Adhyaya 8
Lakṣmī’s Emergence, Dhanvantari, and the Advent of Mohinī-mūrti
ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಮೊದಲು ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಹಾಲಾಹಲ ವಿಷವನ್ನು ನಿರ್ವಿಷಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ದೇವರು-ಅಸುರರು ಪುನಃ ಬಲದಿಂದ ಸಮುದ್ರ ಮಥನವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಆಗ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಯಜ್ಞಘೃತಾರ್ಥ ಸೂರಭಿ, ಉಚ್ಚೈಶ್ರವಾ, ಐರಾವತ ಹಾಗೂ ದಿಗ್ಗಜಗಳು, ಕೌಸ್ತುಭ–ಪದ್ಮರಾಗಾದಿ ದಿವ್ಯ ರತ್ನಗಳು, ಪಾರಿಜಾತ ಪುಷ್ಪ, ಅಪ್ಸರಸರು ಪ್ರಕಟವಾದರು. ನಂತರ ಶ್ರೀಲಕ್ಷ್ಮಿ (ರಮಾ) ಅವತರಿಸಿ, ನದಿಗಳು, ಭೂಮಿ, ಗೋವುಗಳು, ಋತುಗಳು, ಋಷಿಗಳು, ಗಂಧರ್ವರು ಮತ್ತು ದಿಗ್ಗಜಗಳ ಸಮಾಗಮದಲ್ಲಿ ಮಹಾಭಿಷೇಕದಿಂದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಳಾದಳು. ಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವ-ಅಸುರಾದಿಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿರ್ದೋಷವೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವತಂತ್ರವೂ ಯಾರೂ ಅಲ್ಲವೆಂದು ತಿಳಿದು, ಸ್ವಯಂಸಿದ್ಧ ಮುಕುಂದನನ್ನು ವರಿಸಿ ಅವನಿಗೆ ಮಾಲಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದಳು. ಅವಳ ಕಟಾಕ್ಷದಿಂದ ದೇವರುಗಳು ಸಮೃದ್ಧರಾದರು; ಅಸುರರು ವಿಷಣ್ಣರಾದರು. ನಂತರ ವಾರುಣಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿ ದಾನವರು ಅದನ್ನು ಪಡೆದರು. ಧನ್ವಂತರಿ ಅಮೃತಕುಂಭದೊಂದಿಗೆ ಉದ್ಭವಿಸಿದಾಗ ಅಸುರರು ಅದನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡರು; ದೇವರುಗಳು ಹರಿಯ ಶರಣಾದರು. ವಿಷ್ಣು ದಾನವರನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸುವೆನೆಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದನು; ಅವರು ಅಮೃತಕ್ಕಾಗಿ ಕಲಹಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು—ಮುಂದಿನ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಮೋಹಿನೀ-ಮೂರ್ತಿಯ ಲೀಲೆಗೆ ಇದು ಪೀಠಿಕೆ।
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच पीते गरे वृषाङ्केण प्रीतास्तेऽमरदानवा: । ममन्थुस्तरसा सिन्धुं हविर्धानी ततोऽभवत् ॥ १ ॥
ವೃಷಭಧ್ವಜನಾದ ಶಿವನು ವಿಷವನ್ನು ಕುಡಿದ ಬಳಿಕ ದೇವರೂ ದಾನವರೂ ಸಂತೋಷಗೊಂಡು ಇನ್ನಷ್ಟು ವೇಗದಿಂದ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಮಥಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು; ಆಗ ಸುರಭಿ ಎಂಬ ಹಸು ಪ್ರकटವಾಯಿತು।
Verse 2
तामग्निहोत्रीमृषयो जगृहुर्ब्रह्मवादिन: । यज्ञस्य देवयानस्य मेध्याय हविषे नृप ॥ २ ॥
ಓ ರಾಜ ಪರಿಕ್ಷಿತ್! ವೈದಿಕ ಕರ್ಮಕಾಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತರಾದ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಿ ಋಷಿಗಳು ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಆಹುತಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಶುದ್ಧ ಘೃತಕ್ಕಾಗಿ ಆ ಸುರಭಿ ಹಸುವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು; ಅದರಿಂದ ದೇವಯಾನ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಉನ್ನತ ಲೋಕಗಳವರೆಗೆ ಏರಿಕೆ ಸಾಧ್ಯ.
Verse 3
तत उच्चै:श्रवा नाम हयोऽभूच्चन्द्रपाण्डुर: । तस्मिन्बलि: स्पृहां चक्रे नेन्द्र ईश्वरशिक्षया ॥ ३ ॥
ನಂತರ ಚಂದ್ರನಂತೆ ಬಿಳಿಯಾದ ಉಚ್ಚೈಃಶ್ರವಾ ಎಂಬ ಕುದುರೆ ಉದ್ಭವಿಸಿತು. ಅದನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜನು ಆಸೆಪಟ್ಟನು; ಆದರೆ ಪರಮೇಶ್ವರನ ಉಪದೇಶದಿಂದ ಇಂದ್ರನು ವಿರೋಧಿಸಲಿಲ್ಲ।
Verse 4
तत ऐरावतो नाम वारणेन्द्रो विनिर्गत: । दन्तैश्चतुर्भि: श्वेताद्रेर्हरन्भगवतो महिम् ॥ ४ ॥
ಅನಂತರ ಸಮುದ್ರಮಥನದಿಂದ ಐರಾವತನೆಂಬ ಗಜೇಂದ್ರನು ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದನು. ಅವನು ಶ್ವೇತವರ್ಣನಾಗಿದ್ದು, ತನ್ನ ನಾಲ್ಕು ದಂತಗಳಿಂದ ಕೈಲಾಸಪರ್ವತ—ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಧಾಮ—ದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನೂ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವಂತೆ ಕಂಡನು।
Verse 5
ऐरावणादयस्त्वष्टौ दिग् गजा अभवंस्तत: । अभ्रमुप्रभृतयोऽष्टौ च करिण्यस्त्वभवन्नृप ॥ ५ ॥
ನಂತರ, ಓ ರಾಜನೇ, ಐರಾವಣ ಮೊದಲಾದ ಎಂಟು ದಿಗ್ಗಜಗಳು ಉಂಟಾದವು; ಅವು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೂ ಸಂಚರಿಸಬಲ್ಲವು. ಹಾಗೆಯೇ ಅಭ್ರಮು ಮೊದಲಾದ ಎಂಟು ಕರಿಣಿಯರೂ (ಹೆಣ್ಣು ಆನೆಗಳು) ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದವು।
