Adhyaya 12
Dhruva’s Benediction from Kuvera and His Ascension to Viṣṇuloka (Dhruvaloka)
ಯಕ್ಷರ ಮೇಲೆ ಧ್ರುವನು ಮಾಡಿದ ಭೀಕರ ಪ್ರತೀಕಾರದ ನಂತರ ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಕೋಪದಿಂದ ವೈಷ್ಣವ ಸಂಯಮದ ಕಡೆಗೆ ಕಥೆಯನ್ನು ತಿರುಗಿಸುತ್ತದೆ. ಉಪದೇಶದಿಂದ ಧ್ರುವನ ಕ್ರೋಧ ಶಮನವಾಗುತ್ತದೆ; ಕುಬೇರನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ವರಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಕುಬೇರನು ‘ಕಾಲ’ ತತ್ತ್ವವನ್ನು—ಕಾಲವು ಭಗವಂತನ ಸಾಧನ—ಎಂದು ವಿವರಿಸಿ, ದೇಹಾಭಿಮಾನದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ‘ನಾನು-ನೀನು’ ಎಂಬ ಭ್ರಾಂತಿಯೇ ಸಂಸಾರದ ಮೂಲವೆಂದು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಧ್ರುವನು ಭಕ್ತಿಯ ವರವನ್ನೇ ಆರಿಸುತ್ತಾನೆ: ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಅಚಲ ಶ್ರದ್ಧೆ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಸ್ಮರಣೆ, ಅಜ್ಞಾನಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟುವ ಉಪಾಯ. ಅವನು ಧರ್ಮದಿಂದ ರಾಜ್ಯವಾಳುತ್ತಾನೆ, ಯಜ್ಞಪ್ರಧಾನ ಗೃಹಸ್ಥಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾನೆ; ನಂತರ ಜಗತ್ತು ಮಾಯಾ-ಸ್ವಪ್ನಸಮಾನವೆಂದು ಅರಿತು ವೈರಾಗ್ಯ ಪಡೆದು ಬದರಿಕಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಯೋಗಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಲೀನನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಿಲಕ್ಷಣಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತವೆ; ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪಾರ್ಷದರಾದ ನಂದ-ಸುನಂದರು ದಿವ್ಯವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಂದು ಅವನನ್ನು ವಿಷ್ಣುಲೋಕಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾರೆ—ಅಪೂರ್ವ ಸಾಧನೆ. ಧ್ರುವನು ಮರಣವನ್ನು ಜಯಿಸಿ ತಾಯಿ ಸುನೀತಿಯನ್ನೂ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅವಳಿಗೂ ಗಮನೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಸಪ್ತರ್ಷಿಲೋಕಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ಧ್ರುವಲೋಕ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಧ್ರುವಕಥಾ ಶ್ರವಣಫಲ—ಪಾವಿತ್ರ್ಯ, ಸಮೃದ್ಧಿ, ಭಕ್ತಿ; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶುಭದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಕಾಮವಾಗಿ ಪಠಿಸಿದರೆ. ಮುಂದಿನ ಪ್ರಚೇತಸರು ಮುಂತಾದ ವಂಶಾನುಚರಿತಕ್ಕೆ ಇದು ಪೀಠಿಕೆ ಆಗುತ್ತದೆ.
Shlokas
Verse 1
मैत्रेय उवाच ध्रुवं निवृत्तं प्रतिबुद्ध्य वैशसा- दपेतमन्युं भगवान्धनेश्वर: । तत्रागतश्चारणयक्षकिन्नरै: संस्तूयमानो न्यवदत्कृताञ्जलिम् ॥ १ ॥
ಮೈತ್ರೇಯನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ವಿದುರೆ, ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜನ ಕೋಪ ಶಮನಗೊಂಡು, ಯಕ್ಷವಧೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದನು. ಈ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ತಿಳಿದು ಧನಾಧಿಪತಿ ಭಗವಾನ್ ಕುಬೇರನು ಅಲ್ಲಿ ಬಂದನು. ಯಕ್ಷರು, ಕಿನ್ನರರು, ಚಾರಣರು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ಕೈಜೋಡಿಸಿ ನಿಂತ ಧ್ರುವನಿಗೆ ಅವನು ಮಾತಾಡಿದನು।
Verse 2
धनद उवाच भो भो: क्षत्रियदायाद परितुष्टोऽस्मि तेऽनघ । यत्त्वं पितामहादेशाद्वैरं दुस्त्यजमत्यज: ॥ २ ॥
ಧನದ (ಕುಬೇರ)ನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ವಂಶಜನೇ, ನಿರಪರಾಧನೇ, ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ನಾನು ಬಹಳ ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಏಕೆಂದರೆ ನಿನ್ನ ತಾತನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ, ತ್ಯಜಿಸಲು ಕಷ್ಟವಾದ ವೈರವನ್ನೂ ನೀನು ಬಿಟ್ಟಿದ್ದೀಯ; ಇದರಿಂದ ನನಗೆ ಮಹಾ ಪ್ರೀತಿ ಉಂಟಾಗಿದೆ।
Verse 3
न भवानवधीद्यक्षान्न यक्षा भ्रातरं तव । काल एव हि भूतानां प्रभुरप्ययभावयो: ॥ ३ ॥
ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ನೀನು ಯಕ್ಷರನ್ನು ಕೊಂದಿಲ್ಲ, ಯಕ್ಷರೂ ನಿನ್ನ ಸಹೋದರನನ್ನು ಕೊಂದಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳ ಉದಯ-ಲಯಗಳ ಪರಮ ಕಾರಣವು ಪರಮೇಶ್ವರನ ಕಾಲಶಕ್ತಿಯೇ ಆಗಿದೆ।
Verse 4
अहं त्वमित्यपार्था धीरज्ञानात्पुरुषस्य हि । स्वाप्नीवाभात्यतद्ध्यानाद्यया बन्धविपर्ययौ ॥ ४ ॥
ದೇಹಾಭಿಮಾನದಿಂದ ‘ನಾನು’ ‘ನೀನು’ ಎಂಬ ಅರ್ಥಹೀನ ಭೇದವು ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಅದು ಕನಸಿನಂತೆ ಮಿಥ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಅದೇ ಬಂಧನಕ್ಕೂ ಜನ್ಮ-ಮರಣ ಪರಂಪರಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 5
तद्गच्छ ध्रुव भद्रं ते भगवन्तमधोक्षजम् । सर्वभूतात्मभावेन सर्वभूतात्मविग्रहम् ॥ ५ ॥
ಧ್ರುವನೇ, ಮುಂದೆ ಬಾ; ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ. ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆ ಅತೀತನಾದ ಅಧೋಕ್ಷಜ ಭಗವಾನ್ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಅಂತರ್ಯಾಮಿ ಆತ್ಮ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರ ಆಶ್ರಯಸ್ವರೂಪನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನ ದಿವ್ಯ ವಿಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಶರಣಾಗಿ ಭಕ್ತಿಸೇವೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸು.
