Sukta 91
Rishi: Atharvanic healer tradition
Devata: Bhaiṣajya (medicine) / Yakṣman-removal power (functional devatā)
Chandas: Anuṣṭubh (approx.)
ಈ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಸೂಕ್ತವು ಯಕ್ಷ್ಮನಂತ ಕ್ಷಯರೂಪದ (ರಪಸ್) ಪೀಡೆಯನ್ನು, ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅದನ್ನು “ಹಿಂದಿರುಗಿಸಿ” ರೋಗಿಯ ದೇಹದಿಂದ ಹೊರಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ನಿವಾರಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಔಷಧೋಪಾಯವಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿತ ಯವ (ಜೋಳ)ವನ್ನು ಬಳಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಅಧೋಗತಿಯ ಚಲನೆಯನ್ನು ಮಾದರಿಯಾಗಿಟ್ಟ ದಿಕ್ಕಿನ ಹೊರಹಾಕುವ ಮಂತ್ರವಿಧಾನವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಜಲಗಳನ್ನು ಸರ್ವವೈದ್ಯ ಮತ್ತು ರೋಗವಿಚ್ಛೇದಕವೆಂದು ಆಮಂತ್ರಿಸಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಮುದ್ರಿಸುತ್ತದೆ.
Mantras
Mantra 1
यक्ष्मनाशनम्। इ॒मं यव॑मष्टायो॒गैः ष॑ड्यो॒गेभि॑रचर्कृषुः । तेना॑ ते त॒न्वो॒३रपो॑ ऽपा॒चीन॒मप॑ व्यये
ಯಕ್ಷ್ಮ-ನಾಶನ. ಈ ಯವವನ್ನು ಅವರು ಎಂಟು ವಿಧದ ಯೋಗಗಳಿಂದ, ಆರು ವಿಧದ ಯೋಗಗಳಿಂದ ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಅದರಿಂದಲೇ ನಿನ್ನ ದೇಹದಿಂದ ಕ್ಷಯ ಉಂಟುಮಾಡುವ ರಪಃ (ಕ್ಷೀಣತೆಯ ಹಾನಿ)ಯನ್ನು ಹಿಮ್ಮುಖಗೊಳಿಸಿ, ದೂರಕ್ಕೆ ಓಡಿಸಿ ಬಿಡುತ್ತೇನೆ.
Mantra 2
न्य॑१ग्वातो॑ वाति॒ न्यऽक् तपति॑ सूर्यः॑ । नी॒चीन॑म॒घ्न्या दु॑हे॒ न्यऽग् भवतु ते॒ रपः॑
ಕೆಳಮುಖವಾಗಿ ಗಾಳಿ ಬೀಸುತ್ತದೆ; ಕೆಳಮುಖವಾಗಿ ಸೂರ್ಯನು ತಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೆಳಮುಖವಾಗಿ ಅಘ್ನ್ಯಾ (ಅಹಿಂಸ್ಯ, ಅವಧ್ಯ) ಹಸುವನ್ನು ಹಾಲು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ನಿನಗಾಗಿ ರಪಃ (ಕ್ಷಯಕರ ಹಾನಿ) ಕೂಡ ಕೆಳಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಡಲಿ.
Mantra 3
आप॒ इद् वा उ॑ भेष॒जीरापो॑ अमीव॒चात॑नीः । आपो॑ विश्व॑स्य भेष॒जीस्तास्ते॑ कृण्वन्तु भेष॒जम्
ನೀರುಗಳು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಔಷಧಿಗಳು; ನೀರುಗಳು ರೋಗವನ್ನು ದೂರಮಾಡುವವು. ನೀರುಗಳು ಸಮಸ್ತದ ಔಷಧಿ; ಆ ನೀರುಗಳು ನಿನಗಾಗಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಿ.
Frequently Asked Questions
In Atharvavedic healing language, yakṣman is a wasting, lingering affliction (often linked with consumption-like decline). Here it is also called rapas, a harmful wasting influence to be driven away.
Barley is treated as a tangible carrier of bhaiṣajya power: it is compounded in measured mixtures (‘yogas’) and empowered by mantra so it can ‘turn back’ and expel the wasting harm from the patient’s body.
The hymn declares the Waters to be medicines and disease-dispersers for all. Consecrated water is used to purify, soothe, and seal the treatment so the remedy becomes complete and enduring.
Ask anything about Sukta 91 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.