Mantra 13

Sukta 92

Sanskrit (Devanagari)

आ तू सुशिप्र दंपते रथं तिष्ठा हिरण्ययम्। अध द्युक्षं सचेवहि सहस्रपादमरुषं स्वस्तिगामनेहसम्

IAST Transliteration

ā́ tú suśipra dampate ráthaṃ tiṣṭhā hiraṇyáyam | ádha dyukṣáṃ sacevahi sahásrapādam aruṣáṃ svastígāmanehasam

English Translation (Griffith/Whitney)

Come now, fair-lipped lord of the house; mount the golden chariot. Then bring with thee the shining one—thousand-footed, ruddy—hastening hither for our welfare in the going.

Translation

ಹೇ ಸುಶಿಪ್ರ ಗೃಹಪತೇ, ಈಗ ಬಾ; ಹಿರಣ್ಯಮಯ ರಥವನ್ನು ಏರು. ನಂತರ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾದ (ದ್ಯುಕ್ಷ) ಅವನನ್ನು ಜೊತೆಗೂಡಿಸಿ ತರು—ಸಹಸ್ರಪಾದ, ಅರುಷ (ಕೆಂಪುನೇರಳೆ), ನಮ್ಮ ಸ್ವಸ್ತಿ-ಗಮನಕ್ಕಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಬರುವವನು.

Word by Word

• आ: hither; unto
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/निपात)

• तू: indeed; now
• तू: —
• Type: Indeclinable
• Root: तु (निपात)

• सुशिप्र: O fair-jawed one
• सुशिप्र: सम्बोधन
• Type: Adjective (voc.)
• Root: सु-शिप्र (प्रातिपदिक; शिप्र ‘jaw/cheek’)

• दम्पते: O lord of the house
• दम्पते: सम्बोधन
• Type: Noun (voc.)
• Root: दम्पति (प्रातिपदिक)

• रथम्: chariot
• रथम्: अधikaraṇa (गन्तव्य/आरोहण-आधारः)
• Type: Noun
• Root: रथ (प्रातिपदिक)

• तिष्ठ: mount/stand (upon)
• तिष्ठ: क्रिया
• Type: Verb
• Root: स्था

• हिरण्ययम्: golden
• हिरण्ययम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: हिरण्यय (प्रातिपदिक; हिरण्य- ‘gold’)

• अध: then; thereafter
• अध: —
• Type: Indeclinable
• Root: अध (निपात)

• द्युक्षम्: shining; radiant
• द्युक्षम्: कर्म (सचेवहि इति क्रियायाः)
• Type: Adjective
• Root: द्युक्ष (प्रातिपदिक)

• सचेवहि: drive/bring along in company
• सचेवहि: क्रिया
• Type: Verb (compound/causative-like sense in RV/AV usage)
• Root: सच् (सचते ‘to accompany, to be associated’) + वह् (वहति ‘to carry/drive’)

• सहस्रपादम्: thousand-footed
• सहस्रपादम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: सहस्र-पाद (प्रातिपदिक)

• अरुषम्: ruddy; tawny
• अरुषम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: अरुष (प्रातिपदिक)

• स्वस्तिगाम्: bringing welfare; auspicious-going
• स्वस्तिगाम्: कर्म/विशेष्य (सचेवहि इति; ‘स्वस्तिगाम्’ इति कर्मरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: स्वस्ति-गा (प्रातिपदिक; गा ‘going’)

• अनेहसम्: unfailing; not lagging
• अनेहसम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: अनेहस (प्रातिपदिक; अ-नेहस् ‘not sluggish/without delay’)

Attribution

Rishi: RV-derived Indra hymn attribution (variable).

Devata: Indra

Chandas: RV-style meter (likely Triṣṭubh).

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From invitation to assured escort; anxiety softens into auspicious confidence.","listener_experience":"Calm readiness to depart; sense of being accompanied by luminous protection.","intensity":6}