Verse 6
भजस्व भजनीयाङ्घ्रि मभवाय भवच्छिदम् । युक्तं विरहितं शक्त्या गुणमय्यात्ममायया ॥ ६ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಪೂಜ್ಯ ಪಾದಗಳಿರುವ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಭಜಿಸು; ಅವನೇ ಸಂಸಾರಬಂಧನವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವವನು. ಗುಣಮಯ ಆತ್ಮಮಾಯಾ ಶಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಯುಕ್ತನಾಗಿದ್ದರೂ ಅದರ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಲಿಪ್ತನು; ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲವೂ ಅವನ ಅಚಿಂತ್ಯ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
Verse 7
वृणीहि कामं नृप यन्मनोगतं मत्तस्त्वमौत्तानपदेऽविशङ्कित: । वरं वरार्होऽम्बुजनाभपादयो- रनन्तरं त्वां वयमङ्ग शुश्रुम ॥ ७ ॥
ಹೇ ರಾಜ ಧ್ರುವ, ಉತ್ತಾನಪಾದನ ಪುತ್ರನೇ, ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಸಂಶಯವಿಲ್ಲದೆ ನನ್ನಿಂದ ಬೇಡು. ಪದ್ಮನಾಭ ಭಗವಂತನ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ನಿರಂತರ ಪ್ರೇಮಭಕ್ತಿಯ ಸೇವೆಯನ್ನು ನಾವು ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ವರಕ್ಕೆ ಅರ್ಹನು.
Verse 8
मैत्रेय उवाच स राजराजेन वराय चोदितो ध्रुवो महाभागवतो महामति: । हरौ स वव्रेऽचलितां स्मृतिं यया तरत्ययत्नेन दुरत्ययं तम: ॥ ८ ॥
ಮೈತ್ರೇಯನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ವಿದುರೆ, ಯಕ್ಷರಾಜ ಕುಬೇರನು ವರ ಕೇಳಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದಾಗ, ಮಹಾಭಾಗವತ ಹಾಗೂ ಮಹಾಮತಿಯಾದ ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜನು ಹರಿಯಲ್ಲಿ ಅಚಲ ಸ್ಮೃತಿ-ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ವರವಾಗಿ ಬೇಡಿದನು; ಅದರಿಂದ ದಾಟಲು ಕಷ್ಟವಾದ ಅಜ್ಞಾನಾಂಧಕಾರವನ್ನೂ ಮನುಷ್ಯ ಸುಲಭವಾಗಿ ದಾಟುತ್ತಾನೆ.
Verse 9
तस्य प्रीतेन मनसा तां दत्त्वैडविडस्तत: । पश्यतोऽन्तर्दधे सोऽपि स्वपुरं प्रत्यपद्यत ॥ ९ ॥
ಇಡವಿಡೆಯ ಪುತ್ರ ಕುಬೇರನು ಧ್ರುವನ ಮೇಲೆ ಬಹಳ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟನು; ಹರ್ಷದಿಂದ ಅವನು ಬೇಡಿದ ವರವನ್ನು ನೀಡಿದನು. ನಂತರ ಧ್ರುವನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಅವನು ಅಂತರಧಾನನಾದನು, ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜನು ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಗೆ ಮರಳಿದನು.
Verse 10
अथायजत यज्ञेशं क्रतुभिर्भूरिदक्षिणै: । द्रव्यक्रियादेवतानां कर्म कर्मफलप्रदम् ॥ १० ॥
ಗೃಹದಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾಲವಿಡೀ ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜನು ಯಜ್ಞಗಳ ಭೋಕ್ತನಾದ ಯಜ್ಞೇಶ್ವರ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಲು ಬಹು ದಕ್ಷಿಣೆಯುಳ್ಳ ಅನೇಕ ಮಹಾಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು. ವಿಧಿಯಜ್ಞಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಿಷ್ಣುಪ್ರೀತಿಗಾಗಿ; ಅವನೇ ಯಜ್ಞಲಕ್ಷ್ಯ ಮತ್ತು ಫಲಪ್ರದಾತ.
Verse 11
सर्वात्मन्यच्युतेऽसर्वे तीव्रौघां भक्तिमुद्वहन् । ददर्शात्मनि भूतेषु तमेवावस्थितं विभुम् ॥ ११ ॥
ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜನು ಸರ್ವಾಧಾರ, ಸರ್ವಾತ್ಮನಾದ ಅಚ್ಯುತನಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವೂ ನಿರಂತರವೂ ಆದ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡಿದ್ದನು. ಭಕ್ತಿಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾಗ, ಆ ವಿಭು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವನು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲವೂ ಅವನಲ್ಲಿಯೇ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕಂಡನು.
