Adhyaya 21
Brahmā Worships Vāmana; the Demons Attack; Bali is Bound and Questioned About the Third Step
ವಾಮನದೇವನ ದಿವ್ಯ ತೇಜಸ್ಸು ಸಮಸ್ತ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿದಾಗ, ಬ್ರಹ್ಮಾ ಮರಿೀಚಿ ಮೊದಲಾದ ಋಷಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸಿದ್ಧಯೋಗಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಭುವಿನ ಬಳಿಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ; ಆ ಕాంతಿಯ ಮುಂದೆ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದ ವೈಭವವೂ ದ್ವಿತೀಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮಾ ಕಮಂಡಲುವಿನ ಜಲದಿಂದ ಪಾದಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಆ ಪಾದಪ್ರಕ್ಷಾಳನ ಜಲವೇ ಗಂಗೆಯಾಗಿ ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಲು ಅವತರಿಸುತ್ತದೆ. ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಲೋಕಪಾಲಕರು ಭವ್ಯ ಆರಾಧನೆ, ನೈವೇದ್ಯ ಮತ್ತು ಜಯಘೋಷ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಜಾಂಬವಾನ್ ವಿಜಯೋತ್ಸವವನ್ನು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇತ್ತ ಬಲಿಯ ಅಸುರ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣವೇಷವನ್ನು ದೇವಪಕ್ಷದ ತಂತ್ರವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ವಾಮನನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಧಾವಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ನಂದ-ಸುನಂದ, ಜಯ-ವಿಜಯ, ಗರುಡಾದಿ ವಿಷ್ಣುಪಾರ್ಷದರು ಅವರನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯನ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ನೆನೆದು ಬಲಿ ಹಿಂಜರಿಯಲು ಆದೇಶಿಸಿ, ಕಾಲ—ಭಗವಂತನ ಪ್ರತಿನಿಧಿ—ಬಲ, ನೀತಿ, ಮಂತ್ರ ಅಥವಾ ಔಷಧದಿಂದ ಜಯಿಸಲಾಗದು ಎಂದು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸೋಮಪಾನ ದಿನ ಮುಗಿದ ಬಳಿಕ ಗರುಡನು ವರುಣಪಾಶಗಳಿಂದ ಬಲಿಯನ್ನು ಬಂಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ವಾಮನನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ—ಎರಡು ಹೆಜ್ಜೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ಆವೃತವಾಗಿದೆ; ವಾಗ್ದಾನಿಸಿದ ಮೂರನೇ ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲಿ ಇಡಲಿ?—ಮುಂದಿನ ಅಧ್ಯಾಯದ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಪೀಠಿಕೆ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच सत्यं समीक्ष्याब्जभवो नखेन्दुभि- र्हतस्वधामद्युतिरावृतोऽभ्यगात् । मरीचिमिश्रा ऋषयो बृहद्व्रता: सनन्दनाद्या नरदेव योगिन: ॥ १ ॥
ಪದ್ಮಜನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಸತ್ಯವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ವಾಮನದೇವನ ನಖಚಂದ್ರಗಳ ದೀಪ್ತಿಯಿಂದ ತನ್ನ ಧಾಮದ ಕాంతಿ ಕುಗ್ಗಿದುದನ್ನು ಕಂಡು ಪರಮೇಶ್ವರನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು. ಮರೀಚಿ ಮೊದಲಾದ ಋಷಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸನಂದನಾದಿ ಯೋಗಿಗಳು ಜೊತೆಯಾದರೂ, ಆ ದೀಪ್ತಿಯ ಮುಂದೆ ಅವರು ಅಲ್ಪವಾಗಿ ತೋರೆದರು।
Verse 2
वेदोपवेदा नियमा यमान्विता- स्तर्केतिहासाङ्गपुराणसंहिता: । ये चापरे योगसमीरदीपित- ज्ञानाग्निना रन्धितकर्मकल्मषा: ॥ २ ॥ ववन्दिरे यत्स्मरणानुभावत: स्वायम्भुवं धाम गता अकर्मकम् । अथाङ्घ्रये प्रोन्नमिताय विष्णो- रुपाहरत् पद्मभवोऽर्हणोदकम् । समर्च्य भक्त्याभ्यगृणाच्छुचिश्रवा यन्नाभिपङ्केरुहसम्भव: स्वयम् ॥ ३ ॥
ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಮಹಾತ್ಮರು ಬಂದರು—ನಿಯಮ-ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಪೂರ್ಣರು, ತರ್ಕ, ಇತಿಹಾಸ, ಪುರಾಣ ಹಾಗೂ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರು; ವೇದ-ಉಪವೇದ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ವೈದಿಕ ಸಂಹಿತೆಗಳ ಜ್ಞಾತರು; ಹಾಗೆಯೇ ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಜ್ವಲಿಸಿದ ಜ್ಞಾನಾಗ್ನಿಯಿಂದ ಕರ್ಮಕಲ್ಮಷವನ್ನು ದಹಿಸಿ ಮುಕ್ತರಾದವರು. ಕೆಲವರು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕರ್ಮವಿಲ್ಲದೇ ಉನ್ನತ ವೈದಿಕ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಆಗ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಎತ್ತಲ್ಪಟ್ಟ ಪದ್ಮಪಾದಗಳಿಗೆ ಪದ್ಮಜನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಅರ್ಘ್ಯಜಲವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಿ, ಪ್ರಭುವಿಗೆ ಸ್ತುತಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದನು।
Verse 3
वेदोपवेदा नियमा यमान्विता- स्तर्केतिहासाङ्गपुराणसंहिता: । ये चापरे योगसमीरदीपित- ज्ञानाग्निना रन्धितकर्मकल्मषा: ॥ २ ॥ ववन्दिरे यत्स्मरणानुभावत: स्वायम्भुवं धाम गता अकर्मकम् । अथाङ्घ्रये प्रोन्नमिताय विष्णो- रुपाहरत् पद्मभवोऽर्हणोदकम् । समर्च्य भक्त्याभ्यगृणाच्छुचिश्रवा यन्नाभिपङ्केरुहसम्भव: स्वयम् ॥ ३ ॥
ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಮಹಾತ್ಮರು ಬಂದರು—ನಿಯಮ-ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಪೂರ್ಣರು, ತರ್ಕ, ಇತಿಹಾಸ, ಪುರಾಣ ಹಾಗೂ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರು; ವೇದ-ಉಪವೇದ ಮತ್ತು ವೈದಿಕ ಸಂಹಿತೆಗಳ ಜ್ಞಾತರು; ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಜ್ವಲಿಸಿದ ಜ್ಞಾನಾಗ್ನಿಯಿಂದ ಕರ್ಮಕಲ್ಮಷವನ್ನು ದಹಿಸಿ ಮುಕ್ತರಾದವರು. ಕೆಲವರು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕರ್ಮವಿಲ್ಲದೇ ಉನ್ನತ ವೈದಿಕ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಆಗ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಎತ್ತಲ್ಪಟ್ಟ ಪದ್ಮಪಾದಗಳಿಗೆ ಪದ್ಮಜನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಅರ್ಘ್ಯಜಲವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಿ, ಸ್ತುತಿ-ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದನು।
Verse 4
धातु: कमण्डलुजलं तदुरुक्रमस्य पादावनेजनपवित्रतया नरेन्द्र । स्वर्धुन्यभून्नभसि सा पतती निमार्ष्टि लोकत्रयं भगवतो विशदेव कीर्ति: ॥ ४ ॥
ಓ ನರೇಂದ್ರ! ಬ್ರಹ್ಮನ ಕಮಂಡಲುವಿನ ಜಲವು ಉರುಕ್ರಮನಾದ ವಾಮನದೇವನ ಪಾದಗಳನ್ನು ತೊಳೆಯುವ ಪವಿತ್ರತೆಯಿಂದ ಸ್ವರ್ಧುನಿ ಗಂಗೆಯಾಗಿ ಆಕಾಶದಿಂದ ಹರಿಯಿತು. ಅದು ಕೆಳಗೆ ಬೀಳುತ್ತಾ ತ್ರಿಲೋಕಗಳನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ—ಭಗವಂತನ ನಿರ್ಮಲ ಕೀರ್ತಿಯಂತೆ।
Verse 5
ब्रह्मादयो लोकनाथा: स्वनाथाय समादृता: । सानुगा बलिमाजह्रु: सङ्क्षिप्तात्मविभूतये ॥ ५ ॥
ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ಲೋಕನಾಥರಾದ ದೇವತೆಗಳು ತಮ್ಮ ಪರಮಸ್ವಾಮಿ ವಾಮನದೇವನನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು; ಆತನು ತನ್ನ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ರೂಪವನ್ನು ಸಂಕುಚಿತಗೊಳಿಸಿ ಮೂಲರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದನು. ಅವರು ಪೂಜೋಪಕರಣಗಳನ್ನೂ ಅರ್ಪಣಸಾಮಗ್ರಿಯನ್ನೂ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು.
