Bhagavad Gita - Vishwarupa Darshana Yoga
VishwarupaDivya-drishtiKala55 Shlokas

Chapter 11: Vishwarupa Darshana Yoga

विश्वरूपदर्शनयोग

The Yoga of the Cosmic Vision

ಅಧ್ಯಾಯ 11 ಗೀತೆಯ ಮೋಕ್ಷೋನ್ಮುಖ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿ, ಅರ್ಜುನನ ಬೌದ್ಧಿಕ ಅಂಗೀಕಾರವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಮಯ ದರ್ಶನದ ಮೂಲಕ ನೇರ ಧ್ಯಾನನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಗುಹ್ಯೋಪದೇಶವನ್ನು ಪಡೆದ ನಂತರ, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಪರಮ ಐಶ್ವರ್ಯತತ್ತ್ವಕ್ಕೆ (aiśvarya) ಅನುಭವಾತ್ಮಕ ದೃಢೀಕರಣವನ್ನು ಅರ್ಜುನನು ಬೇಡುತ್ತಾನೆ. ಭಗವಾನ್ “ದಿವ್ಯಚಕ್ಷು”ವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿ, ಪರಮಸತ್ಯವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಇಂದ್ರಿಯಗ್ರಹಣದ ವಿಷಯವಲ್ಲ; ರೂಪಾಂತರಿತ ಜ್ಞಾನವಿಧಾನದಿಂದಲೇ ಗ್ರಾಹ್ಯವೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಿಶ್ವರূপದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವು ದೈವದಲ್ಲೇ ಒಂದೇ ಸಮಗ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿ, ಕರ್ತೃತ್ವ, ಕಾಲ, ಫಲ-ಪರಿಣಾಮಗಳ ಕುರಿತು ಇರುವ ವಿಭಜಿತ ದೃಷ್ಟಿ ಕರಗುತ್ತದೆ. ಅರ್ಜುನನ ಮನಸ್ಥಿತಿ ಆಶ್ಚರ್ಯ, ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ಗೌರವ, ಕಂಪಿಸುವ ಭಯಮಿಶ್ರಿತ ವಿಸ್ಮಯವನ್ನು ದಾಟಿ, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧತೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಕರ್ಮಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಕರ್ತವ್ಯಸಂಕಟವನ್ನು ಪುನರ್‌ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ: ಅಹಂಕಾರಸ್ವಾಮ್ಯಭಾವವಿಲ್ಲದೆ ಕರ್ಮ ಮಾಡಬೇಕು; ವಿಶಾಲ ಅಧಿಭೌತಿಕ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಕಾಲವೇ ಫಲಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ, ವ್ಯಕ್ತಿ ಧರ್ಮದ ನಿಮಿತ್ತಮಾತ್ರನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಯೋಗ—ಜ್ಞಾನಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಸಂಯುಕ್ತವಾದ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪರಿಪಕ್ವವಾದ ಶರಣಾಗತಿ.

Speakers

KrishnaArjunaSanjayaDhritarashtra

Key Concepts

विश्व रूप (Viśvarūpa)दिव्य-चक्षु (Divya-cakṣu)ऐश्वर्य (Aiśvarya)काल (Kāla)भक्ति (Bhakti)शरणागति (Śaraṇāgati)कर्तृत्व-त्याग (Kartṛtva-tyāga)अनन्य-भक्ति (Ananyā-bhakti)

Philosophical Constructs

DharmaBhaktiAiśvarya (Divine Sovereignty)Kāla (Time as cosmic principle)Divya-cakṣu (transformed perception)Kartṛtva-tyāga (renunciation of egoic doership)Śaraṇāgati (surrender)Viśvarūpa (Universal Form)

Shlokas in Chapter 11

Verse 1

अर्जुन उवाच । मदनुग्रहाय परमं गुह्यमध्यात्मसंज्ञितम् यत्त्वयोक्तं वचस्तेन मोहोऽयं विगतो मम ॥ ११.१ ॥

ಅರ್ಜುನನು ಹೇಳಿದನು—ನನ್ನ ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ಹೇಳಿದ ಪರಮ ಗುಹ್ಯವಾದ ಅಧ್ಯಾತ್ಮವಿಷಯಕ ವಚನದಿಂದ ನನ್ನ ಈ ಮೋಹವು ನಿವಾರಣೆಯಾಯಿತು.

Verse 2

भवाप्ययौ हि भूतानां श्रुतौ विस्तरशो मया । त्वत्तः कमलपत्राक्ष माहात्म्यमपि चाव्ययम् ॥ ११.२ ॥

ಹೇ ಕಮಲಪತ್ರಾಕ್ಷ! ಭೂತಗಳ ಭವ ಮತ್ತು ಅಪ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ನಾನು ನಿನ್ನಿಂದ ವಿವರವಾಗಿ ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ; ಹಾಗೆಯೇ ನಿನ್ನ ಅವ್ಯಯ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನೂ.

Verse 3

एवमेतद्यथात्थ त्वमात्मानं परमेश्वर । द्रष्टुमिच्छामि ते रूपमैश्वरं पुरुषोत्तम ॥ ११.३ ॥

ಹೇ ಪರಮೇಶ್ವರಾ! ನೀವು ನಿಮ್ಮ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದಂತೆಯೇ ಅದು ನಿಜವಾಗಿದೆ. ಹೇ ಪುರುಷೋತ್ತಮಾ! ನಿಮ್ಮ ಐಶ್ವರ್ಯಮಯ ದಿವ್ಯರೂಪವನ್ನು ನಾನು ದರ್ಶನಮಾಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 4

मन्यसे यदि तच्छक्यं मया द्रष्टुमिति प्रभो । योगेश्वर ततो मे त्वं दर्शयात्मानमव्ययम् ॥ ११.४ ॥

ಹೇ ಪ್ರಭೋ! ಅದನ್ನು ನಾನು ದರ್ಶನಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವೆಂದು ನೀವು ಮನಸಿದರೆ, ಹೇ ಯೋಗೇಶ್ವರಾ! ನಿಮ್ಮ ಅವ್ಯಯ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪವನ್ನು ನನಗೆ ತೋರಿಸಿರಿ.