Verse 12
तमेवं शीलसम्पन्नं ब्रह्मण्यं दीनवत्सलम् । गोप्तारं धर्मसेतूनां मेनिरे पितरं प्रजा: ॥ १२ ॥
ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜನು ದೈವೀ ಗುಣಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನನಾಗಿದ್ದು, ಭಗವದ್ಭಕ್ತರಿಗೆ ಗೌರವ ತೋರಿದನು, ದೀನ-ನಿರ್ದೋಷರ ಮೇಲೆ ಕರುಣೆಯುಳ್ಳವನಾಗಿದ್ದನು, ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ಸೇತುವೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಜೆಗಳು ಅವನನ್ನು ತಮ್ಮ ನೇರ ತಂದೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿದರು.
Verse 13
षट्त्रिंशद्वर्षसाहस्रं शशास क्षितिमण्डलम् । भोगै: पुण्यक्षयं कुर्वन्नभोगैरशुभक्षयम् ॥ १३ ॥
ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜನು ಮுப்பತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಭೂಮಂಡಲವನ್ನು ಆಳಿದನು. ಭೋಗದಿಂದ ಪುಣ್ಯಫಲವನ್ನು ಕ್ಷಯಗೊಳಿಸಿ, ತಪಸ್ಸು-ನಿರ್ಭೋಗದಿಂದ ಅಶುಭಫಲವನ್ನು ಕ್ಷಯಗೊಳಿಸಿದನು.
Verse 14
एवं बहुसवं कालं महात्माविचलेन्द्रिय: । त्रिवर्गौपयिकं नीत्वा पुत्रायादान्नृपासनम् ॥ १४ ॥
ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಇಂದ್ರಿಯಸಂಯಮಿಯಾದ ಮಹಾತ್ಮ ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜನು ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳು ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ ಎಂಬ ತ್ರಿವರ್ಗಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಿ ಜೀವನ ನಡೆಸಿದನು. ನಂತರ ರಾಜಸಿಂಹಾಸನದ ಹೊಣೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಮಗನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದನು.
Verse 15
मन्यमान इदं विश्वं मायारचितमात्मनि । अविद्यारचितस्वप्नगन्धर्वनगरोपमम् ॥ १५ ॥
ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜನು ಈ ವಿಶ್ವವು ಪರಮೇಶ್ವರನ ಬಾಹ್ಯ ಮಾಯೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದು, ಸ್ವಪ್ನ ಹಾಗೂ ಗಂಧರ್ವನಗರದಂತೆ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅರಿತನು।
Verse 16
आत्मस्त्र्यपत्यसुहृदो बलमृद्धकोश- मन्त:पुरं परिविहारभुवश्च रम्या: । भूमण्डलं जलधिमेखलमाकलय्य कालोपसृष्टमिति स प्रययौ विशालाम् ॥ १६ ॥
ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜನು ತನ್ನ ದೇಹ, ಪತ್ನಿಯರು, ಮಕ್ಕಳು, ಸ್ನೇಹಿತರು, ಸೇನೆ, ಸಮೃದ್ಧ ಧನಕೋಶ, ಅರಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸುಖವಿಹಾರ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಮಾಯೆಯ ಸೃಷ್ಟಿಯೆಂದು ತಿಳಿದು, ಮಹಾಸಾಗರಗಳಿಂದ ಸೀಮಿತವಾದ ಭೂಮಂಡಲವ್ಯಾಪಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಾಲಾಧೀನವೆಂದು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಹಿಮಾಲಯದ ಬದರಿಕಾಶ್ರಮ ವನಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು।
Verse 17
तस्यां विशुद्धकरण: शिववार्विगाह्य बद्ध्वासनं जितमरुन्मनसाहृताक्ष: । स्थूले दधार भगवत्प्रतिरूप एतद् ध्यायंस्तदव्यवहितो व्यसृजत्समाधौ ॥ १७ ॥
ಬದರಿಕಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜನು ಸ್ಫಟಿಕದಂತೆ ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ಪವಿತ್ರ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿದನು. ಆಸನವನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ, ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಪ್ರಾಣವಾಯುವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡನು. ನಂತರ ಭಗವಂತನ ಅರ್ಚಾವಿಗ್ರಹ—ಭಗವಂತನ ನಿಖರ ಪ್ರತಿರೂಪ—ಅದರ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ತವನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಸಮಾಧಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು।
Verse 18
भक्तिं हरौ भगवति प्रवहन्नजस्र- मानन्दबाष्पकलया मुहुरर्द्यमान: । विक्लिद्यमानहृदय: पुलकाचिताङ्गो नात्मानमस्मरदसाविति मुक्तलिङ्ग: ॥ १८ ॥
ಹರಿ ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ಭಕ್ತಿಪ್ರವಾಹ ಹರಿದುದರಿಂದ ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜನ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಆನಂದಾಶ್ರುಗಳು ಅಡೆತಡೆಯಿಲ್ಲದೆ ಹರಿಯತೊಡಗಿದವು. ಹೃದಯ ಕರಗಿತು, ದೇಹವೆಲ್ಲ ರೋಮಾಂಚದಿಂದ ತುಂಬಿತು. ಭಕ್ತಿಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವನು ದೇಹಸ್ಮೃತಿಯನ್ನೇ ಮರೆತು, ತಕ್ಷಣವೇ ಭೌತಿಕ ಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದನು।
Verse 19
स ददर्श विमानाग्र्यं नभसोऽवतरद् ध्रुव: । विभ्राजयद्दश दिशो राकापतिमिवोदितम् ॥ १९ ॥