Verse 6
कौस्तुभाख्यमभूद् रत्नं पद्मरागो महोदधे: । तस्मिन् मणौ स्पृहां चक्रे वक्षोऽलङ्करणे हरि: । ततोऽभवत् पारिजात: सुरलोकविभूषणम् । पूरयत्यर्थिनो योऽर्थै: शश्वद् भुवि यथा भवान् ॥ ६ ॥
ನಂತರ ಮಹೋದಧಿಯಿಂದ ಕೌಸ್ತುಭಮಣಿ ಮತ್ತು ಪದ್ಮರಾಗಮಣಿ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರತ್ನಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿದವು. ತನ್ನ ವಕ್ಷಸ್ಥಲವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಲು ಭಗವಾನ್ ಹರಿಯು ಅವುಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಆಸೆಪಟ್ಟನು. ಬಳಿಕ ಪಾರಿಜಾತ ವೃಕ್ಷವು ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿತು—ಸ್ವರ್ಗಲೋಕದ ಭೂಷಣ. ಓ ರಾಜನೇ, ನೀವು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಯಾಚಕರ ಆಶಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವಂತೆ, ಪಾರಿಜಾತವು ಎಲ್ಲರ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಸದಾ ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ।
Verse 7
ततश्चाप्सरसो जाता निष्ककण्ठ्य: सुवासस: । रमण्य: स्वर्गिणां वल्गुगतिलीलावलोकनै: ॥ ७ ॥
ನಂತರ ಅಪ್ಸರಸ್ತ್ರಿಯರು ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದರು. ಅವರು ಚಿನ್ನದ ಆಭರಣಗಳು ಮತ್ತು ಕಂಠಹಾರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತರಾಗಿ, ಸುಂದರ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು. ಅವರ ಮನೋಹರ ನಿಧಾನಗತಿ ಮತ್ತು ಲೀಲಾಮಯ ದೃಷ್ಟಿ ಸ್ವರ್ಗವಾಸಿಗಳ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಮರುಳುಗೊಳಿಸಿತು।
Verse 8
ततश्चाविरभूत् साक्षाच्छ्री रमा भगवत्परा । रञ्जयन्ती दिश: कान्त्या विद्युत् सौदामनी यथा ॥ ८ ॥
ನಂತರ ಸాక్షಾತ್ ಶ್ರೀ ರಮಾದೇವಿ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದಳು; ಅವಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಭಗವಂತನಿಗೆ ಪರಾಯಣಳಾಗಿದ್ದಳು. ಅವಳ ಕಾಂತಿಯಿಂದ ದಿಕ್ಕುಗಳು ರಂಜಿತವಾಗಿದ್ದು, ಶ್ವೇತ ಪರ್ವತವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಮಿಂಚಿಗಿಂತಲೂ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ದೀಪ್ತಿಮಂತಳಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿದಳು।
Verse 9
तस्यां चक्रु: स्पृहां सर्वे ससुरासुरमानवा: । रूपौदार्यवयोवर्णमहिमाक्षिप्तचेतस: ॥ ९ ॥
ಅವಳ ರೂಪ, ಔದಾರ್ಯ, ಯೌವನ, ವರ್ಣ ಮತ್ತು ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಆಕರ್ಷಿತರಾಗಿ ದೇವರು, ಅಸುರರು, ಮಾನವರು ಎಲ್ಲರೂ ಅವಳನ್ನು ಬಯಸಿದರು; ಅವಳು ಸಮಸ್ತ ಐಶ್ವರ್ಯಗಳ ಮೂಲಸ್ರೋತಸಿನಿ.
Verse 10
तस्या आसनमानिन्ये महेन्द्रो महदद्भुतम् । मूर्तिमत्य: सरिच्छ्रेष्ठा हेमकुम्भैर्जलं शुचि ॥ १० ॥
ದೇವರಾಜ ಇಂದ್ರನು ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಮಹದದ್ಭುತ ಆಸನವನ್ನು ತಂದನು. ಗಂಗಾ-ಯಮುನಾ ಮೊದಲಾದ ಪವಿತ್ರ ನದಿಗಳು ಮೂರ್ತಿಮಂತಿಯಾಗಿ ಬಂಗಾರದ ಕುಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧ ಜಲವನ್ನು ತಂದು ತಾಯಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದವು.
Verse 11
आभिषेचनिका भूमिराहरत् सकलौषधी: । गाव: पञ्च पवित्राणि वसन्तो मधुमाधवौ ॥ ११ ॥
ಅಭಿಷೇಕಕ್ಕಾಗಿ ಭೂಮಿದೇವಿ ಮೂರ್ತಿಮತಿಯಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಔಷಧಿ-ಮೂಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ತಂದಳು. ಹಸುಗಳು ಪಂಚಪವಿತ್ರಗಳು—ಹಾಲು, ಮೊಸರು, ತುಪ್ಪ, ಗೋಮೂತ್ರ, ಗೋಮಯ—ಕೊಟ್ಟವು; ವಸಂತನು ಚೈತ್ರ-ವೈಶಾಖದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿದನು.
Verse 12
ऋषय: कल्पयांचक्रुराभिषेकं यथाविधि । जगुर्भद्राणि गन्धर्वा नट्यश्च ननृतुर्जगु: ॥ १२ ॥
ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ವಿಧಿಯಂತೆ ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿಯ ಅಭಿಷೇಕವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರು. ಗಂಧರ್ವರು ಸರ್ವಮಂಗಳ ವೇದಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದರು; ನೃತ್ಯಗಾರ್ತಿಯರು ವೇದವಿಹಿತ ಗೀತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸುಂದರವಾಗಿ ನೃತ್ಯಿಸಿ ಹಾಡಿದರು.