Verse 5

श्रीभगवानुवाच । पश्य मे पार्थ रूपाणि शतशोऽथ सहस्रशः नानाविधानि दिव्यानि नानावर्णाकृतीनि च ॥ ११.५ ॥

ಶ್ರೀಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು: ಹೇ ಪಾರ್ಥಾ! ನನ್ನ ಶತಶಃ ಸಹಸ್ರಶಃ ಅನೇಕ ವಿಧದ ದಿವ್ಯರೂಪಗಳನ್ನು ನೋಡು; ಅವು ನಾನಾವರ್ಣಗಳೂ ನಾನಾಕೃತಿಗಳೂಳ್ಳವು.

Verse 6

पश्यादित्यान्वसून्रुद्रानश्विनौ मरुतस्तथा । बहून्यदृष्टपूर्वाणि पश्याश्चर्याणि भारत ॥ ११.६ ॥

ಹೇ ಭಾರತಾ! ಆದಿತ್ಯರು, ವಸುಗಳು, ರುದ್ರರು, ಅಶ್ವಿನೀಕುಮಾರರು ಹಾಗೂ ಮರುತ್ಗಣಗಳನ್ನು ನೋಡು; ಹಿಂದೆ ಎಂದೂ ಕಾಣದ ಅನೇಕ ಆಶ್ಚರ್ಯಗಳನ್ನೂ ನೋಡು.

Verse 7

इहैकस्थं जगत्कृत्स्नं पश्याद्य सचराचरम् । मम देहे गुडाकेश यच्चान्यद् द्रष्टुमिच्छसि ॥ ११.७ ॥

ಹೇ ಗುಡಾಕೇಶಾ! ಈಗ ನನ್ನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವ, ಚರಾಚರಗಳೊಡನೆ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತನ್ನೂ ನೋಡು; ನೀನು ಇನ್ನೇನು ನೋಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೀಯೋ ಅದನ್ನೂ ಇಲ್ಲೀಯೇ ನೋಡು.

Verse 8

न तु मां शक्यसे द्रष्टुमनेनैव स्वचक्षुषा । दिव्यं ददामि ते चक्षुः पश्य मे योगमैश्वरम् ॥ ११.८ ॥

ಆದರೆ ಈ ನಿನ್ನ ಸ್ವಚಕ್ಷುಗಳಿಂದ ನನನ್ನು (ಈ ರೂಪದಲ್ಲಿ) ನೋಡಲು ನೀನು ಸಮರ್ಥನಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನಗೆ ದಿವ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತೇನೆ; ನನ್ನ ಐಶ್ವರ್ಯಮಯ ಯೋಗವನ್ನು ನೋಡು.

Verse 9

संजय उवाच । एवमुक्त्वा ततो राजन्महायोगेश्वरो हरिः दर्शयामास पार्थाय परमं रूपमैश्वरम् ॥ ११.९ ॥

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು: ಓ ರಾಜನೇ! ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ ಬಳಿಕ ಮಹಾಯೋಗೇಶ್ವರನಾದ ಹರಿ ಪಾರ್ಥನಿಗೆ ತನ್ನ ಪರಮ ಐಶ್ವರ್ಯಮಯ ರೂಪವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದನು.

Verse 10

अनेकवक्त्रनयनमनेकाद्भुतदर्शनम् । अनेकदिव्याभरणं दिव्यानेकोद्यतायुधम् ॥ ११.१० ॥

ಆ (ರೂಪ) ಅನೇಕ ಮುಖಗಳು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು; ಅನೇಕ ಅದ್ಭುತ ದರ್ಶನಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು; ಅನೇಕ ದಿವ್ಯಾಭರಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿತ್ತು; ಅನೇಕ ದಿವ್ಯಾಯುಧಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿತ್ತು.

Verse 11

दिव्यमाल्याम्बरधरं दिव्यगन्धानुलेपनम् । सर्वाश्चर्यमयं देवमनन्तं विश्वतोमुखम् ॥ ११.११ ॥

ಅದು ದಿವ್ಯ ಮಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ದಿವ್ಯ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ದಿವ್ಯ ಸುಗಂಧ ಲೇಪನದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿತ್ತು; ಅದು ಸಮಸ್ತ ಆಶ್ಚರ್ಯಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ದೇವನು—ಅನಂತನು, ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮುಖಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದವನು.

Verse 12

दिवि सूर्यसहस्रस्य भवेद्युगपदुत्थिता । यदि भाः सदृशी सा स्याद्भासस्तस्य महात्मनः ॥ ११.१२ ॥

ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರ ಸೂರ್ಯರ ಪ್ರಕಾಶವು ಒಂದೇ ವೇಳೆ ಉದಯಿಸಿದರೆ, ಆ ಪ್ರಕಾಶವು ಆ ಮಹಾತ್ಮನ (ರೂಪದ) ಪ್ರಕಾಶಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿರಬಹುದು.

Verse 13

तत्रैकस्थं जगत्कृत्स्नं प्रविभक्तमनेकधा । अपश्यद्देवदेवस्य शरीरे पाण्डवस्तदा ॥ ११.१३ ॥

ಆಗ ಪಾಂಡವಪುತ್ರ ಅರ್ಜುನನು, ದೇವದೇವನ ದೇಹದಲ್ಲಿ, ಅನೇಕ ವಿಧವಾಗಿ ವಿಭಜಿತವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡನು.