Verse 6
तोयै: समर्हणै: स्रग्भिर्दिव्यगन्धानुलेपनै: । धूपैर्दीपै: सुरभिभिर्लाजाक्षतफलाङ्कुरै: ॥ ६ ॥ स्तवनैर्जयशब्दैश्च तद्वीर्यमहिमाङ्कितै: । नृत्यवादित्रगीतैश्च शङ्खदुन्दुभिनि:स्वनै: ॥ ७ ॥
ಅವರು ಜಲ, ಪಾದ್ಯ-ಅರ್ಘ್ಯಾದಿ ಉಪಚಾರಗಳು, ಸುಗಂಧ ಪುಷ್ಪಮಾಲೆಗಳು, ದಿವ್ಯ ಸುಗಂಧ ಲೇಪನಗಳು, ಧೂಪ-ದೀಪಗಳು, ಸುಗಂಧ ಲಾಜ, ಅಕ್ಷತ, ಫಲ, ಮೂಲ ಮತ್ತು ಅಂಕುರಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರು.
Verse 7
तोयै: समर्हणै: स्रग्भिर्दिव्यगन्धानुलेपनै: । धूपैर्दीपै: सुरभिभिर्लाजाक्षतफलाङ्कुरै: ॥ ६ ॥ स्तवनैर्जयशब्दैश्च तद्वीर्यमहिमाङ्कितै: । नृत्यवादित्रगीतैश्च शङ्खदुन्दुभिनि:स्वनै: ॥ ७ ॥
ಅವರು ಪ್ರಭುವಿನ ವೀರ್ಯ ಮತ್ತು ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವ ಸ್ತೋತ್ರಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತ ‘ಜಯ! ಜಯ!’ ಎಂದು ಜಯಘೋಷ ಮಾಡಿದರು. ನೃತ್ಯ, ವಾದ್ಯ, ಗೀತ, ಶಂಖಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ದುಂದುಭಿ ನಾದಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೀಗೆ ಭಗವಂತನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದರು.
Verse 8
जाम्बवानृक्षराजस्तु भेरीशब्दैर्मनोजव: । विजयं दिक्षु सर्वासु महोत्सवमघोषयत् ॥ ८ ॥
ಕರಡಿಗಳ ರಾಜ ಜಾಂಬವಾನೂ ಆ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡನು. ಅವನು ಭೇರಿಯ ಧ್ವನಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ ವಾಮನದೇವನ ವಿಜಯದ ಮಹೋತ್ಸವವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದನು.
Verse 9
महीं सर्वां हृतां दृष्ट्वा त्रिपदव्याजयाच्ञया । ऊचु: स्वभर्तुरसुरा दीक्षितस्यात्यमर्षिता: ॥ ९ ॥
ದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆದು ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ದೃಢನಿಶ್ಚಯನಾಗಿದ್ದ ತಮ್ಮ ಸ್ವಾಮಿ ಮಹಾರಾಜ ಬಲಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಭೂಮಿಯನ್ನು ವಾಮನದೇವನು ‘ಮೂರು ಹೆಜ್ಜೆ’ ಎಂದು ಬೇಡುವ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಕಸಿದುಕೊಂಡುದನ್ನು ಕಂಡ ಅಸುರ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಕೋಪಗೊಂಡು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು.
Verse 10
न वायं ब्रह्मबन्धुर्विष्णुर्मायाविनां वर: । द्विजरूपप्रतिच्छन्नो देवकार्यं चिकीर्षति ॥ १० ॥
ಈ ವಾಮನನು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಲ್ಲ, ಆದರೆ ಮಾಯಾವಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ವಿಷ್ಣು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಅವನು ತನ್ನ ನಿಜವಾದ ರೂಪವನ್ನು ಮರೆಮಾಡಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
Verse 11
अनेन याचमानेन शत्रुणा वटुरूपिणा । सर्वस्वं नो हृतं भर्तुर्न्यस्तदण्डस्य बर्हिषि ॥ ११ ॥
ಯಜ್ಞವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರಣ, ನಮ್ಮ ಒಡೆಯನಾದ ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜನು ಶಿಕ್ಷಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ್ದನು. ಇದರ ಲಾಭವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು, ನಮ್ಮ ಶಾಶ್ವತ ಶತ್ರುವಾದ ವಿಷ್ಣುವು ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ ಭಿಕ್ಷುಕನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಂದು ಅವನ ಸರ್ವಸ್ವವನ್ನೂ ಕಸಿದುಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.