Verse 13
मेघा मृदङ्गपणवमुरजानकगोमुखान् । व्यनादयन् शङ्खवेणुवीणास्तुमुलनि:स्वनान् ॥ १३ ॥
ಮೇಘಗಳು ಮೂರ್ತಿಮಂತರಾಗಿ ಮೃದಂಗ, ಪಣವ, ಮುರಜ, ಆನಕ ಮೊದಲಾದ ಡೋಲುಗಳನ್ನು ಮೊಳಗಿಸಿದವು. ಜೊತೆಗೆ ಶಂಖ, ಗೋಮುಖ ಎಂಬ ತೂರ್ಯ, ವೇಣು ಮತ್ತು ವೀಣೆಯನ್ನೂ ವಾದಿಸಿದರು; ಎಲ್ಲ ವಾದ್ಯಗಳ ಒಟ್ಟಿನ ಧ್ವನಿ ತುಂಬಾ ತುಮುಲವಾಗಿತ್ತು.
Verse 14
ततोऽभिषिषिचुर्देवीं श्रियं पद्मकरां सतीम् । दिगिभा: पूर्णकलशै: सूक्तवाक्यैर्द्विजेरितै: ॥ १४ ॥
ನಂತರ ದಿಕ್ಕುಗಳ ಮಹಾಗಜಗಳು ಗಂಗಾಜಲದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಪೂರ್ಣಕಲಶಗಳನ್ನು ತಂದು ಪದ್ಮಹಸ್ತಾ ಸತೀ ಶ್ರೀದೇವಿಯನ್ನು ಅಭಿಷೇಕಿಸಿದರು. ಪಂಡಿತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಪಠಿಸಿದ ವೈದಿಕ ಮಂತ್ರಧ್ವನಿಗಳ ನಡುವೆ ಅವಳು ಅಪಾರ ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿ, ಕೇವಲ ಭಗವಾನ್ ನಾರಾಯಣನಲ್ಲೇ ಏಕನಿಷ್ಠಳಾಗಿ ಉಳಿದಳು।
Verse 15
समुद्र: पीतकौशेयवाससी समुपाहरत् । वरुण: स्रजं वैजयन्तीं मधुना मत्तषट्पदाम् ॥ १५ ॥
ಸಮುದ್ರನು ಹಳದಿ ಕೌಶೇಯ ವಸ್ತ್ರಗಳ ಮೇಲಂಗಿ ಮತ್ತು ಕೆಳಂಗಿಯನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಿದನು. ಜಲದ ಅಧಿದೇವತೆ ವರుణನು ಜೇನಿನಿಂದ ಮತ್ತಾದ ಷಟ್ಪದ ಭ್ರಮರಗಳಿಂದ ಆವರಿತವಾದ ವೈಜಯಂತೀ ಪುಷ್ಪಮಾಲೆಯನ್ನು ನೀಡಿದನು।
Verse 16
भूषणानि विचित्राणि विश्वकर्मा प्रजापति: । हारं सरस्वती पद्ममजो नागाश्च कुण्डले ॥ १६ ॥
ಪ್ರಜಾಪತಿ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ನಾನಾವಿಧ ವಿಚಿತ್ರ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಿದನು. ಸರಸ್ವತೀ ದೇವಿ ಹಾರವನ್ನು ನೀಡಿದಳು, ಅಜನು (ಬ್ರಹ್ಮ) ಪದ್ಮವನ್ನು ನೀಡಿದನು, ನಾಗಲೋಕದ ನಿವಾಸಿಗಳು ಕಿವಿಯೋಲೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದರು।
Verse 17
तत: कृतस्वस्त्ययनोत्पलस्रजं नदद्द्विरेफां परिगृह्य पाणिना । चचाल वक्त्रं सुकपोलकुण्डलं सव्रीडहासं दधती सुशोभनम् ॥ १७ ॥
ನಂತರ ಶುಭ ಸ್ವಸ್ತ್ಯಯನ ವಿಧಿಯಿಂದ ಸತ್ಕೃತಳಾದ ಮಾತೆ ಲಕ್ಷ್ಮೀ, ಭ್ರಮರಗಳ ಗುಂಜಾರದಿಂದ ನಾದಿಸುವ ಕಮಲಮಾಲೆಯನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ನಡೆಯತೊಡಗಿದಳು. ಲಜ್ಜಾಭರಿತ ನಗು, ಕಿವಿಯೋಲೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತ ಕಪೋಲಗಳು ಮತ್ತು ಮನೋಹರ ಮುಖದಿಂದ ಅವಳು ಅತ್ಯಂತ ಶೋಭಿತಳಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿದಳು।
Verse 18
स्तनद्वयं चातिकृशोदरी समं निरन्तरं चन्दनकुङ्कुमोक्षितम् । ततस्ततो नूपुरवल्गुशिञ्जितै- र्विसर्पती हेमलतेव सा बभौ ॥ १८ ॥
ಅವಳ ಎರಡೂ ಸ್ತನಗಳು ಸಮವಾಗಿ ಸುಸ್ಥಿತವಾಗಿದ್ದು, ಚಂದನಲೇಪ ಮತ್ತು ಕುಂಕುಮದಿಂದ ಲೇಪಿತವಾಗಿದ್ದವು; ಅವಳ ನಡು ಅತ್ಯಂತ ಸಣ್ಣದಾಗಿತ್ತು. ಅವಳು ಇಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವಾಗ ನೂಪುರಗಳ ಮಧುರ ಝಂಕರದೊಂದಿಗೆ ಚಿನ್ನದ ಲತೆಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದಳು।
Verse 19
विलोकयन्ती निरवद्यमात्मन: पदं ध्रुवं चाव्यभिचारिसद्गुणम् । गन्धर्वसिद्धासुरयक्षचारण- त्रैपिष्टपेयादिषु नान्वविन्दत ॥ १९ ॥
ಗಂಧರ್ವರು, ಸಿದ್ಧರು, ಅಸುರರು, ಯಕ್ಷರು, ಚಾರಣರು ಹಾಗೂ ಸ್ವರ್ಗವಾಸಿಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಳು; ಆದರೆ ಸ್ವಭಾವತಃ ನಿರ್ದೋಷ, ಸ್ಥಿರಪದವಂತ ಮತ್ತು ಅವ್ಯಭಿಚಾರಿ ಸದ್ಗುಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನಾದ ಯಾರನ್ನೂ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ದೋಷವಿದ್ದರಿಂದ ಅವಳು ಯಾರ ಶರಣೂ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.