ಮುಕ್ತಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಪ್ರಕಟವಾದ ತಕ್ಷಣ ಧ್ರುವನು ಆಕಾಶದಿಂದ ಇಳಿಯುತ್ತಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರ ವಿಮಾನವನ್ನು ಕಂಡನು; ಅದು ಉದಯಿಸಿದ ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರನಂತೆ ಹತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಗೊಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು।
Verse 20
तत्रानु देवप्रवरौ चतुर्भुजौ श्यामौ किशोरावरुणाम्बुजेक्षणौ । स्थिताववष्टभ्य गदां सुवाससौ किरीटहाराङ्गदचारुकुण्डलौ ॥ २० ॥
ಅಲ್ಲಿ ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜನು ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಇಬ್ಬರು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರ ಪಾರ್ಷದರನ್ನು ಕಂಡನು. ಅವರು ಚತುರ್ಭುಜರು, ಶ್ಯಾಮವರ್ಣರು, ಯೌವನಸ್ಥರು; ಅವರ ಕಣ್ಣುಗಳು ಕೆಂಪು ಕಮಲದಂತೆ. ಕೈಯಲ್ಲಿ ಗದೆ, ಮನೋಹರ ವಸ್ತ್ರ, ಕಿರೀಟ, ಹಾರ, ಕಂಕಣ ಮತ್ತು ಕುಂಡಲಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತರಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದರು।
Verse 21
विज्ञाय तावुत्तमगायकिङ्करा- वभ्युत्थित: साध्वसविस्मृतक्रम: । ननाम नामानि गृणन्मधुद्विष: पार्षत्प्रधानाविति संहताञ्जलि: ॥ २१ ॥
ಅವರು ಪರಮೇಶ್ವರನ ನೇರ ಸೇವಕರು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದು ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜನು ತಕ್ಷಣ ಎದ್ದು ನಿಂತನು; ಆದರೆ ಆಶ್ಚರ್ಯ ಮತ್ತು ಆತುರದಿಂದ ಸ್ವಾಗತಕ್ರಮವನ್ನು ಮರೆತನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಕೈಜೋಡಿಸಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಮಧುದ್ವಿಷನಾದ ಪ್ರಭುವಿನ ಪವಿತ್ರ ನಾಮಗಳನ್ನು ಜಪಿಸಿ ಕೀರ್ತಿಸಿದನು।
Verse 22
तं कृष्णपादाभिनिविष्टचेतसं बद्धाञ्जलिं प्रश्रयनम्रकन्धरम् । सुनन्दनन्दावुपसृत्य सस्मितं प्रत्यूचतु: पुष्करनाभसम्मतौ ॥ २२ ॥
ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜನ ಚಿತ್ತವು ಸದಾ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಕಮಲಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗಿತ್ತು. ಅವನು ಕೈಜೋಡಿಸಿ, ವಿನಯದಿಂದ ತಲೆಬಾಗಿಸಿ ನಿಂತಿದ್ದನು. ಆಗ ಪುಷ್ಕರನಾಭನಾದ ಪರಮೇಶ್ವರನ ಪ್ರಿಯ ಅಂತರಂಗ ಸೇವಕರು ನಂದ ಮತ್ತು ಸುನಂದ ಸಂತೋಷದ ನಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಮೀಪಿಸಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು।
Verse 23
सुनन्दनन्दावूचतु: भो भो राजन्सुभद्रं ते वाचं नोऽवहित: शृणु । य: पञ्चवर्षस्तपसा भवान्देवमतीतृपत् ॥ २३ ॥
ನಂದ ಮತ್ತು ಸುನಂದರು ಹೇಳಿದರು— ಓ ರಾಜನೇ, ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ. ನಮ್ಮ ಮಾತನ್ನು ಗಮನದಿಂದ ಕೇಳು. ನೀನು ಕೇವಲ ಐದು ವರ್ಷದಾಗಿದ್ದಾಗ ಘೋರ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿದ್ದೆ।
Verse 24
तस्याखिलजगद्धातुरावां देवस्य शार्ङ्गिण: । पार्षदाविह सम्प्राप्तौ नेतुं त्वां भगवत्पदम् ॥ २४ ॥
ನಾವು ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ಧಾತನಾದ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಶಾರ್ಙ್ಗ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಆ ದೇವನ ಪಾರ್ಷದರು. ನಿನ್ನನ್ನು ಭಗವತ್ಪದವಾದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲು ನಮ್ಮನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಿಯೋಜಿಸಿ ಕಳುಹಿಸಲಾಗಿದೆ।
Verse 25
सुदुर्जयं विष्णुपदं जितं त्वया यत्सूरयोऽप्राप्य विचक्षते परम् । आतिष्ठ तच्चन्द्रदिवाकरादयो ग्रहर्क्षतारा: परियन्ति दक्षिणम् ॥ २५ ॥
ವಿಷ್ಣುಪದವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಜಯ; ಆದರೆ ನಿನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ನೀನು ಅದನ್ನು ಜಯಿಸಿದ್ದೆ. ಮಹರ್ಷಿಗಳಿಗೂ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಅಪ್ರಾಪ್ಯವಾದ ಆ ಪರಮ ಧಾಮವನ್ನು ಕೇವಲ ನೋಡಲು ಸೂರ್ಯ-ಚಂದ್ರರು, ಗ್ರಹ-ನಕ್ಷತ್ರ-ತಾರಾಮಂಡಲಗಳು ಅದರ ಸುತ್ತ ಪರಿಕ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ. ಈಗ ಬಾ; ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಲು ನೀನು ಸ್ವಾಗತಾರ್ಹನು।
Verse 26
अनास्थितं ते पितृभिरन्यैरप्यङ्ग कर्हिचित् । आतिष्ठ जगतां वन्द्यं तद्विष्णो: परमं पदम् ॥ २६ ॥
ಹೇ ಧ್ರುವರಾಜ! ನಿನ್ನ ಪಿತೃಗಳಾಗಲಿ ಇತರರೇ ಆಗಲಿ ಯಾರೂ ಎಂದಿಗೂ ಆ ಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆದಿಲ್ಲ. ಸ್ವಯಂ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣು ವಾಸಿಸುವ ವಿಷ್ಣುಲೋಕವು ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪರಮೋನ್ನತ, ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿಗೂ ವಂದನೀಯ. ಬಾ; ಅದನ್ನು ಅಧಿಷ್ಠಿಸು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ ವಾಸಮಾಡು।
