजन् कालिन्दीं सखिभिर्वृत: ॥ ४७ ॥
ಓ ರಾಜನೇ! ಹೀಗೆ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ವೃಂದಾವನದಲ್ಲಿ ವಿಹರಿಸುತ್ತಾ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಒಮ್ಮೆ ಬಲರಾಮನಿಲ್ಲದೆ, ಸಖರಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಕಾಲಿಂದೀ (ಯಮುನಾ) ನದಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು।
Verse 48
अथ गावश्च गोपाश्च निदाघातपपीडिता: । दुष्टं जलं पपुस्तस्यास्तृष्णार्ता विषदूषितम् ॥ ४८ ॥
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಡು ಬೇಸಿಗದ ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ ಪೀಡಿತರಾದ ಹಸುಗಳು ಮತ್ತು ಗೋಪಬಾಲಕರು ದಾಹದಿಂದ ಕಂಗಾಲಾಗಿ ಯಮುನಾ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿದರು; ಆದರೆ ಅದು ವಿಷದಿಂದ ದೂಷಿತವಾಗಿ ಕೆಟ್ಟ ನೀರಾಗಿತ್ತು।
Verse 49
विषाम्भस्तदुपस्पृश्य दैवोपहतचेतस: । निपेतुर्व्यसव: सर्वे सलिलान्ते कुरूद्वह ॥ ४९ ॥ वीक्ष्य तान् वै तथाभूतान् कृष्णो योगेश्वरेश्वर: । ईक्षयामृतवर्षिण्या स्वनाथान् समजीवयत् ॥ ५० ॥
ವಿಷಮಿಶ್ರಿತ ನೀರನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದ ತಕ್ಷಣವೇ, ಪ್ರಭುವಿನ ದೈವಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಚಿತ್ತ ಹರಣಗೊಂಡು ಎಲ್ಲಾ ಹಸುಗಳು ಮತ್ತು ಗೋಪಬಾಲಕರು ನೀರಿನ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣವಿಟ್ಟು ಬಿದ್ದರು, ಓ ಕುರುಶ್ರೇಷ್ಠ।
Verse 50
विषाम्भस्तदुपस्पृश्य दैवोपहतचेतस: । निपेतुर्व्यसव: सर्वे सलिलान्ते कुरूद्वह ॥ ४९ ॥ वीक्ष्य तान् वै तथाभूतान् कृष्णो योगेश्वरेश्वर: । ईक्षयामृतवर्षिण्या स्वनाथान् समजीवयत् ॥ ५० ॥
ಅವರನ್ನು ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಯೋಗೇಶ್ವರರಿಗೂ ಈಶ್ವರನಾದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು—ತನ್ನ ಹೊರತು ಬೇರೆ ಸ್ವಾಮಿ ಇಲ್ಲದ ತನ್ನವರ ಮೇಲೆ ಕರುಣಿಸಿ—ಅಮೃತವರ್ಷಿಣಿ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ತಕ್ಷಣವೇ ಅವರನ್ನು ಜೀವಂತಗೊಳಿಸಿದನು।
Verse 51
ते सम्प्रतीतस्मृतय: समुत्थाय जलान्तिकात् । आसन् सुविस्मिता: सर्वे वीक्षमाणा: परस्परम् ॥ ५१ ॥
ಪೂರ್ಣ ಸ್ಮೃತಿ-ಚೇತನೆಯನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದ ಅವರು ನೀರಿನ ಬಳಿಯಿಂದ ಎದ್ದು ನಿಂತು, ಎಲ್ಲರೂ ಮಹಾ ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ಪರಸ್ಪರರನ್ನು ನೋಡತೊಡಗಿದರು।
Verse 52
अन्वमंसत तद् राजन् गोविन्दानुग्रहेक्षितम् । पीत्वा विषं परेतस्य पुनरुत्थानमात्मन: ॥ ५२ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಆಗ ಗೋಪಬಾಲಕರು ಹೀಗೆ ಯೋಚಿಸಿದರು—ನಾವು ವಿಷವನ್ನು ಕುಡಿದು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಸತ್ತಿದ್ದೆವು; ಆದರೆ ಗೋವಿಂದನ ಕೃಪಾದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನಾವು ನಮ್ಮದೇ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಮತ್ತೆ ಎದ್ದು ನಿಂತೆವು।
Frequently Asked Questions
Dhenukāsura’s rule makes Tālavana inaccessible, blocking both human movement and the natural bounty (tāla fruits). Balarāma’s slaying of the ass-demon is poṣaṇa: the Lord removes a violent obstruction so Vraja’s community and animals can live and graze without fear. It also signals that divine play includes real protection—bhakti is nurtured in a world made safe by Bhagavān’s intervention.
The chapter highlights Balarāma as the Lord’s elder brother and the embodiment of strength and support (balam). His leading role displays complementary līlā: Kṛṣṇa and Balarāma jointly protect Vraja, while distinct pastimes showcase different facets of divine agency—Balarāma as the powerful remover of obstacles and Kṛṣṇa as the intimate attractor and merciful protector.
The text states He restored them by His nectarean glance (kṛpā-dṛṣṭi). The theological point is that life is sustained by Bhagavān’s will: even when devotees are overwhelmed by a lethal condition, the Lord—“master of all mystic potency”—can reverse deathlike collapse, demonstrating absolute sovereignty coupled with compassion.
Trees, bees, peacocks, deer, cuckoos, and the Yamunā-Govardhana landscape are depicted as responsive worshipers. They symbolize the dhāma principle: Vṛndāvana is not neutral nature but a sacred realm where all beings participate in īśānukathā through sound (buzzing/singing), gesture (bowing/dancing), and offering (fruits/flowers), mirroring how bhakti permeates creation.