Verse 20
नूनं तपो यस्य न मन्युनिर्जयो ज्ञानं क्वचित् तच्च न सङ्गवर्जितम् । कश्चिन्महांस्तस्य न कामनिर्जय: स ईश्वर: किं परतोव्यपाश्रय: ॥ २० ॥
ಸಭೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಚಿಂತಿಸಿದಳು—ಯಾರಿಗಾದರೂ ಮಹಾ ತಪಸ್ಸಿದ್ದರೂ ಕೋಪವನ್ನು ಜಯಿಸಿಲ್ಲ; ಯಾರಿಗಾದರೂ ಜ್ಞಾನವಿದ್ದರೂ ಸಂಗತ್ಯಾಗವಿಲ್ಲ; ಯಾರೋ ಮಹಾನ್ ಆದರೂ ಕಾಮವನ್ನು ಜಯಿಸಲಾರನು. ಪರಾಧೀನನಾದವನು ಪರಮೇಶ್ವರನಾಗುವುದು ಹೇಗೆ?
Verse 21
धर्म: क्वचित् तत्र न भूतसौहृदं त्याग: क्वचित् तत्र न मुक्तिकारणम् । वीर्यं न पुंसोऽस्त्यजवेगनिष्कृतं न हि द्वितीयो गुणसङ्गवर्जित: ॥ २१ ॥
ಯಾರಿಗಾದರೂ ಧರ್ಮಜ್ಞಾನ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿದ್ದರೂ ಸರ್ವಭೂತಸೌಹಾರ್ದವಿರದೆ ಇರಬಹುದು. ಯಾರಿಗಾದರೂ ತ್ಯಾಗವಿದ್ದರೂ ಅದು ಮೋಕ್ಷಕಾರಣವಾಗದೇ ಇರಬಹುದು. ಯಾರಿಗಾದರೂ ಮಹಾವೀರ್ಯವಿದ್ದರೂ ಕಾಲದ ವೇಗವನ್ನು ತಡೆಯಲಾರನು. ಮತ್ತೊಬ್ಬನು ಗುಣಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರೂ ಪರಮಪುರುಷನಿಗೆ ಸಮನಾಗಲಾರನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಗುಣಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮುಕ್ತನಾದವನು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ.
Verse 22
क्वचिच्चिरायुर्न हि शीलमङ्गलं क्वचित् तदप्यस्ति न वेद्यमायुष: । यत्रोभयं कुत्र च सोऽप्यमङ्गल: सुमङ्गल: कश्च न काङ्क्षते हि माम् ॥ २२ ॥
ಯಾರಿಗಾದರೂ ದೀರ್ಘಾಯು ಇದ್ದರೂ ಶುಭಶೀಲವಿರದೆ ಇರಬಹುದು. ಯಾರಿಗಾದರೂ ಶುಭಶೀಲ ಇದ್ದರೂ ಆಯುಷ್ಯದ ಅವಧಿ ನಿಶ್ಚಿತವಲ್ಲ. ಎರಡೂ ಇರುವ ಕಡೆಗೂ ಯಾರಲ್ಲೋ ಅಮಂಗಳ ಸ್ವಭಾವ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಶಿವನು ಚಿರಂಜೀವಿಯಾದರೂ ಶ್ಮಶಾನವಾಸದಂತಹ ಅಶುಭ ಆಚರಣೆಗಳಿವೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದ ಯೋಗ್ಯರಾದರೂ ಭಗವದ್ಭಕ್ತರಲ್ಲದವರು ನನ್ನನ್ನೂ ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 23
एवं विमृश्याव्यभिचारिसद्गुणै- र्वरं निजैकाश्रयतयागुणाश्रयम् । वव्रे वरं सर्वगुणैरपेक्षितं रमा मुकुन्दं निरपेक्षमीप्सितम् ॥ २३ ॥
ಈ ರೀತಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಮರ್ಶಿಸಿದ ನಂತರ ರಮಾ (ಲಕ್ಷ್ಮೀ) ಅವ್ಯಭಿಚಾರಿ ಸದ್ಗುಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನಾದ, ಸ್ವಯಂಪೂರ್ಣನಾದ ಮತ್ತು ಸಮಸ್ತ ಗುಣಗಳ ಆಶ್ರಯನಾದ, ಎಲ್ಲರೂ ಬಯಸುವ ವರನನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿದಳು. ಅವಳು ಅವನಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲದಷ್ಟು ಸ್ವತಂತ್ರನಾಗಿದ್ದರೂ, ಅತ್ಯಂತ ಇಷ್ಟವಾದ ಮುಕುಂದನನ್ನೇ ಪತಿಯಾಗಿ ವರಿಸಿದಳು.