Verse 27
एतद्विमानप्रवरमुत्तमश्लोकमौलिना । उपस्थापितमायुष्मन्नधिरोढुं त्वमर्हसि ॥ २७ ॥
ಹೇ ಅಮರನೇ! ಆಯ್ದ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ, ಸಮಸ್ತ ಜೀವಿಗಳ ಶಿರೋಮಣಿ ಆದ ಉತ್ತಮಶ್ಲೋಕ ಭಗವಂತನು ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಿಮಾನವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಅಧಿರೋಹಿಸಲು ನೀನು ಯೋಗ್ಯನು।
Verse 28
मैत्रेय उवाच निशम्य वैकुण्ठनियोज्यमुख्ययो- र्मधुच्युतं वाचमुरुक्रमप्रिय: । कृताभिषेक: कृतनित्यमङ्गलो मुनीन् प्रणम्याशिषमभ्यवादयत् ॥ २८ ॥
ಮೈತ್ರೇಯನು ಹೇಳಿದರು—ಭಗವಂತನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯನಾದ ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜನು ವೈಕುಂಠದ ಮುಖ್ಯ ಪಾರ್ಷದರು ಹೇಳಿದ ಮಧುರ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ತಕ್ಷಣ ಪವಿತ್ರ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಯೋಗ್ಯ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ನಿತ್ಯ ಮಂಗಳಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು. ನಂತರ ಅಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಮುನಿಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಅವರ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು।
Verse 29
परीत्याभ्यर्च्य धिष्ण्याग्र्यं पार्षदावभिवन्द्य च । इयेष तदधिष्ठातुं बिभ्रद्रूपं हिरण्मयम् ॥ २९ ॥
ಏರುವ ಮೊದಲು ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜನು ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಿಮಾನವನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಅದರ ಸುತ್ತ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪಾರ್ಷದರಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಅವನ ದೇಹವು ಕರಗಿದ ಬಂಗಾರದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಯಿತು. ಹೀಗೆ ಅವನು ದಿವ್ಯ ವಿಮಾನವನ್ನು ಏರಲು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಿದ್ಧನಾದನು।
Verse 30
तदोत्तानपद: पुत्रो ददर्शान्तकमागतम् । मृत्योर्मूर्ध्नि पदं दत्त्वा आरुरोहाद्भुतं गृहम् ॥ ३० ॥
ಆ ವೇಳೆ ಉತ್ತಾನಪಾದನ ಪುತ್ರ ಧ್ರುವನು ಮರಣರೂಪ ಅಂತಕನು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡನು. ಮರಣವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ಅವನ ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಪಾದವಿಟ್ಟು ಮನೆಗಾತ್ರದ ದಿವ್ಯ ವಿಮಾನಕ್ಕೆ ಏರಿದನು.
Verse 31
तदा दुन्दुभयो नेदुर्मृदङ्गपणवादय: । गन्धर्वमुख्या: प्रजगु: पेतु: कुसुमवृष्टय: ॥ ३१ ॥
ಆ ವೇಳೆ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ದುಂದುಭಿ, ಮೃದಂಗ, ಪಣವಗಳ ನಾದ ಮೊಳಗಿತು. ಮುಖ್ಯ ಗಂಧರ್ವರು ಗಾನಮಾಡಿದರು; ದೇವತೆಗಳು ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜನ ಮೇಲೆ ಮಳೆಯಂತೆ ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿ ಸುರಿಸಿದರು.
Verse 32
स च स्वर्लोकमारोक्ष्यन् सुनीतिं जननीं ध्रुव: । अन्वस्मरदगं हित्वा दीनां यास्ये त्रिविष्टपम् ॥ ३२ ॥
ಧ್ರುವನು ದಿವ್ಯ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಸ್ವರ್ಗಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೊರಡಲಿದ್ದಾಗ ತನ್ನ ದೀನ ತಾಯಿ ಸುನೀತಿಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡನು. “ನಾನು ಒಬ್ಬನೇ ವೈಕುಂಠಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಹೋಗಲಿ? ನನ್ನ ಬಡ ತಾಯಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು?” ಎಂದು ಚಿಂತಿಸಿದನು.
Verse 33
इति व्यवसितं तस्य व्यवसाय सुरोत्तमौ । दर्शयामासतुर्देवीं पुरो यानेन गच्छतीम् ॥ ३३ ॥
ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜನ ಮನಸ್ಸಿನ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಅರಿತು ವೈಕುಂಠಲೋಕದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪಾರ್ಷದರಾದ ನಂದ ಮತ್ತು ಸುನಂದರು, ಅವನ ತಾಯಿ ಸುನೀತಿ ಇನ್ನೊಂದು ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ ಸಾಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸಿದರು.
Verse 34
तत्र तत्र प्रशंसद्भि: पथि वैमानिकै: सुरै: । अवकीर्यमाणो ददृशे कुसुमै: क्रमशो ग्रहान् ॥ ३४ ॥
ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜನು ಅಂತರಿಕ್ಷಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಾ ಕ್ರಮೇಣ ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಕಂಡನು. ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ವಿಮಾನಸ್ಥ ದೇವತೆಗಳು ಅವನನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತಾ ಮಳೆಯಂತೆ ಪುಷ್ಪಗಳನ್ನು ಸುರಿಸಿದರು.