Verse 12
सत्यव्रतस्य सततं दीक्षितस्य विशेषत: । नानृतं भाषितुं शक्यं ब्रह्मण्यस्य दयावत: ॥ १२ ॥
ನಮ್ಮ ಒಡೆಯನಾದ ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜನು ಯಾವಾಗಲೂ ಸತ್ಯವ್ರತದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಅವನು ಯಜ್ಞವನ್ನು ಮಾಡಲು ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಬಗ್ಗೆ ಕರುಣಾಮಯಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ಅವನು ಯಾವುದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳಲಾರನು.
Verse 13
तस्मादस्य वधो धर्मो भर्तु: शुश्रूषणं च न: । इत्यायुधानि जगृहुर्बलेरनुचरासुरा: ॥ १३ ॥
ಆದುದರಿಂದ ಈ ವಾಮನದೇವನನ್ನು (ವಿಷ್ಣುವನ್ನು) ಕೊಲ್ಲುವುದೇ ನಮ್ಮ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಒಡೆಯನಿಗೆ ಮಾಡುವ ಸೇವೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ನಂತರ, ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜರ ರಾಕ್ಷಸ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ವಾಮನದೇವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ತಮ್ಮ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡರು.
Verse 14
ते सर्वे वामनं हन्तुं शूलपट्टिशपाणय: । अनिच्छन्तो बले राजन् प्राद्रवञ्जातमन्यव: ॥ १४ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ರಾಕ್ಷಸರು ತಮ್ಮ ಸಹಜ ಕೋಪದಿಂದ ಕೆರಳಿದವರಾಗಿ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ತ್ರಿಶೂಲ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಿಶಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು, ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜರ ಇಚ್ಛೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ವಾಮನದೇವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಮುನ್ನುಗ್ಗಿದರು.
Verse 15
तानभिद्रवतो दृष्ट्वा दितिजानीकपान् नृप । प्रहस्यानुचरा विष्णो: प्रत्यषेधन्नुदायुधा: ॥ १५ ॥
ಓ ರಾಜನೇ! ದೈತ್ಯಸೇನೆ ಉಗ್ರವಾಗಿ ಧಾವಿಸಿ ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪರಿಷದರು ನಗಿದರು. ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ದೈತ್ಯರನ್ನು ಮುಂದುವರಿಯದಂತೆ ತಡೆದರು.
Verse 16
नन्द: सुनन्दोऽथ जयो विजय: प्रबलो बल: । कुमुद: कुमुदाक्षश्च विष्वक्सेन: पतत्त्रिराट् ॥ १६ ॥ जयन्त: श्रुतदेवश्च पुष्पदन्तोऽथ सात्वत: । सर्वे नागायुतप्राणाश्चमूं ते जघ्नुरासुरीम् ॥ १७ ॥
ನಂದ, ಸುನಂದ, ಜಯ, ವಿಜಯ, ಪ್ರಬಲ, ಬಲ, ಕುಮುದ, ಕುಮುದಾಕ್ಷ, ವಿಷ್ವಕ್ಸೇನ, ಪತತ್ತ್ರಿರಾಟ್ (ಗರುಡ), ಜಯಂತ, ಶ್ರುತದೇವ, ಪುಷ್ಪದಂತ ಮತ್ತು ಸಾತ್ವತ—ಇವರೆಲ್ಲ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪರಿಷದರು. ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಆನೆಗಳ ಬಲದಷ್ಟು ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವರು ಆಗಿ ಅವರು ಅಸುರಸೈನ್ಯವನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.
