Mantra 2

Sukta 105

Sanskrit (Devanagari)

अनु ते शुष्मं तुरयन्तमीयतुः क्षोणी शिशुं न मातरा । विश्वास्ते स्पृधः श्नथयन्त मन्यवे वृत्रं यदिन्द्र तूर्वसि

IAST Transliteration

ánu te śúṣmaṃ turáyantam īyatuḥ kṣóṇī śiśúṃ na mātárā́ | víśvā́s te spṛ́dhaḥ śnathayanta manyáve vṛtráṃ yád índra tū́rvasi

English Translation (Griffith/Whitney)

After thy rushing might the two sustaining Worlds speed, as two Mothers to a child. All rival hostilities of thine they crush for thy wrath, when, O Indra, thou prevailest over Vṛtra.

Translation

ನಿನ್ನ ಧಾವಿಸುವ ಶೌಷ್ಮಬಲದ ಹಿಂದೆ ಎರಡು ಧಾರಕ ಲೋಕಗಳು—ಪೃಥ್ವಿ ಮತ್ತು ದ್ಯೌ—ಮಗುವಿನ ಬಳಿಗೆ ಎರಡು ತಾಯಿಗಳಂತೆ ವೇಗವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತವೆ. ಹೇ ಇಂದ್ರ, ನೀನು ವೃತ್ರನ ಮೇಲೆ ಜಯ ಸಾಧಿಸುವಾಗ, ನಿನ್ನ ಮನ್ಯು (ಕ್ರೋಧ-ಶಕ್ತಿ)ಗಾಗಿ ನಿನ್ನ ಎಲ್ಲ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ವೈರಾಗ್ಯಗಳನ್ನು ಅವರು ನುಚ್ಚುನೂರು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

Word by Word

• अनु: along, after
• अनु: —
• Type: Indeclinable
• Root: अनु (उपसर्ग/अव्यय)

• ते: of you/for you
• ते: सम्बन्ध (genitive relation)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम)

• शुष्मम्: might, vigor
• शुष्मम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: शुष्म (प्रातिपदिक)

• तुरयन्तम्: urging on, impelling
• तुरयन्तम्: विशेषण (कर्म-विशेषण)
• Type: Participle (Adjective) / Verbal
• Root: तुरय् (धातु, चुरादि) / ‘तुरयन्त्’ (वर्तमान कृदन्त)

• ईयतुः: the two went/advanced
• ईयतुः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: इ (धातु) — लिट्/लुङ्?; here: perfect-like dual ‘went/advanced’

• क्षोणी: (the) two earths/lands (two broad ones)
• क्षोणी: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: क्षोणी (प्रातिपदिक)

• शिशुम्: a child
• शिशुम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: शिशु (प्रातिपदिक)

• न: like, as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)

• मातरौ: two mothers
• मातरौ: कर्तृ (उपमान-कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: मातृ (प्रातिपदिक)

• विश्वाः: all
• विश्वाः: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: विश्व (सर्व/विशेषण-प्रातिपदिक)

• ते: your/for you
• ते: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम)

• स्पृधः: hostilities, rivalries
• स्पृधः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: स्पृध् (प्रातिपदिक) ‘स्पृध्/स्पृधा’ = rivalry/hostility

• श्नथयन्त: crush, shatter
• श्नथयन्त: क्रिया
• Type: Verb
• Root: श्नथ् (धातु) ‘to crush, break’

• मन्यवे: for (your) wrath/ardor
• मन्यवे: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: मन्यु (प्रातिपदिक)

• वृत्रम्: Vṛtra (the obstructor)
• वृत्रम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: वृत्र (प्रातिपदिक)

• यदि: if, when
• यदि: —
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)

• इन्द्र: O Indra
• इन्द्र: सम्बोधन
• Type: Noun (Vocative)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• तूर्वसि: O swift/overpowering one
• तूर्वसि: सम्बोधन-विशेषण
• Type: Adjective (Vocative) / Noun-epithet
• Root: तूर्व (प्रातिपदिक) / ‘तूर्वसि’ as epithet ‘swift/overpowering’

Attribution

Rishi: RV-derived (Indra hymn tradition; AV 20 is largely Rigvedic reprise—r̥ṣi as in RV source)

Devata: Indra (Vṛtrahan)

Chandas: Triṣṭubh (RV-style stotra meter)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"Surge of vigor → reassurance of support → decisive overcoming.","listener_experience":"Courage tempered by being ‘held’—less harsh than pure raudra Vṛtrahan verses.","intensity":7}