Verse 35
त्रिलोकीं देवयानेन सोऽतिव्रज्य मुनीनपि । परस्ताद्यद् ध्रुवगतिर्विष्णो: पदमथाभ्यगात् ॥ ३५ ॥
ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜನು ದೇವಯಾನದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಲೋಕವನ್ನೂ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳ ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ಮೀರಿಸಿ, ಅದರಾಚೆಗೆ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪಾದವಾದ ಧ್ರುವಗತಿರೂಪ ನಿತ್ಯಧಾಮವನ್ನು ಪಡೆದನು।
Verse 36
यद्भ्राजमानं स्वरुचैव सर्वतो लोकास्त्रयो ह्यनु विभ्राजन्त एते । यन्नाव्रजञ्जन्तुषु येऽननुग्रहा व्रजन्ति भद्राणि चरन्ति येऽनिशम् ॥ ३६ ॥
ಸ್ವಯಂಪ್ರಕಾಶವಾದ ವೈಕುಂಠ ಲೋಕಗಳ ಕಿರಣದಿಂದಲೇ ತ್ರಿಲೋಕವೂ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ; ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕರುಣೆ ಇಲ್ಲದವರು ಆ ಲೋಕವನ್ನು ತಲುಪಲಾರರು. ಸದಾ ಭೂತಹಿತ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದವರೇ ಅಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ।
Verse 37
शान्ता: समदृश: शुद्धा: सर्वभूतानुरञ्जना: । यान्त्यञ्जसाच्युतपदमच्युतप्रियबान्धवा: ॥ ३७ ॥
ಶಾಂತರು, ಸಮದೃಷ್ಟಿಯವರು, ಶುದ್ಧರು, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುವ ಕಲೆ ತಿಳಿದವರು, ಮತ್ತು ಅಚ್ಯುತಭಕ್ತರೊಂದಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸ್ನೇಹಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವವರು—ಅವರೇ ಸುಲಭವಾಗಿ ಅಚ್ಯುತಪದವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾರೆ।
Verse 38
इत्युत्तानपद: पुत्रो ध्रुव: कृष्णपरायण: । अभूत्त्रयाणां लोकानां चूडामणिरिवामल: ॥ ३८ ॥
ಹೀಗೆ ಉತ್ತಾನಪಾದ ಮಹಾರಾಜನ ಪುತ್ರನಾದ ಕೃಷ್ಣಪರಾಯಣ ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜನು ತ್ರಿಲೋಕಗಳ ಸ್ಥಿತಿಗಳ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಲ ಚೂಡಾಮಣಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು।
Verse 39
गम्भीरवेगोऽनिमिषं ज्योतिषां चक्रमाहितम् । यस्मिन् भ्रमति कौरव्य मेढ्यामिव गवां गण: ॥ ३९ ॥
ಮೈತ್ರೇಯನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಕೌರವವಂಶಜ ವಿದುರಾ! ಎತ್ತುಗಳ ಗುಂಪು ಬಲಭಾಗದಿಂದ ಕಂಬವನ್ನು ಸುತ್ತುವಂತೆ, ವಿಶ್ವಾಕಾಶದ ಎಲ್ಲಾ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಚಕ್ರಗಳು ಗಂಭೀರ ವೇಗದಿಂದ, ನಿಲ್ಲದೆ ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜನ ಧಾಮವನ್ನು ಪರಿಕ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ।
Verse 40
महिमानं विलोक्यास्य नारदो भगवानृषि: । आतोद्यं वितुदञ्श्लोकान् सत्रेऽगायत्प्रचेतसाम् ॥ ४० ॥
ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಭಗವಾನ್ ಋಷಿ ನಾರದರು ವೀಣೆಯನ್ನು ಮಿಡಿದು ಪ್ರಚೇತಸರ ಯಜ್ಞಸಭೆಗೆ ಹೋಗಿ ಪರಮಾನಂದದಿಂದ ಕೆಳಗಿನ ಮೂರು ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದರು।
Verse 41
नारद उवाच नूनं सुनीते: पतिदेवताया- स्तप:प्रभावस्य सुतस्य तां गतिम् । दृष्ट्वाभ्युपायानपि वेदवादिनो नैवाधिगन्तुं प्रभवन्ति किं नृपा: ॥ ४१ ॥
ನಾರದರು ಹೇಳಿದರು—ಪತಿವ್ರತೆ ಸುನೀತಿಯ ಪುತ್ರ ಧ್ರುವನು ತನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಿಕ ಉನ್ನತಿಯಿಂದ ಅಂಥ ಪರಮ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆದನು; ಅದನ್ನು ಉಪಾಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿದ ವೇದವಾದಿಗಳೂ ಸಹ ಪಡೆಯಲಾರರು, ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಮಾತೇನು!