Verse 17
नन्द: सुनन्दोऽथ जयो विजय: प्रबलो बल: । कुमुद: कुमुदाक्षश्च विष्वक्सेन: पतत्त्रिराट् ॥ १६ ॥ जयन्त: श्रुतदेवश्च पुष्पदन्तोऽथ सात्वत: । सर्वे नागायुतप्राणाश्चमूं ते जघ्नुरासुरीम् ॥ १७ ॥
ನಂದ, ಸುನಂದ, ಜಯ, ವಿಜಯ, ಪ್ರಬಲ, ಬಲ, ಕುಮುದ, ಕುಮುದಾಕ್ಷ, ವಿಷ್ವಕ್ಸೇನ, ಪತತ್ತ್ರಿರಾಟ್ (ಗರುಡ), ಜಯಂತ, ಶ್ರುತದೇವ, ಪುಷ್ಪದಂತ ಮತ್ತು ಸಾತ್ವತ—ಇವರೆಲ್ಲ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪರಿಷದರು. ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಆನೆಗಳ ಬಲದಷ್ಟು ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವರು ಆಗಿ ಅವರು ಅಸುರಸೈನ್ಯವನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.
Verse 18
हन्यमानान् स्वकान् दृष्ट्वा पुरुषानुचरैर्बलि: । वारयामास संरब्धान् काव्यशापमनुस्मरन् ॥ १८ ॥
ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪರಿಷದರು ತನ್ನದೇ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಸಂಹರಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜನು ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯನ ಶಾಪವನ್ನು ನೆನೆದು, ಕೋಪಗೊಂಡ ತನ್ನವರನ್ನು ಯುದ್ಧದಿಂದ ತಡೆದನು.
Verse 19
हे विप्रचित्ते हे राहो हे नेमे श्रूयतां वच: । मा युध्यत निवर्तध्वं न न: कालोऽयमर्थकृत् ॥ १९ ॥
ಹೇ ವಿಪ್ರಚಿತ್ತಿ! ಹೇ ರಾಹು! ಹೇ ನೇಮಿ! ನನ್ನ ಮಾತು ಕೇಳಿರಿ. ಯುದ್ಧ ಮಾಡಬೇಡಿ; ಹಿಂದಿರುಗಿರಿ. ಈ ಕಾಲವು ನಮ್ಮ ಪಾಲಿಗೆ ಅನುಕೂಲಕರವಲ್ಲ.
Verse 20
य: प्रभु: सर्वभूतानां सुखदु:खोपपत्तये । तं नातिवर्तितुं दैत्या: पौरुषैरीश्वर: पुमान् ॥ २० ॥
ಹೇ ದೈತ್ಯರೇ, ಸರ್ವಭೂತಗಳಿಗೆ ಸುಖದುಃಖಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಪರಮಪುರುಷ ಭಗವಂತನನ್ನು ಮಾನವ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಯಾರೂ ಮೀರಿಸಲಾರರು।
Verse 21
यो नो भवाय प्रागासीदभवाय दिवौकसाम् । स एव भगवानद्य वर्तते तद्विपर्ययम् ॥ २१ ॥
ಪರಮಪುರುಷನ ಕಾಲರೂಪವಾದ ಆ ತತ್ತ್ವವು ಹಿಂದೆ ನಮ್ಮ ಹಿತಕ್ಕೆ, ದೇವತೆಗಳ ಅಹಿತಕ್ಕೆ ಇತ್ತು; ಅದೇ ಭಗವದ್ರೂಪ ಕಾಲವು ಇಂದು ವಿಪರೀತವಾಗಿ ನಮ್ಮ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ।
Verse 22
बलेन सचिवैर्बुद्ध्या दुर्गैर्मन्त्रौषधादिभि: । सामादिभिरुपायैश्च कालं नात्येति वै जन: ॥ २२ ॥
ಭೌತಿಕ ಬಲ, ಸಚಿವರ ಸಲಹೆ, ಬುದ್ಧಿ, ಸಾಮಾದಿ ರಾಜನೀತಿ, ಕೋಟೆಗಳು, ಗುಪ್ತಮಂತ್ರಗಳು, ಔಷಧಿ, ಸಸ್ಯೌಷಧಿ ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಉಪಾಯಗಳಿಂದಲೂ ಭಗವಂತನ ಕಾಲರೂಪವನ್ನು ಯಾರೂ ಮೀರಿಸಲಾರರು।
Verse 23
भवद्भिर्निर्जिता ह्येते बहुशोऽनुचरा हरे: । दैवेनर्द्धैस्त एवाद्य युधि जित्वा नदन्ति न: ॥ २३ ॥
ಹಿಂದೆ ದೈವಬಲದಿಂದ ಸಮರ್ಥರಾಗಿ ನೀವು ಹರಿಯ ಈ ಅನುಚರರನ್ನು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಜಯಿಸಿದ್ದಿರಿ; ಆದರೆ ಇಂದು ಅದೇ ಅನುಚರರು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಗೆದ್ದು ಸಿಂಹಗಳಂತೆ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ।
Verse 24
एतान् वयं विजेष्यामो यदि दैवं प्रसीदति । तस्मात् कालं प्रतीक्षध्वं यो नोऽर्थत्वाय कल्पते ॥ २४ ॥