Verse 14

ततः स विस्मयाविष्टो हृष्टरोमा धनंजयः । प्रणम्य शिरसा देवं कृताञ्जलिरभाषत ॥ ११.१४ ॥

ಅನಂತರ ಧನಂಜಯನು ವಿಸ್ಮಯಾವಿಷ್ಟನಾಗಿ ಹರ್ಷದಿಂದ ರೋಮಾಂಚಿತನಾಗಿ, ದೇವನಿಗೆ ಶಿರಸಾ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಕೃತಾಂಜಲಿಯಾಗಿ ಮಾತಾಡಿದನು.

Verse 15

अर्जुन उवाच । पश्यामि देवांस्तव देव देहे सर्वांस्तथा भूतविशेषसंघान् । ब्रह्माणमीशं कमलासनस्थ- मृ...

ಅರ್ಜುನನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ದೇವಾ! ನಿನ್ನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳನ್ನೂ, ಹಾಗೆಯೇ ವಿವಿಧ ಭೂತವಿಶೇಷಗಳ ಸಮೂಹಗಳನ್ನೂ ಕಾಣುತ್ತೇನೆ; ಕಮಲಾಸನಸ್ಥನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನೂ, ಈಶ್ವರನನ್ನೂ, ಎಲ್ಲ ಋಷಿಗಳನ್ನೂ ಮತ್ತು ದಿವ್ಯ ಸರ್ಪಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಕಾಣುತ್ತೇನೆ.

Verse 16

अनेकबाहूदरवक्त्रनेत्रं पश्यामि त्वां सर्वतोऽनन्तरूपम् । नान्तं न मध्यं न पुनस्तवादिं पश्यामि विश्...

ನಿನ್ನನ್ನು ನಾನು ಅನೇಕ ಬಾಹುಗಳು, ಉದರಗಳು, ಮುಖಗಳು, ನೇತ್ರಗಳುಳ್ಳವನಾಗಿ, ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅನಂತರೂಪನಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತೇನೆ. ಹೇ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಾ! ಹೇ ವಿಶ್ವರೂಪಾ! ನಿನ್ನ ಅಂತವನ್ನೂ, ಮಧ್ಯವನ್ನೂ, ಆದಿಯನ್ನೂ ನಾನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 17

किरीटिनं गदिनं चक्रिणं च तेजोराशिं सर्वतो दीप्तिमन्तम् । पश्यामि त्वां दुर्निरीक्ष्यं समन्ताद्द्दीप्तानलार्कद्युतिमप्रमेयम् ॥

ನಿನ್ನನ್ನು ನಾನು ಕಿರೀಟಧಾರಿಯಾಗಿ, ಗದೆ ಮತ್ತು ಚಕ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಿದವನಾಗಿ, ಮಹತ್ತಾದ ತೇಜೋರಾಶಿಯಾಗಿ, ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವವನಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತೇನೆ. ನೀನು ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದಲೂ ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ ದುರ್ಗಮನು; ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಜ್ವಲಿಸಿ, ಅಪ್ರಮೇಯನಾಗಿರುವೆ.

Verse 18

त्वमक्षरं परमं वेदितव्यं त्वमस्य विश्वस्य परं निधानम् । त्वमव्ययः शाश्वतधर्मगोप्ता सनातनस्त्वं पुरुषो मतो मे ॥

ನೀನೇ ಅಕ್ಷರನು, ಪರಮವಾಗಿ ತಿಳಿಯಬೇಕಾದ ತತ್ತ್ವ; ನೀನೇ ಈ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವದ ಪರಮ ಆಧಾರವೂ ನಿಧಾನವೂ. ನೀನು ಅವ್ಯಯನು; ಶಾಶ್ವತ ಧರ್ಮದ ರಕ್ಷಕನು. ನೀನೇ ಸನಾತನ ಪುರುಷನು—ಇದೇ ನನ್ನ ದೃಢ ನಿಶ್ಚಯ.

Verse 19

अनादिमध्यान्तमनन्तवीर्यं अनन्तबाहुं शशिसूर्यनेत्रम् । पश्यामि त्वां दीप्तहुताशवक्त्रं स्वतेजसा विश्वमिदं तपन्तम् ॥

ಆದಿ, ಮಧ್ಯ, ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದವನೆಂದು; ಅನಂತ ವೀರ್ಯವಂತನೆಂದು; ಅನೇಕ ಭುಜಗಳಿರುವವನೆಂದು; ಚಂದ್ರ-ಸೂರ್ಯರನ್ನು ನೇತ್ರಗಳಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವವನೆಂದು ನಿನ್ನನ್ನು ನಾನು ಕಾಣುತ್ತೇನೆ. ಜ್ವಲಿಸುವ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ದೀಪ್ತವಾದ ಮುಖವಿರುವ ನೀನು, ನಿನ್ನ ಸ್ವತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಈ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಗೊಳಿಸಿ ತಪಿಸುತ್ತಿರುವೆ.

Verse 20

द्यावापृथिव्योरिदमन्तरं हि व्याप्तं त्वयैकेन दिशश्च सर्वाः । दृष्ट्वाद्भुतं रूपमुग्रं तवेदं लोकत्रयं प्रव्यथितं महात्मन् ॥

ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ನಡುವಿನ ಈ ಅಂತರಿಕ್ಷವೂ, ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳೂ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ನೀ ಒಬ್ಬನೇ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವೆ. ನಿನ್ನ ಈ ಅದ್ಭುತವಾದ, ಉಗ್ರವಾದ ರೂಪವನ್ನು ನೋಡಿ, ಓ ಮಹಾತ್ಮನೇ, ಮೂರು ಲೋಕಗಳೂ ಆಳವಾಗಿ ಕಂಪಿಸುತ್ತಿವೆ.