Verse 42
य: पञ्चवर्षो गुरुदारवाक्शरै- र्भिन्नेन यातो हृदयेन दूयता । वनं मदादेशकरोऽजितं प्रभुं जिगाय तद्भक्तगुणै: पराजितम् ॥ ४२ ॥
ಕೇವಲ ಐದು ವರ್ಷದವನೇ, ಸವತಿ ತಾಯಿಯ ಕಠೋರ ವಾಕ್ಯಬಾಣಗಳಿಂದ ಹೃದಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ದುಃಖದಿಂದ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋದನು. ನನ್ನ ಆದೇಶದಂತೆ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ, ಅಜೇಯನಾದ ಪ್ರಭುವನ್ನೂ ಭಕ್ತರ ವಿಶೇಷ ಗುಣಗಳಿಂದ ಜಯಿಸಿದನು।
Verse 43
य: क्षत्रबन्धुर्भुवि तस्याधिरूढ- मन्वारुरुक्षेदपि वर्षपूगै: । प्रसाद्य वैकुण्ठमवाप तत्पदम् ॥ ४३ ॥ षट्पञ्चवर्षो यदहोभिरल्पै:
ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಕ್ಷತ್ರಬಂಧುವಾದವನು ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ಆ ಉನ್ನತ ಪದವನ್ನು ಏರಲಾರನು. ಆದರೆ ಧ್ರುವನು ವೈಕುಂಠನಾಥನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಿ ಐದು-ಆರು ವರ್ಷದ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ, ಸ್ವಲ್ಪ ದಿನಗಳ ಸಾಧನೆಯಿಂದ, ಆ ಪದವನ್ನು ಪಡೆದನು।
Verse 44
मैत्रेय उवाच एतत्तेऽभिहितं सर्वं यत्पृष्टोऽहमिह त्वया । ध्रुवस्योद्दामयशसश्चरितं सम्मतं सताम् ॥ ४४ ॥
ಮೈತ್ರೇಯರು ಹೇಳಿದರು—ಪ್ರಿಯ ವಿದುರೆ, ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜನ ಅಪಾರ ಕೀರ್ತಿ ಮತ್ತು ಚರಿತ್ರೆಯ ಕುರಿತು ನೀನು ಕೇಳಿದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ. ಮಹಾಸಾಧುಗಳು ಮತ್ತು ಭಕ್ತರು ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜನ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಕೇಳುವುದನ್ನು ಬಹಳ ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ।
Verse 45
धन्यं यशस्यमायुष्यं पुण्यं स्वस्त्ययनं महत् । स्वर्ग्यं ध्रौव्यं सौमनस्यं प्रशस्यमघमर्षणम् ॥ ४५ ॥
ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜರ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳುವುದು ಧನ್ಯಕರ, ಯಶಸ್ಸು ಮತ್ತು ಆಯುಷ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮಹಾಪುಣ್ಯ ಹಾಗೂ ಮಂಗಳಕರ. ಇದರಿಂದ ಸ್ವರ್ಗಪ್ರಾಪ್ತಿ ಅಥವಾ ಧ್ರುವಲೋಕಸಿದ್ಧಿಯೂ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ದೇವತೆಗಳು ಸಂತೋಷಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಇದು ಪಾಪಫಲಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳದು.
Verse 46
श्रुत्वैतच्छ्रद्धयाभीक्ष्णमच्युतप्रियचेष्टितम् । भवेद्भक्तिर्भगवति यया स्यात्क्लेशसङ्क्षय: ॥ ४६ ॥
ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಪುನಃಪುನಃ ಅಚ್ಯುತಪ್ರಿಯ ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜರ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಅದರ ಶುದ್ಧ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಅರಿಯಲು ಯತ್ನಿಸುವವನಿಗೆ ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧ ಭಕ್ತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಂಸಾರಕ್ಲೇಶಗಳು ಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತವೆ.
Verse 47
महत्त्वमिच्छतां तीर्थं श्रोतु: शीलादयो गुणा: । यत्र तेजस्तदिच्छूनां मानो यत्र मनस्विनाम् ॥ ४७ ॥
ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜರ ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳುವವನು ಅವರಂತೆಯೇ ಶೀಲಾದಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗುಣಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಮಹತ್ವ, ತೇಜಸ್ಸು ಅಥವಾ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬಯಸುವವರಿಗೆ ಇದು ತೀರ್ಥಸಮಾನ ಮಾರ್ಗ; ಮನಸ್ವಿಗಳು ಮಾನ-ಗೌರವ ಬಯಸಿದರೂ ಇದೇ ಯುಕ್ತ ಉಪಾಯ.
Verse 48
प्रयत: कीर्तयेत्प्रात: समवाये द्विजन्मनाम् । सायं च पुण्यश्लोकस्य ध्रुवस्य चरितं महत् ॥ ४८ ॥
ಮೈತ್ರೇಯ ಮುನಿಯು ಉಪದೇಶಿಸಿದನು: ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಅಥವಾ ಇತರ ದ್ವಿಜರ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ, ಬಹಳ ಜಾಗ್ರತೆ ಮತ್ತು ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ, ಬೆಳಿಗ್ಗೆಯೂ ಸಂಜೆಗೂ—ಎರಡೂ ಸಮಯ—ಪುಣ್ಯಶ್ಲೋಕ ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜರ ಮಹಾಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಕೀರ್ತಿಸಬೇಕು.