ದೈವವು ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನವಾದರೆ ನಾವು ಇವರನ್ನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಜಯಿಸುವೆವು; ಆದ್ದರಿಂದ ನಮ್ಮ ಹಿತಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವ, ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವ ಆ ಕಾಲವನ್ನು ಕಾಯಿರಿ।
Verse 25
श्रीशुक उवाच पत्युर्निगदितं श्रुत्वा दैत्यदानवयूथपा: । रसां निर्विविशू राजन् विष्णुपार्षदताडिता: ॥ २५ ॥
ಶ್ರೀಶುಕನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ರಾಜನೇ, ತಮ್ಮ ಸ್ವಾಮಿ ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ದೈತ್ಯ-ದಾನವ ನಾಯಕರು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪಾರ್ಷದರಿಂದ ತಾಡಿತರಾಗಿ ರಸಾತಳ (ಪಾತಾಳ) ಲೋಕಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು।
Verse 26
अथ तार्क्ष्यसुतो ज्ञात्वा विराट्प्रभुचिकीर्षितम् । बबन्ध वारुणै: पाशैर्बलिं सूत्येऽहनि क्रतौ ॥ २६ ॥
ನಂತರ ಪಕ್ಷಿರಾಜ ಗರುಡನು ತನ್ನ ಪ್ರಭುವಿನ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ತಿಳಿದು, ಯಜ್ಞ ಮುಗಿದ ಬಳಿಕ ಸೋಮಪಾನದ ದಿನ, ವರುಣನ ಪಾಶಗಳಿಂದ ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜನನ್ನು ಬಂಧಿಸಿದನು।
Verse 27
हाहाकारो महानासीद् रोदस्यो: सर्वतोदिशम् । निगृह्यमाणेऽसुरपतौ विष्णुना प्रभविष्णुना ॥ २७ ॥
ಸರ್ವಶಕ್ತನಾದ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಅಸುರಪತಿ ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜನನ್ನು ಹೀಗೆ ಬಂಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಮೇಲೂ ಕೆಳಲೋಕಗಳೆಲ್ಲೆಡೆ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಹಾಹಾಕಾರ ಎದ್ದಿತು।
Verse 28
तं बद्धं वारुणै: पाशैर्भगवानाह वामन: । नष्टश्रियं स्थिरप्रज्ञमुदारयशसं नृप ॥ २८ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಆಗ ಭಗವಾನ್ ವಾಮನದೇವನು ವರುಣನ ಪಾಶಗಳಿಂದ ಬಂಧಿತನಾದ, ದೇಹಶ್ರೀ ಕಳೆದುಕೊಂಡರೂ ಸ್ಥಿರಪ್ರಜ್ಞನಾದ, ಉದಾರಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜನಿಗೆ ಮಾತಾಡಿದನು।
Verse 29
पदानि त्रीणि दत्तानि भूमेर्मह्यं त्वयासुर । द्वाभ्यां क्रान्ता मही सर्वा तृतीयमुपकल्पय ॥ २९ ॥
ಓ ಅಸುರರಾಜನೇ, ನೀನು ನನಗೆ ಭೂಮಿಯ ಮೂರು ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ಕೊಡುವೆನೆಂದು ವಾಗ್ದಾನ ಮಾಡಿದ್ದೆ. ಎರಡು ಹೆಜ್ಜೆಗಳಿಂದ ನಾನು ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತನ್ನೂ ಆವರಿಸಿದ್ದೇನೆ; ಈಗ ನನ್ನ ಮೂರನೇ ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲಿ ಇಡಬೇಕೆಂದು ಯೋಚಿಸಿ ಹೇಳು।
Verse 30
यावत् तपत्यसौ गोभिर्यावदिन्दु: सहोडुभि: । यावद् वर्षति पर्जन्यस्तावती भूरियं तव ॥ ३० ॥
ನಕ್ಷತ್ರಗಳೊಡನೆ ಸೂರ್ಯನು ಹಾಗೂ ಚಂದ್ರನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುವವರೆಗೆ, ಮೋಡಗಳು ಮಳೆ ಸುರಿಸುವವರೆಗೆ—ಈ ಸಮಸ್ತ ಭೂಮಿ ನಿನ್ನ ಸ್ವಾಮ್ಯದಲ್ಲಿದೆ।
Verse 31
पदैकेन मयाक्रान्तो भूर्लोक: खं दिशस्तनो: । स्वर्लोकस्ते द्वितीयेन पश्यतस्ते स्वमात्मना ॥ ३१ ॥
ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆಯಿಂದ ನಾನು ಭೂರ್ಲೋಕವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದೆ; ನನ್ನ ದೇಹದಿಂದ ಆಕಾಶವೂ ಎಲ್ಲಾ ದಿಕ್ಕುಗಳೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದವು. ನಿನ್ನ ಎದುರಲ್ಲೇ, ಎರಡನೇ ಹೆಜ್ಜೆಯಿಂದ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕವನ್ನೂ ಆಕ್ರಮಿಸಿದೆ।