Verse 24
तस्यांसदेश उशतीं नवकञ्जमालां माद्यन्मधुव्रतवरूथगिरोपघुष्टाम् । तस्थौ निधाय निकटे तदुर: स्वधाम सव्रीडहासविकसन्नयनेन याता ॥ २४ ॥
ಆಮೇಲೆ ಪರಮಪುರುಷನಾದ ಭಗವಂತನ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ ಶ್ರೀದೇವಿ, ಮಧುವನ್ನು ಹುಡುಕಿ ಗುಂಜಿಸುವ ಭ್ರಮರಸಮೂಹದಿಂದ ಆವರಿತವಾದ ಹೊಸ ಕಮಲಮಾಲೆಯನ್ನು ಅವರ ಭುಜಗಳ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟಳು. ನಂತರ ಪ್ರಭುವಿನ ವಕ್ಷಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಬೇಕೆಂಬ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿಂದ, ಲಜ್ಜಾಭರಿತ ನಗುವು ಮತ್ತು ವಿಕಸಿತ ನೇತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ನಿಂತಳು।
Verse 25
तस्या: श्रियस्त्रिजगतो जनको जनन्या वक्षोनिवासमकरोत् परमं विभूते: । श्री: स्वा: प्रजा: सकरुणेन निरीक्षणेन यत्र स्थितैधयत साधिपतींस्त्रिलोकान् ॥ २५ ॥
ಭಗವಂತನು ತ್ರಿಲೋಕಗಳ ತಂದೆ; ಪರಮ ವೈಭವದ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ತಾಯಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಪರಮ ನಿವಾಸವು ಅವರ ವಕ್ಷಸ್ಥಳ. ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿ ತನ್ನ ಅನುಕೂಲ ಹಾಗೂ ಕರುಣಾಮಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು—ಪ್ರಜೆ, ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ—ಸಮೃದ್ಧಿಯಿಂದ ವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸುತ್ತಾಳೆ।
Verse 26
शङ्खतूर्यमृदङ्गानां वादित्राणां पृथु: स्वन: । देवानुगानां सस्त्रीणां नृत्यतां गायतामभूत् ॥ २६ ॥
ಆಗ ಶಂಖ, ತೂರ್ಯ, ಮೃದಂಗ ಮೊದಲಾದ ವಾದ್ಯಗಳ ವಿಶಾಲ ನಾದವು ಮೊಳಗಿತು. ಗಂಧರ್ವಲೋಕ ಮತ್ತು ಚಾರಣಲೋಕದವರು ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿಯರೊಂದಿಗೆ ನೃತ್ಯಮಾಡುತ್ತಾ ಹಾಡತೊಡಗಿದರು।
Verse 27
ब्रह्मरुद्राङ्गिरोमुख्या: सर्वे विश्वसृजो विभुम् । ईडिरेऽवितथैर्मन्त्रैस्तल्लिङ्गै: पुष्पवर्षिण: ॥ २७ ॥
ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮ, ರುದ್ರ (ಶಿವ), ಮಹರ್ಷಿ ಅಂಗಿರಸ ಮೊದಲಾದ ವಿಶ್ವನಿರ್ವಹಣೆಯ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಎಲ್ಲರೂ ಪುಷ್ಪವರ್ಷ ಮಾಡುತ್ತಾ ವಿಭುವಾದ ಭಗವಂತನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದರು. ಅವರು ಭಗವಂತನ ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಸತ್ಯಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಜಪಿಸಿದರು।
Verse 28
श्रियावलोकिता देवा: सप्रजापतय: प्रजा: । शीलादिगुणसम्पन्ना लेभिरे निर्वृतिं पराम् ॥ २८ ॥
ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿಯ ಕಟಾಕ್ಷ ಬಿದ್ದ ತಕ್ಷಣ ದೇವತೆಗಳು, ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಪ್ರಜೆಗಳು ಸದಾಚಾರ ಹಾಗೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ (ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ) ಗುಣಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧರಾದರು. ಹೀಗಾಗಿ ಅವರು ಪರಮ ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು।
Verse 29
नि:सत्त्वा लोलुपा राजन् निरुद्योगा गतत्रपा: । यदा चोपेक्षिता लक्ष्म्या बभूवुर्दैत्यदानवा: ॥ २९ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿಯ ಉಪೇಕ್ಷೆಯಿಂದ ದೈತ್ಯದಾನವರು ಶಕ್ತಿಹೀನರು, ಲೋಭಿಗಳು, ಪ್ರಯತ್ನರಹಿತರು, ಲಜ್ಜೆಯಿಲ್ಲದವರಾಗಿ, ವಿಷಾದ‑ಮೋಹ‑ನಿರಾಶೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದರು।
Verse 30
अथासीद् वारुणी देवी कन्या कमललोचना । असुरा जगृहुस्तां वै हरेरनुमतेन ते ॥ ३० ॥
ನಂತರ ಕಮಲಲೋಚನೆಯಾದ ವಾರುಣೀ ದೇವಿ ಕನ್ಯಾರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದಳು; ಶ್ರೀಹರಿ (ಕೃಷ್ಣ)ಯ ಅನುಮತಿಯಿಂದ ಅಸುರರು ಅವಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು।
Verse 31
अथोदधेर्मथ्यमानात् काश्यपैरमृतार्थिभि: । उदतिष्ठन्महाराज पुरुष: परमाद्भुत: ॥ ३१ ॥
ಓ ಮಹಾರಾಜನೇ, ನಂತರ ಕಶ್ಯಪನ ಪುತ್ರರು—ದೇವರೂ ದೈತ್ಯರೂ—ಅಮೃತಾರ್ಥವಾಗಿ ಕ್ಷೀರಸಾಗರವನ್ನು ಮಥಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅಲ್ಲಿಿಂದ ಪರಮ ಅದ್ಭುತವಾದ ಒಬ್ಬ ಪುರುಷನು ಉದಯಿಸಿದನು।
Verse 32
दीर्घपीवरदोर्दण्ड: कम्बुग्रीवोऽरुणेक्षण: । श्यामलस्तरुण: स्रग्वी सर्वाभरणभूषित: ॥ ३२ ॥
ಅವನ ಭುಜಗಳು ದೀರ್ಘ, ಸ್ಥೂಲ ಮತ್ತು ಬಲಿಷ್ಠವಾಗಿದ್ದವು; ಶಂಖದಂತೆ ತ್ರಿರೇಖೆಯಿರುವ ಕಂಠ; ಕಣ್ಣುಗಳು ಕೆಂಪು ಛಾಯೆಯುಳ್ಳವು, ವರ್ಣ ಶ್ಯಾಮಲ. ಅವನು ಯೌವನವಂತ, ಪುಷ್ಪಮಾಲಾಧಾರಿ, ಸರ್ವಾಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತನಾಗಿದ್ದನು।
Verse 33
पीतवासा महोरस्क: सुमृष्टमणिकुण्डल: । स्निग्धकुञ्चितकेशान्तसुभग: सिंहविक्रम: । अमृतापूर्णकलसं बिभ्रद् वलयभूषित: ॥ ३३ ॥
ಅವನು ಪೀತವಸ್ತ್ರಧಾರಿ, ವಿಶಾಲ ವಕ್ಷಸ್ಥಲವಂತ, ಹೊಳೆಯುವ ಮಣಿಕುಂಡಲಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದನು. ಎಣ್ಣೆಯಿಂದ ಸ್ನಿಗ್ಧವಾದ ಕುಂಚಿತ ಕೇಶಾಂತಗಳಿಂದ ಸುಂದರನಾಗಿ, ಸಿಂಹವಿಕ್ರಮಿಯಂತೆ ಬಲಿಷ್ಠನಾಗಿದ್ದನು. ಕೈಗಳಿಗೆ ವಲಯಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಅಮೃತದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಕಲಶವನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದನು।
Verse 34
स वै भगवत: साक्षाद्विष्णोरंशांशसम्भव: । धन्वन्तरिरिति ख्यात आयुर्वेददृगिज्यभाक् ॥ ३४ ॥
ಅವರು ಸాక్షಾತ್ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅಂಶದ ಅಂಶದಿಂದ ಅವತರಿಸಿದ ಧನ್ವಂತರಿಯೇ. ಆಯುರ್ವೇದಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಹಾಪಂಡಿತರು; ದೇವರಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಯಜ್ಞಭಾಗಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರಾದರು.