Verse 49
पौर्णमास्यां सिनीवाल्यां द्वादश्यां श्रवणेऽथवा । दिनक्षये व्यतीपाते सङ्क्रमेऽर्कदिनेऽपि वा ॥ ४९ ॥ श्रावयेच्छ्रद्दधानानां तीर्थपादपदाश्रय: । नेच्छंस्तत्रात्मनात्मानं सन्तुष्ट इति सिध्यति ॥ ५० ॥
ಪೌರ್ಣಿಮೆ, ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ, ಏಕಾದಶಿಯ ನಂತರದ ದ್ವಾದಶಿ, ಶ್ರವಣ ನಕ್ಷತ್ರ, ತಿಥಿ ಅಂತ್ಯ, ವ್ಯತೀಪಾತ, ಸಂಕ್ರಾಂತಿ, ಮಾಸಾಂತ ಅಥವಾ ಭಾನುವಾರ—ಈ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಭಗವಂತನ ಕಮಲಪಾದಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ ಭಕ್ತನು ಶ್ರದ್ಧಾವಂತ ಶ್ರೋತೃಗಳ ಮುಂದೆ ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜರ ಕಥೆಯನ್ನು ಪಠಿಸಿ ಕೇಳಿಸಬೇಕು. ಪ್ರತಿಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯದೆ ನಿಷ್ಕಾಮವಾಗಿ ಮಾಡಿದರೆ ವಕ್ತಾ-ಶ್ರೋತೃ ಇಬ್ಬರೂ ತೃಪ್ತರಾಗಿ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
Verse 50
पौर्णमास्यां सिनीवाल्यां द्वादश्यां श्रवणेऽथवा । दिनक्षये व्यतीपाते सङ्क्रमेऽर्कदिनेऽपि वा ॥ ४९ ॥ श्रावयेच्छ्रद्दधानानां तीर्थपादपदाश्रय: । नेच्छंस्तत्रात्मनात्मानं सन्तुष्ट इति सिध्यति ॥ ५० ॥
ಭಗವಂತನ ಕಮಲಪಾದಗಳಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶರಣಾದವರು ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜರ ಕಥೆಯನ್ನು ಯಾವುದೇ ಪ್ರತಿಫಲವನ್ನು ಬಯಸದೆ ಶ್ರದ್ಧಾವಂತರಿಗೆ ಶ್ರವಣ ಮಾಡಿಸಬೇಕು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪೂರ್ಣಿಮೆ/ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ, ಏಕಾದಶಿಯ ನಂತರದ ದ್ವಾದಶಿ, ಶ್ರವಣ ನಕ್ಷತ್ರ, ತಿಥಿಕ್ಷಯ, ವ್ಯತೀಪಾತ, ಸಂಕ್ರಾಂತಿ, ಮಾಸಾಂತ ಅಥವಾ ಭಾನುವಾರ ಶುಭ ಶ್ರೋತೃಗಳ ಮುಂದೆ ಪಠಣ ಮಾಡಬೇಕು. ವೃತ್ತಿಭಾವವಿಲ್ಲದೆ ಮಾಡಿದರೆ ವಾಚಕನೂ ಶ್ರೋತೃಗಳೂ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ।
Verse 51
ज्ञानमज्ञाततत्त्वाय यो दद्यात्सत्पथेऽमृतम् । कृपालोर्दीननाथस्य देवास्तस्यानुगृह्णते ॥ ५१ ॥
ಪರಮ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿಯದವರಿಗೆ ಸತ್ಪಥದಲ್ಲಿ ನಡೆಸುವ ಅಮೃತಸ್ವರೂಪ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕರುಣೆಯಿಂದ ನೀಡುವವನು, ದೀನ ಜೀವಿಗಳ ನಾಥ-ರಕ್ಷಕನಾಗುವ ಹೊಣೆ ಹೊರುವವನು—ಅವನನ್ನು ದೇವತೆಗಳು ತಾವೇ ಅನುಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜರ ಕಥೆ ಅಮರತ್ವಸಾಧನೆಗೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಜ್ಞಾನವಾಗಿದೆ।
Verse 52
इदं मया तेऽभिहितं कुरूद्वहध्रुवस्य विख्यातविशुद्धकर्मण: । हित्वार्भक: क्रीडनकानि मातु-र्गृहं च विष्णुं शरणं यो जगाम ॥ ५२ ॥
ಹೇ ಕುರುಶ್ರೇಷ್ಠ ವಿದುರ, ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜರ ಲೋಕವಿಖ್ಯಾತ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶುದ್ಧ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನಾನು ನಿನಗೆ ವಿವರಿಸಿದೆ. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲೇ ಅವರು ಆಟಿಕೆಗಳನ್ನೂ ಆಟಗಳನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿ, ತಾಯಿಯ ಮನೆಯ ಆಶ್ರಯವನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟು, ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಮಪುರುಷ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಶರಣಾಗತಿಯಾದರು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಪ್ರಿಯ ವಿದುರ, ಈ ಕಥನವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸಮಾಪಿಸುತ್ತೇನೆ; ಅದರ ಎಲ್ಲ ವಿವರಗಳನ್ನು ನಿನಗೆ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ।
Frequently Asked Questions
Kuvera teaches that the ultimate cause of generation and annihilation is kāla—the time potency of the Supreme Lord. This does not deny moral responsibility at the human level, but it dissolves absolutized hatred by relocating final agency to Bhagavān’s governance, thereby curing the devotee’s tendency toward vengeance born of bodily identification.
Dhruva asks for unflinching faith and constant remembrance of the Supreme Personality of Godhead. The significance is theological and practical: rather than seeking wealth or dominion from the treasurer of the gods, Dhruva chooses smaraṇa-bhakti as the means to cross avidyā-sāgara (the ocean of nescience), demonstrating the devotee’s value hierarchy.
Nanda and Sunanda are confidential associates (parṣadas) of Lord Viṣṇu from Vaikuṇṭha. As divine emissaries, they authenticate Dhruva’s attainment and escort him to Viṣṇuloka, indicating that liberation is not merely an internal state but a relational entrance into the Lord’s personal realm.
When death personified approaches as Dhruva boards the divine airplane, Dhruva places his feet on death’s head and ascends. Symbolically, it depicts bhakti’s supremacy over fear and mortality: the devotee, sheltered in the Lord, transcends death’s jurisdiction and treats death as a threshold rather than an end.
The text links eligibility for Vaikuṇṭha with dayā (mercy) and welfare toward living beings. Since Vaikuṇṭha is the realm of pure devotion free from envy, cruelty and exploitation are disqualifying dispositions; compassion indicates purification and alignment with the Lord’s protective nature (poṣaṇa).
Recitation is recommended morning/evening and on auspicious lunar/astrological occasions (e.g., full/new moon, post-Ekādaśī, Śravaṇa nakṣatra), before a favorable audience, and without professional motive. Discouraging remuneration protects the act as bhakti (service) rather than commerce, preserving sincerity (niṣkāmatā) for both speaker and listener.