Mantra 16

Sukta 57

Sanskrit (Devanagari)

कण्वेभिर्धृष्णवा धृषद् वाजं दर्षि सहस्रिणम्। पिशङ्गरूपं मघवन् विचर्षणे मक्षू गोमन्तमीमहे

IAST Transliteration

kaṇvébhir dhṛṣṇavā dhṛṣád vā́jaṃ darṣi sahasríṇam | piśáṅgarūpaṃ maghavan vicarṣaṇe mákṣu gómantam īmahe ||

English Translation (Griffith/Whitney)

With the Kaṇvas, O bold one, thou grantest boldly the prize, thousandfold. The tawny-formed, O bounteous, far-seeing one—quickly we implore thee for cattle-rich gain.

Translation

ಹೇ ಧೃಷ್ಣು (ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ) ವೀರನೇ! ಕಣ್ವರೊಂದಿಗೆ ನೀನು ಧೃಷದ್—ದೃಢವಾಗಿ—ಸಹಸ್ರಿಣ (ಸಾವಿರಪಟ್ಟು) ವಾಜ (ಬಹುಮಾನ/ವಿಜಯಧನ)ವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸುತ್ತೀ. ಹೇ ಮಘವನ್ (ದಾನಶೂರ), ವಿಚರ್ಷಣೆ (ದೂರದರ್ಶಿ)! ಪಿಶಂಗರೂಪ (ತಾಮ್ರವರ್ಣ ರೂಪ) ನಿನ್ನನ್ನು ನಾವು ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಗೋಮಂತ (ಹಸುಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧ) ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ.

Word by Word

• कण्वेभिः: with the Kaṇvas (seers)
• कण्वेभिः: करण
• Type: Noun
• Root: कण्व (प्रातिपदिक)

• धृष्णवा: O bold/impetuous one
• धृष्णवा: सम्बोधन
• Type: Adjective
• Root: धृष्णु (प्रातिपदिक)

• धृषत्: daring, bold
• धृषत्: सम्बोधन
• Type: Adjective
• Root: धृष् (धातु) → धृषत् (वर्तमान कृदन्त/शतृ)

• वाजम्: prize; strength; (victorious) might
• वाजम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: वाज (प्रातिपदिक)

• दर्षि: show!; make (it) visible!
• दर्षि: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) → दर्शि (लोट्/आज्ञार्थे)

• सहस्रिणम्: thousand-fold; possessing thousands
• सहस्रिणम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: सहस्रिन् (प्रातिपदिक)

• पिशङ्गरूपम्: of tawny/bright form
• पिशङ्गरूपम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: पिशङ्ग-रूप (समास प्रातिपदिक)

• मघवन्: O bountiful one (Indra)
• मघवन्: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: मघवन् (प्रातिपदिक; इन्द्र-विशेषण)

• विचर्षणे: O far-seeing/illustrious one
• विचर्षणे: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: वि-चर्षणि (प्रातिपदिक; इन्द्र-विशेषण)

• मक्षु: quickly; at once
• मक्षु: (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: मक्षु (अव्यय)

• गोमन्तम्: possessing cattle; rich in cows
• गोमन्तम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: गोमन्त् (प्रातिपदिक)

• ईमहे: we seek; we implore
• ईमहे: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: याच्/ई (धातु; ‘to seek/beg’) → ईमहे

Attribution

Rishi: Kaṇva (traditional attribution in RV Indra hymns; preserved in AV 20)

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From bold invocation to urgent petition to confident expectation of gain.","listener_experience":"Arouses courage, optimism, and a sense of rightful claim to prosperity.","intensity":7}