Verse 35
तमालोक्यासुरा: सर्वे कलसं चामृताभृतम् । लिप्सन्त: सर्ववस्तूनि कलसं तरसाहरन् ॥ ३५ ॥
ಧನ್ವಂತರಿಯು ಅಮೃತಭರಿತ ಕಲಶವನ್ನು ಹೊತ್ತು ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡ ಅಸುರರೆಲ್ಲರೂ, ಕಲಶವೂ ಅದರೊಳಗಿನ ಅಮೃತವೂ ಬೇಕೆಂಬ ಲಾಲಸೆಯಿಂದ, ಬಲಾತ್ಕಾರವಾಗಿ ತಕ್ಷಣವೇ ಅದನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡರು.
Verse 36
नीयमानेऽसुरैस्तस्मिन्कलसेऽमृतभाजने । विषण्णमनसो देवा हरिं शरणमाययु: ॥ ३६ ॥
ಅಸುರರು ಆ ಅಮೃತಭಾಜನವಾದ ಕಲಶವನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ ದೇವತೆಗಳ ಮನಸ್ಸು ವಿಷಣ್ಣವಾಯಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಭಗವಾನ್ ಹರಿಯ ಪದಪದ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಶರಣಾದರು.
Verse 37
इति तद्दैन्यमालोक्य भगवान्भृत्यकामकृत् । मा खिद्यत मिथोऽर्थं व: साधयिष्ये स्वमायया ॥ ३७ ॥
ದೇವತೆಗಳ ದೈನ್ಯವನ್ನು ಕಂಡು, ಭಕ್ತರ ಆಶಯಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವ ಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು—“ದುಃಖಿಸಬೇಡಿ. ನನ್ನ ಸ್ವಮಾಯೆಯಿಂದ ಅಸುರರೊಳಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಕಲಹವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿ ಅವರನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸಿ, ನಿಮಗೆ ಅಮೃತವನ್ನು ಪಡೆಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.”
Verse 38
मिथ: कलिरभूत्तेषां तदर्थे तर्षचेतसाम् । अहं पूर्वमहं पूर्वं न त्वं न त्वमिति प्रभो ॥ ३८ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಅಮೃತಕ್ಕಾಗಿ ತೃಷಿತಚಿತ್ತರಾದ ಅಸುರರ ನಡುವೆ ಅದೇ ವಿಷಯಕ್ಕಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ಕಲಹ ಉಂಟಾಯಿತು. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ “ನಾನು ಮೊದಲು, ನಾನು ಮೊದಲು; ನೀನು ಅಲ್ಲ, ನೀನು ಅಲ್ಲ!” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
Verse 39
देवा: स्वं भागमर्हन्ति ये तुल्यायासहेतव: । सत्रयाग इवैतस्मिन्नेष धर्म: सनातन: ॥ ३९ ॥ इति स्वान्प्रत्यषेधन्वै दैतेया जातमत्सरा: । दुर्बला: प्रबलान् राजन्गृहीतकलसान् मुहु: ॥ ४० ॥
ಕೆಲವು ದೈತ್ಯರು ಹೇಳಿದರು—ದೇವತೆಗಳೂ ಕ್ಷೀರಸಾಗರ ಮಥನದಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಶ್ರಮ ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಸತ್ರಯಾಗದಂತೆ ಈ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಸನಾತನ ಧರ್ಮಪ್ರಕಾರ ಅವರಿಗೆ ಅಮೃತದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪಾಲು ಯೋಗ್ಯ. ಓ ರಾಜನೇ, ಹೀಗೆ ದುರ್ಬಲ ದೈತ್ಯರು ಕಲಶ ಹಿಡಿದಿದ್ದ ಬಲಿಷ್ಠ ದೈತ್ಯರನ್ನು ಮರುಮರು ತಡೆದರು.
Verse 40
देवा: स्वं भागमर्हन्ति ये तुल्यायासहेतव: । सत्रयाग इवैतस्मिन्नेष धर्म: सनातन: ॥ ३९ ॥ इति स्वान्प्रत्यषेधन्वै दैतेया जातमत्सरा: । दुर्बला: प्रबलान् राजन्गृहीतकलसान् मुहु: ॥ ४० ॥
ಕೆಲವು ದೈತ್ಯರು ಹೇಳಿದರು—ದೇವತೆಗಳೂ ಕ್ಷೀರಸಾಗರ ಮಥನದಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಶ್ರಮದ ಪಾಲುದಾರರು; ಆದ್ದರಿಂದ ಸತ್ರಯಾಗದಂತೆ ಈ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಸನಾತನ ಧರ್ಮಪ್ರಕಾರ ಅವರಿಗೆ ಅಮೃತದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪಾಲು ಅರ್ಹ. ಓ ರಾಜನೇ, ಹೀಗೆ ಅಸೂಯೆಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ದುರ್ಬಲ ದೈತ್ಯರು ಕಲಶ ಹಿಡಿದಿದ್ದ ಬಲಿಷ್ಠರನ್ನು ಮರುಮರು ತಡೆದರು.