Verse 21

अमी हि त्वां सुरसंघा विशन्ति केचिद्भीताः प्राञ्जलयो गृणन्ति । स्वस्तीत्युक्त्वा महर्षिसिद्धसंघाः स्तुवन्ति त्वां स्तुतिभिः पुष्कलाभिः ॥

ಈ ದೇವಸಂಘಗಳು ನಿನ್ನೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿವೆ; ಕೆಲವರು ಭಯದಿಂದ ಕೈಜೋಡಿಸಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ‘ಸ್ವಸ್ತಿ’ (ಮಂಗಳ/ಕ್ಷೇಮ) ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಮಹರ್ಷಿ-ಸಿದ್ಧರ ಸಮೂಹಗಳು ಸಮೃದ್ಧ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತಿವೆ.

Verse 22

रुद्रादित्या वसवो ये च साध्या विश्वेऽश्विनौ मरुतश्चोष्मपाश्च । गन्धर्वयक्षासुरसिद्धसंघा वीक्षन्ते त्वां विस्मिताश्चैव सर्वे ॥

ರುದ್ರರು, ಆದಿತ್ಯರು, ವಸುಗಳು, ಸಾಧ್ಯರು; ವಿಶ್ವೇದೇವರು, ಅಶ್ವಿನರು, ಮರುತರು, ಪಿತೃಗಣಗಳ ಸಮೂಹಗಳು; ಹಾಗೆಯೇ ಗಂಧರ್ವರು, ಯಕ್ಷರು, ಅಸುರರು, ಸಿದ್ಧಸಂಘಗಳು—ಎಲ್ಲರೂ ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡಿ ಅತೀವ ವಿಸ್ಮಯಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

Verse 23

रूपं महत्ते बहुवक्त्रनेत्रं महाबाहो बहुबाहूरुपादम् । बहूदरं बहुदंष्ट्राकरालं दृष्ट्वा लोकाः प्रव्यथितास्तथाहम् ॥

ಓ ಮಹಾಬಾಹೋ! ಅನೇಕ ಮುಖಗಳು ಮತ್ತು ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ, ಅನೇಕ ಭುಜಗಳು, ತೊಡೆಗಳು, ಪಾದಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ, ಅನೇಕ ಉದರಗಳು ಹಾಗೂ ಭಯಂಕರ ದಂತಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ನಿನ್ನ ಮಹಾರೂಪವನ್ನು ಕಂಡು ಲೋಕವೆಲ್ಲಾ ಅತ್ಯಂತವಾಗಿ ನಡುಗುತ್ತಿದೆ; ನಾನೂ ಸಹ ಹಾಗೆಯೇ ವ್ಯಥಿತನಾಗಿದ್ದೇನೆ.

Verse 24

नभःस्पृशं दीप्तमनेकवर्णं व्यात्ताननं दीप्तविशालनेत्रम् । दृष्ट्वा हि त्वां प्रव्यथितान्तरात्मा धृतिं न विन्दामि शमं च विष्णो ॥

ಓ ವಿಷ್ಣೋ! ಆಕಾಶವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವಂತೆ ಇರುವ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಅನೇಕ ವರ್ಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಬಾಯನ್ನು ವಿಶಾಲವಾಗಿ ತೆರೆದಿರುವ ಹಾಗೂ ಜ್ವಲಿಸುವ ವಿಶಾಲ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಿನ್ನನ್ನು ಕಂಡು ನನ್ನ ಅಂತರಾತ್ಮ ಅತ್ಯಂತವಾಗಿ ನಡುಗುತ್ತಿದೆ; ನನಗೆ ಧೈರ್ಯವೂ ಶಾಂತಿಯೂ ದೊರೆಯುತ್ತಿಲ್ಲ.

Verse 25

दंष्ट्राकरालानि च ते मुखानि दृष्ट्वैव कालानलसन्निभानि । दिशो न जाने न लभे च शर्म प्रसीद देवेश जगन्निवास ॥

ಕಾಲಾಗ್ನಿಯಂತೆ ಭಯಂಕರ ದಂತಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಿನ್ನ ಮುಖಗಳನ್ನು ಕಂಡು ನಾನು ದಿಕ್ಕು ತಪ್ಪಿದ್ದೇನೆ; ನನಗೆ ಆಶ್ರಯವೂ ಸಾಂತ್ವನವೂ ದೊರೆಯುತ್ತಿಲ್ಲ. ಓ ದೇವೇಶ! ಓ ಜಗನ್ನಿವಾಸ! ಪ್ರಸನ್ನನಾಗು.

Verse 26

अमी च त्वां धृतराष्ट्रस्य पुत्राः सर्वे सहैवावनिपालसंघैः । भीष्मो द्रोणः सूतपुत्रस्तथासौ सहास्मदीयैरपि योधमुख्यैः ॥

ಮತ್ತು ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಪುತ್ರರೆಲ್ಲರೂ ರಾಜರ ಸಮೂಹಗಳೊಂದಿಗೆ; ಭೀಷ್ಮ, ದ್ರೋಣ, ಹಾಗೆಯೇ ಆ ಸೂತಪುತ್ರ ಕರ್ಣ; ನಮ್ಮ ಪಾಳೆಯದ ಪ್ರಮುಖ ಯೋಧರೊಂದಿಗೆ ಕೂಡ—(ಇಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಸಮಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾರೆ).

