Atharva Veda 18.4.2: Kanda 18, Anuvaka 1, Sukta 4, Mantra 2

Sukta 4

Sanskrit (Devanagari)

दे॒वा य॒ज्ञमृ॒तवः॑ कल्पयन्ति ह॒विः पु॑रो॒डाशं॑ स्रु॒चो य॑ज्ञायु॒धानि॑ । तेभि॑र्याहि प॒थिभि॑र्देव॒यानै॒र्यैरी॑जा॒नाः स्व॒र्गं यन्ति॑ लो॒कम्

IAST Transliteration

devā́ yajñám ṛtávaḥ kalpayanti havíḥ puroḍā́śaṃ srúco yajñāyudhā́ni | tébhir yāhi pathíbhiḥ devayā́naiḥ yáir ījānā́ḥ svargáṃ yánti lókam ||

English Translation (Griffith/Whitney)

The Gods, the Seasons, marshal the Sacrifice—oblation and cake, the ladles, the sacrificial instruments. By these go forth upon the godward paths, whereby the sacrificing attain the heavenly world.

Translation

ದೇವರು—ಋತುಗಳು—ಯಜ್ಞವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ: ಹವಿಸ್, ಪುರೋಡಾಶ (ಯಜ್ಞಕೇಕ್), ಸ್ರುಚಗಳು (ಹೋಮಚಮಚಗಳು), ಯಜ್ಞಾಯುಧಗಳು (ಯಜ್ಞೋಪಕರಣಗಳು). ಅವೇ ದೇವಯಾನ ಮಾರ್ಗಗಳಿಂದ ನೀನು ಹೊರಡು; ಆ ಮಾರ್ಗಗಳಿಂದ ಯಜಮಾನರು ಯಜ್ಞಮಾಡಿ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾರೆ.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• देवाः: the gods
• देवाः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• यज्ञम्: the sacrifice
• यज्ञम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक)

• ऋतवः: the seasons / right times
• ऋतवः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: ऋतु (प्रातिपदिक)

• कल्पयन्ति: they arrange / prepare
• कल्पयन्ति: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कॢप् (कल्पयति) [णिच्]

• हविः: the oblation
• हविः: कर्म
• Type: Noun
• Root: हविस् (प्रातिपदिक)

• पुरोडाशम्: the sacrificial cake (puroḍāśa)
• पुरोडाशम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पुरोडाश (प्रातिपदिक)

• स्रुचः: the ladles
• स्रुचः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: स्रुच् (प्रातिपदिक)

• यज्ञायुधानि: the sacrificial implements
• यज्ञायुधानि: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: यज्ञायुध (प्रातिपदिक; यज्ञ + आयुध)

• तेभिः: with those / by those
• तेभिः: करण
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• याहि: go
• याहि: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √या (याति)

• पथिभिः: by paths
• पथिभिः: करण
• Type: Noun
• Root: पथि/पथिन् (प्रातिपदिक)

• देवयानैः: by god-going (divine) [paths]
• देवयानैः: करण
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: देवयान (प्रातिपदिक; देव + यान)

• यैः: by which
• यैः: करण
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम)

• ईजानाः: having sacrificed / worshipping
• ईजानाः: कर्तृ
• Type: Participle
• Root: √यज् (ईज्) → ईजान (कृदन्त, क्त/क्तवत्-समर्थ PPP-like; ‘having sacrificed’)

• स्वर्गम्: heaven
• स्वर्गम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: स्वर्ग (प्रातिपदिक)

• यन्ति: they go
• यन्ति: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √या (याति)

• लोकम्: world / realm
• लोकम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Atharvanic funerary tradition (anukramaṇī-dependent).

Devata: Devāḥ/Ṛtavaḥ (as ordering powers); Devayāna as functional devatā.

Chandas: Anuṣṭubh-family (funerary section; exact label varies in headings).

Mantra Rasa

Primary: adbhuta

Secondary: shanta