Verse 32
प्रतिश्रुतमदातुस्ते निरये वास इष्यते । विश त्वं निरयं तस्माद् गुरुणा चानुमोदित: ॥ ३२ ॥
ನೀನು ವಾಗ್ದಾನಿಸಿದ ದಾನವನ್ನು ನೀಡಲಾಗದ ಕಾರಣ ನಿಯಮದಂತೆ ನಿನಗೆ ನರಕಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ನಿನ್ನ ಗುರು ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರ ಆದೇಶದಂತೆ ಈಗ ನರಕಕ್ಕೆ ಇಳಿದು ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸು।
Verse 33
वृथा मनोरथस्तस्य दूर: स्वर्ग: पतत्यध: । प्रतिश्रुतस्यादानेन योऽर्थिनं विप्रलम्भते ॥ ३३ ॥
ಯಾಚಕನಿಗೆ ವಾಗ್ದಾನ ಮಾಡಿ ಕೊಡದೆ ಮೋಸಗೊಳಿಸುವವನಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ; ಅವನ ಆಸೆಗಳು ವ್ಯರ್ಥವಾಗುತ್ತವೆ; ಅವನು ಕೆಳಗೆ ಬೀಳಿ ನರಕಸ್ಥಿತಿಗೆ ಸೇರುತ್ತಾನೆ।
Verse 34
विप्रलब्धो ददामीति त्वयाहं चाढ्यमानिना । तद् व्यलीकफलं भुङ्क्ष्व निरयं कतिचित् समा: ॥ ३४ ॥
ಸಂಪತ್ತಿನ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ‘ನಾನು ಕೊಡುತ್ತೇನೆ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಮೋಸಗೊಳಿಸಿದೆ; ಆದರೆ ವಾಗ್ದಾನವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನ್ನ ಸುಳ್ಳು ವಾಗ್ದಾನದ ಫಲವಾಗಿ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳು ನರಕಜೀವನವನ್ನು ಅನುಭವಿಸು।
Frequently Asked Questions
The Bhāgavata frames Gaṅgā as caraṇāmṛta—water sanctified by contact with the Lord’s lotus feet. Brahmā’s kamaṇḍalu water, used in reverential pāda-pūjā, becomes supremely purifying and descends through the cosmic levels, symbolizing that the highest purity and fame (yaśas) originate from devotion to the Supreme Person rather than from material elevation like Brahmaloka.
The text lists Nanda, Sunanda, Jaya, Vijaya, Prabala, Bala, Kumuda, Kumudākṣa, Viṣvaksena, Patattrirāṭ (Garuḍa), Jayanta, Śrutadeva, Puṣpadanta, and Sātvata. Their intervention shows that the Lord’s will is upheld not only by His own presence but also through His empowered attendants who protect dharma.
Bali teaches that no material strategy—strength, counsel, intelligence, diplomacy, fortresses, mantras, drugs, or herbs—can surpass kāla, the Lord’s representation governing reversals in fortune. When kāla favors a side, success follows; when it turns adverse, even previously victorious forces must withdraw, underscoring the Bhāgavata theme that sovereignty ultimately belongs to the Supreme.
After the soma-pāna day, Garuḍa acts according to the Lord’s desire and binds Bali with Varuṇa-pāśa, a symbol of cosmic law and moral accountability. The binding externalizes Bali’s crisis: he has vowed charity, the Lord has taken two steps, and now Bali must resolve the remaining obligation—transforming the episode from political loss into a dharma-and-surrender examination.