Verse 27

वक्त्राणि ते त्वरमाणा विशन्ति दंष्ट्राकरालानि भयानकानि । केचिद्विलग्ना दशनान्तरेषु संदृश्यन्ते चूर्णितैरुत्तमाङ्गैः ॥

ಅವರು ಆತುರದಿಂದ ನಿನ್ನ ಭಯಂಕರವಾದ, ವಿಕರಾಳ ದಂತಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮುಖಗಳೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ; ಕೆಲವರು ಹಲ್ಲುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಸಿಕ್ಕಿಕೊಂಡು, ನುಚ್ಚುನೂರಾದ ತಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

Verse 28

यथा नदीनां बहवोऽम्बुवेगाः समुद्रमेवाभिमुखा द्रवन्ति । तथा तवामी नरलोकवीरा विशन्ति वक्त्राण्यभिविज्वलन्ति ॥

ಹೇಗೆ ಅನೇಕ ನದಿಗಳ ಜಲಪ್ರವಾಹಗಳು ಸಮುದ್ರವನ್ನೇ ಅಭಿಮುಖವಾಗಿ ವೇಗದಿಂದ ಹರಿದು ಹೋಗುತ್ತವೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಈ ನರಲೋಕದ ವೀರರು ನಿನ್ನ ಸರ್ವತೋಮುಖವಾಗಿ ಜ್ವಲಿಸುವ ಮುಖಗಳೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

Verse 29

यथा प्रदीप्तं ज्वलनं पतङ्गा विशन्ति नाशाय समृद्धवेगाः । तथैव नाशाय विशन्ति लोका- स्तवापि वक्त्राणि समृद्धवेगाः ॥

ಹೇಗೆ ಪತಂಗಗಳು ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದಿಂದ ಪ್ರಜ್ವಲಿತ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ನಾಶಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತವೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಈ ಲೋಕಗಳೂ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದಿಂದ ನಿನ್ನ ಮುಖಗಳೊಳಗೆ ನಾಶಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿವೆ.

Verse 30

लेलिह्यसे ग्रसमानः समन्ताल्लोकान्समग्रान्वदनैर्ज्वलद्भिः । तेजोभिरापूर्य जगत्समग्रं भासस्तवोग्राः प्रतपन्ति विष्णो ॥

ಜ್ವಲಿಸುವ ನಿನ್ನ ಮುಖಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಗ್ರಸಿಸುತ್ತಾ ನೀನು ನಕ್ಕುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತೀಯ; ನಿನ್ನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತನ್ನು ತುಂಬಿಸಿ, ನಿನ್ನ ಉಗ್ರ ಕಿರಣಗಳು ಅದನ್ನು ದಹಿಸುತ್ತಿವೆ, ಹೇ ವಿಷ್ಣೋ.

Verse 31

आख्याहि मे को भवानुग्ररूपो नमोऽस्तु ते देववर प्रसीद । विज्ञातुमिच्छामि भवन्तमाद्यं न हि प्रजानामि तव प्रवृत्तिम् ॥

ಈ ಉಗ್ರರೂಪದಲ್ಲಿ ನೀನು ಯಾರು ಎಂಬುದನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳು. ದೇವವರನೇ, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಪ್ರಸನ್ನನಾಗು. ಆದಿಯಾದ ನಿನ್ನನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ; ನಿನ್ನ ಪ್ರವೃತ್ತಿ (ಅಭಿಪ್ರಾಯ) ನನಗೆ ತಿಳಿಯದು.

Verse 32

श्रीभगवानुवाच । कालोऽस्मि लोकक्षयकृत्प्रवृद्धो लोकान्समाहर्तुमिह प्रवृत्तः । ऋतेऽपि त्वां न भविष्यन्ति सर्वे येऽवस्थिताः प्रत्यनीकेषु योधाः ॥

ಶ್ರೀಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು: ನಾನು ಲೋಕಕ್ಷಯವನ್ನು ಮಾಡುವ, ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರವೃದ್ಧನಾದ ಕಾಲನು; ಇಲ್ಲಿ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲು ಪ್ರವೃತ್ತನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ನೀನು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಪ್ರತಿಯೋಧಿ ಸೇನೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವ ಈ ಯೋಧರೆಲ್ಲರೂ ಉಳಿಯರು.

Verse 33

तस्मात्त्वमुत्तिष्ठ यशो लभस्व जित्वा शत्रून् भुङ्क्ष्व राज्यं समृद्धम् । मयैवैते निहताः पूर्वमेव निमित्तमात्रं भव सव्यसाचिन् ॥

ಆದುದರಿಂದ ನೀನು ಎದ್ದು ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆಯು; ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿ ಸಮೃದ್ಧ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸು. ಇವರು ಮೊದಲೇ ನನ್ನಿಂದ ಹತರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಓ ಸವ್ಯಸಾಚಿನ್, ನೀನು ಕೇವಲ ನಿಮಿತ್ತಮಾತ್ರನಾಗಿರು.

Verse 34

द्रोणं च भीष्मं च जयद्रथं च कर्णं तथान्यानपि योधवीरान् । मया हतांस्त्वं जहि मा व्यथिष्ठा युध्यस्व जेतासि रणे सपत्नान् ॥

ದ್ರೋಣನನ್ನೂ ಭೀಷ್ಮನನ್ನೂ ಜಯದ್ರಥನನ್ನೂ ಕರ್ಣನನ್ನೂ, ಹಾಗೆಯೇ ಇತರ ಯೋಧವೀರರನ್ನೂ ನೀನು ಸಂಹರಿಸು. ಅವರು ನನ್ನಿಂದಲೇ ಮೊದಲೇ ಹತರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ನೀನು ವ್ಯಥೆಪಡಬೇಡ. ಯುದ್ಧಮಾಡು—ರಣದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ನೀನು ಜಯಿಸುವೆ.

Verse 35

संजय उवाच । एतच्छ्रुत्वा वचनं केशवस्य कृताञ्जलिर्वेपमानः किरीटी । नमस्कृत्वा भूय एवाह कृष्णं सगद्गदं भीतभीतः प्रणम्य ॥

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು: ಕೇಶವನ ಈ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಕಿರೀಟಧಾರಿ ಅರ್ಜುನನು ಕೈಜೋಡಿಸಿ ನಡುಗುತ್ತಾ, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಅತ್ಯಂತ ಭೀತನಾಗಿ ಗದ್ಗದ ಧ್ವನಿಯಿಂದ, ಪ್ರಣಾಮಮಾಡುತ್ತಾ ಮಾತನಾಡಿದನು.