Verse 41
एतस्मिन्नन्तरे विष्णु: सर्वोपायविदीश्वर: । योषिद्रूपमनिर्देश्यं दधार परमाद्भुतम् ॥ ४१ ॥ प्रेक्षणीयोत्पलश्यामं सर्वावयवसुन्दरम् । समानकर्णाभरणं सुकपोलोन्नसाननम् ॥ ४२ ॥ नवयौवननिर्वृत्तस्तनभारकृशोदरम् । मुखामोदानुरक्तालिझङ्कारोद्विग्नलोचनम् ॥ ४३ ॥ बिभ्रत् सुकेशभारेण मालामुत्फुल्लमल्लिकाम् । सुग्रीवकण्ठाभरणं सुभुजाङ्गदभूषितम् ॥ ४४ ॥ विरजाम्बरसंवीतनितम्बद्वीपशोभया । काञ्च्या प्रविलसद्वल्गुचलच्चरणनूपुरम् ॥ ४५ ॥ सव्रीडस्मितविक्षिप्तभ्रूविलासावलोकनै: । दैत्ययूथपचेत:सु काममुद्दीपयन् मुहु: ॥ ४६ ॥
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸರ್ವೋಪಾಯವಿದ್ ಈಶ್ವರನಾದ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣು ಪರಮಾದ್ಭುತವಾದ, ವರ್ಣನೆಗೆ ಮೀರಿದ ಸ್ತ್ರೀರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದನು. ಆ ಮೋಹಿನಿ ನೋಡುವುದಕ್ಕೇ ಮನೋಹರಳಾಗಿ, ಹೊಸದಾಗಿ ಅರಳಿದ ಕಪ್ಪು ಕಮಲದಂತೆ ಶ್ಯಾಮವರ್ಣಳಾಗಿ, ಸರ್ವಾಂಗಸುಂದರಳಾಗಿ; ಸಮಾನ ಕರ್ಣಾಭರಣ, ಸುಂದರ ಗಂಡಸ್ಥಳ, ಉನ್ನತ ನಾಸಿಕೆ ಮತ್ತು ಯೌವನದ ಕాంతಿಯ ಮುಖವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಳು.
Verse 42
एतस्मिन्नन्तरे विष्णु: सर्वोपायविदीश्वर: । योषिद्रूपमनिर्देश्यं दधार परमाद्भुतम् ॥ ४१ ॥ प्रेक्षणीयोत्पलश्यामं सर्वावयवसुन्दरम् । समानकर्णाभरणं सुकपोलोन्नसाननम् ॥ ४२ ॥ नवयौवननिर्वृत्तस्तनभारकृशोदरम् । मुखामोदानुरक्तालिझङ्कारोद्विग्नलोचनम् ॥ ४३ ॥ बिभ्रत् सुकेशभारेण मालामुत्फुल्लमल्लिकाम् । सुग्रीवकण्ठाभरणं सुभुजाङ्गदभूषितम् ॥ ४४ ॥ विरजाम्बरसंवीतनितम्बद्वीपशोभया । काञ्च्या प्रविलसद्वल्गुचलच्चरणनूपुरम् ॥ ४५ ॥ सव्रीडस्मितविक्षिप्तभ्रूविलासावलोकनै: । दैत्ययूथपचेत:सु काममुद्दीपयन् मुहु: ॥ ४६ ॥
ಅವಳ ನವಯೌವನದಲ್ಲಿ ವಿಕಸಿಸಿದ ಸ್ತನಭಾರದಿಂದ ಅವಳ ನಡು ಬಹಳ ಸಣ್ಣದಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ಮುಖ-ದೇಹದ ಸುಗಂಧಕ್ಕೆ ಆಕರ್ಷಿತವಾದ ಜೇನುಹುಳುಗಳು ಗುಂಜಿಸುತ್ತಾ ಸುತ್ತಲೂ ತಿರುಗಿದುದರಿಂದ ಅವಳ ಕಣ್ಣುಗಳು ಚಂಚಲವಾದವು.
Verse 43
एतस्मिन्नन्तरे विष्णु: सर्वोपायविदीश्वर: । योषिद्रूपमनिर्देश्यं दधार परमाद्भुतम् ॥ ४१ ॥ प्रेक्षणीयोत्पलश्यामं सर्वावयवसुन्दरम् । समानकर्णाभरणं सुकपोलोन्नसाननम् ॥ ४२ ॥ नवयौवननिर्वृत्तस्तनभारकृशोदरम् । मुखामोदानुरक्तालिझङ्कारोद्विग्नलोचनम् ॥ ४३ ॥ बिभ्रत् सुकेशभारेण मालामुत्फुल्लमल्लिकाम् । सुग्रीवकण्ठाभरणं सुभुजाङ्गदभूषितम् ॥ ४४ ॥ विरजाम्बरसंवीतनितम्बद्वीपशोभया । काञ्च्या प्रविलसद्वल्गुचलच्चरणनूपुरम् ॥ ४५ ॥ सव्रीडस्मितविक्षिप्तभ्रूविलासावलोकनै: । दैत्ययूथपचेत:सु काममुद्दीपयन् मुहु: ॥ ४६ ॥
ಅವಳು ಸುಂದರ ಕೇಶಭಾರದಲ್ಲಿ ಅರಳಿದ ಮಲ್ಲಿಕಾ ಹೂವಿನ ಮಾಲೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಳು; ಆಕೆಯ ಸುಗಠಿತ ಕಂಠವು ಹಾರ-ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಶೋಭಿತವಾಗಿತ್ತು, ಭುಜಗಳು ಅಂಗದಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು. ನಿರ್ಮಲ ವಸ್ತ್ರದಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಆಕೆಯ ನಿತಂಬಗಳು ಸೌಂದರ್ಯಸಾಗರದಲ್ಲಿ ದ್ವೀಪಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದವು; ಕಂಚಿ ಮತ್ತು ಚಲಿಸುವ ಚರಣನೂಪುರಗಳ ಮಧುರ ಝಂಕಾರದಿಂದ ಅವಳು ಇನ್ನಷ್ಟು ಮಿಂಚುತ್ತಿದ್ದಳು. ಲಜ್ಜಾಭರಿತ ನಗು, ಭ್ರೂವಿಲಾಸ ಮತ್ತು ತಿರಚಾದ ದೃಷ್ಟಿಗಳಿಂದ ಅವಳು ದೈತ್ಯನಾಯಕ들의 ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮರುಮರು ಕಾಮವನ್ನು ಉರಿಗೊಳಿಸಿದಳು.