Verse 36

अर्जुन उवाच । स्थाने हृषीकेश तव प्रकीर्त्या जगत्प्रहृष्यत्यनुरज्यते च । रक्षांसि भीतानि दिशो द्रवन्ति सर्वे नमस्यन्ति च सिद्धसङ्घाः ॥

ಅರ್ಜುನನು ಹೇಳಿದನು: ಓ ಹೃಷೀಕೇಶ, ನಿನ್ನ ಕೀರ್ತಿಯಿಂದ ಜಗತ್ತು ಯುಕ್ತವಾಗಿಯೇ ಹರ್ಷಿಸಿ ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಅನುರಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಭೀತರಾದ ರಾಕ್ಷಸರು ದಿಕ್ಕು ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಓಡುತ್ತಾರೆ; ಸಿದ್ಧಸಂಘಗಳೆಲ್ಲವೂ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತವೆ.

Verse 37

कस्माच्च ते न नमेरन्महात्मन् गरीयसे ब्रह्मणोऽप्यादिकर्त्रे । अनन्त देवेश जगन्निवास त्वमक्षरं सदसत्तत्परं यत् ॥

ಓ ಮಹಾತ್ಮನೇ! ಅವರು ನಿನಗೆ ಏಕೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಬಾರದು? ನೀನು ಬ್ರಹ್ಮನಿಗಿಂತಲೂ ಮಹಾನ್, ಆದಿಕರ್ತನು. ಓ ಅನಂತನೇ! ಓ ದೇವೇಶನೇ! ಓ ಜಗನ್ನಿವಾಸನೇ! ನೀನೇ ಅಕ್ಷರ (ಅವಿನಾಶಿ); ನೀನೇ ಸತ್, ಅಸತ್, ಮತ್ತು ಅವೆರಡಕ್ಕೂ ಪರವಾದ ಪರಮತತ್ತ್ವವೂ ನೀನೇ.

Verse 38

त्वमादिदेवः पुरुषः पुराणस् त्वमस्य विश्वस्य परं निधानम् । वेत्तासि वेद्यं च परं च धाम त्वया ततं विश्वमनन्तरूप ॥

ನೀನೇ ಆದಿದೇವನು, ಪುರಾತನ ಪುರುಷನು; ಈ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವದ ಪರಮ ನಿಧಾನ (ಆಶ್ರಯ) ನೀನೇ. ನೀನೇ ಜ್ಞಾತನೂ ಜ್ಞೇಯವೂ; ನೀನೇ ಪರಮ ಧಾಮ. ಅನಂತರೂಪನೇ! ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತು ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿದೆ.

Verse 39

वायुर्यमोऽग्निर्वरुणः शशाङ्कः प्रजापतिस्त्वं प्रपितामहश्च । नमो नमस्तेऽस्तु सहस्रकृत्वः पुनश्च भूयोऽपि नमो नमस्ते ॥

ನೀನೇ ವಾಯು, ಯಮ, ಅಗ್ನಿ, ವರುಣ, ಶಶಾಂಕ (ಚಂದ್ರ), ಪ್ರಜಾಪತಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರಪಿತಾಮಹ (ಬ್ರಹ್ಮ) ಕೂಡ. ನಿನಗೆ ಸಾವಿರ ಬಾರಿ ನಮಸ್ಕಾರ, ನಮಸ್ಕಾರ; ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ—ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ, ನಮಸ್ಕಾರ!

Verse 40

नमः पुरस्तादथ पृष्ठतस्ते नमोऽस्तु ते सर्वत एव सर्व । अनन्तवीर्यामितविक्रमस्त्वं सर्वं समाप्नोषि ततोऽसि सर्वः ॥ ११.४० ॥

ನಿನಗೆ ಮುಂಭಾಗದಿಂದಲೂ ಹಿಂಭಾಗದಿಂದಲೂ ನಮಸ್ಕಾರ; ಹೇ ಸರ್ವಸ್ವರೂಪನೇ! ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದಲೂ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಅನಂತ ವೀರ್ಯ ಮತ್ತು ಅಪರಿಮಿತ ವಿಕ್ರಮ ಹೊಂದಿರುವ ನೀನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದೀಯೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನೇ ಎಲ್ಲವೂ.

Verse 41

सखेति मत्वा प्रसभं यदुक्तं हे कृष्ण हे यादव हे सखेति । अजानता महिमानं तवेदं मया प्रमादात्प्रणयेन ...

ನಿನ್ನನ್ನು ಸ್ನೇಹಿತನೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ನಾನು ಅಜಾಗರೂಕವಾಗಿ ಹೇಳಿದ ಮಾತುಗಳು—“ಹೇ ಕೃಷ್ಣ”, “ಹೇ ಯಾದವ”, “ಹೇ ಸಖ” ಎಂದು—ನಿನ್ನ ಈ (ವಿರಾಟ್) ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಅರಿಯದೆ, ಅಲಕ್ಷ್ಯದಿಂದಲೋ ಅಥವಾ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದಲೋ (ಅವಿವೇಕವಾಗಿ) ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟವು…

Verse 42

यच्चावहासार्थमसत्कृतोऽसि विहारशय्यासनभोजनेषु । एकोऽथवाप्यच्युत तत्समक्षं तत्क्षामये त्वामहमप्रमेय ॥

ಹೇ ಅಚ್ಯುತನೇ! ಆಟದಲ್ಲಿ, ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ, ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವಾಗ, ಭೋಜನದಲ್ಲಿ—ಏಕಾಂತದಲ್ಲಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಇತರರ ಸಮಕ್ಷದಲ್ಲಾಗಲಿ—ನಾನು ಹಾಸ್ಯಾರ್ಥವಾಗಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿದ್ದರೆ, ಆ ಎಲ್ಲಕ್ಕೂ, ಹೇ ಅಪ್ರಮೇಯನೇ, ನಿನ್ನ ಕ್ಷಮೆಯನ್ನು ಬೇಡುತ್ತೇನೆ.