Verse 44
एतस्मिन्नन्तरे विष्णु: सर्वोपायविदीश्वर: । योषिद्रूपमनिर्देश्यं दधार परमाद्भुतम् ॥ ४१ ॥ प्रेक्षणीयोत्पलश्यामं सर्वावयवसुन्दरम् । समानकर्णाभरणं सुकपोलोन्नसाननम् ॥ ४२ ॥ नवयौवननिर्वृत्तस्तनभारकृशोदरम् । मुखामोदानुरक्तालिझङ्कारोद्विग्नलोचनम् ॥ ४३ ॥ बिभ्रत् सुकेशभारेण मालामुत्फुल्लमल्लिकाम् । सुग्रीवकण्ठाभरणं सुभुजाङ्गदभूषितम् ॥ ४४ ॥ विरजाम्बरसंवीतनितम्बद्वीपशोभया । काञ्च्या प्रविलसद्वल्गुचलच्चरणनूपुरम् ॥ ४५ ॥ सव्रीडस्मितविक्षिप्तभ्रूविलासावलोकनै: । दैत्ययूथपचेत:सु काममुद्दीपयन् मुहु: ॥ ४६ ॥
ಆಕೆಯ ಸುಂದರವಾದ ಕೇಶರಾಶಿಯು ಅರಳಿದ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಹೂವಿನ ಮಾಲೆಯಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ಆಕೆಯ ಕುತ್ತಿಗೆಯು ಹಾರಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ತೋಳುಗಳು ತೋಳಬಂದಿಗಳಿಂದ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.
Verse 45
एतस्मिन्नन्तरे विष्णु: सर्वोपायविदीश्वर: । योषिद्रूपमनिर्देश्यं दधार परमाद्भुतम् ॥ ४१ ॥ प्रेक्षणीयोत्पलश्यामं सर्वावयवसुन्दरम् । समानकर्णाभरणं सुकपोलोन्नसाननम् ॥ ४२ ॥ नवयौवननिर्वृत्तस्तनभारकृशोदरम् । मुखामोदानुरक्तालिझङ्कारोद्विग्नलोचनम् ॥ ४३ ॥ बिभ्रत् सुकेशभारेण मालामुत्फुल्लमल्लिकाम् । सुग्रीवकण्ठाभरणं सुभुजाङ्गदभूषितम् ॥ ४४ ॥ विरजाम्बरसंवीतनितम्बद्वीपशोभया । काञ्च्या प्रविलसद्वल्गुचलच्चरणनूपुरम् ॥ ४५ ॥ सव्रीडस्मितविक्षिप्तभ्रूविलासावलोकनै: । दैत्ययूथपचेत:सु काममुद्दीपयन् मुहु: ॥ ४६ ॥
ಆಕೆಯು ನಿರ್ಮಲವಾದ ಸೀರೆಯನ್ನು ಉಟ್ಟಿದ್ದಳು, ಆಕೆಯ ನಿತಂಬಗಳು ಸೌಂದರ್ಯ ಸಾಗರದ ದ್ವೀಪದಂತೆ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಸೊಂಟದಲ್ಲಿ ಡಾಬು ಮತ್ತು ಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಗೆಜ್ಜೆಗಳು ನಾದಗೈಯುತ್ತಿದ್ದವು.
Verse 46
एतस्मिन्नन्तरे विष्णु: सर्वोपायविदीश्वर: । योषिद्रूपमनिर्देश्यं दधार परमाद्भुतम् ॥ ४१ ॥ प्रेक्षणीयोत्पलश्यामं सर्वावयवसुन्दरम् । समानकर्णाभरणं सुकपोलोन्नसाननम् ॥ ४२ ॥ नवयौवननिर्वृत्तस्तनभारकृशोदरम् । मुखामोदानुरक्तालिझङ्कारोद्विग्नलोचनम् ॥ ४३ ॥ बिभ्रत् सुकेशभारेण मालामुत्फुल्लमल्लिकाम् । सुग्रीवकण्ठाभरणं सुभुजाङ्गदभूषितम् ॥ ४४ ॥ विरजाम्बरसंवीतनितम्बद्वीपशोभया । काञ्च्या प्रविलसद्वल्गुचलच्चरणनूपुरम् ॥ ४५ ॥ सव्रीडस्मितविक्षिप्तभ्रूविलासावलोकनै: । दैत्ययूथपचेत:सु काममुद्दीपयन् मुहु: ॥ ४६ ॥
ನಾಚಿಕೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮುಗುಳ್ನಗೆ ಮತ್ತು ಹುಬ್ಬುಗಳ ವಿಲಾಸದ ನೋಟಗಳಿಂದ ಆಕೆಯು ದೈತ್ಯರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕಾಮವನ್ನು ಕೆರಳಿಸಿದಳು.
Frequently Asked Questions
Lakṣmī’s deliberation highlights a Bhāgavata criterion: conditioned greatness is mixed with faults under the guṇas. Austerity may coexist with anger, knowledge with desire, power with subjection to kāla, and even longevity with inauspicious conduct. Since none are fully independent or completely pure, she chooses Mukunda, who is svatantra (independent), nirguṇa (transcendent to material modes), and the reservoir of all auspicious qualities.
The chapter depicts a universal consecration: sacred rivers bring waters, earth brings herbs, cows provide pañca-gavya, seasons provide auspicious produce, sages conduct rites, and celestial musicians chant Vedic mantras. Theologically it signifies that śrī (prosperity and auspicious order) is not random wealth but a sanctified, dharma-aligned potency that naturally rests on Viṣṇu’s chest and blesses administrators (devas) who serve cosmic order.
Dhanvantari is a plenary expansion (aṁśa) connected to Viṣṇu who appears carrying the amṛta-kumbha and is expert in bhaiṣajya-vidyā (medicine/Ayurveda). His emergence teaches that healing and longevity are ultimately divine endowments within yajña and cosmic administration; it also becomes the narrative pivot for the conflict over nectar.
Their quarrel arises from possessiveness and entitlement: after seizing the nectar by force, they cannot establish a stable principle of distribution. This internal fracture is precisely what Hari anticipates; it sets the stage for Mohinī-mūrti, through whom Viṣṇu uses yogamāyā to protect the devas and restore dharmic allocation.
Vāruṇī is a goddess associated with intoxicants and the governance of drunkards. The demons’ taking her, with the Lord’s permission, reflects their attraction to sense-enjoyment and diversion, contrasting with the devas’ focus on sacrificial order and foreshadowing how asuric impulses make them vulnerable to delusion when Mohinī appears.