Verse 43

पितासि लोकस्य चराचरस्य त्वमस्य पूज्यश्च गुरुर्गरीयान् । न त्वत्समोऽस्त्यभ्यधिकः कुतोऽन्यो लोकत्रयेऽप्यप्रतिमप्रभाव ॥

ನೀನೇ ಈ ಸಮಸ್ತ ಚರಾಚರ ಲೋಕದ ತಂದೆ. ನೀನೇ ಇದರ ಅತ್ಯಂತ ಪೂಜ್ಯನು ಮತ್ತು ಗುರುಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಮಹಾಗುರು. ನಿನಗೆ ಸಮನಾದವನು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ; ಹಾಗಾದರೆ ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನಿನ್ನಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠನು ಇನ್ನಾರು ಇರಬಲ್ಲನು, ಓ ಅಪ್ರತಿಮ ಪ್ರಭಾವವಂತನೇ?

Verse 44

तस्मात्प्रणम्य प्रणिधाय कायं प्रसादये त्वामहमीशमीड्यम् । पितेव पुत्रस्य सखेव सख्युः प्रियः प्रियायार्हसि देव सोढुम् ॥

ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ದೇಹವನ್ನು ಭೂಮಿಗೆ ಇಟ್ಟು (ಸಾಷ್ಟಾಂಗವಾಗಿ) ಸ್ತುತಿಗೆ ಯೋಗ್ಯನಾದ ಈಶ್ವರನಾದ ನಿನ್ನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸುತ್ತೇನೆ. ಓ ದೇವಾ! ತಂದೆ ಮಗನನ್ನು, ಸ್ನೇಹಿತ ಸ್ನೇಹಿತನನ್ನು, ಪ್ರಿಯನು ಪ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಸಹಿಸುವನೋ, ಹಾಗೆಯೇ ನೀನು ಕೂಡ (ನನ್ನ ಅಪರಾಧವನ್ನು) ಸಹಿಸಬೇಕು.

Verse 45

अदृष्टपूर्वं हृषितोऽस्मि दृष्ट्वा भयेन च प्रव्यथितं मनो मे । तदेव मे दर्शय देव रूपं प्रसीद देवेश ...

ಓ ದೇವಾ! ಹಿಂದೆ ಎಂದಿಗೂ ಕಾಣದ ಈ (ವಿಶ್ವರೂಪವನ್ನು) ಕಂಡು ನಾನು ಹರ್ಷಿಸುತ್ತೇನೆ; ಆದರೆ ಭಯದಿಂದ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಬಹಳವಾಗಿ ವ್ಯಥಿತವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಓ ದೇವೇಶಾ! ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ, ಹಿಂದಿನಂತೆಯೇ ನಿನ್ನ ಅದೇ ಸೌಮ್ಯರೂಪವನ್ನು ನನಗೆ ತೋರಿಸು.

Verse 46

किरीटिनं गदिनं चक्रहस्तमिच्छामि त्वां द्रष्टुमहं तथैव । तेनैव रूपेण चतुर्भुजेन सहस्रबाहो भव विश्वमूर्ते ॥

ಹಿಂದಿನಂತೆಯೇ ಕಿರೀಟಧಾರಿಯಾಗಿ, ಗದೆಯನ್ನೂ ಚಕ್ರವನ್ನೂ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿರುವ, ಅದೇ ಚತುರ್ಭುಜ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡಲು ನಾನು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ. ಓ ಸಹಸ್ರಬಾಹೋ! ಓ ವಿಶ್ವಮೂರ್ತೇ! ನೀನು ಮತ್ತೆ ಅದೇ ರೂಪವಾಗು.

Verse 47

श्रीभगवानुवाच । मया प्रसन्नेन तवार्जुनेदं रूपं परं दर्शितमात्मयोगात् । तेजोमयं विश्वमनन्तमाद्यं यन्मे त्वदन्येन न दृष्टपूर्वम् ॥ ११.४७ ॥

ಶ್ರೀಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು: ಓ ಅರ್ಜುನಾ! ನಿನಗೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ, ನನ್ನ ಆತ್ಮಯೋಗಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಈ ಪರಮರೂಪವನ್ನು ನಿನಗೆ ತೋರಿಸಿದ್ದೇನೆ—ತೇಜೋಮಯ, ವಿಶ್ವರೂಪ, ಅನಂತ, ಆದ್ಯ; ಇದನ್ನು ನಿನ್ನನ್ನು ಹೊರತು ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಹಿಂದೆ ಕಂಡಿಲ್ಲ.

Verse 48

न वेदयज्ञाध्ययनैर्न दानैर्न च क्रियाभिर्न तपोभिरुग्रैः । एवंरूपः शक्य अहं नृलोके द्रष्टुं त्वदन्येन कुरुप्रवीर ॥ ११.४८ ॥

ವೇದಾಧ್ಯಯನದಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ, ಯಜ್ಞಗಳಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ, ದಾನಗಳಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ, ವಿಧಿವಿಧಾನರೂಪ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ, ಉಗ್ರ ತಪಸ್ಸುಗಳಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ—ಮಾನವ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ನೋಡುವುದು ನಿನ್ನ ಹೊರತು ಬೇರೆ ಯಾರಿಗೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಓ ಕುರುಪ್ರವೀರ.

Verse 49

मा ते व्यथा मा च विमूढभावो दृष्ट्वा रूपं घोरमीदृङ्ममेदम् । व्यपेतभीः प्रीतमनाः पुनस्त्वं तदेव मे रूपमिदं प्रपश्य ॥ ११.४९ ॥

ನನ್ನ ಈ ಭಯಂಕರವಾದ ಈ ರೂಪವನ್ನು ಕಂಡು ನಿನಗೆ ವ್ಯಥೆಯೂ ಆಗಬಾರದು, ಮೋಹಭಾವವೂ ಆಗಬಾರದು. ಭಯವು ದೂರವಾಗಿ, ಮನಸ್ಸು ಸಂತೋಷದಿಂದ ತುಂಬಿ, ಹಿಂದಿನಂತೆಯೇ ನನ್ನ ಅದೇ ರೂಪವನ್ನು ಮತ್ತೆ ನೋಡು.

Verse 50

संजय उवाच । इत्यर्जुनं वासुदेवस्तथोक्त्वा स्वकं रूपं दर्शयामास भूयः । आश्वासयामास च भीतमेनं भूत्वा पुनः सौम्यवपुर्महात्मा ॥ ११.५० ॥

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು: ಹೀಗೆ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಹೇಳಿ ವಾಸುದೇವನು ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತೋರಿಸಿದನು; ನಂತರ ಸೌಮ್ಯವಾದ ವಪುವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಆ ಮಹಾತ್ಮನು ಭಯಗೊಂಡ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಧೈರ್ಯ ತುಂಬಿ ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿದನು.

Verse 51

अर्जुन उवाच । दृष्ट्वेदं मानुषं रूपं तव सौम्यं जनार्दन । इदानीमस्मि संवृत्तः सचेताः प्रकृतिं गतः ॥ ११.५१ ॥

ಅರ್ಜುನನು ಹೇಳಿದನು: ಓ ಜನಾರ್ದನ! ನಿನ್ನ ಈ ಸೌಮ್ಯವಾದ ಮಾನವ ರೂಪವನ್ನು ಕಂಡು, ಈಗ ನಾನು ಶಾಂತನಾಗಿದ್ದೇನೆ; ಚೇತನೆಯಿಂದ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ, ನನ್ನ ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮರಳಿದ್ದೇನೆ.

Verse 52

श्रीभगवानुवाच । सुदुर्दर्शमिदं रूपं दृष्टवानसि यन्मम । देवा अप्यस्य रूपस्य नित्यं दर्शनकाङ्क्षिणः ॥ ११.५२ ॥

ಶ್ರೀಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು: ನೀನು ಕಂಡ ನನ್ನ ಈ ರೂಪವು ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಲಭವಾದುದು; ದೇವತೆಗಳೂ ಸಹ ನಿತ್ಯವೂ ಈ ರೂಪದ ದರ್ಶನವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ.

Verse 53

नाहं वेदैर्न तपसा न दानेन न चेज्यया । शक्य एवंविधो द्रष्टुं दृष्टवानसि मां यथा ॥ ११.५३ ॥

ವೇದಗಳಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ, ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ, ದಾನದಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ, ಯಜ್ಞದಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ—ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಹೇಗೆ ಕಂಡೆಯೋ, ಆ ರೀತಿಯ ಈ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ಕಾಣುವುದು ಸಾಧ್ಯವಲ್ಲ.

Verse 54

भक्त्या त्वनन्यया शक्य अहमेवंविधोऽर्जुन । ज्ञातुं द्रष्टुं च तत्त्वेन प्रवेष्टुं च परंतप ॥ ११.५४ ॥

ಆದರೆ, ಹೇ ಅರ್ಜುನ, ಅನನ್ಯ ಭಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ನಾನು ಈ ರೀತಿಯವನೆಂದು ತತ್ತ್ವತಃ ತಿಳಿಯಲ್ಪಡಬಹುದು, ನಿಜವಾಗಿ ಕಾಣಲ್ಪಡಬಹುದು, ಮತ್ತು ನನ್ನೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲೂ ಸಾಧ್ಯ, ಹೇ ಪರಂತಪ.

Verse 55

मत्कर्मकृन्मत्परमो मद्भक्तः सङ्गवर्जितः । निर्वैरः सर्वभूतेषु यः स मामेति पाण्डव ॥ ११.५५ ॥

ನನ್ನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುವವನು, ನನ್ನನ್ನೇ ಪರಮ ಗುರಿಯೆಂದು ತಿಳಿಯುವವನು, ನನ್ನ ಭಕ್ತನು, ಆಸಕ್ತಿರಹಿತನು, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲೂ ವೈರವಿಲ್ಲದವನು—ಅವನು, ಹೇ ಪಾಂಡವ, ನನ್ನನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ.

Frequently Asked Questions

The chapter maps a progression from conceptual belief to stabilizing certainty: awe and trembling are not treated as failure but as transitional responses when the ego confronts a larger order. The mature outcome is steadiness—acting with reduced self-importance, clearer priorities, and devotion-informed composure on the field of action.

Reality is disclosed as an integrated whole within the Divine: the many are not independent from the One. Krishna’s identification with kāla (Time) underscores that cosmic processes exceed individual control, while the Universal Form communicates unity-in-diversity as a lived metaphysical insight rather than a mere doctrine.

Arjuna’s hesitation is reframed: he is not asked to manufacture outcomes but to align his role with dharma without egoic appropriation. Recognizing a higher order that gathers results, he can act responsibly while relinquishing anxiety about control, thereby converting paralysis into ethically grounded readiness.

Use Chapter 11 as a leadership and stress-management framework: (1) clarify what is yours to do (duty), (2) release obsession over what you cannot control (outcomes/time), (3) cultivate devotion or value-centered surrender to reduce ego strain, and (4) return from overwhelming complexity to a workable, humane focus—steady action with humility.

Read Bhagavad Gita in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App